๕๓๒. โสณนนฺทชาตกํ (๒)

๙๒. ‘‘เทวตา นุสิ คนฺธพฺโพ, อทุ [อาทุ (สี. สฺยา.)] สกฺโก ปุรินฺทโท;

มนุสฺสภูโต อิทฺธิมา, กถํ ชาเนมุ ตํ มยํ’’.

๙๓. ‘‘นาปิ เทโว น คนฺธพฺโพ, นาปิ สกฺโก ปุรินฺทโท;

มนุสฺสภูโต อิทฺธิมา, เอวํ ชานาหิ ภารธ’’ [ภารภ (ก.)].

๙๔. ‘‘กตรูปมิทํ โภโต [โภโต (สี. ปี.)], เวยฺยาวจฺจํ อนปฺปกํ;

เทวมฺหิ วสฺสมานมฺหิ, อโนวสฺสํ ภวํ อกา.

๙๕. ‘‘ตโต วาตาตเป โฆเร, สีตจฺฉายํ ภวํ อกา;

ตโต อมิตฺตมชฺเฌสุ [อมิตฺตมชฺเฌ จ (สี.)], สรตาณํ ภวํ อกา.

๙๖. ‘‘ตโต ผีตานิ รฏฺฐานิ, วสิโน เต ภวํ อกา;

ตโต เอกสตํ ขเตฺย, อนุยนฺเต [อนุยุตฺเต (ปี.)] ภวํ อกา.

๙๗. ‘‘ปตีตาสฺสุ มยํ โภโต, วท ตํ [วร ตํ (สี. สฺยา. ปี.)] ภญฺช [ภญฺญ (สี. ปี.), ภุญฺช (สฺยา. ก.)] มิจฺฉสิ;

หตฺถิยานํ อสฺสรถํ, นาริโย จ อลงฺกตา;

นิเวสนานิ รมฺมานิ, มยํ โภโต ททามเส.

๙๘. ‘‘อถ วงฺเค [อถ วา สงฺเค (สี. ปี.)] วา มคเธ, มยํ โภโต ททามเส;

อถ วา อสฺสกาวนฺตี [อสฺสกาวนฺตึ (สี. สฺยา. ปี.)], สุมนา ทมฺม เต มยํ.

๙๙. ‘‘อุปฑฺฒํ วาปิ รชฺชสฺส, มยํ โภโต ททามเส;

สเจ เต อตฺโถ รชฺเชน, อนุสาส ยทิจฺฉสิ’’.

๑๐๐. ‘‘น เม อตฺโถปิ รชฺเชน, นคเรน ธเนน วา;

อโถปิ ชนปเทน, อตฺโถ มยฺหํ น วิชฺชติ.

๑๐๑. ‘‘โภโตว รฏฺเฐ วิชิเต, อรญฺเญ อตฺถิ อสฺสโม;

ปิตา มยฺหํ ชเนตฺตี จ, อุโภ สมฺมนฺติ อสฺสเม.

๑๐๒. ‘‘เตสาหํ [เตสฺวหํ (ก.)] ปุพฺพาจริเยสุ, ปุญฺญํ น ลภามิ กาตเว;

ภวนฺตํ อชฺฌาวรํ กตฺวา, โสณํ [โสนํ (ปี.)] ยาเจมุ สํวรํ’’.

๑๐๓. ‘‘กโรมิ เต ตํ วจนํ, ยํ มํ ภณสิ พฺราหฺมณ;

เอตญฺจ โข โน อกฺขาหิ, กีวนฺโต โหนฺตุ ยาจกา’’.

๑๐๔. ‘‘ปโรสตํ ชานปทา, มหาสาลา จ พฺราหฺมณา;

อิเม จ ขตฺติยา สพฺเพ, อภิชาตา ยสสฺสิโน;

ภวญฺจ ราชา มโนโช, อลํ เหสฺสนฺติ ยาจกา’’.

๑๐๕. ‘‘หตฺถี อสฺเส จ โยเชนฺตุ, รถํ สนฺนยฺห สารถิ [นํ รถิ (ปี.)];

อาพนฺธนานิ คณฺหาถ, ปาทาสุสฺสารยทฺธเช [ปาเทสุสฺสารยํ ธเช (สี.), ปาทาสุสฺสารยํ ธเช (ปี.)];

อสฺสมํ ตํ คมิสฺสามิ, ยตฺถ สมฺมติ โกสิโย’’.

๑๐๖. ‘‘ตโต จ ราชา ปายาสิ, เสนาย จตุรงฺคินี;

อคมา อสฺสมํ รมฺมํ, ยตฺถ สมฺมติ โกสิโย’’.

๑๐๗. ‘‘กสฺส กาทมฺพโย [กสฺส กาทมฺพมโย (ก.)] กาโช, เวหาสํ จตุรงฺคุลํ;

อํสํ อสมฺผุสํ เอติ, อุทหาราย [อุทหารสฺส (สี. สฺยา. ปี.)] คจฺฉโต’’.

๑๐๘. ‘‘อหํ โสโณ มหาราช, ตาปโส สหิตพฺพโต [สหิตํ วโต (ปี.)];

ภรามิ มาตาปิตโร, รตฺตินฺทิวมตนฺทิโต.

๑๐๙. ‘‘วเน ผลญฺจ มูลญฺจ, อาหริตฺวา ทิสมฺปติ;

โปเสมิ มาตาปิตโร, ปุพฺเพ กตมนุสฺสรํ’’.

๑๑๐. ‘‘อิจฺฉาม อสฺสมํ คนฺตุํ, ยตฺถ สมฺมติ โกสิโย;

มคฺคํ โน โสณ อกฺขาหิ, เยน คจฺเฉมุ [คจฺฉาม (สี.)] อสฺสมํ’’.

๑๑๑. ‘‘อยํ เอกปที ราช, เยเนตํ [เยน ตํ (ก.)] เมฆสนฺนิภํ;

โกวิฬาเรหิ สญฺฉนฺนํ, เอตฺถ สมฺมติ โกสิโย’’.

๑๑๒. ‘‘อิทํ วตฺวาน ปกฺกามิ, ตรมาโน มหาอิสิ;

เวหาเส อนฺตลิกฺขสฺมึ, อนุสาสิตฺวาน ขตฺติเย.

๑๑๓. ‘‘อสฺสมํ ปริมชฺชิตฺวา, ปญฺญเปตฺวาน [ปญฺญเปตฺวาน (สี. สฺยา.)] อาสนํ;

ปณฺณสาลํ ปวิสิตฺวา, ปิตรํ ปฏิโพธยิ.

๑๑๔. ‘‘อิเม อายนฺติ ราชาโน, อภิชาตา ยสสฺสิโน;

อสฺสมา นิกฺขมิตฺวาน, นิสีท ตฺวํ [นิสีทาหิ (สี.)] มหาอิเส.

๑๑๕. ‘‘ตสฺส ตํ วจนํ สุตฺวา, ตรมาโน มหาอิสิ;

อสฺสมา นิกฺขมิตฺวาน, สทฺวารมฺหิ อุปาวิสิ’’.

๑๑๖. ‘‘ตญฺจ ทิสฺวาน อายนฺตํ, ชลนฺตํริว เตชสา;

ขตฺยสงฺฆปริพฺยูฬฺหํ, โกสิโย เอตทพฺรวิ.

๑๑๗. ‘‘กสฺส เภรี มุทิงฺคา จ [มุติงฺคา จ (ปี.)], สงฺขา ปณวทินฺทิมา [เทณฺฑิมา (สี. ปี.)];

ปุรโต ปฏิปนฺนานิ, หาสยนฺตา รเถสภํ.

๑๑๘. ‘‘กสฺส กญฺจนปฏฺเฏน, ปุถุนา วิชฺชุวณฺณินา;

ยุวา กลาปสนฺนทฺโธ, โก เอติ สิริยา ชลํ.

๑๑๙. ‘‘อุกฺกามุขปหฏฺฐํว, ขทิรงฺคารสนฺนิภํ;

มุขญฺจ รุจิรา ภาติ, โก เอติ สิริยา ชลํ.

๑๒๐. ‘‘กสฺส ปคฺคหิตํ ฉตฺตํ, สสลากํ มโนรมํ;

อาทิจฺจรํสาวรณํ, โก เอติ สิริยา ชลํ.

๑๒๑. ‘‘กสฺส องฺคํ ปริคฺคยฺห, วาฬพีชนิมุตฺตมํ;

จรนฺติ วรปุญฺญสฺส [วรปญฺญสฺส (สี. ปี.)], หตฺถิกฺขนฺเธน อายโต.

๑๒๒. ‘‘กสฺส เสตานิ ฉตฺตานิ, อาชานียา จ วมฺมิตา;

สมนฺตา ปริกิเรนฺติ [ปริกิรนฺติ (สี. สฺยา. ปี.)], โก เอติ สิริยา ชลํ.

๑๒๓. ‘‘กสฺส เอกสตํ ขตฺยา, อนุยนฺตา [อนุยุตฺตา (ปี.)] ยสสฺสิโน;

สมนฺตานุปริยนฺติ, โก เอติ สิริยา ชลํ.

๑๒๔. ‘‘หตฺถิ อสฺสรถ ปตฺติ [หตฺถี อสฺสา รถา ปตฺตี (สี.)], เสนา จ จตุรงฺคินี;

สมนฺตานุปริยนฺติ [สมนฺตา อนุปริยาติ (ปี.)], โก เอติ สิริยา ชลํ.

๑๒๕. ‘‘กสฺเสสา มหตี เสนา, ปิฏฺฐิโต อนุวตฺตติ;

อกฺโขภณี [อกฺขาภนี (สี.), อกฺโขภินี (สฺยา.)] อปริยนฺตา, สาครสฺเสว อูมิโย’’.

๑๒๖. ‘‘ราชาภิราชา [ราชาธิราชา (ก.)] มโนโช, อินฺโทว ชยตํ ปติ;

นนฺทสฺสชฺฌาวรํ เอติ, อสฺสมํ พฺรหฺมจารินํ.

๑๒๗. ‘‘ตสฺเสสา มหตี เสนา, ปิฏฺฐิโต อนุวตฺตติ;

อกฺโขภณี อปริยนฺตา, สาครสฺเสว อูมิโย’’.

๑๒๘. ‘‘อนุลิตฺตา จนฺทเนน, กาสิกุตฺตมธาริโน [กาสิกวตฺถธาริโน (ปี.)];

สพฺเพ ปญฺชลิกา หุตฺวา, อิสีนํ อชฺฌุปาคมุํ’’.

๑๒๙. ‘‘กจฺจิ นุ โภโต กุสลํ, กจฺจิ โภโต อนามยํ;

กจฺจิ อุญฺเฉน ยาเปถ, กจฺจิ มูลผลา พหู.

๑๓๐. ‘‘กจฺจิ ฑํสา มกสา จ, อปฺปเมว สรีสปา [สิรึสปา (สี. สฺยา. ปี.)];

วเน วาฬมิคากิณฺเณ, กจฺจิ หึสา น วิชฺชติ’’.

๑๓๑. ‘‘กุสลญฺเจว โน ราช, อโถ ราช อนามยํ;

อโถ อุญฺเฉน ยาเปม, อโถ มูลผลา พหู.

๑๓๒. ‘‘อโถ ฑํสา มกสา จ [ฑํสา จ มกสา (สี.), ฑํสา จ มกสา จ (ปี.)], อปฺปเมว สรีสปา [สิรึสปา (สี. สฺยา. ปี.)];

วเน วาฬมิคากิณฺเณ, หึสา มยฺหํ [อ มฺหํ (สี. ปี.)] น วิชฺชติ.

๑๓๓. ‘‘พหูนิ วสฺสปูคานิ, อสฺสเม สมฺมตํ [วสโต (สี.)] อิธ;

นาภิชานามิ อุปฺปนฺนํ, อาพาธํ อมโนรมํ.

๑๓๔. ‘‘สฺวาคตํ เต มหาราช, อโถ เต อทุราคตํ;

อิสฺสโรสิ อนุปฺปตฺโต, ยํ อิธตฺถิ ปเวทย.

๑๓๕. ‘‘ตินฺทุกานิ ปิยาลานิ, มธุเก กาสุมาริโย [กาสมาริโย (สี. สฺยา.)];

ผลานิ ขุทฺทกปฺปานิ, ภุญฺช ราช วรํ วรํ.

๑๓๖. ‘‘อิทมฺปิ ปานียํ สีตํ, อาภตํ คิริคพฺภรา;

ตโต ปิว มหาราช, สเจ ตฺวํ อภิกงฺขสิ’’.

๑๓๗. ‘‘ปฏิคฺคหิตํ ยํ ทินฺนํ, สพฺพสฺส อคฺฆิยํ กตํ;

นนฺทสฺสาปิ นิสาเมถ, วจนํ โส [ยํ (สี.), ยํ โส (ปี.)] ปวกฺขติ.

๑๓๘. ‘‘อชฺฌาวรมฺหา นนฺทสฺส, โภโต สนฺติกมาคตา;

สุณาตุ [สุณาตุ เม (สี. สฺยา.)] ภวํ วจนํ, นนฺทสฺส ปริสาย จ’’.

๑๓๙. ‘‘ปโรสตํ ชานปทา [ชนปทา (ปี.)], มหาสาลา จ พฺราหฺมณา;

อิเม จ ขตฺติยา สพฺเพ, อภิชาตา ยสสฺสิโน;

ภวญฺจ ราชา มโนโช, อนุมญฺญนฺตุ เม วโจ.

๑๔๐. ‘‘เย จ สนฺติ [เย วสนฺติ (สี.), เย หิ สนฺติ (ปี.)] สมีตาโร, ยกฺขานิ อิธ มสฺสเม;

อรญฺเญ ภูตภพฺยานิ, สุณนฺตุ วจนํ มม.

๑๔๑. ‘‘นโม กตฺวาน ภูตานํ, อิสึ วกฺขามิ สุพฺพตํ;

โส ตฺยาหํ ทกฺขิณา พาหุ, ตว โกสิย สมฺมโต.

๑๔๒. ‘‘ปิตรํ เม ชเนตฺติญฺจ, ภตฺตุกามสฺส เม สโต;

วีร ปุญฺญมิทํ ฐานํ, มา มํ โกสิย วารย.

๑๔๓. ‘‘สพฺภิ เหตํ อุปญฺญาตํ, มเมตํ อุปนิสฺสช;

อุฏฺฐานปาริจริยาย, ทีฆรตฺตํ ตยา กตํ;

มาตาปิตูสุ ปุญฺญานิ, มม โลกทโท ภว.

๑๔๔. ‘‘ตเถว สนฺติ มนุชา, ธมฺเม ธมฺมปทํ วิทู;

มคฺโค สคฺคสฺส โลกสฺส, ยถา ชานาสิ ตฺวํ อิเส.

๑๔๕. ‘‘อุฏฺฐานปาริจริยาย, มาตาปิตุสุขาวหํ;

ตํ มํ ปุญฺญา นิวาเรติ, อริยมคฺคาวโร นโร’’.

๑๔๖. ‘‘สุณนฺตุ โภนฺโต วจนํ, ภาตุรชฺฌาวรา มม;

กุลวํสํ มหาราช, โปราณํ ปริหาปยํ;

อธมฺมจารี เชฏฺเฐสุ [โย เชฏฺโฐ (สี.)], นิรยํ โสปปชฺชติ [โส อุปปชฺชติ (สี. สฺยา. ปี.)].

๑๔๗. ‘‘เย จ ธมฺมสฺส กุสลา, โปราณสฺส ทิสมฺปติ;

จาริตฺเตน จ สมฺปนฺนา, น เต คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ.

๑๔๘. ‘‘มาตาปิตา จ ภาตา จ, ภคินี ญาติพนฺธวา;

สพฺเพ เชฏฺฐสฺส เต ภารา, เอวํ ชานาหิ ภารธ [ภารถ (สฺยา.)].

๑๔๙. ‘‘อาทิยิตฺวา ครุํ ภารํ, นาวิโก วิย อุสฺสเห;

ธมฺมญฺจ นปฺปมชฺชามิ, เชฏฺโฐ จสฺมิ รเถสภ’’.

๑๕๐. ‘‘อธิคมา [อธิคตมฺหา (สี.), อธิคมฺหา (สฺยา.), อธิคตมฺห (ปี.)] ตเม ญาณํ, ชาลํว ชาตเวทโต;

เอวเมว โน ภวํ ธมฺมํ, โกสิโย ปวิทํสยิ.

๑๕๑. ‘‘ยถา อุทยมาทิจฺโจ, วาสุเทโว ปภงฺกโร;

ปาณีนํ ปวิทํเสติ, รูปํ กลฺยาณปาปกํ;

เอวเมว โน ภวํ ธมฺมํ, โกสิโย ปวิทํสยิ’’.

๑๕๒. ‘‘เอวํ เม ยาจมานสฺส, อญฺชลึ นาวพุชฺฌถ;

ตว ปทฺธจโร [ตว ปฏฺฐจโร (สฺยา.), ตว พทฺธญฺจโร (ปี.), ตวุปฏฺฐจโร (ก.)] เหสฺสํ, วุฏฺฐิโต ปริจารโก’’.

๑๕๓. ‘‘อทฺธา นนฺท วิชานาสิ [ปชานาสิ (สี.)], สทฺธมฺมํ สพฺภิ เทสิตํ;

อริโย อริยสมาจาโร, พาฬฺหํ ตฺวํ มม รุจฺจสิ.

๑๕๔. ‘‘ภวนฺตํ วทามิ โภติญฺจ, สุณาถ วจนํ มม;

นายํ ภาโร ภารมโต [ภารมตฺโต (สี. สฺยา.)], อหุ มยฺหํ กุทาจนํ.

๑๕๕. ‘‘ตํ มํ อุปฏฺฐิตํ สนฺตํ, มาตาปิตุสุขาวหํ;

นนฺโท อชฺฌาวรํ กตฺวา, อุปฏฺฐานาย ยาจติ.

๑๕๖. ‘‘โย เว อิจฺฉติ กาเมน, สนฺตานํ พฺรหฺมจารินํ;

นนฺทํ โว วรถ เอโก [นนฺทํ วทถ เอเก (ปี.)], กํ นนฺโท อุปติฏฺฐตุ’’.

๑๕๗. ‘‘ตยา ตาต อนุญฺญาตา, โสณ ตํ นิสฺสิตา มยํ;

อุปฆาตุํ [อุปฆายิตุํ (สี.)] ลเภ นนฺทํ, มุทฺธนิ พฺรหฺมจารินํ’’.

๑๕๘. ‘‘อสฺสตฺถสฺเสว ตรุณํ, ปวาฬํ มาลุเตริตํ;

จิรสฺสํ นนฺทํ ทิสฺวาน, หทยํ เม ปเวธติ.

๑๕๙. ‘‘ยทา สุตฺตาปิ สุปิเน [สุปฺปนฺเต (สฺยา. ปี.)], นนฺทํ ปสฺสามิ อาคตํ;

อุทคฺคา สุมนา โหมิ, นนฺโท โน อาคโต อยํ.

๑๖๐. ‘‘ยทา จ ปฏิพุชฺฌิตฺวา, นนฺทํ ปสฺสามิ นาคตํ;

ภิยฺโย อาวิสตี โสโก, โทมนสฺสญฺจนปฺปกํ.

๑๖๑. ‘‘สาหํ อชฺช จิรสฺสมฺปิ, นนฺทํ ปสฺสามิ อาคตํ;

ภตฺตุจฺจ [ภตฺตุญฺจ (ก.)] มยฺหญฺจ ปิโย, นนฺโท โน ปาวิสี ฆรํ.

๑๖๒. ‘‘ปิตุปิ นนฺโท สุปฺปิโย, ยํ นนฺโท นปฺปวเส [ปาวิสี (ปี.)] ฆรา [ฆรํ (สฺยา. ปี. ก.)];

ลภตู ตาต นนฺโท ตํ, มํ นนฺโท อุปติฏฺฐตุ’’.