๖. ฉกฺกนิปาโต

๑. อวาริยวคฺโค

๓๗๖. อวาริยชาตกํ (๖-๑-๑)

๑. มาสุ กุชฺฌ ภูมิปติ, มาสุ กุชฺฌ รเถสภ;

กุทฺธํ อปฺปฏิกุชฺฌนฺโต, ราชา รฏฺฐสฺส ปูชิโต.

๒. คาเม วา ยทิ วารญฺเญ, นินฺเน วา ยทิ วา ถเล;

สพฺพตฺถ อนุสาสามิ, มาสุ กุชฺฌ [มาสฺสุ กุชฺฌิ (สี. ปี.)] รเถสภ.

๓. อวาริยปิตา นาม, อหุ คงฺคาย นาวิโก;

ปุพฺเพ ชนํ ตาเรตฺวาน, ปจฺฉา ยาจติ เวตนํ;

เตนสฺส ภณฺฑนํ โหติ, น จ โภเคหิ วฑฺฒติ.

๔. อติณฺณํเยว ยาจสฺสุ, อปารํ ตาต นาวิก;

อญฺโญ หิ ติณฺณสฺส มโน, อญฺโญ โหติ ปาเรสิโน [ตเรสิโน (สี. ปี.), ติเรสิโน (สฺยา.)].

๕. คาเม วา ยทิ วารญฺเญ, นินฺเน วา ยทิ วา ถเล;

สพฺพตฺถ อนุสาสามิ, มาสุ กุชฺฌิตฺถ นาวิก.

๖. ยาเยวานุสาสนิยา, ราชา คามวรํ อทา;

ตาเยวานุสาสนิยา, นาวิโก ปหรี มุขํ.

๗. ภตฺตํ ภินฺนํ หตา ภริยา, คพฺโภ จ ปติโต ฉมา;

มิโคว ชาตรูเปน, น เตนตฺถํ อพนฺธิ สูติ [อวฑฺฒิตุนฺติ (สี. สฺยา.), อวฑฺฒิ สูติ (?)].

อวาริยชาตกํ ปฐมํ.

๓๗๗. เสตเกตุชาตกํ (๖-๑-๒)

๘. มา ตาต กุชฺฌิ น หิ สาธุ โกโธ, พหุมฺปิ เต อทิฏฺฐมสฺสุตญฺจ;

มาตา ปิตา ทิสตา [ทิสา ตาต (สฺยา.), ทิสา ตา (ปี.)] เสตเกตุ, อาจริยมาหุ ทิสตํ ปสตฺถา.

๙. อคาริโน อนฺนทปานวตฺถทา [อนฺนปานวตฺถทา (สฺยา. ก.)], อวฺหายิกา ตมฺปิ ทิสํ วทนฺติ;

เอสา ทิสา ปรมา เสตเกตุ, ยํ ปตฺวา ทุกฺขี สุขิโน ภวนฺติ.

๑๐. ขราชินา ชฏิลา ปงฺกทนฺตา, ทุมฺมกฺขรูปา [ทุมุกฺขรูปา (สี. สฺยา.), ทุมฺมุกฺขรูปา (ปี. ก.)] เยเม ชปฺปนฺติ มนฺเต;

กจฺจิ นุ เต มานุสเก ปโยเค, อิทํ วิทู ปริมุตฺตา อปายา.

๑๑. ปาปานิ กมฺมานิ กตฺวาน ราช, พหุสฺสุโต เจ น [พหุสฺสุโต เนว (สี. สฺยา.)] จเรยฺย ธมฺมํ;

สหสฺสเวโทปิ น ตํ ปฏิจฺจ, ทุกฺขา ปมุญฺเจ จรณํ อปตฺวา.

๑๒. สหสฺสเวโทปิ น ตํ ปฏิจฺจ, ทุกฺขา ปมุญฺเจ จรณํ อปตฺวา;

มญฺญามิ เวทา อผลา ภวนฺติ, สสํยมํ จรณเมว [จรณญฺเญว (สี. สฺยา. ปี.)] สจฺจํ.

๑๓. น เหว เวทา อผลา ภวนฺติ, สสํยมํ จรณเมว สจฺจํ;

กิตฺติญฺหิ ปปฺโปติ อธิจฺจ เวเท, สนฺตึ ปุเณติ [สนฺตํ ปุเน’ติ (สี. ปี.)] จรเณน ทนฺโตติ.

เสตเกตุชาตกํ ทุติยํ.

๓๗๘. ทรีมุขชาตกํ (๖-๑-๓)

๑๔. ปงฺโก จ กามา ปลิโป จ กามา, ภยญฺจ เมตํ ติมูลํ ปวุตฺตํ;

รโช จ ธูโม จ มยา ปกาสิตา, หิตฺวา ตุวํ ปพฺพช พฺรหฺมทตฺต.

๑๕. คธิโต [คถิโต (สี.)] จ รตฺโต จ อธิมุจฺฉิโต จ, กาเมสฺวหํ พฺราหฺมณ ภึสรูปํ;

ตํ นุสฺสเห ชีวิกตฺโถ ปหาตุํ, กาหามิ ปุญฺญานิ อนปฺปกานิ.

๑๖. โย อตฺถกามสฺส หิตานุกมฺปิโน, โอวชฺชมาโน น กโรติ สาสนํ;

อิทเมว เสยฺโย อิติ มญฺญมาโน, ปุนปฺปุนํ คพฺภมุเปติ มนฺโท.

๑๗. โส โฆรรูปํ นิรยํ อุเปติ, สุภาสุภํ มุตฺตกรีสปูรํ;

สตฺตา สกาเย น ชหนฺติ คิทฺธา, เย โหนฺติ กาเมสุ อวีตราคา.

๑๘. มีเฬฺหน ลิตฺตา รุหิเรน มกฺขิตา, เสเมฺหน ลิตฺตา อุปนิกฺขมนฺติ;

ยํ ยญฺหิ กาเยน ผุสนฺติ ตาวเท, สพฺพํ อสาตํ ทุขเมว เกวลํ.

๑๙. ทิสฺวา วทามิ น หิ อญฺญโต สวํ, ปุพฺเพนิวาสํ พหุกํ สรามิ;

จิตฺราหิ คาถาหิ สุภาสิตาหิ, ทรีมุโข นิชฺฌาปยิ สุเมธนฺติ.

ทรีมุขชาตกํ ตติยํ.

๓๗๙. เนรุชาตกํ (๖-๑-๔)

๒๐. กาโกลา กากสงฺฆา จ, มยญฺจ ปตตํ วรา [วร (ก.) มยนฺติปทสฺส หิ วิเสสนํ];

สพฺเพว สทิสา โหม, อิมํ อาคมฺม ปพฺพตํ.

๒๑. อิธ สีหา จ พฺยคฺฆา จ, สิงฺคาลา จ มิคาธมา;

สพฺเพว สทิสา โหนฺติ, อยํ โก นาม ปพฺพโต.

๒๒. อิมํ เนรูติ [เนรุนฺติ (สี. สฺยา.)] ชานนฺติ, มนุสฺสา ปพฺพตุตฺตมํ;

อิธ วณฺเณน สมฺปนฺนา, วสนฺติ สพฺพปาณิโน.

๒๓. อมานนา ยตฺถ สิยา, สนฺตานํ วา วิมานนา;

หีนสมฺมานนา วาปิ, น ตตฺถ วสตึ วเส [วสตี วเส (สฺยา.), วส ทิวเส (ปี.)].

๒๔. ยตฺถาลโส จ ทกฺโข จ, สูโร ภีรุ จ ปูชิยา;

น ตตฺถ สนฺโต วสนฺติ, อวิเสสกเร นเร [นเค (สี. สฺยา. ปี.)].

๒๕. นายํ เนรุ วิภชติ, หีนอุกฺกฏฺฐมชฺฌิเม;

อวิเสสกโร เนรุ, หนฺท เนรุํ ชหามเสติ.

เนรุชาตกํ จตุตฺถํ.

๓๘๐. อาสงฺกชาตกํ (๖-๑-๕)

๒๖. อาสาวตี นาม ลตา, ชาตา จิตฺตลตาวเน;

ตสฺสา วสฺสสหสฺเสน, เอกํ นิพฺพตฺตเต ผลํ.

๒๗. ตํ เทวา ปยิรุปาสนฺติ, ตาว ทูรผลํ สตึ;

อาสีเสว [อาสึเสว (สี. สฺยา. ปี.)] ตุวํ ราช, อาสา ผลวตี สุขา.

๒๘. อาสีสเตว [อาสึเสเถว (สี. สฺยา. ปี.)] โส ปกฺขี, อาสีสเตว [อาสึเสเถว (สี. สฺยา. ปี.)] โส ทิโช;

ตสฺส จาสา [ตสฺเสวาสา (สฺยา.)] สมิชฺฌติ, ตาว ทูรคตา สตี;

อาสีเสว ตุวํ ราช, อาสา ผลวตี สุขา.

๒๙. สมฺเปสิ โข มํ วาจาย, น จ สมฺเปสิ [สํเสสิ (ก.)] กมฺมุนา;

มาลา เสเรยฺยกสฺเสว, วณฺณวนฺตา อคนฺธิกา.

๓๐. อผลํ มธุรํ วาจํ, โย มิตฺเตสุ ปกุพฺพติ;

อททํ อวิสฺสชํ โภคํ, สนฺธิ เตนสฺส ชีรติ.

๓๑. ยญฺหิ กยิรา ตญฺหิ วเท, ยํ น กยิรา น ตํ วเท;

อกโรนฺตํ ภาสมานํ, ปริชานนฺติ ปณฺฑิตา.

๓๒. พลญฺจ วต เม ขีณํ, ปาเถยฺยญฺจ น วิชฺชติ;

สงฺเก ปาณูปโรธาย, หนฺท ทานิ วชามหํ.

๓๓. เอตเทว หิ เม นามํ, ยํ นามสฺมิ รเถสภ;

อาคเมหิ มหาราช, ปิตรํ อามนฺตยามหนฺติ.

อาสงฺกชาตกํ ปญฺจมํ.

๓๘๑. มิคาโลปชาตกํ (๖-๑-๖)

๓๔. น เม รุจฺจิ มิคาโลป, ยสฺส เต ตาทิสี คตี;

อตุจฺจํ ตาต ปตสิ, อภูมึ ตาต เสวสิ.

๓๕. จตุกฺกณฺณํว เกทารํ, ยทา เต ปถวี สิยา;

ตโต ตาต นิวตฺตสฺสุ, มาสฺสุ เอตฺโต ปรํ คมิ.

๓๖. สนฺติ อญฺเญปิ สกุณา, ปตฺตยานา วิหงฺคมา;

อกฺขิตฺตา วาตเวเคน, นฏฺฐา เต สสฺสตีสมา.

๓๗. อกตฺวา อปนนฺทสฺส [อปรณฺณสฺส (สี. สฺยา. ปี.)], ปิตุ วุทฺธสฺส สาสนํ;

กาลวาเต อติกฺกมฺม, เวรมฺภานํ วสํ อคา [คโต (สี.)].

๓๘. ตสฺส ปุตฺตา จ ทารา จ, เย จญฺเญ อนุชีวิโน;

สพฺเพ พฺยสนมาปาทุํ, อโนวาทกเร ทิเช.

๓๙. เอวมฺปิ อิธ วุทฺธานํ, โย วากฺยํ นาวพุชฺฌติ;

อติสีมจโร [อติสีมํ จโร (สี. สฺยา. ก.)] ทิตฺโต, คิชฺโฌวาตีตสาสโน;

สพฺเพ พฺยสนํ ปปฺโปนฺติ, อกตฺวา พุทฺธสาสนนฺติ.

มิคาโลปชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๓๘๒. สิริกาฬกณฺณิชาตกํ (๖-๑-๗)

๔๐. กา นุ กาเฬน วณฺเณน, น จาปิ [น จาสิ (สี.)] ปิยทสฺสนา;

กา วา ตฺวํ กสฺส วา ธีตา, กถํ ชาเนมุ ตํ มยํ.

๔๑. มหาราชสฺสหํ ธีตา, วิรูปกฺขสฺส จณฺฑิยา;

อหํ กาฬี อลกฺขิกา, กาฬกณฺณีติ มํ วิทู;

โอกาสํ ยาจิโต เทหิ, วเสมุ ตว สนฺติเก.

๔๒. กึสีเล กึสมาจาเร, ปุริเส นิวิสเส ตุวํ;

ปุฏฺฐา เม กาฬิ อกฺขาหิ, กถํ [ยถา (สี. ปี.)] ชาเนมุ ตํ มยํ.

๔๓. มกฺขี ปฬาสี สารมฺภี, อิสฺสุกี มจฺฉรี สโฐ;

โส มยฺหํ ปุริโส กนฺโต, ลทฺธํ ยสฺส วินสฺสติ.

๔๔. โกธโน อุปนาหี จ, ปิสุโณ จ วิเภทโก;

กณฺฑกวาโจ [อณฺฑกวาโจ (ก. สี. ปี.)] ผรุโส, โส เม กนฺตตโร ตโต.

๔๕. อชฺช สุเวติ ปุริโส, สทตฺถํ นาวพุชฺฌติ;

โอวชฺชมาโน กุปฺปติ, เสยฺยํ โส อติมญฺญติ.

๔๖. ทวปฺปลุทฺโธ [เทวปฺปลุทฺโธ (ก.), ทวปฺปลทฺโธ (ปี.)] ปุริโส, สพฺพมิตฺเตหิ ธํสติ;

โส มยฺหํ ปุริโส กนฺโต, ตสฺมึ โหมิ อนามยา.

๔๗. อเปหิ เอตฺโต ตฺวํ กาฬิ, เนตํ อเมฺหสุ วิชฺชติ;

อญฺญํ ชนปทํ คจฺฉ, นิคเม ราชธานิโย.

๔๘. อหมฺปิ โข ตํ [เจตํ (สี.)] ชานามิ, เนตํ ตุเมฺหสุ วิชฺชติ;

สนฺติ โลเก อลกฺขิกา, สงฺฆรนฺติ พหุํ ธนํ;

อหํ เทโว จ เม ภาตา, อุโภ นํ วิธมามเส.

๔๙. กา นุ ทิพฺเพน วณฺเณน, ปถพฺยา สุปติฏฺฐิตา;

กา วา ตฺวํ กสฺส วา ธีตา, กถํ ชาเนมุ ตํ มยํ.

๕๐. มหาราชสฺสหํ ธีตา, ธตรฏฺฐสฺส สิรีมโต [ธตรฏฺฐสิรีมโต (สฺยา. ก.)];

อหํ สิรี จ ลกฺขี จ, ภูริปญฺญาติ มํ วิทู;

โอกาสํ ยาจิโต เทหิ, วเสมุ ตว สนฺติเก.

๕๑. กึสีเล กึสมาจาเร, ปุริเส นิวิสเส ตุวํ;

ปุฏฺฐา เม ลกฺขิ อกฺขาหิ, กถํ [ยถา (สี. ปี.)] ชาเนมุ ตํ มยํ.

๕๒. โย จาปิ สีเต อถวาปิ อุเณฺห, วาตาตเป ฑํสสรีสเป จ;

ขุธํ [ขุทฺทํ (สฺยา. ก.), ขุทํ (ปี.)] ปิปาสํ อภิภุยฺย สพฺพํ, รตฺตินฺติวํ โย สตตํ นิยุตฺโต;

กาลาคตญฺจ น หาเปติ อตฺถํ, โส เม มนาโป นิวิเส จ ตมฺหิ.

๕๓. อกฺโกธโน มิตฺตวา จาควา จ, สีลูปปนฺโน อสโฐชุภูโต [อสโฐ อุชฺชุภูโต (ปี.)];

สงฺคาหโก สขิโล สณฺหวาโจ, มหตฺตปตฺโตปิ นิวาตวุตฺติ;

ตสฺมึหํ [ตสฺมาหํ (สี. ปี.)] โปเส วิปุลา ภวามิ, อูมิ สมุทฺทสฺส ยถาปิ วณฺณํ.

๕๔. โย จาปิ มิตฺเต อถวา อมิตฺเต, เสฏฺเฐ สริกฺเข อถ วาปิ หีเน;

อตฺถํ จรนฺตํ อถวา อนตฺถํ, อาวี รโห สงฺคหเมว วตฺเต [วตฺโต (สฺยา. ก.)].

วาจํ น วชฺชา ผรุสํ กทาจิ, มตสฺส ชีวสฺส จ ตสฺส โหมิ.

๕๕. เอเตสํ โย อญฺญตรํ ลภิตฺวา, กนฺตา สิรี [กนฺตสิรึ (กตฺถจิ), กนฺตํ สิรึ (สฺยา.) อฏฺฐกถายํ ทุติยตติยปาฐนฺตรานิ] มชฺชติ อปฺปปญฺโญ;

ตํ ทิตฺตรูปํ วิสมํ จรนฺตํ, กรีสฐานํว [กรีสชาตํ ว (สี. สฺยา.)] วิวชฺชยามิ.

๕๖. อตฺตนา กุรุเต ลกฺขึ, อลกฺขึ กุรุตตฺตนา;

น หิ ลกฺขึ อลกฺขึ วา, อญฺโญ อญฺญสฺส การโกติ.

สิริกาฬกณฺณิชาตกํ สตฺตมํ.

๓๘๓. กุกฺกุฏชาตกํ (๖-๑-๘)

๕๗. สุจิตฺตปตฺตฉทน, ตมฺพจูฬ วิหงฺคม;

โอโรห ทุมสาขาย, มุธา ภริยา ภวามิ เต.

๕๘. จตุปฺปที ตฺวํ กลฺยาณิ, ทฺวิปทาหํ มโนรเม;

มิคี ปกฺขี อสญฺญุตฺตา, อญฺญํ ปริเยส สามิกํ.

๕๙. โกมาริกา เต เหสฺสามิ, มญฺชุกา ปิยภาณินี;

วินฺท มํ อริเยน เวเทน, สาวย มํ ยทิจฺฉสิ.

๖๐. กุณปาทินิ โลหิตเป, โจริ กุกฺกุฏโปถินิ;

น ตฺวํ อริเยน เวเทน, มมํ ภตฺตารมิจฺฉสิ.

๖๑. เอวมฺปิ จตุรา [จาตุรา (สฺยา. ก.)] นารี, ทิสฺวาน สธนํ [ปวรํ (สี. สฺยา. ปี.)] นรํ;

เนนฺติ สณฺหาหิ วาจาหิ, พิฬารี วิย กุกฺกุฏํ.

๖๒. โย จ อุปฺปติตํ อตฺถํ, น ขิปฺปมนุพุชฺฌติ;

อมิตฺตวสมเนฺวติ, ปจฺฉา จ อนุตปฺปติ.