๕. อุปสีวตฺเถรอปทานํ

๑๐๐. ‘‘หิมวนฺตสฺสาวิทูเร, อโนโม นาม ปพฺพโต;

อสฺสโม สุกโต มยฺหํ, ปณฺณสาลา สุมาปิตา.

๑๐๑. ‘‘นที จ สนฺทตี ตตฺถ, สุปติตฺถา มโนรมา;

อนูปติตฺเถ ชายนฺติ, ปทุมุปฺปลกา พหู.

๑๐๒. ‘‘ปาฐีนา ปาวุสา มจฺฉา, พลชา มุญฺชโรหิตา;

มจฺฉกจฺฉปสญฺฉนฺนา [มจฺฉกจฺฉปสมฺปนฺนา (?)], นทิกา สนฺทเต ตทา.

๑๐๓. ‘‘ติมิรา ปุปฺผิตา ตตฺถ, อโสกา ขุทฺทมาลกา;

ปุนฺนาคา คิริปุนฺนาคา, สมฺปวนฺติ มมสฺสมํ.

๑๐๔. ‘‘กุฏชา ปุปฺผิตา ตตฺถ, ติณสูลวนานิ จ;

สาลา จ สฬลา ตตฺถ, จมฺปกา ปุปฺผิตา พหู.

๑๐๕. ‘‘อชฺชุนา อติมุตฺตา จ, มหานามา จ ปุปฺผิตา;

อสนา มธุคนฺธี จ, ปุปฺผิตา เต มมสฺสเม.

๑๐๖. ‘‘อุทฺทาลกา ปาฏลิกา, ยูถิกา จ ปิยงฺคุกา;

พิมฺพิชาลกสญฺฉนฺนา, สมนฺตา อฑฺฒโยชนํ.

๑๐๗. ‘‘มาตคฺคารา [มาตงฺควา (สี.), มาตกรา (สฺยา.), มาตงฺคา วา (ปี.)] สตฺตลิโย, ปาฏลี สินฺทุวารกา;

องฺโกลกา พหู ตตฺถ, ตาลกุฏฺฐิ [ตาลกูฏา (สี. สฺยา.), ตาลกุฏฺฐา (ปี.)] จ ปุปฺผิตา;

เสเลยฺยกา พหู ตตฺถ, ปุปฺผิตา มม อสฺสเม.

๑๐๘. ‘‘เอเตสุ ปุปฺผชาเตสุ [ปุปฺผมาเนสุ (สี. ปี.)], โสภนฺติ ปาทปา พหู;

สมนฺตา เตน คนฺเธน, วายเต มม อสฺสโม.

๑๐๙. ‘‘หรีตกา อามลกา, อมฺพชมฺพุวิภีตกา [วิภิฏกา (สี.)];

โกลา ภลฺลาตกา พิลฺลา, ผารุสกผลานิ จ.

๑๑๐. ‘‘ตินฺทุกา จ ปิยาลา จ, มธุกา กาสุมารโย;

ลพุชา ปนสา ตตฺถ, กทลี พทรีผลา [มนฺทริผลา (ก.), จนฺทรีผลา (สฺยา. ปี.)].

๑๑๑. ‘‘อมฺพาฏกา พหู ตตฺถ, วลฺลิการผลานิ จ;

พีชปูรสปาริโย [จิรสํรสปากา จ (สฺยา.), วิฏปา จ สปากา จ (ปี), วิทปรปทาทโย (ก.)], ผลิตา มม อสฺสเม.

๑๑๒. ‘‘อาฬกา อิสิมุคฺคา จ, ตโต โมทผลา พหู;

อวฏา ปกฺกภริตา [สกฺกราริตา (ก.)], ปิลกฺขุทุมฺพรานิ จ.

๑๑๓. ‘‘ปิปฺผิลี มรีจา ตตฺถ, นิโคฺรธา จ กปิตฺถนา;

อุทุมฺพรกา พหโว, กณฺฑุปณฺณา จ หริโย [กณฺฑปกฺกา จ ปาริโย (สี. สฺยา. ปี.)].

๑๑๔. ‘‘เอเต จญฺเญ จ พหโว, ผลิตา อสฺสเม มม;

ปุปฺผรุกฺขาปิ พหโว, ปุปฺผิตา มม อสฺสเม.

๑๑๕. ‘‘อาลุวา จ กฬมฺพา จ, พิฬาลี ตกฺกลานิ จ;

อาลกา ตาลกา เจว, วิชฺชนฺติ อสฺสเม มม.

๑๑๖. ‘‘อสฺสมสฺสาวิทูเร เม, มหาชาตสฺสโร อหุ;

อจฺโฉทโก สีตชโล, สุปติตฺโถ มโนรโม.

๑๑๗. ‘‘ปทุมุปฺปลา พหู ตตฺถ, ปุณฺฑรีกสมายุตา;

มนฺทาลเกหิ สญฺฉนฺนา, นานาคนฺธสเมริตา.

๑๑๘. ‘‘คพฺภํ คณฺหนฺติ ปทุมา, อญฺเญ ปุปฺผนฺติ เกสรี;

โอปุปฺผปตฺตา ติฏฺฐนฺติ, ปทุมากณฺณิกา พหู.

๑๑๙. ‘‘มธุ ภิสมฺหา สวติ, ขีรํ สปฺปิ มุลาฬิภิ;

สมนฺตา เตน คนฺเธน, นานาคนฺธสเมริตา.

๑๒๐. ‘‘กุมุทา อมฺพคนฺธิ จ, นยิตา ทิสฺสเร พหู;

ชาตสฺสรสฺสานุกูลํ, เกตกา ปุปฺผิตา พหู.

๑๒๑. ‘‘สุผุลฺลา พนฺธุชีวา จ, เสตวารี สุคนฺธิกา;

กุมฺภิลา สุสุมารา จ, คหกา ตตฺถ ชายเร.

๑๒๒. ‘‘อุคฺคาหกา อชครา, ตตฺถ ชาตสฺสเร พหู;

ปาฐีนา ปาวุสา มจฺฉา, พลชา มุญฺชโรหิตา.

๑๒๓. ‘‘มจฺฉกจฺฉปสญฺฉนฺนา, อโถ ปปฏกาหิ [ปมฺปฏเกหิ (สี.), สปฏเกหิ (สฺยา.), ปปฺปฏเกหิ (ปี)] จ;

ปาเรวตา รวิหํสา, กุกุตฺถา [กุกฺกุตฺถา (สฺยา. ก.), กุตฺถกา (ปี.)] จ นทีจรา.

๑๒๔. ‘‘ทินฺทิภา [ฏิฏฺฏิภา (ปี.)] จกฺกวากา จ, ปมฺปกา ชีวชีวกา;

กลนฺทกา อุกฺกุสา จ, เสนกา อุทฺธรา พหู.

๑๒๕. ‘‘โกฏฺฐกา สุกโปตา จ, ตุลิยา จมรา พหู;

กาเรนิโย [กาเสนิยา (สฺยา.)] จ ติลกา [กิลกา (ก.)], อุปชีวนฺติ ตํ สรํ.

๑๒๖. ‘‘สีหา พฺยคฺฆา จ ทีปี จ, อจฺฉโกกตรจฺฉกา;

วานรา กินฺนรา เจว, ทิสฺสนฺติ มม อสฺสเม.

๑๒๗. ‘‘ตานิ คนฺธานิ ฆายนฺโต, ภกฺขยนฺโต ผลานหํ;

คนฺโธทกํ ปิวนฺโต จ, วสามิ มม อสฺสเม.

๑๒๘. ‘‘เอณีมิคา วราหา จ, ปสทา ขุทฺทรูปกา;

อคฺคิกา โชติกา เจว, วสนฺติ มม อสฺสเม.

๑๒๙. ‘‘หํสา โกญฺจา มยูรา จ, สาลิกาปิ จ โกกิลา;

มชฺชาริกา [มญฺชริกา (สี. สฺยา. ปี.)] พหู ตตฺถ, โกสิกา โปฏฺฐสีสกา.

๑๓๐. ‘‘ปิสาจา ทานวา เจว, กุมฺภณฺฑา รกฺขสา พหู;

ครุฬา ปนฺนคา เจว, วสนฺติ มม อสฺสเม.

๑๓๑. ‘‘มหานุภาวา อิสโย, สนฺตจิตฺตา สมาหิตา;

กมณฺฑลุธรา สพฺเพ, อชินุตฺตรวาสนา;

ชฏาภารภริตาว [เต ชฏาภารภริตา (สี. ปี.), ชฏาภารภริตา จ (สฺยา.)], วสนฺติ มม อสฺสเม.

๑๓๒. ‘‘ยุคมตฺตญฺจ เปกฺขนฺตา, นิปกา สนฺตวุตฺติโน;

ลาภาลาเภน สนฺตุฏฺฐา, วสนฺติ มม อสฺสเม.

๑๓๓. ‘‘วากจีรํ ธุนนฺตา เต, โผเฏนฺตาชินจมฺมกํ;

สพเลหิ อุปตฺถทฺธา, คจฺฉนฺติ อมฺพเร ตทา.

๑๓๔. ‘‘น เต ทกํ อาหรนฺติ, กฏฺฐํ วา อคฺคิทารุกํ;

สยญฺจ อุปสมฺปนฺนา, ปาฏิหีรสฺสิทํ ผลํ.

๑๓๕. ‘‘โลหโทณึ คเหตฺวาน, วนมชฺเฌ วสนฺติ เต;

กุญฺชราว มหานาคา, อสมฺภีตาว เกสรี.

๑๓๖. ‘‘อญฺเญ คจฺฉนฺติ โคยานํ, อญฺเญ ปุพฺพวิเทหกํ [ปุพฺพวิเทหนํ (สฺยา. ปี. ก.)];

อญฺเญ จ อุตฺตรกุรุํ, สกํ พลมวสฺสิตา [พลมปสฺสิตา (สฺยา. ปี. ก.)].

๑๓๗. ‘‘ตโต ปิณฺฑํ อาหริตฺวา, ปริภุญฺชนฺติ เอกโต;

สพฺเพสํ ปกฺกมนฺตานํ, อุคฺคเตชาน ตาทินํ.

๑๓๘. ‘‘อชินจมฺมสทฺเทน, วนํ สทฺทายเต ตทา;

เอทิสา เต มหาวีร, สิสฺสา อุคฺคตปา มม.

๑๓๙. ‘‘ปริวุโต อหํ เตหิ, วสามิ มม อสฺสเม;

โตสิตา สกกมฺเมน, วินีตาปิ สมาคตา.

๑๔๐. ‘‘อาราธยึสุ มํ เอเต, สกกมฺมาภิลาสิโน;

สีลวนฺโต จ นิปกา, อปฺปมญฺญาสุ โกวิทา.

๑๔๑. ‘‘ปทุมุตฺตโร โลกวิทู, อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห;

สมยํ สํวิทิตฺวาน, อุปคจฺฉิ วินายโก.

๑๔๒. ‘‘อุปคนฺตฺวาน สมฺพุทฺโธ, อาตาปี นิปโก มุนิ;

ปตฺตํ ปคฺคยฺห สมฺพุทฺโธ, ภิกฺขาย มมุปาคมิ.

๑๔๓. ‘‘อุปาคตํ มหาวีรํ, ชลชุตฺตมนายกํ;

ติณสนฺถรํ [ติณตฺถรํ (สฺยา.), ติณตฺถตํ (ก.)] ปญฺญาเปตฺวา, สาลปุปฺเผหิ โอกิรึ.

๑๔๔. ‘‘นิสาเทตฺวาน [นิสีเทตฺวาน (สี.), นิสีทิตฺวาน (สฺยา. ปี.)] สมฺพุทฺธํ, หฏฺโฐ สํวิคฺคมานโส;

ขิปฺปํ ปพฺพตมารุยฺห, อคฬุํ [อครุํ (สี.)] อคฺคหึ อหํ.

๑๔๕. ‘‘กุมฺภมตฺตํ คเหตฺวาน, ปนสํ เทวคนฺธิกํ;

ขนฺเธ อาโรปยิตฺวาน, อุปคจฺฉึ วินายกํ.

๑๔๖. ‘‘ผลํ พุทฺธสฺส ทตฺวาน, อคฬุํ อนุลิมฺปหํ;

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, พุทฺธเสฏฺฐํ อวนฺทิหํ.

๑๔๗. ‘‘ปทุมุตฺตโร โลกวิทู, อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห;

อิสิมชฺเฌ นิสีทิตฺวา, อิมา คาถา อภาสถ.

๑๔๘. ‘‘‘โย เม ผลญฺจ อคฬุํ, อาสนญฺจ อทาสิ เม;

ตมหํ กิตฺตยิสฺสามิ, สุณาถ มม ภาสโต.

๑๔๙. ‘‘‘คาเม วา ยทิ วารญฺเญ, ปพฺภาเรสุ คุหาสุ วา;

อิมสฺส จิตฺตมญฺญาย, นิพฺพตฺติสฺสติ โภชนํ.

๑๕๐. ‘‘‘เทวโลเก มนุสฺเส วา, อุปปนฺโน อยํ นโร;

โภชเนหิ จ วตฺเถหิ, ปริสํ ตปฺปยิสฺสติ.

๑๕๑. ‘‘‘อุปปชฺชติ ยํ โยนึ, เทวตฺตํ อถ มานุสํ;

อกฺโขภโภโค หุตฺวาน, สํสริสฺสติยํ นโร.

๑๕๒. ‘‘‘ตึสกปฺปสหสฺสานิ, เทวโลเก รมิสฺสติ;

สหสฺสกฺขตฺตุํ ราชา จ, จกฺกวตฺตี ภวิสฺสติ.

๑๕๓. ‘‘‘เอกสตฺตติกฺขตฺตุญฺจ, เทวรชฺชํ กริสฺสติ;

ปเทสรชฺชํ วิปุลํ, คณนาโต อสงฺขิยํ.

๑๕๔. ‘‘‘กปฺปสตสหสฺสมฺหิ, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

โคตโม นาม โคตฺเตน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

๑๕๕. ‘‘‘ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาโท, โอรโส ธมฺมนิมฺมิโต [(อุปสีโว นาม นาเมน, เหสฺสติ สตฺถุ สาวโก) (สฺยา.)];

สพฺพาสเว ปริญฺญาย, วิหริสฺสตินาสโว’.

๑๕๖. ‘‘สุลทฺธลาโภ ลทฺโธ เม, โยหํ อทฺทกฺขึ นายกํ;

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๕๗. ‘‘คาเม วา ยทิ วารญฺเญ, ปพฺภาเรสุ คุหาสุ วา;

มม สงฺกปฺปมญฺญาย, โภชนํ โหติ เม สทา.

๑๕๘. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๑๕๙. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๖๐. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อุปสีโว [อุปสิโว (ก.)] เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

อุปสีวตฺเถรสฺสาปทานํ ปญฺจมํ.