๔. วงฺคีสตฺเถรอปทานํ

๙๖. ‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, สพฺพธมฺเมสุ จกฺขุมา;

อิโต สตสหสฺสมฺหิ, กปฺเป อุปฺปชฺชิ นายโก.

๙๗. ‘‘ยถาปิ สาคเร อูมิ, คคเน วิย ตารกา;

เอวํ ปาวจนํ ตสฺส, อรหนฺเตหิ จิตฺติตํ.

๙๘. ‘‘สเทวาสุรนาเคหิ, มนุเชหิ ปุรกฺขโต;

สมณพฺราหฺมณากิณฺเณ, ชนมชฺเฌ ชินุตฺตโม.

๙๙. ‘‘ปภาหิ อนุรญฺชนฺโต, โลเก [โลกํ (สี.)] โลกนฺตคู ชิโน;

วจเนน วิโพเธนฺโต, เวเนยฺยปทุมานิ โส.

๑๐๐. ‘‘เวสารชฺเชหิ สมฺปนฺโน, จตูหิ ปุริสุตฺตโม;

ปหีนภยสารชฺโช, เขมปฺปตฺโต วิสารโท.

๑๐๑. ‘‘อาสภํ ปวรํ ฐานํ, พุทฺธภูมิญฺจ เกวลํ;

ปฏิชานาติ โลกคฺโค, นตฺถิ สญฺโจทโก กฺวจิ.

๑๐๒. ‘‘สีหนาทมสมฺภีตํ, นทโต ตสฺส ตาทิโน;

เทโว นโร วา พฺรหฺมา วา, ปฏิวตฺตา น วิชฺชติ.

๑๐๓. ‘‘เทเสนฺโต ปวรํ ธมฺมํ, สนฺตาเรนฺโต สเทวกํ;

ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ, ปริสาสุ วิสารโท.

๑๐๔. ‘‘ปฏิภานวตํ อคฺคํ, สาวกํ สาธุสมฺมตํ;

คุณํ พหุํ ปกิตฺเตตฺวา, เอตทคฺเค ฐเปสิ ตํ.

๑๐๕. ‘‘ตทาหํ หํสวติยํ, พฺราหฺมโณ สาธุสมฺมโต;

สพฺพเวทวิทู ชาโต, วาคีโส วาทิสูทโน.

๑๐๖. ‘‘อุเปจฺจ ตํ มหาวีรํ, สุตฺวาหํ ธมฺมเทสนํ;

ปีติวรํ ปฏิลภึ, สาวกสฺส คุเณ รโต.

๑๐๗. ‘‘นิมนฺเตตฺวาว สุคตํ, สสงฺฆํ โลกนนฺทนํ;

สตฺตาหํ โภชยิตฺวาหํ, ทุสฺเสหจฺฉาทยึ ตทา.

๑๐๘. ‘‘นิปจฺจ สิรสา ปาเท, กโตกาโส กตญฺชลี;

เอกมนฺตํ ฐิโต หฏฺโฐ, สนฺถวึ ชินมุตฺตมํ.

๑๐๙. ‘‘‘นโม เต วาทิมทฺทน [วาทิสทฺทุล (สี. ปี.), วาทิสูทน (สฺยา.)], นโม เต อิสิสตฺตม [ปุริสุตฺตม (สี. ปี.)];

นโม เต สพฺพโลกคฺค, นโม เต อภยงฺกร.

๑๑๐. ‘‘‘นโม เต มารมถน [มารมสน (อฏฺฐ.)], นโม เต ทิฏฺฐิสูทน;

นโม เต สนฺติสุขท, นโม เต สรณงฺกร.

๑๑๑. ‘‘‘อนาถานํ ภวํ นาโถ, ภีตานํ อภยปฺปโท;

วิสฺสามภูมิ [วิสฺสาสํ ภูมิ (สฺยา.), วิสฺสานภูมิ (ปี.)] สนฺตานํ, สรณํ สรเณสินํ’.

๑๑๒. ‘‘เอวมาทีหิ สมฺพุทฺธํ, สนฺถวิตฺวา มหาคุณํ;

อโวจํ วาทิสูทสฺส [วาทิสูรสฺส (สี. สฺยา. ปี.)], คตึ ปปฺโปมิ ภิกฺขุโน.

๑๑๓. ‘‘ตทา อโวจ ภควา, อนนฺตปฏิภานวา;

‘โย โส พุทฺธํ อโภเชสิ, สตฺตาหํ สหสาวกํ.

๑๑๔. ‘‘‘คุณญฺจ เม ปกิตฺเตสิ, ปสนฺโน เสหิ ปาณิภิ;

เอโส ปตฺถยเต ฐานํ, วาทิสูทสฺส ภิกฺขุโน.

๑๑๕. ‘‘‘อนาคตมฺหิ อทฺธาเน, ลจฺฉเส ตํ มโนรถํ;

เทวมานุสสมฺปตฺตึ, อนุโภตฺวา อนปฺปกํ.

๑๑๖. ‘‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

โคตโม นาม โคตฺเตน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

๑๑๗. ‘‘‘ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาโท, โอรโส ธมฺมนิมฺมิโต;

วงฺคีโส นาม นาเมน, เหสฺสติ สตฺถุ สาวโก’.

๑๑๘. ‘‘ตํ สุตฺวา มุทิโต หุตฺวา, ยาวชีวํ ตทา ชินํ;

ปจฺจเยหิ อุปฏฺฐาสึ, เมตฺตจิตฺโต ตถาคตํ.

๑๑๙. ‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตุสิตํ [ตาวตึสํ (สฺยา.)] อคมาสหํ.

๑๒๐. ‘‘ปจฺฉิเม จ ภเว ทานิ, ชาโต วิปฺปกุเล [ปริพฺพาชกุเล (สี. สฺยา. ปี.)] อหํ;

ปจฺจาชาโต [สมฺปตฺโต จ (ก.)] ยทา อาสึ, ชาติยา สตฺตวสฺสิโก.

๑๒๑. ‘‘สพฺพเวทวิทู ชาโต, วาทสตฺถวิสารโท;

วาทิสฺสโร [วคฺคุสฺสโร (สฺยา. ปี.)] จิตฺตกถี, ปรวาทปฺปมทฺทโน.

๑๒๒. ‘‘วงฺเค ชาโตติ วงฺคีโส, วจเน อิสฺสโรติ วา;

วงฺคีโส อิติ เม นามํ, อภวี โลกสมฺมตํ.

๑๒๓. ‘‘ยทาหํ วิญฺญุตํ ปตฺโต, ฐิโต ปฐมโยพฺพเน;

ตทา ราชคเห รมฺเม, สาริปุตฺตมหทฺทสํ [มถทฺทสํ (สี. ปี.), จ อทฺทสํ (สฺยา.)].

ปญฺจวีสติมํ ภาณวารํ.

๑๒๔. ‘‘ปิณฺฑาย วิจรนฺตํ ตํ, ปตฺตปาณึ สุสํวุตํ;

อโลลกฺขึ มิตภาณึ, ยุคมตฺตํ นิทกฺขิตํ [นิริกฺขตํ (สี. ปี.), อุทิกฺขตํ (สฺยา.)].

๑๒๕. ‘‘ตํ ทิสฺวา วิมฺหิโต หุตฺวา, อโวจํ มมนุจฺฉวํ [มนนุจฺฉวํ (สี. สฺยา.)];

กณิการํว นิจิตํ [กณิการปริจิตํ (ปี.), ขณิกํ ฐานรจิตํ (สี.)], จิตฺตํ คาถาปทํ อหํ.

๑๒๖. ‘‘อาจิกฺขิ โส เม สตฺถารํ, สมฺพุทฺธํ โลกนายกํ;

ตทา โส ปณฺฑิโต วีโร, อุตฺตรึ [อุตฺตรํ (สี. ปี.)] สมโวจ เม.

๑๒๗. ‘‘วิราคสํหิตํ วากฺยํ, กตฺวา ทุทฺทสมุตฺตมํ;

วิจิตฺตปฏิภาเนหิ, โตสิโต เตน ตาทินา.

๑๒๘. ‘‘นิปจฺจ สิรสา ปาเท, ‘ปพฺพาเชหี’ติ มํ พฺรวิ;

ตโต มํ ส มหาปญฺโญ, พุทฺธเสฏฺฐมุปานยิ.

๑๒๙. ‘‘นิปจฺจ สิรสา ปาเท, นิสีทึ สตฺถุ สนฺติเก;

มมาห วทตํ เสฏฺโฐ, กจฺจิ วงฺคีส ชานาสิ [สจฺจํ วงฺคีส กจฺจิ เต (สฺยา.)].

๑๓๐. ‘‘กิญฺจิ สิปฺปนฺติ ตสฺสาหํ, ‘ชานามี’ติ จ อพฺรวึ;

มตสีสํ วนจฺฉุทฺธํ, อปิ พารสวสฺสิกํ;

ตว วิชฺชาวิเสเสน, สเจ สกฺโกสิ วาจย [ภาสย (สี. ปี.)].

๑๓๑. ‘‘อาโมติ เม ปฏิญฺญาเต, ตีณิ สีสานิ ทสฺสยิ;

นิรยนรเทเวสุ, อุปปนฺเน อวาจยึ.

๑๓๒. ‘‘ตทา ขีณาสวสฺเสว [ปจฺเจกพุทฺธสฺส (สี. ปี.)], สีสํ ทสฺเสสิ นายโก;

ตโตหํ วิหตารพฺโภ, ปพฺพชฺชํ สมยาจิสํ.

๑๓๓. ‘‘ปพฺพชิตฺวาน สุคตํ, สนฺถวามิ ตหึ ตหึ;

ตโต มํ กพฺพวิตฺโตสิ [กวิจิตฺโตติ (สฺยา. ปี.)], อุชฺฌายนฺติห ภิกฺขโว.

๑๓๔. ‘‘ตโต วีมํสนตฺถํ เม, อาห พุทฺโธ วินายโก;

ตกฺกิกา ปนิมา คาถา, ฐานโส ปฏิภนฺติ ตํ.

๑๓๕. ‘‘น กพฺพวิตฺโตหํ วีร, ฐานโส ปฏิภนฺติ มํ;

เตน หิ ทานิ วงฺคีส, ฐานโส สนฺถวาหิ มํ.

๑๓๖. ‘‘ตทาหํ สนฺถวึ วีรํ, คาถาหิ อิสิสตฺตมํ;

ฐานโส เม ตทา ตุฏฺโฐ, ชิโน อคฺเค ฐเปสิ มํ.

๑๓๗. ‘‘ปฏิภาเนน จิตฺเตน, อญฺเญสมติมญฺญหํ;

เปสเล เตน สํวิคฺโค, อรหตฺตมปาปุณึ.

๑๓๘. ‘‘‘ปฏิภานวตํ อคฺโค, อญฺโญ โกจิ น วิชฺชติ;

ยถายํ ภิกฺขุ วงฺคีโส, เอวํ ธาเรถ ภิกฺขโว’.

๑๓๙. ‘‘สตสหสฺเส กตํ กมฺมํ, ผลํ ทสฺเสสิ เม อิธ;

สุมุตฺโต สรเวโคว กิเลเส ฌาปยึ มม.

๑๔๐. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๑๔๑. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๔๒. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา วงฺคีโส เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

วงฺคีสตฺเถรสฺสาปทานํ จตุตฺถํ.