๒. อุปวานตฺเถรอปทานํ

๕๒. ‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, สพฺพธมฺมาน ปารคู;

ชลิตฺวา อคฺคิกฺขนฺโธว, สมฺพุทฺโธ ปรินิพฺพุโต.

๕๓. ‘‘มหาชนา สมาคมฺม, ปูชยิตฺวา ตถาคตํ;

จิตํ กตฺวาน สุกตํ, สรีรํ อภิโรปยุํ.

๕๔. ‘‘สรีรกิจฺจํ กตฺวาน, ธาตุํ ตตฺถ สมานยุํ;

สเทวมานุสา สพฺเพ, พุทฺธถูปํ อกํสุ เต.

๕๕. ‘‘ปฐมา กญฺจนมยา, ทุติยาสิ มณีมยา;

ตติยา รูปิยมยา, จตุตฺถี ผลิกามยา.

๕๖. ‘‘ตถา [ตตฺถ (สฺยา. ก.)] ปญฺจมิยา ภูมิ [เนมิ (สี.)], โลหิตงฺคมยา อหุ;

ฉฏฺฐา มสารคลฺลสฺส, สพฺพรตนมยูปริ.

๕๗. ‘‘ชงฺฆา มณิมยา อาสิ, เวทิกา รตนมยา;

สพฺพโสณฺณมโย ถูโป, อุทฺธํ โยชนมุคฺคโต.

๕๘. ‘‘เทวา ตตฺถ สมาคนฺตฺวา, เอกโต มนฺตยุํ ตทา;

มยมฺปิ ถูปํ กสฺสาม, โลกนาถสฺส ตาทิโน.

๕๙. ‘‘ธาตุ อาเวณิกา นตฺถิ, สรีรํ เอกปิณฺฑิตํ;

อิมมฺหิ พุทฺธถูปมฺหิ, กสฺสาม กญฺจุกํ มยํ.

๖๐. ‘‘เทวา สตฺตหิ รเตฺนหิ [สตฺตรตเนหิ (สี.)], อญฺญํ วฑฺเฒสุ โยชนํ;

ถูโป ทฺวิโยชนุพฺเพโธ, ติมิรํ พฺยปหนฺติ โส.

๖๑. ‘‘นาคา ตตฺถ สมาคนฺตฺวา, เอกโต มนฺตยุํ ตทา;

มนุสฺสา เจว เทวา จ, พุทฺธถูปํ อกํสุ เต.

๖๒. ‘‘มา โน ปมตฺตา อสฺสุมฺห [อสฺสุมฺหา (สี. สฺยา.), อาสิมฺหา (?)], อปฺปมตฺตา สเทวกา;

มยมฺปิ ถูปํ กสฺสาม, โลกนาถสฺส ตาทิโน.

๖๓. ‘‘อินฺทนีลํ มหานีลํ, อโถ โชติรสํ มณึ;

เอกโต สนฺนิปาเตตฺวา, พุทฺธถูปํ อฉาทยุํ.

๖๔. ‘‘สพฺพํ มณิมยํ อาสิ, ตาวตา พุทฺธเจติยํ;

ติโยชนสมุพฺพิทฺธํ [ตีณิ โยชนมุพฺพิทฺธํ (สี. ก.)], อาโลกกรณํ ตทา.

๖๕. ‘‘ครุฬา จ สมาคนฺตฺวา, เอกโต มนฺตยุํ ตทา;

มนุสฺสา เทวา นาคา จ, พุทฺธถูปํ อกํสุ เต.

๖๖. ‘‘‘มา โน ปมตฺตา อสฺสุมฺห, อปฺปมตฺตา สเทวกา;

มยมฺปิ ถูปํ กสฺสาม, โลกนาถสฺส ตาทิโน’.

๖๗. ‘‘สพฺพํ มณิมยํ ถูปํ, อกรุํ เต จ กญฺจุกํ [สพฺพมณิมยํ ถูเป, อกรุตฺตรกญฺจุกํ (สี.)];

โยชนํ เตปิ วฑฺเฒสุํ, อายตํ พุทฺธเจติยํ.

๖๘. ‘‘จตุโยชนมุพฺพิทฺโธ, พุทฺธถูโป วิโรจติ;

โอภาเสติ ทิสา สพฺพา, สตรํสีว อุคฺคโต.

๖๙. ‘‘กุมฺภณฺฑา จ สมาคนฺตฺวา, เอกโต มนฺตยุํ ตทา;

มนุสฺสา เจว เทวา จ, นาคา จ ครุฬา ตถา.

ปจฺเจกํ พุทฺธเสฏฺฐสฺส, อกํสุ ถูปมุตฺตมํ.

๗๐. ‘‘‘มา โน ปมตฺตา อสฺสุมฺห, อปฺปมตฺตา สเทวกา;

มยมฺปิ ถูปํ กสฺสาม, โลกนาถสฺส ตาทิโน;

รตเนหิ ฉาเทสฺสาม, อายตํ พุทฺธเจติยํ’.

๗๑. ‘‘โยชนํ เตปิ วฑฺเฒสุํ, อายตํ พุทฺธเจติยํ;

ปญฺจโยชนมุพฺพิทฺโธ, ถูโป โอภาสเต ตทา.

๗๒. ‘‘ยกฺขา ตตฺถ สมาคนฺตฺวา, เอกโต มนฺตยุํ ตทา;

มนุสฺสา เทวา นาคา จ, ครุฬา กุมฺภอณฺฑกา.

๗๓. ‘‘ปจฺเจกํ พุทฺธเสฏฺฐสฺส, อกํสุ ถูปมุตฺตมํ;

‘มา โน ปมตฺตา อสฺสุมฺห, อปฺปมตฺตา สเทวกา.

๗๔. ‘‘‘มยมฺปิ ถูปํ กสฺสาม, โลกนาถสฺส ตาทิโน;

ผลิกาหิ ฉาเทสฺสาม, อายตํ พุทฺธเจติยํ’.

๗๕. ‘‘โยชนํ เตปิ วฑฺเฒสุํ, อายตํ พุทฺธเจติยํ;

ฉ โยชนานิ อุพฺพิทฺโธ, ถูโป โอภาสเต ตทา.

๗๖. ‘‘คนฺธพฺพา จ สมาคนฺตฺวา, เอกโต มนฺตยุํ ตทา;

‘มนุชา เทวตา นาคา, ครุฬา กุมฺภยกฺขกา.

๗๗. ‘‘‘สพฺเพกํสุ พุทฺธถูปํ, มยเมตฺถ อการกา;

มยมฺปิ ถูปํ กสฺสาม, โลกนาถสฺส ตาทิโน’.

๗๘. ‘‘เวทิโย สตฺต กตฺวาน, ฉตฺตมาโรปยึสุ เต;

สพฺพโสณฺณมยํ ถูปํ, คนฺธพฺพา การยุํ ตทา.

๗๙. ‘‘สตฺตโยชนมุพฺพิทฺโธ, ถูโป โอภาสเต ตทา;

รตฺตินฺทิวา น ญายนฺติ, อาโลโก โหติ [อาโลกา โหนฺติ (สฺยา. ก.)] สพฺพทา.

๘๐. ‘‘อภิโภนฺติ น ตสฺสาภา, จนฺทสูรา สตารกา;

สมนฺตา โยชนสเต, ปทีโปปิ น ปชฺชลิ.

๘๑. ‘‘เตน กาเลน เย เกจิ, ถูปํ ปูเชนฺติ มานุสา;

น เต ถูปมารุหนฺติ, อมฺพเร อุกฺขิปนฺติ เต.

๘๒. ‘‘เทเวหิ ฐปิโต ยกฺโข, อภิสมฺมตนามโก;

ธชํ วา ปุปฺผทามํ วา, อภิโรเปติ อุตฺตริ.

๘๓. ‘‘น เต ปสฺสนฺติ ตํ ยกฺขํ, ทามํ ปสฺสนฺติ คจฺฉโต;

เอวํ ปสฺสิตฺวา คจฺฉนฺตา, สพฺเพ คจฺฉนฺติ สุคฺคตึ.

๘๔. ‘‘วิรุทฺธา [วิสทฺธา (สี.)] เย ปาวจเน, ปสนฺนา เย จ สาสเน;

ปาฏิเหรํ ทฏฺฐุกามา, ถูปํ ปูเชนฺติ มานุสา.

๘๕. ‘‘นคเร หํสวติยา, อโหสึ ภตโก [วรโก (สฺยา. ก.)] ตทา;

อาโมทิตํ ชนํ ทิสฺวา, เอวํ จินฺเตสหํ ตทา.

๘๖. ‘‘‘อุฬาโร ภควา เหโส, ยสฺส ธาตุธเรทิสํ;

อิมา จ ชนตา ตุฏฺฐา, การํ กุพฺพํ น ตปฺปเร [กุพฺพนฺตนปฺปกํ (สี.)].

๘๗. ‘‘‘อหมฺปิ การํ กสฺสามิ, โลกนาถสฺส ตาทิโน;

ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาโท, ภวิสฺสามิ อนาคเต’.

๘๘. ‘‘สุโธตํ รชเกนาหํ, อุตฺตเรยฺยปฏํ มม;

เวฬคฺเค อาลเคตฺวาน, ธชํ อุกฺขิปิมมฺพเร.

๘๙. ‘‘อภิสมฺมตโก คยฺห, อมฺพเรหาสิ เม ธชํ;

วาเตริตํ ธชํ ทิสฺวา, ภิยฺโย หาสํ ชเนสหํ.

๙๐. ‘‘ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, สมณํ อุปสงฺกมึ;

ตํ ภิกฺขุํ อภิวาเทตฺวา, วิปากํ ปุจฺฉหํ ธเช.

๙๑. ‘‘โส เม กเถสิ อานนฺท, ปีติสญฺชนนํ มม;

‘ตสฺส ธชสฺส วิปากํ, อนุโภสฺสสิ สพฺพทา.

๙๒. ‘‘‘หตฺถี อสฺสา รถา ปตฺตี, เสนา จ จตุรงฺคินี;

ปริวาเรสฺสนฺติ ตํ นิจฺจํ, ธชทานสฺสิทํ ผลํ.

๙๓. ‘‘‘สฏฺฐิตูริยสหสฺสานิ, เภริโย สมลงฺกตา;

ปริวาเรสฺสนฺติ ตํ นิจฺจํ, ธชทานสฺสิทํ ผลํ.

๙๔. ‘‘‘ฉฬาสีติสหสฺสานิ, นาริโย สมลงฺกตา;

วิจิตฺตวตฺถาภรณา, อามุตฺตมณิกุณฺฑลา.

๙๕. ‘‘‘อฬารปมฺหา หสุลา, สุสญฺญา ตนุมชฺฌิมา;

ปริวาเรสฺสนฺติ ตํ นิจฺจํ, ธชทานสฺสิทํ ผลํ.

๙๖. ‘‘‘ตึสกปฺปสหสฺสานิ, เทวโลเก รมิสฺสสิ;

อสีติกฺขตฺตุํ เทวินฺโท, เทวรชฺชํ กริสฺสสิ.

๙๗. ‘‘‘สหสฺสกฺขตฺตุํ ราชา จ, จกฺกวตฺตี ภวิสฺสสิ;

ปเทสรชฺชํ วิปุลํ, คณนาโต อสงฺขิยํ.

๙๘. ‘‘‘กปฺปสตสหสฺสมฺหิ, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

โคตโม นาม โคตฺเตน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

๙๙. ‘‘‘เทวโลกา จวิตฺวาน, สุกฺกมูเลน โจทิโต;

ปุญฺญกมฺเมน สํยุตฺโต, พฺรหฺมพนฺธุ ภวิสฺสสิ.

๑๐๐. ‘‘‘อสีติโกฏึ ฉฑฺเฑตฺวา, ทาเส กมฺมกเร พหู;

โคตมสฺส ภควโต, สาสเน ปพฺพชิสฺสสิ.

๑๐๑. ‘‘‘อาราธยิตฺวา สมฺพุทฺธํ, โคตมํ สกฺยปุงฺควํ;

อุปวาโนติ นาเมน, เหสฺสสิ สตฺถุ สาวโก’.

๑๐๒. ‘‘สตสหสฺเส กตํ กมฺมํ, ผลํ ทสฺเสสิ เม อิธ;

สุมุตฺโต สรเวโคว กิเลเส ฌาปยี มม.

๑๐๓. ‘‘จกฺกวตฺติสฺส สนฺตสฺส, จตุทีปิสฺสรสฺส เม;

ติโยชนานิ สมนฺตา, อุสฺสีสนฺติ ธชา สทา.

๑๐๔. ‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, ยํ กมฺมมกรึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ธชทานสฺสิทํ ผลํ.

๑๐๕. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อุปวาโน เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

อุปวานตฺเถรสฺสาปทานํ ทุติยํ.