๕๑๕. สมฺภวชาตกํ (๕)

๑๓๘. รชฺชญฺจ ปฏิปนฺนาสฺม, อาธิปจฺจํ สุจีรต;

มหตฺตํ ปตฺตุมิจฺฉามิ, วิเชตุํ ปถวึ อิมํ.

๑๓๙. ธมฺเมน โน อธมฺเมน, อธมฺโม เม น รุจฺจติ;

กิจฺโจว ธมฺโม จริโต, รญฺโญ โหติ สุจีรต.

๑๔๐. อิธ เจวานินฺทิตา เยน, เปจฺจ เยน อนินฺทิตา;

ยสํ เทวมนุสฺเสสุ, เยน ปปฺโปมุ [ปปฺเปมุ (สี. อฏฺฐ.)] พฺราหฺมณ.

๑๔๑. โยหํ อตฺถญฺจ ธมฺมญฺจ, กตฺตุมิจฺฉามิ พฺราหฺมณ;

ตํ ตฺวํ อตฺถญฺจ ธมฺมญฺจ, พฺราหฺมณกฺขาหิ ปุจฺฉิโต.

๑๔๒. นาญฺญตฺร วิธุรา ราช, เอตทกฺขาตุมรหติ;

ยํ ตฺวํ อตฺถญฺจ ธมฺมญฺจ, กตฺตุมิจฺฉสิ ขตฺติย.

๑๔๓. เอหิ โข ปหิโต คจฺฉ, วิธุรสฺส อุปนฺติกํ;

นิกฺขญฺจิมํ [นิกฺขํ รตฺต (สี.), นิกฺขมิมํ (ปี.)] สุวณฺณสฺส, หรํ คจฺฉ สุจีรต;

อภิหารํ อิมํ ทชฺชา, อตฺถธมฺมานุสิฏฺฐิยา.

๑๔๔. สฺวาธิปฺปาคา ภารทฺวาโช, วิธุรสฺส อุปนฺติกํ;

ตมทฺทส มหาพฺรหฺมา, อสมานํ สเก ฆเร.

๑๔๕. รญฺโญหํ ปหิโต ทูโต, โกรพฺยสฺส ยสสฺสิโน;

‘‘อตฺถํ ธมฺมญฺจ ปุจฺเฉสิ’’, อิจฺจพฺรวิ ยุธิฏฺฐิโล;

ตํ ตฺวํ อตฺถญฺจ ธมฺมญฺจ, วิธุรกฺขาหิ ปุจฺฉิโต.

๑๔๖. คงฺคํ เม ปิทหิสฺสนฺติ, น ตํ สกฺโกมิ พฺราหฺมณ;

อปิเธตุํ มหาสินฺธุํ, ตํ กถํ โส ภวิสฺสติ.

๑๔๗. น เต สกฺโกมิ อกฺขาตุํ, อตฺถํ ธมฺมญฺจ ปุจฺฉิโต;

ภทฺรกาโร จ เม ปุตฺโต, โอรโส มม อตฺรโช;

ตํ ตฺวํ อตฺถญฺจ ธมฺมญฺจ, คนฺตฺวา ปุจฺฉสฺสุ พฺราหฺมณ.

๑๔๘. สฺวาธิปฺปาคา ภารทฺวาโช, ภทฺรการสฺสุปนฺติกํ [ภทฺรการสฺส สนฺติกํ (สี. สฺยา.)];

ตมทฺทส มหาพฺรหฺมา, นิสินฺนํ สมฺหิ เวสฺมนิ.

๑๔๙. รญฺโญหํ ปหิโต ทูโต, โกรพฺยสฺส ยสสฺสิโน;

‘‘อตฺถํ ธมฺมญฺจ ปุจฺเฉสิ’’, อิจฺจพฺรวิ ยุธิฏฺฐิโล;

ตํ ตฺวํ อตฺถญฺจ ธมฺมญฺจ, ภทฺรการ ปพฺรูหิ [พฺรวีหิ (สี. ปี.)] เม.

๑๕๐. มํสกาชํ [มํสกาจํ (ปี.)] อวหาย, โคธํ อนุปตามหํ;

น เต สกฺโกมิ อกฺขาตุํ, อตฺถํ ธมฺมญฺจ ปุจฺฉิโต.

๑๕๑. สญฺจโย [สญฺชโย (สี. สฺยา. ปี.)] นาม เม ภาตา, กนิฏฺโฐ เม สุจีรต;

ตํ ตฺวํ อตฺถญฺจ ธมฺมญฺจ, คนฺตฺวา ปุจฺฉสฺสุ พฺราหฺมณ.

๑๕๒. สฺวาธิปฺปาคา ภารทฺวาโช, สญฺจยสฺส อุปนฺติกํ;

ตมทฺทส มหาพฺรหฺมา, นิสินฺนํ สมฺหิ เวสฺมนิ [ปริสติ (สฺยา.), ปรีสติ (ปี.)].

๑๕๓. รญฺโญหํ ปหิโต ทูโต, โกรพฺยสฺส ยสสฺสิโน;

‘‘อตฺถํ ธมฺมญฺจ ปุจฺเฉสิ’’, อิจฺจพฺรวิ ยุธิฏฺฐิโล;

ตํ ตฺวํ อตฺถญฺจ ธมฺมญฺจ, สญฺจยกฺขาหิ ปุจฺฉิโต.

๑๕๔. สทา มํ คิลเต [คิลตี (สี.), คิลติ (ปี.)] มจฺจุ, สายํ ปาโต สุจีรต;

น เต สกฺโกมิ อกฺขาตุํ, อตฺถํ ธมฺมญฺจ ปุจฺฉิโต.

๑๕๕. สมฺภโว นาม เม ภาตา, กนิฏฺโฐ เม สุจีรต;

ตํ ตฺวํ อตฺถญฺจ ธมฺมญฺจ, คนฺตฺวา ปุจฺฉสฺสุ พฺราหฺมณ.

๑๕๖. อพฺภุโต วต โภ ธมฺโม, นายํ อสฺมาก รุจฺจติ;

ตโย ชนา ปิตาปุตฺตา, เตสุ ปญฺญาย โน วิทู.

๑๕๗. น ตํ สกฺโกถ อกฺขาตุํ, อตฺถํ ธมฺมญฺจ ปุจฺฉิตา;

กถํ นุ ทหโร ชญฺญา, อตฺถํ ธมฺมญฺจ ปุจฺฉิโต.

๑๕๘. มา นํ ทหโรติ อุญฺญาสิ [มญฺญาสิ (สฺยา. ก.)], อปุจฺฉิตฺวาน สมฺภวํ;

ปุจฺฉิตฺวา สมฺภวํ ชญฺญา, อตฺถํ ธมฺมญฺจ พฺราหฺมณ.

๑๕๙. ยถาปิ จนฺโท วิมโล, คจฺฉํ อากาสธาตุยา;

สพฺเพ ตาราคเณ โลเก, อาภาย อติโรจติ.

๑๖๐. เอวมฺปิ ทหรูเปโต, ปญฺญาโยเคน สมฺภโว;

มา นํ ทหโรติ อุญฺญาสิ, อปุจฺฉิตฺวาน สมฺภวํ;

ปุจฺฉิตฺวา สมฺภวํ ชญฺญา, อตฺถํ ธมฺมญฺจ พฺราหฺมณ.

๑๖๑. ยถาปิ รมฺมโก มาโส, คิมฺหานํ โหติ พฺราหฺมณ;

อเตวญฺเญหิ มาเสหิ, ทุมปุปฺเผหิ โสภติ.

๑๖๒. เอวมฺปิ ทหรูเปโต, ปญฺญาโยเคน สมฺภโว;

มา นํ ทหโรติ อุญฺญาสิ, อปุจฺฉิตฺวาน สมฺภวํ;

ปุจฺฉิตฺวา สมฺภวํ ชญฺญา, อตฺถํ ธมฺมญฺจ พฺราหฺมณ.

๑๖๓. ยถาปิ หิมวา พฺรเหฺม, ปพฺพโต คนฺธมาทโน;

นานารุกฺเขหิ สญฺฉนฺโน, มหาภูตคณาลโย;

โอสเธหิ จ ทิพฺเพหิ, ทิสา ภาติ ปวาติ จ.

๑๖๔. เอวมฺปิ ทหรูเปโต, ปญฺญาโยเคน สมฺภโว;

มา นํ ทหโรติ อุญฺญาสิ, อปุจฺฉิตฺวาน สมฺภวํ;

ปุจฺฉิตฺวา สมฺภวํ ชญฺญา, อตฺถํ ธมฺมญฺจ พฺราหฺมณ.

๑๖๕. ยถาปิ ปาวโก พฺรเหฺม, อจฺจิมาลี ยสสฺสิมา;

ชลมาโน วเน คจฺเฉ [จรํ กจฺเฉ (ปี.)], อนโล กณฺหวตฺตนี.

๑๖๖. ฆตาสโน ธูมเกตุ, อุตฺตมาเหวนนฺทโห;

นิสีเถ [นิสฺสีเว (สฺยา.), นิสิเว (ก.)] ปพฺพตคฺคสฺมึ, ปหูเตโธ [พหุเตโช (สฺยา. ก.)] วิโรจติ.

๑๖๗. เอวมฺปิ ทหรูเปโต, ปญฺญาโยเคน สมฺภโว;

มา นํ ทหโรติ อุญฺญาสิ, อปุจฺฉิตฺวาน สมฺภวํ;

ปุจฺฉิตฺวา สมฺภวํ ชญฺญา, อตฺถํ ธมฺมญฺจ พฺราหฺมณ.

๑๖๘. ชเวน ภทฺรํ ชานนฺติ, พลิพทฺทญฺจ [พลิวทฺทญฺจ (สี. ปี.)] วาหิเย;

โทเหน เธนุํ ชานนฺติ, ภาสมานญฺจ ปณฺฑิตํ.

๑๖๙. เอวมฺปิ ทหรูเปโต, ปญฺญาโยเคน สมฺภโว;

มา นํ ทหโรติ อุญฺญาสิ, อปุจฺฉิตฺวาน สมฺภวํ;

ปุจฺฉิตฺวา สมฺภวํ ชญฺญา, อตฺถํ ธมฺมญฺจ พฺราหฺมณ.

๑๗๐. สฺวาธิปฺปาคา ภารทฺวาโช, สมฺภวสฺส อุปนฺติกํ;

ตมทฺทส มหาพฺรหฺมา, กีฬมานํ พหีปุเร.

๑๗๑. รญฺโญหํ ปหิโต ทูโต, โกรพฺยสฺส ยสสฺสิโน;

‘‘อตฺถํ ธมฺมญฺจ ปุจฺเฉสิ’’, อิจฺจพฺรวิ ยุธิฏฺฐิโล;

ตํ ตฺวํ อตฺถญฺจ ธมฺมญฺจ, สมฺภวกฺขาหิ ปุจฺฉิโต.

๑๗๒. ตคฺฆ เต อหมกฺขิสฺสํ, ยถาปิ กุสโล ตถา;

ราชา จ โข ตํ ชานาติ, ยทิ กาหติ วา น วา.

๑๗๓. ‘‘อชฺช สุเว’’ติ สํเสยฺย, รญฺญา ปุฏฺโฐ สุจีรต;

มา กตฺวา อวสี ราชา, อตฺเถ ชาเต ยุธิฏฺฐิโล.

๑๗๔. อชฺฌตฺตญฺเญว สํเสยฺย, รญฺญา ปุฏฺโฐ สุจีรต;

กุมฺมคฺคํ น นิเวเสยฺย, ยถา มูโฬฺห อเจตโส [อเจตโน (ก.)].

๑๗๕. อตฺตานํ นาติวตฺเตยฺย, อธมฺมํ น สมาจเร;

อติตฺเถ นปฺปตาเรยฺย, อนตฺเถ น ยุโต สิยา.

๑๗๖. โย จ เอตานิ ฐานานิ, กตฺตุํ ชานาติ ขตฺติโย;

สทา โส วฑฺฒเต ราชา, สุกฺกปกฺเขว จนฺทิมา.

๑๗๗. ญาตีนญฺจ ปิโย โหติ, มิตฺเตสุ จ วิโรจติ;

กายสฺส เภทา สปฺปญฺโญ, สคฺคํ โส อุปปชฺชตีติ.

สมฺภวชาตกํ ปญฺจมํ.