๕๑๑. กึฉนฺทชาตกํ (๑)

๑. กึฉนฺโท กิมธิปฺปาโย, เอโก สมฺมสิ ฆมฺมนิ;

กึ ปตฺถยาโน กึ เอสํ, เกน อตฺเถน พฺราหฺมณ.

๒. ยถา มหา วาริธโร, กุมฺโภ สุปริณาหวา [สุปริณามวา (ก.)];

ตถูปมํ อมฺพปกฺกํ, วณฺณคนฺธรสุตฺตมํ.

๓. ตํ วุยฺหมานํ โสเตน, ทิสฺวานามลมชฺฌิเม;

ปาณีหิ นํ คเหตฺวาน, อคฺยายตนมาหรึ.

๔. ตโต กทลิปตฺเตสุ, นิกฺขิปิตฺวา สยํ อหํ;

สตฺเถน นํ วิกปฺเปตฺวา, ขุปฺปิปาสํ อหาสิ เม.

๕. โสหํ อเปตทรโถ, พฺยนฺตีภูโต [พฺยนฺติภูโต (สี. ปี. ก.)] ทุขกฺขโม;

อสฺสาทํ นาธิคจฺฉามิ, ผเลสฺวญฺเญสุ เกสุจิ [เกสุปิ (ก. สี.)].

๖. โสเสตฺวา นูน มรณํ, ตํ มมํ อาวหิสฺสติ;

อมฺพํ ยสฺส ผลํ สาทุ, มธุรคฺคํ มโนรมํ;

ยมุทฺธรึ วุยฺหมานํ, อุทธิสฺมา มหณฺณเว.

๗. อกฺขาตํ เต มยา สพฺพํ, ยสฺมา อุปวสามหํ;

รมฺมํ ปติ นิสินฺโนสฺมิ, ปุถุโลมายุตา ปุถุ.

๘. ตฺวญฺจ โข เมว [เม (สี.), มม (?)] อกฺขาหิ, อตฺตานมปลายินิ;

กา วา ตฺวมสิ กลฺยาณิ, กิสฺส วา ตฺวํ สุมชฺฌิเม.

๙. รุปฺปปฏฺฏปลิมฏฺฐีว [รุปฺปปฏฺฏปฺลมฏฺฐีว (สฺยา.), รูปปฏฺฏปมฏฺฐีว (ก.)], พฺยคฺฆีว คิริสานุชา;

ยา สนฺติ นาริโย เทเวสุ, เทวานํ ปริจาริกา.

๑๐. ยา จ มนุสฺสโลกสฺมึ, รูเปนานฺวาคติตฺถิโย;

รูเปน เต สทิสี นตฺถิ, เทเวสุ คนฺธพฺพมนุสฺสโลเก [เทวคนฺธพฺพมานุเส (สฺยา.)];

ปุฏฺฐาสิ เม จารุปุพฺพงฺคิ, พฺรูหิ นามญฺจ พนฺธเว.

๑๑. ยํ ตฺวํ ปติ นิสินฺโนสิ, รมฺมํ พฺราหฺมณ โกสิกึ;

สาหํ ภุสาลยา วุตฺถา, วรวาริวโหฆสา.

๑๒. นานาทุมคณากิณฺณา, พหุกา คิริกนฺทรา;

มเมว ปมุขา โหนฺติ, อภิสนฺทนฺติ ปาวุเส.

๑๓. อโถ พหู วนโตทา, นีลวาริวหินฺธรา;

พหุกา นาควิตฺโตทา, อภิสนฺทนฺติ วารินา.

๑๔. ตา อมฺพชมฺพุลพุชา, นีปา ตาลา จุทุมฺพรา [ตาลมุทุมฺพรา (สฺยา. ก.)];

พหูนิ ผลชาตานิ, อาวหนฺติ อภิณฺหโส.

๑๕. ยํ กิญฺจิ อุภโต ตีเร, ผลํ ปตติ อมฺพุนิ;

อสํสยํ ตํ โสตสฺส, ผลํ โหติ วสานุคํ.

๑๖. เอตทญฺญาย เมธาวิ, ปุถุปญฺญ สุโณหิ เม;

มา โรจย มภิสงฺคํ, ปฏิเสธ ชนาธิป.

๑๗. น วาหํ วฑฺฒวํ [วทฺธวํ (สี. ปี.)] มญฺเญ, ยํ ตฺวํ รฏฺฐาภิวฑฺฒน;

อาเจยฺยมาโน ราชิสิ, มรณํ อภิกงฺขสิ.

๑๘. ตสฺส ชานนฺติ ปิตโร, คนฺธพฺพา จ สเทวกา;

เย จาปิ อิสโย โลเก, สญฺญตตฺตา ตปสฺสิโน;

อสํสยํ เตปิ [เต (สี. ปี.)] ชานนฺติ, ปฏฺฐภูตา [วทฺธภูตา (สี. ปี.)] ยสสฺสิโน.

๑๙. เอวํ วิทิตฺวา วิทู สพฺพธมฺมํ, วิทฺธํสนํ จวนํ ชีวิตสฺส;

น จียตี ตสฺส นรสฺส ปาปํ, สเจ น เจเตติ วธาย ตสฺส.

๒๐. อิสิปูคสมญฺญาเต, เอวํ โลกฺยา วิทิตา สติ [ปติ (ก. สฺยา. ก.)];

อนริยปริสมฺภาเส, ปาปกมฺมํ ชิคีสสิ [ชิคึสสิ (สี. สฺยา. ปี.)].

๒๑. สเจ อหํ มริสฺสามิ, ตีเร เต ปุถุสุสฺโสณิ;

อสํสยํ ตํ อสิโลโก, มยิ เปเต อาคมิสฺสติ.

๒๒. ตสฺมา หิ ปาปกํ กมฺมํ, รกฺขสฺเสว [รกฺขสฺสุ จ (สฺยา.)] สุมชฺฌิเม;

มา ตํ สพฺโพ ชโน ปจฺฉา, ปกุฏฺฐายิ [ปกตฺถาสิ (สี. ปี.), ปตฺวกฺขาสิ (สฺยา.)] มยิ มเต.

๒๓. อญฺญาตเมตํ อวิสยฺหสาหิ, อตฺตานมมฺพญฺจ ททามิ เต ตํ;

โส ทุจฺจเช กามคุเณ ปหาย, สนฺติญฺจ ธมฺมญฺจ อธิฏฺฐิโตสิ.

๒๔. โย หิตฺวา ปุพฺพสญฺโญคํ, ปจฺฉา สํโยชเน ฐิโต;

อธมฺมญฺเจว จรติ, ปาปญฺจสฺส ปวฑฺฒติ.

๒๕. เอหิ ตํ ปาปยิสฺสามิ, กามํ อปฺโปสฺสุโก ภว;

อุปานยามิ สีตสฺมึ, วิหราหิ อนุสฺสุโก.

๒๖. ตํ ปุปฺผรสมตฺเตภิ, วกฺกงฺเคหิ อรินฺทม;

โกญฺจา มยูรา ทิวิยา, โกลฏฺฐิมธุสาฬิกา;

กูชิตา หํสปูเคหิ, โกกิเลตฺถ ปโพธเร.

๒๗. อมฺเพตฺถ วิปฺปสาขคฺคา [วิปฺปสูนคฺคา (สี. สฺยา. ปี.), วิปฺปโอนคฺคา (ก.)], ปลาลขลสนฺนิภา;

โกสมฺพสฬลา [โกสุมฺภสลลา (สี. สฺยา. ปี.)] นีปา, ปกฺกตาลวิลมฺพิโน.

๒๘. มาลี ติริฏี กายูรี, องฺคที จนฺทนุสฺสโท [จนฺทนสฺสโท (สี.)];

รตฺตึ ตฺวํ ปริจาเรสิ, ทิวา เวเทสิ เวทนํ.

๒๙. โสฬสิตฺถิสหสฺสานิ, ยา เตมา ปริจาริกา;

เอวํ มหานุภาโวสิ, อพฺภุโต โลมหํสโน.

๓๐. กึ กมฺมมกรี ปุพฺเพ, ปาปํ อตฺตทุขาวหํ;

ยํ กริตฺวา มนุสฺเสสุ, ปิฏฺฐิมํสานิ ขาทสิ.

๓๑. อชฺเฌนานิ ปฏิคฺคยฺห, กาเมสุ คธิโต [คถิโต (สี. ปี.), คิทฺธิโต (สฺยา. ก.), คิทฺธิโก (ก. อฏฺฐ.)] อหํ;

อจรึ ทีฆมทฺธานํ, ปเรสํ อหิตายหํ.

๓๒. โย ปิฏฺฐิมํสิโก โหติ, เอวํ อุกฺกจฺจ ขาทติ;

ยถาหํ อชฺช ขาทามิ, ปิฏฺฐิมํสานิ อตฺตโนติ.

กึฉนฺทชาตกํ ปฐมํ.