๑๓. เตรสกนิปาโต
๔๗๔. อมฺพชาตกํ (๑)
๑. อหาสิ [อาหาสิ (?)] เม อมฺพผลานิ ปุพฺเพ, อณูนิ ถูลานิ จ พฺรหฺมจาริ;
เตเหว มนฺเตหิ น ทานิ ตุยฺหํ, ทุมปฺผลา ปาตุภวนฺติ พฺรเหฺม.
๒. นกฺขตฺตโยคํ ปฏิมานยามิ, ขณํ มุหุตฺตญฺจ มนฺเต น ปสฺสํ [ขณํ มุหุตฺตํ น มํ โตสยนฺติ (สี. ปี.)];
นกฺขตฺตโยคญฺจ ขณญฺจ ลทฺธา, อทฺธาหริสฺสมฺพผลํ [อถาหริสฺสมฺพผลํ (สี. ปี.)] ปหูตํ.
๓. นกฺขตฺตโยคํ น ปุเร อภาณิ, ขณํ มุหุตฺตํ น ปุเร อสํสิ;
สยํ หรี [อถาหรี (สี. สฺยา. ปี.)] อมฺพผลํ ปหูตํ, วณฺเณน คนฺเธน รเสนุเปตํ.
๔. มนฺตาภิชปฺเปน ปุเร หิ [ปุร’สฺส (สี. ปี.), ปุเรปิ (สฺยา.)] ตุยฺหํ, ทุมปฺผลา ปาตุภวนฺติ พฺรเหฺม;
สฺวาชฺช น ปาเรสิ ชปฺปมฺปิ มนฺตํ [ชปมฺปิ มนฺเต (สี. ปี.)], อยํ โส โก นาม ตวชฺช ธมฺโม.
๕. จณฺฑาลปุตฺโต มม สมฺปทาสิ, ธมฺเมน มนฺเต ปกติญฺจ สํสิ;
มา จสฺสุ เม ปุจฺฉิโต นามโคตฺตํ, คุยฺหิตฺโถ อตฺถํ [มา ตํ (สี. สฺยา. ปี.)] วิชเหยฺย มนฺโต [วิชเหยฺยุมนฺตา (สฺยา.)].
๖. โสหํ ชนินฺเทน ชนมฺหิ ปุฏฺโฐ, มกฺขาภิภูโต อลิกํ อภาณึ;
‘‘มนฺตา อิเม พฺราหฺมณสฺสา’’ติ มิจฺฉา, ปหีนมนฺโต กปโณ รุทามิ.
๗. เอรณฺฑา ปุจิมนฺทา วา, อถ วา ปาลิภทฺทกา;
มธุํ มธุตฺถิโก วินฺเท, โส หิ ตสฺส ทุมุตฺตโม.
๘. ขตฺติยา พฺราหฺมณา เวสฺสา, สุทฺทา จณฺฑาลปุกฺกุสา;
ยมฺหา ธมฺมํ วิชาเนยฺย, โส หิ ตสฺส นรุตฺตโม.
๙. อิมสฺส ทณฺฑญฺจ วธญฺจ ทตฺวา, คเล คเหตฺวา ขลยาถ [พลยาถ (สฺยา.), คลยาถ (ก.)] ชมฺมํ;
โย อุตฺตมตฺถํ กสิเรน ลทฺธํ, มานาติมาเนน วินาสยิตฺถ.
๑๐. ยถา สมํ มญฺญมาโน ปเตยฺย, โสพฺภํ คุหํ นรกํ ปูติปาทํ;
รชฺชูติ วา อกฺกเม กณฺหสปฺปํ, อนฺโธ ยถา โชติมธิฏฺฐเหยฺย;
เอวมฺปิ มํ ตฺวํ ขลิตํ สปญฺญ [สปญฺญา (ปี.)], ปหีนมนฺตสฺส ปุนปฺปทาหิ [ปุน สมฺปทาหิ (สฺยา.), ปุนปฺปสีท (สี. ปี.)].
๑๑. ธมฺเมน มนฺตํ [มนฺเต (สี. สฺยา. ปี.)] ตว สมฺปทาสึ, ตุวมฺปิ ธมฺเมน [ตฺวมฺปิ ธมฺเมเนว (ก.)] ปริคฺคเหสิ;
ปกติมฺปิ เต อตฺตมโน อสํสึ, ธมฺเม ฐิตํ ตํ [ปติฏฺฐํ (ก.)] น ชเหยฺย มนฺโต.
๑๒. โย พาล มนฺตํ [พลมนฺตํ (ก.)] กสิเรน ลทฺธํ, ยํ ทุลฺลภํ อชฺช มนุสฺสโลเก;
กิญฺจาปิ ลทฺธา ชีวิตุํ อปฺปปญฺโญ [กิจฺฉา ลทฺธํ ชีวิกํ อปฺปปญฺโญ (สี. สฺยา.), กจฺฉาปิ ลทฺธา ชีวิกํ อปฺปญฺญ (ปี.)], วินาสยี อลิกํ ภาสมาโน.
๑๓. พาลสฺส มูฬฺหสฺส อกตญฺญุโน จ, มุสา ภณนฺตสฺส อสญฺญตสฺส;
มนฺเต มยํ ตาทิสเก น เทม, กุโต มนฺตา คจฺฉ น มยฺห รุจฺจสีติ.
อมฺพชาตกํ ปฐมํ.
๔๗๕. ผนฺทนชาตกํ (๒)
๑๔. กุฐาริหตฺโถ [กุธาริหตฺโถ (ก.)] ปุริโส, วนโมคยฺห ติฏฺฐสิ;
ปุฏฺโฐ เม สมฺม อกฺขาหิ, กึ ทารุํ เฉตุมิจฺฉสิ.
๑๕. อิสฺโส [อิโส (สี.), อีโส (สฺยา. ปี.)] วนานิ จรสิ, สมานิ วิสมานิ จ;
ปุฏฺโฐ เม สมฺม อกฺขาหิ, กึ ทารุํ เนมิยา ทฬฺหํ.
๑๖. เนว สาโล น ขทิโร, นาสฺสกณฺโณ กุโต ธโว;
รุกฺโข จ [รุกฺโขว (สี. ปี.)] ผนฺทโน นาม, ตํ ทารุํ เนมิยา ทฬฺหํ.
๑๗. กีทิสานิสฺส ปตฺตานิ, ขนฺโธ วา ปน กีทิโส;
ปุฏฺโฐ เม สมฺม อกฺขาหิ, ยถา ชาเนมุ ผนฺทนํ.
๑๘. ยสฺส สาขา ปลมฺพนฺติ, นมนฺติ น จ ภญฺชเร;
โส รุกฺโข ผนฺทโน นาม, ยสฺส มูเล อหํ ฐิโต.
๑๙. อรานํ จกฺกนาภีนํ, อีสาเนมิรถสฺส จ;
สพฺพสฺส เต กมฺมนิโย, อยํ เหสฺสติ ผนฺทโน.
๒๐. อิติ ผนฺทนรุกฺโขปิ, ตาวเท อชฺฌภาสถ;
มยฺหมฺปิ วจนํ อตฺถิ, ภารทฺวาช สุโณหิ เม.
๒๑. อิสฺสสฺส [อิมสฺส (ก. สี. ก.)] อุปกฺขนฺธมฺหา [อุปขนฺธมฺหา (ก. สี. ปี. ก.)], อุกฺกจฺจ จตุรงฺคุลํ;
เตน เนมึ ปสาเรสิ [ปริหเรสิ (สี. ปี.)], เอวํ ทฬฺหตรํ สิยา.
๒๒. อิติ ผนฺทนรุกฺโขปิ, เวรํ อปฺเปสิ ตาวเท;
ชาตานญฺจ อชาตานํ, อิสฺสานํ ทุกฺขมาวหิ.
๒๓. อิจฺเจวํ [อิจฺเจว (สี. ปี.)] ผนฺทโน อิสฺสํ, อิสฺโส จ ปน ผนฺทนํ;
อญฺญมญฺญํ วิวาเทน, อญฺญมญฺญมฆาตยุํ.
๒๔. เอวเมว มนุสฺสานํ, วิวาโท ยตฺถ ชายติ;
มยูรนจฺจํ นจฺจนฺติ, ยถา เต อิสฺสผนฺทนา.
๒๕. ตํ โว วทามิ ภทฺทํ โว [ภทฺทนฺเต (ก.)], ยาวนฺเตตฺถ สมาคตา;
สมฺโมทถ มา วิวทถ [มาวิวทิตฺถ (สี. สฺยา. ปี.)], มา โหถ อิสฺสผนฺทนา.
๒๖. สามคฺคิเมว [สามคฺยเมว (สฺยา. ก.)] สิกฺเขถ, พุทฺเธเหตํ ปสํสิตํ;
สามคฺคิรโต ธมฺมฏฺโฐ, โยคกฺเขมา น ธํสตีติ.
ผนฺทนชาตกํ ทุติยํ.
๔๗๖. ชวนหํสชาตกํ (๓)
๒๗. อิเธว หํส นิปต, ปิยํ เม ตว ทสฺสนํ;
อิสฺสโรสิ อนุปฺปตฺโต, ยมิธตฺถิ ปเวทย.
๒๘. สวเนน เอกสฺส ปิยา ภวนฺติ, ทิสฺวา ปเนกสฺส วิเยติ [วิเนติ (สฺยา.), วิเหติ (ปี.), วิเคติ (ก. อฏฺฐ.)] ฉนฺโท;
ทิสฺวา จ สุตฺวา จ ปิยา ภวนฺติ, กจฺจินฺนุ เม ปียสิ [ปิยฺยสิ (สี. ปี.)] ทสฺสเนน.
๒๙. สวเนน ปิโย เมสิ, ภิยฺโย จาคมฺม ทสฺสนํ;
เอวํ ปิยทสฺสโน เม [เอวํ ปิยทสฺสโน สมาโน (สี. สฺยา. ปี.)], วส หํส มมนฺติเก [มม สนฺติเก (สี. สฺยา. ปี.)].
๓๐. วเสยฺยาม ตวาคาเร, นิจฺจํ สกฺกตปูชิตา;
มตฺโต จ เอกทา วชฺเช [วชฺชา (สี. ปี.)], ‘‘หํสราชํ ปจนฺตุ เม’’.
๓๑. ธิรตฺถุ ตํ มชฺชปานํ, ยํ เม ปิยตรํ ตยา;
น จาปิ มชฺชํ ปิสฺสามิ [ปิวิสฺสามิ (สฺยา.), ปายามิ (สี. ปี.)], ยาว เม วจฺฉสี ฆเร.
๓๒. สุวิชานํ สิงฺคาลานํ, สกุณานญฺจ [สกุนฺตานญฺจ (สี. สฺยา. ปี.)] วสฺสิตํ;
มนุสฺสวสฺสิตํ ราช, ทุพฺพิชานตรํ ตโต.
๓๓. อปิ เจ มญฺญตี โปโส, ญาติ มิตฺโต สขาติ วา;
โย ปุพฺเพ สุมโน หุตฺวา, ปจฺฉา สมฺปชฺชเต ทิโส.
๓๔. ยสฺมึ มโน นิวิสติ, อวิทูเร สหาปิ โส;
สนฺติเกปิ หิ โส ทูเร, ยสฺมึ นาวิสเต [ยสฺมา วิวสเต (สี. สฺยา. ปี.)] มโน.
๓๕. อนฺโตปิ โส โหติ ปสนฺนจิตฺโต, ปารํ สมุทฺทสฺส ปสนฺนจิตฺโต;
อนฺโตปิ โส โหติ ปทุฏฺฐจิตฺโต, ปารํ สมุทฺทสฺส ปทุฏฺฐจิตฺโต.
๓๖. สํวสนฺตา วิวสนฺติ, เย ทิสา เต รเถสภ;
อารา สนฺโต สํวสนฺติ, มนสา รฏฺฐวฑฺฒน.
๓๗. อติจิรํ นิวาเสน, ปิโย ภวติ อปฺปิโย;
อามนฺต โข ตํ คจฺฉาม [คจฺฉามิ (สฺยา.)], ปุรา เต โหม อปฺปิยา [โหมิ อปฺปิโย (สฺยา.)].
๓๘. เอวํ เจ ยาจมานานํ, อญฺชลึ นาวพุชฺฌสิ;
ปริจารกานํ สตํ [สนฺตานํ (สี. สฺยา.), สตฺตานํ (ปี.)], วจนํ น กโรสิ โน;
เอวํ ตํ อภิยาจาม, ปุน กยิราสิ ปริยายํ.
๓๙. เอวํ เจ โน วิหรตํ, อนฺตราโย น เหสฺสติ;
ตุยฺหญฺจาปิ [วาปิ (สฺยา. ปี. ก.)] มหาราช, มยฺหญฺจ [วา (พหูสุ)] รฏฺฐวฑฺฒน;
อปฺเปว นาม ปสฺเสมุ [ปสฺเสม (สี. สฺยา. ปี.)], อโหรตานมจฺจเยติ.
ชวนหํสชาตกํ ตติยํ.
๔๗๗. จูฬนารทชาตกํ (๔)
๔๐. น เต กฏฺฐานิ ภินฺนานิ, น เต อุทกมาภตํ;
อคฺคีปิ เต น หาปิโต [หาสิโต (สี. สฺยา.)], กึ นุ มนฺโทว ฌายสิ.
๔๑. น อุสฺสเห วเน วตฺถุํ, กสฺสปามนฺตยามิ ตํ;
ทุกฺโข วาโส อรญฺญสฺมึ, รฏฺฐํ อิจฺฉามิ คนฺตเว.
๔๒. ยถา อหํ อิโต คนฺตฺวา, ยสฺมึ ชนปเท วสํ;
อาจารํ พฺรเหฺม [พฺรหฺมํ (ก.)] สิกฺเขยฺยํ, ตํ ธมฺมํ อนุสาส มํ.
๔๓. สเจ อรญฺญํ หิตฺวาน, วนมูลผลานิ จ;
รฏฺเฐ โรจยเส วาสํ, ตํ ธมฺมํ นิสาเมหิ เม.
๔๔. วิสํ มา ปฏิเสวิตฺโถ [ปฏิเสวิตฺถ (สฺยา. ก.)], ปปาตํ ปริวชฺชย;
ปงฺเก จ มา วิสีทิตฺโถ [ปงฺโก จ มา วิสิยิตฺโถ (ก.)], ยตฺโต จาสีวิเส จเร.
๔๕. กึ นุ วิสํ ปปาโต วา, ปงฺโก วา พฺรหฺมจารินํ;
กํ ตฺวํ อาสีวิสํ พฺรูสิ, ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต;
๔๖. อาสโว ตาต โลกสฺมึ, สุรา นาม ปวุจฺจติ;
มนุญฺโญ [มนุญฺญา (สี. สฺยา. ปี.)] สุรภี วคฺคุ, สาทุ [มธุ (สี. สฺยา.)] ขุทฺทรสูปโม [รสูปมา (สี. สฺยา. ปี.)];
วิสํ ตทาหุ อริยา เส, พฺรหฺมจริยสฺส นารท.
๔๗. อิตฺถิโย ตาต โลกสฺมึ, ปมตฺตํ ปมเถนฺติ ตา;
หรนฺติ ยุวิโน จิตฺตํ, ตูลํ ภฏฺฐํว มาลุโต;
ปปาโต เอโส อกฺขาโต, พฺรหฺมจริยสฺส นารท.
๔๘. ลาโภ สิโลโก สกฺกาโร, ปูชา ปรกุเลสุ จ;
ปงฺโก เอโส จ [เอโสว (สี. สฺยา. ปี.)] อกฺขาโต, พฺรหฺมจริยสฺส นารท.
๔๙. สสตฺถา [มหนฺตา (สฺยา. ก.)] ตาต ราชาโน, อาวสนฺติ มหึ อิมํ;
เต ตาทิเส มนุสฺสินฺเท, มหนฺเต ตาต นารท.
๕๐. อิสฺสรานํ อธิปตีนํ, น เตสํ ปาทโต จเร;
อาสีวิโสติ [อาสีวิโส โส (สี. ปี.)] อกฺขาโต, พฺรหฺมจริยสฺส นารท.
๕๑. ภตฺตตฺโถ ภตฺตกาเล จ [ยํ (สี. ปี.)], ยํ เคหมุปสงฺกเม;
ยเทตฺถ กุสลํ ชญฺญา, ตตฺถ ฆาเสสนํ จเร.
๕๒. ปวิสิตฺวา ปรกุลํ, ปานตฺถํ [ปานตฺโถ (สฺยา. ปี.)] โภชนาย วา;
มิตํ ขาเท มิตํ ภุญฺเช, น จ รูเป มนํ กเร.
๕๓. โคฏฺฐํ มชฺชํ กิราฏญฺจ [กิราสญฺจ (สี. สฺยา.), กิราสํ วา (ปี.)], สภา นิกิรณานิ จ;
อารกา ปริวชฺเชหิ, ยานีว วิสมํ ปถนฺติ.
จูฬนารทชาตกํ จตุตฺถํ.
๔๗๘. ทูตชาตกํ (๕)
๕๔. ทูเต เต พฺรเหฺม [ทูเต พฺราหฺมณ (ก.)] ปาเหสึ, คงฺคาตีรสฺมิ ฌายโต;
เตสํ ปุฏฺโฐ น พฺยากาสิ, ทุกฺขํ คุยฺหมตํ [คุยฺหํ มตํ (สี.), ตุยฺหํ มตํ (สฺยา. ก.)] นุ เต.
๕๕. สเจ เต ทุกฺขมุปฺปชฺเช, กาสีนํ รฏฺฐวฑฺฒน;
มา โข นํ ตสฺส อกฺขาหิ, โย ตํ ทุกฺขา น โมจเย.
๕๖. โย ตสฺส [โย จ ตถา (ปี.)] ทุกฺขชาตสฺส, เอกงฺคมปิ ภาคโส [เอกนฺตมปิ ภาสโต (สี. ปี.)];
วิปฺปโมเจยฺย ธมฺเมน, กามํ ตสฺส ปเวทย [ปเวทเย (สี.)].
๕๗. สุวิชานํ สิงฺคาลานํ, สกุณานญฺจ วสฺสิตํ;
มนุสฺสวสฺสิตํ ราช, ทุพฺพิชานตรํ ตโต.
๕๘. อปิ เจ มญฺญตี โปโส, ญาติ มิตฺโต สขาติ วา;
โย ปุพฺเพ สุมโน หุตฺวา, ปจฺฉา สมฺปชฺชเต ทิโส.
๕๙. โย อตฺตโน ทุกฺขมนานุปุฏฺโฐ, ปเวทเย ชนฺตุ อกาลรูเป;
อานนฺทิโน ตสฺส ภวนฺติมิตฺตา [ภวนฺต’มิตฺตา (สี. ปี.)], หิเตสิโน ตสฺส ทุขี ภวนฺติ.
๖๐. กาลญฺจ ญตฺวาน ตถาวิธสฺส, เมธาวีนํ เอกมนํ วิทิตฺวา;
อกฺเขยฺย ติพฺพานิ [ติปฺปานิ (สี. สฺยา. ปี.)] ปรสฺส ธีโร, สณฺหํ คิรํ อตฺถวตึ ปมุญฺเจ.
๖๑. สเจ จ ชญฺญา อวิสยฺหมตฺตโน, น เต หิ มยฺหํ [นายํ นีติ มยฺห (สี. ปี.)] สุขาคมาย;
เอโกว ติพฺพานิ สเหยฺย ธีโร, สจฺจํ หิโรตฺตปฺปมเปกฺขมาโน.
๖๒. อหํ รฏฺฐานิ วิจรนฺโต, นิคเม ราชธานิโย;
ภิกฺขมาโน มหาราช, อาจริยสฺส ธนตฺถิโก.
๖๓. คหปตี ราชปุริเส, มหาสาเล จ พฺราหฺมเณ;
อลตฺถํ สตฺต นิกฺขานิ, สุวณฺณสฺส ชนาธิป;
เต เม นฏฺฐา มหาราช, ตสฺมา โสจามหํ ภุสํ.
๖๔. ปุริสา เต มหาราช, มนสานุวิจินฺติตา;
นาลํ ทุกฺขา ปโมเจตุํ, ตสฺมา เตสํ น พฺยาหรึ.
๖๕. ตฺวญฺจ โข เม มหาราช, มนสานุวิจินฺติโต;
อลํ ทุกฺขา ปโมเจตุํ, ตสฺมา ตุยฺหํ ปเวทยึ.
๖๖. ตสฺสาทาสิ ปสนฺนตฺโต, กาสีนํ รฏฺฐวฑฺฒโน;
ชาตรูปมเย นิกฺเข, สุวณฺณสฺส จตุทฺทสาติ.
ทูตชาตกํ ปญฺจมํ.