๒๑. อสีตินิปาโต

๕๓๓. จูฬหํสชาตกํ (๑)

๑. ‘‘สุมุข อนุปจินนฺตา, ปกฺกมนฺติ วิหงฺคมา;

คจฺฉ ตุวมฺปิ มา กงฺขิ, นตฺถิ พทฺเธ [พนฺเธ (สฺยา. ก.)] สหายตา’’.

๒. ‘‘คจฺเฉ วาหํ น วา คจฺเฉ, น เตน อมโร สิยํ;

สุขิตํ ตํ อุปาสิตฺวา, ทุกฺขิตํ ตํ กถํ ชเห.

๓. ‘‘มรณํ วา ตยา สทฺธึ, ชีวิตํ วา ตยา วินา;

ตเทว มรณํ เสยฺโย, ยญฺเจ ชีเว ตยา วินา.

๔. ‘‘เนส ธมฺโม มหาราช, ยํ ตํ เอวํ คตํ ชเห;

ยา คติ ตุยฺหํ สา มยฺหํ, รุจฺจเต วิหคาธิป.

๕. ‘‘กา นุ ปาเสน พทฺธสฺส [พนฺธสฺส (สฺยา. ก.)], คติ อญฺญา มหานสา;

สา กถํ เจตยานสฺส, มุตฺตสฺส ตว รุจฺจติ.

๖. ‘‘กํ วา ตฺวํ ปสฺสเส อตฺถํ, มม ตุยฺหญฺจ ปกฺขิม;

ญาตีนํ วาวสิฏฺฐานํ, อุภินฺนํ ชีวิตกฺขเย.

๗. ‘‘ยํ น กญฺจนเทปิญฺฉ [เทปิจฺฉ (สี. ปี.), เทฺวปิจฺฉ (สฺยา.)], อนฺเธน ตมสา คตํ;

ตาทิเส สญฺจชํ ปาณํ, กมตฺถมภิโชตเย’’.

๘. ‘‘กถํ นุ ปตตํ เสฏฺฐ, ธมฺเม อตฺถํ น พุชฺฌสิ [พุชฺฌเส (สี.)];

ธมฺโม อปจิโต สนฺโต, อตฺถํ ทสฺเสติ ปาณินํ.

๙. ‘‘โสหํ ธมฺมํ อเปกฺขาโน, ธมฺมา จตฺถํ สมุฏฺฐิตํ;

ภตฺติญฺจ ตยิ สมฺปสฺสํ, นาวกงฺขามิ ชีวิตํ’’.

๑๐. ‘‘อทฺธา เอโส สตํ ธมฺโม, โย มิตฺโต มิตฺตมาปเท;

น จเช ชีวิตสฺสาปิ, เหตุธมฺมมนุสฺสรํ.

๑๑. ‘‘สฺวายํ ธมฺโม จ เต จิณฺโณ, ภตฺติ จ วิทิตา มยิ;

กามํ กรสฺสุ มเยฺหตํ, คจฺเฉวานุมโต มยา’’.

๑๒. ‘‘อปิ เตฺววํ คเต กาเล, ยํ ขณฺฑํ [พทฺธํ (สี.), พนฺธํ (ปี.)] ญาตินํ มยา;

ตยา ตํ พุทฺธิสมฺปนฺนํ [พุทฺธิสมฺปนฺน (สี. สฺยา. ปี.)], อสฺส ปรมสํวุตํ.

๑๓. ‘‘อิจฺเจวํ [อิจฺเจว (สี. ปี.)] มนฺตยนฺตานํ, อริยานํ อริยวุตฺตินํ;

ปจฺจทิสฺสถ เนสาโท, อาตุรานมิวนฺตโก.

๑๔. ‘‘เต สตฺตุมภิสญฺจิกฺข, ทีฆรตฺตํ หิตา ทิชา;

ตุณฺหีมาสิตฺถ อุภโย, น สญฺจเลสุมาสนา [น จ สญฺเจสุ’มาสนา (สี. ปี.)].

๑๕. ‘‘ธตรฏฺเฐ จ ทิสฺวาน, สมุฑฺเฑนฺเต ตโต ตโต;

อภิกฺกมถ เวเคน, ทิชสตฺตุ ทิชาธิเป.

๑๖. ‘‘โส จ เวเคนภิกฺกมฺม, อาสชฺช ปรเม ทิเช;

ปจฺจกมิตฺถ [ปจฺจกมฺปิตฺถ (สี. สฺยา. ปี.)] เนสาโท, พทฺธา อิติ วิจินฺตยํ.

๑๗. ‘‘เอกํว พทฺธมาสีนํ, อพทฺธญฺจ ปุนาปรํ;

อาสชฺช พทฺธมาสีนํ, เปกฺขมานมทีนวํ.

๑๘. ‘‘ตโต โส วิมโตเยว, ปณฺฑเร อชฺฌภาสถ;

ปวฑฺฒกาเย อาสีเน, ทิชสงฺฆคณาธิเป.

๑๙. ‘‘ยํ นุ ปาเสน มหตา, พทฺโธ น กุรุเต ทิสํ;

อถ กสฺมา อพทฺโธ ตฺวํ, พลี ปกฺขิ น คจฺฉสิ.

๒๐. ‘‘กินฺนุ ตฺยายํ [ตา’ยํ (สี. ปี. ก.)] ทิโช โหติ, มุตฺโต พทฺธํ อุปาสสิ;

โอหาย สกุณา ยนฺติ, กึ เอโก อวหียสิ’’.

๒๑. ‘‘ราชา เม โส ทิชามิตฺต, สขา ปาณสโม จ เม;

เนว นํ วิชหิสฺสามิ, ยาว กาลสฺส ปริยายํ.

๒๒. ‘‘กถํ ปนายํ วิหงฺโค, นาทฺทส ปาสโมฑฺฑิตํ;

ปทเญฺหตํ มหนฺตานํ, โพทฺธุมรหนฺติ อาปทํ.

๒๓. ‘‘ยทา ปราภโว โหติ, โปโส ชีวิตสงฺขเย;

อถ ชาลญฺจ ปาสญฺจ, อาสชฺชาปิ น พุชฺฌติ.

๒๔. ‘‘อปิ เตฺวว มหาปญฺญ, ปาสา พหุวิธา ตตา [ตตา (สฺยา. ก.)];

คุยฺหมาสชฺช [คูฬฺหมาสชฺช (สี. ปี.)] พชฺฌนฺติ, อเถวํ ชีวิตกฺขเย’’.

๒๕. ‘‘อปิ นายํ ตยา สทฺธึ, สํวาสสฺส [สมฺภาสสฺส (สี. ปี.)] สุขุทฺรโย;

อปิ โน อนุมญฺญาสิ, อปิ โน ชีวิตํ ทเท’’.

๒๖. ‘‘น เจว เม ตฺวํ พทฺโธสิ, นปิ อิจฺฉามิ เต วธํ;

กามํ ขิปฺปมิโต คนฺตฺวา, ชีว ตฺวํ อนิโฆ จิรํ’’.

๒๗. ‘‘เนวาหเมตมิจฺฉามิ, อญฺญเตฺรตสฺส ชีวิตา;

สเจ เอเกน ตุฏฺโฐสิ, มุญฺเจตํ มญฺจ ภกฺขย.

๒๘. ‘‘อาโรหปริณาเหน, ตุลฺยาสฺมา [ตุลฺยามฺหา (ก.)] วยสา อุโภ;

น เต ลาเภน ชีวตฺถิ [ชีนตฺถิ (สี. สฺยา. ปี.)], เอเตน นิมินา ตุวํ.

๒๙. ‘‘ตทิงฺฆ สมเปกฺขสฺสุ [สมเวกฺขสุ (สี. ปี.)], โหตุ คิทฺธิ ตวมฺหสุ [ตวสฺมสุ (สี. สฺยา.)];

มํ ปุพฺเพ พนฺธ ปาเสน, ปจฺฉา มุญฺจ ทิชาธิปํ.

๓๐. ‘‘ตาวเทว จ เต ลาโภ, กตาสฺส [กตสฺสา (สี. ปี.)] ยาจนาย จ;

มิตฺติ จ ธตรฏฺเฐหิ, ยาวชีวาย เต สิยา’’.

๓๑. ‘‘ปสฺสนฺตุ โน มหาสงฺฆา, ตยา มุตฺตํ อิโต คตํ;

มิตฺตามจฺจา จ ภจฺจา จ, ปุตฺตทารา จ พนฺธวา.

๓๒. ‘‘น จ เต ตาทิสา มิตฺตา, พหูนํ [พหุนฺนํ (สี. ปี.)] อิธ วิชฺชติ;

ยถา ตฺวํ ธตรฏฺฐสฺส, ปาณสาธารโณ สขา.

๓๓. ‘‘โส เต สหายํ มุญฺจามิ, โหตุ ราชา ตวานุโค;

กามํ ขิปฺปมิโต คนฺตฺวา, ญาติมชฺเฌ วิโรจถ’’.

๓๔. ‘‘โส ปตีโต ปมุตฺเตน, ภตฺตุนา [ภตฺตุโน (สฺยา.)] ภตฺตุคารโว;

อชฺฌภาสถ วกฺกงฺโค [วงฺกงฺโค (สฺยา.)], วาจํ กณฺณสุขํ ภณํ.

๓๕. ‘‘เอวํ ลุทฺทก นนฺทสฺสุ, สห สพฺเพหิ ญาติภิ;

ยถาหมชฺช นนฺทามิ, มุตฺตํ ทิสฺวา ทิชาธิปํ’’.

๓๖. ‘‘เอหิ ตํ อนุสิกฺขามิ, ยถา ตฺวมปิ ลจฺฉเส;

ลาภํ ตวายํ [ยถายํ (สี. ปี.)] ธตรฏฺโฐ, ปาปํ กิญฺจิ [กญฺจิ (สี.)] น ทกฺขติ.

๓๗. ‘‘ขิปฺปมนฺเตปุรํ เนตฺวา [คนฺตฺวา (สฺยา. ก.)], รญฺโญ ทสฺเสหิ โน อุโภ;

อพทฺเธ ปกติภูเต, กาเช [กาเจ (ปี.)] อุภยโต ฐิเต.

๓๘. ‘‘ธตรฏฺฐา มหาราช, หํสาธิปติโน อิเม;

อยญฺหิ ราชา หํสานํ, อยํ เสนาปตีตโร.

๓๙. ‘‘อสํสยํ อิมํ ทิสฺวา, หํสราชํ นราธิโป;

ปตีโต สุมโน วิตฺโต [จิตฺโต (ก.)], พหุํ ทสฺสติ เต ธนํ’’.

๔๐. ‘‘ตสฺส ตํ วจนํ สุตฺวา, กมฺมุนา อุปปาทยิ;

ขิปฺปมนฺเตปุรํ คนฺตฺวา, รญฺโญ หํเส อทสฺสยิ;

อพทฺเธ ปกติภูเต, กาเช อุภยโต ฐิเต.

๔๑. ‘‘ธตรฏฺฐา มหาราช, หํสาธิปติโน อิเม;

อยญฺหิ ราชา หํสานํ, อยํ เสนาปตีตโร’’.

๔๒. ‘‘กถํ ปนิเม วิหงฺคา [วิหคา (สี. ปี.)], ตว หตฺถตฺตมาคตา [หตฺถตฺถ’มาคตา (สี. สฺยา. ปี.)];

กถํ ลุทฺโท มหนฺตานํ, อิสฺสเร อิธ อชฺฌคา’’.

๔๓. ‘‘วิหิตา สนฺติเม ปาสา, ปลฺลเลสุ ชนาธิป;

ยํ ยทายตนํ มญฺเญ, ทิชานํ ปาณโรธนํ.

๔๔. ‘‘ตาทิสํ ปาสมาสชฺช, หํสราชา อพชฺฌถ;

ตํ อพทฺโธ อุปาสีโน, มมายํ อชฺฌภาสถ.

๔๕. ‘‘สุทุกฺกรํ อนริเยหิ, ทหเต ภาวมุตฺตมํ;

ภตฺตุรตฺเถ ปรกฺกนฺโต, ธมฺมยุตฺโต [ธมฺเม ยุตฺโต (สี. ปี.)] วิหงฺคโม.

๔๖. ‘‘อตฺตนายํ [อตฺตโน ยํ (สฺยา.)] จชิตฺวาน, ชีวิตํ ชีวิตารโห;

อนุตฺถุนนฺโต อาสีโน, ภตฺตุ ยาจิตฺถ ชีวิตํ.

๔๗. ‘‘ตสฺส ตํ วจนํ สุตฺวา, ปสาทมหมชฺฌคา;

ตโต นํ ปามุจึ [ปามุญฺจึ (ปี. ก.)] ปาสา, อนุญฺญาสึ สุเขน จ.

๔๘. ‘‘‘โส ปตีโต ปมุตฺเตน, ภตฺตุนา ภตฺตุคารโว;

อชฺฌภาสถ วกฺกงฺโค, วาจํ กณฺณสุขํ ภณํ.

๔๙. ‘‘‘เอวํ ลุทฺทก นนฺทสฺสุ, สห สพฺเพหิ ญาติภิ;

ยถาหมชฺช นนฺทามิ, มุตฺตํ ทิสฺวา ทิชาธิปํ.

๕๐. ‘‘‘เอหิ ตํ อนุสิกฺขามิ, ยถา ตฺวมปิ ลจฺฉเส;

ลาภํ ตวายํ ธตรฏฺโฐ, ปาปํ กิญฺจิ น ทกฺขติ.

๕๑. ‘‘‘ขิปฺปมนฺเตปุรํ เนตฺวา [คนฺตฺวา (สพฺพตฺถ)], รญฺโญ ทสฺเสหิ โน อุโภ;

อพทฺเธ ปกติภูเต, กาเช อุภยโต ฐิเต.

๕๒. ‘‘‘ธตรฏฺฐา มหาราช, หํสาธิปติโน อิเม;

อยญฺหิ ราชา หํสานํ, อยํ เสนาปตีตโร.

๕๓. ‘‘‘อสํสยํ อิมํ ทิสฺวา, หํสราชํ นราธิโป;

ปตีโต สุมโน วิตฺโต, พหุํ ทสฺสติ เต ธนํ’.

๕๔. ‘‘เอวเมตสฺส วจนา, อานีตาเม อุโภ มยา;

เอตฺเถว หิ อิเม อาสุํ [อสฺสุ (สี. สฺยา. ปี.)], อุโภ อนุมตา มยา.

๕๕. ‘‘โสยํ เอวํ คโต ปกฺขี, ทิโช ปรมธมฺมิโก;

มาทิสสฺส หิ ลุทฺทสฺส, ชนเยยฺยาถ มทฺทวํ.

๕๖. ‘‘อุปายนญฺจ เต เทว, นาญฺญํ ปสฺสามิ เอทิสํ;

สพฺพสากุณิกาคาเม, ตํ ปสฺส มนุชาธิป’’.

๕๗. ‘‘ทิสฺวา นิสินฺนํ ราชานํ, ปีเฐ โสวณฺณเย สุเภ;

อชฺฌภาสถ วกฺกงฺโค, วาจํ กณฺณสุขํ ภณํ.

๕๘. ‘‘กจฺจินฺนุ โภโต กุสลํ, กจฺจิ โภโต อนามยํ;

กจฺจิ รฏฺฐมิทํ ผีตํ, ธมฺเมน มนุสาสสิ’’.

๕๙. ‘‘กุสลญฺเจว เม หํส, อโถ หํส อนามยํ;

อโถ รฏฺฐมิทํ ผีตํ, ธมฺเมน มนุสาสหํ’’ [มนุสิสฺสติ (สี. ปี.)].

๖๐. ‘‘กจฺจิ โภโต อมจฺเจสุ, โทโส โกจิ น วิชฺชติ;

กจฺจิ จ [กจฺจินฺนุ (สี. ปี.)] เต ตวตฺเถสุ, นาวกงฺขนฺติ ชีวิตํ’’.

๖๑. ‘‘อโถปิ เม อมจฺเจสุ, โทโส โกจิ น วิชฺชติ;

อโถปิ เต [อโถปิเม (สี. ปี.)] มมตฺเถสุ, นาวกงฺขนฺติ ชีวิตํ’’.

๖๒. ‘‘กจฺจิ เต สาทิสี ภริยา, อสฺสวา ปิยภาณินี;

ปุตฺตรูปยสูเปตา, ตว ฉนฺทวสานุคา’’.

๖๓. ‘‘อโถ เม สาทิสี ภริยา, อสฺสวา ปิยภาณินี;

ปุตฺตรูปยสูเปตา, มม ฉนฺทวสานุคา’’.

๖๔. ‘‘ภวนฺตํ [ภวํ ตุ (สี. ปี.), ภวนฺนุ (สฺยา.)] กจฺจิ นุ มหา-สตฺตุหตฺถตฺตตํ [หตฺถตฺถตํ (สี. สฺยา. ปี.)] คโต;

ทุกฺขมาปชฺชิ วิปุลํ, ตสฺมึ ปฐมมาปเท.

๖๕. ‘‘กจฺจิ ยนฺตาปติตฺวาน, ทณฺเฑน สมโปถยิ;

เอวเมเตสํ ชมฺมานํ, ปาติกํ [ปากติกํ (สี. ปี.)] ภวติ ตาวเท’’.

๖๖. ‘‘เขมมาสิ มหาราช, เอวมาปทิยา สติ [เอวมาปทิ สํสติ (สี. ปี.)];

น จายํ กิญฺจิ รสฺมาสุ, สตฺตูว สมปชฺชถ.

๖๗. ‘‘ปจฺจคมิตฺถ เนสาโท, ปุพฺเพว อชฺฌภาสถ;

ตทายํ สุมุโขเยว, ปณฺฑิโต ปจฺจภาสถ.

๖๘. ‘‘ตสฺส ตํ วจนํ สุตฺวา, ปสาทมยมชฺฌคา;

ตโต มํ ปามุจี ปาสา, อนุญฺญาสิ สุเขน จ.

๖๙. ‘‘อิทญฺจ สุมุเขเนว, เอตทตฺถาย จินฺติตํ;

โภโต สกาเสคมนํ [สกาเส + อาคมนํ], เอตสฺส ธนมิจฺฉตา’’.

๗๐. ‘‘สฺวาคตญฺเจวิทํ ภวตํ, ปตีโต จสฺมิ ทสฺสนา;

เอโส จาปิ พหุํ วิตฺตํ, ลภตํ ยาวทิจฺฉติ’’ [ยาวติจฺฉติ (สี. ปี.)].

๗๑. ‘‘สนฺตปฺปยิตฺวา เนสาทํ, โภเคหิ มนุชาธิโป;

อชฺฌภาสถ วกฺกงฺคํ, วาจํ กณฺณสุขํ ภณํ’’.

๗๒. ‘‘ยํ ขลุ ธมฺมมาธีนํ, วโส วตฺตติ กิญฺจนํ;

สพฺพตฺถิสฺสริยํ ตว [สพฺพตฺถิสฺสริยํ ภวตํ (สี. สฺยา. ปี.), สพฺพิสฺสริยํ ภวตํ (สฺยา. ก.)], ตํ ปสาส [ปสาสถ (สี. สฺยา. ปี.)] ยทิจฺฉถ.

๗๓. ‘‘ทานตฺถํ อุปโภตฺตุํ วา, ยํ จญฺญํ อุปกปฺปติ;

เอตํ ททามิ โว วิตฺตํ, อิสฺสริยํ [อิสฺเสรํ (สี.), อิสฺสรํ (ปี.)] วิสฺสชามิ โว’’.

๗๔. ‘‘ยถา จ มฺยายํ สุมุโข, อชฺฌภาเสยฺย ปณฺฑิโต;