๓. สุภูติวคฺโค

๑. สุภูติตฺเถรอปทานํ

๑. ‘‘หิมวนฺตสฺสาวิทูเร, นิสโภ นาม ปพฺพโต;

อสฺสโม สุกโต มยฺหํ, ปณฺณสาลา สุมาปิตา.

๒. ‘‘โกสิโย นาม นาเมน, ชฏิโล อุคฺคตาปโน;

เอกากิโย [เอกากิโก (ก.)] อทุติโย, วสามิ นิสเภ ตทา.

๓. ‘‘ผลํ มูลญฺจ ปณฺณญฺจ, น ภุญฺชามิ อหํ ตทา;

ปวตฺตํว สุปาตาหํ [ปวตฺตปณฺฑุปตฺตานิ (สี.)], อุปชีวามิ ตาวเท.

๔. ‘‘นาหํ โกเปมิ อาชีวํ, จชมาโนปิ ชีวิตํ;

อาราเธมิ สกํ จิตฺตํ, วิวชฺเชมิ อเนสนํ.

๕. ‘‘ราคูปสํหิตํ จิตฺตํ, ยทา อุปฺปชฺชเต มม;

สยํว ปจฺจเวกฺขามิ, เอกคฺโค ตํ ทเมมหํ.

๖. ‘‘‘รชฺชเส รชฺชนีเย จ, ทุสฺสนีเย จ ทุสฺสเส;

มุยฺหเส โมหนีเย จ, นิกฺขมสฺสุ วนา ตุวํ.

๗. ‘‘‘วิสุทฺธานํ อยํ วาโส, นิมฺมลานํ ตปสฺสินํ;

มา โข วิสุทฺธํ ทูเสสิ, นิกฺขมสฺสุ วนา ตุวํ.

๘. ‘‘‘อคาริโก ภวิตฺวาน, ยทา ปุตฺตํ [สทายุตฺตํ (สี.), ยทายุตฺตํ (สฺยา.)], ลภิสฺสสิ;

อุโภปิ มา วิราเธสิ, นิกฺขมสฺสุ วนา ตุวํ.

๙. ‘‘‘ฉวาลาตํ ยถา กฏฺฐํ, น กฺวจิ กิจฺจการกํ;

เนว คาเม อรญฺเญ วา, น หิ ตํ กฏฺฐสมฺมตํ.

๑๐. ‘‘‘ฉวาลาตูปโม ตฺวํสิ, น คิหี นาปิ สญฺญโต;

อุภโต มุตฺตโก อชฺช, นิกฺขมสฺสุ วนา ตุวํ.

๑๑. ‘‘‘สิยา นุ โข ตว เอตํ, โก ปชานาติ เต อิทํ;

สทฺธาธุรํ วหิสิ [สทฺธาธุรํ ชหสิ (สี.), สีฆํ ธุรํ วหิสิ (สฺยา.)] เม, โกสชฺชพหุลาย จ.

๑๒. ‘‘‘ชิคุจฺฉิสฺสนฺติ ตํ วิญฺญู, อสุจึ นาคริโก ยถา;

อากฑฺฒิตฺวาน อิสโย, โจทยิสฺสนฺติ ตํ สทา.

๑๓. ‘‘‘ตํ วิญฺญู ปวทิสฺสนฺติ, สมติกฺกนฺตสาสนํ;

สํวาสํ อลภนฺโต หิ, กถํ ชีวิหิสิ [ชีวิสฺสสิ (สี.)] ตุวํ.

๑๔. ‘‘‘ติธาปภินฺนํ มาตงฺคํ, กุญฺชรํ สฏฺฐิหายนํ;

พลี นาโค อุปคนฺตฺวา, ยูถา นีหรเต คชํ.

๑๕. ‘‘‘ยูถา วินิสฺสโฏ สนฺโต, สุขํ สาตํ น วินฺทติ;

ทุกฺขิโต วิมโน โหติ, ปชฺฌายนฺโต ปเวธติ.

๑๖. ‘‘‘ตเถว ชฏิลา ตมฺปิ, นีหริสฺสนฺติ ทุมฺมตึ;

เตหิ ตฺวํ นิสฺสโฏ สนฺโต, สุขํ สาตํ น ลจฺฉสิ.

๑๗. ‘‘‘ทิวา วา ยทิ วา รตฺตึ, โสกสลฺลสมปฺปิโต;

ฑยฺหสิ ปริฬาเหน, คโช ยูถาว นิสฺสโฏ.

๑๘. ‘‘‘ชาตรูปํ ยถา กูฏํ, เนว ฌายติ [ยายติ (สฺยา.)] กตฺถจิ;

ตถา สีลวิหีโน ตฺวํ, น ฌายิสฺสสิ [ยาริสฺสติ (สฺยา.)] กตฺถจิ.

๑๙. ‘‘‘อคารํ วสมาโนปิ, กถํ ชีวิหิสิ ตุวํ;

มตฺติกํ เปตฺติกญฺจาปิ, นตฺถิ เต นิหิตํ ธนํ.

๒๐. ‘‘‘สยํ กมฺมํ กริตฺวาน, คตฺเต เสทํ ปโมจยํ;

เอวํ ชีวิหิสิ เคเห, สาธุ เต ตํ น รุจฺจติ.

๒๑. ‘‘‘เอวาหํ ตตฺถ วาเรมิ, สํกิเลสคตํ มนํ;

นานาธมฺมกถํ กตฺวา, ปาปา จิตฺตํ นิวารยึ’.

๒๒. ‘‘เอวํ เม วิหรนฺตสฺส, อปฺปมาทวิหาริโน;

ตึสวสฺสสหสฺสานิ, วิปิเน เม อติกฺกมุํ.

๒๓. ‘‘อปฺปมาทรตํ ทิสฺวา, อุตฺตมตฺถํ คเวสกํ;

ปทุมุตฺตรสมฺพุทฺโธ, อาคจฺฉิ มม สนฺติกํ.

๒๔. ‘‘ติมฺพรูสกวณฺณาโภ, อปฺปเมยฺโย อนูปโม;

รูเปนาสทิโส พุทฺโธ, อากาเส จงฺกมี ตทา.

๒๕. ‘‘สุผุลฺโล สาลราชาว, วิชฺชูวพฺภฆนนฺตเร;

ญาเณนาสทิโส พุทฺโธ, อากาเส จงฺกมี ตทา.

๒๖. ‘‘สีหราชา วสมฺภีโต [ฉมฺภิโต (ก.)],

คชราชาว ทปฺปิโต [ทมฺมิโต (ก.)].

ลาสิโต [อภีโต (สฺยา.)] พฺยคฺฆราชาว, อากาเส จงฺกมี ตทา.

๒๗. ‘‘สิงฺคีนิกฺขสวณฺณาโภ, ขทิรงฺคารสนฺนิโภ;

มณิ ยถา โชติรโส, อากาเส จงฺกมี ตทา.

๒๘. ‘‘วิสุทฺธเกลาสนิโภ, ปุณฺณมาเยว จนฺทิมา;

มชฺฌนฺหิเกว [มชฺฌนฺติเกว (สพฺพตฺถ)] สูริโย, อากาเส จงฺกมี ตทา.

๒๙. ‘‘ทิสฺวา นเภ จงฺกมนฺตํ, เอวํ จินฺเตสหํ ตทา;

‘เทโว นุ โข อยํ สตฺโต, อุทาหุ มนุโช อยํ.

๓๐. ‘‘‘น เม สุโต วา ทิฏฺโฐ วา, มหิยา เอทิโส นโร;

อปิ มนฺตปทํ อตฺถิ, อยํ สตฺถา ภวิสฺสติ’.

๓๑. ‘‘เอวาหํ จินฺตยิตฺวาน, สกํ จิตฺตํ ปสาทยึ;

นานาปุปฺผญฺจ คนฺธญฺจ, สนฺนิปาเตสหํ [สนฺนิปาเตตฺวาหํ (สี.)] ตทา.

๓๒. ‘‘ปุปฺผาสนํ ปญฺญเปตฺวา, สาธุจิตฺตํ มโนรมํ;

นรสารถินํ อคฺคํ, อิทํ วจนมพฺรวึ.

๓๓. ‘‘‘อิทํ เม อาสนํ วีร, ปญฺญตฺตํ ตวนุจฺฉวํ;

หาสยนฺโต มมํ จิตฺตํ, นิสีท กุสุมาสเน’.

๓๔. ‘‘นิสีทิ ตตฺถ ภควา, อสมฺภีโตว [อฉมฺภิโตว (ก.)] เกสรี;

สตฺตรตฺตินฺทิวํ พุทฺโธ, ปวเร กุสุมาสเน.

๓๕. ‘‘นมสฺสมาโน อฏฺฐาสึ, สตฺตรตฺตินฺทิวํ อหํ;

วุฏฺฐหิตฺวา สมาธิมฺหา, สตฺถา โลเก อนุตฺตโร;

มม กมฺมํ ปกิตฺเตนฺโต, อิทํ วจนมพฺรวิ.

๓๖. ‘‘‘ภาเวหิ พุทฺธานุสฺสตึ, ภาวนานมนุตฺตรํ;

อิมํ สตึ ภาวยิตฺวา, ปูรยิสฺสสิ มานสํ.

๓๗. ‘‘‘ตึสกปฺปสหสฺสานิ, เทวโลเก รมิสฺสสิ;

อสีติกฺขตฺตุํ เทวินฺโท, เทวรชฺชํ กริสฺสสิ;

สหสฺสกฺขตฺตุํ จกฺกวตฺตี, ราชา รฏฺเฐ ภวิสฺสสิ.

๓๘. ‘‘‘ปเทสรชฺชํ วิปุลํ, คณนาโต อสงฺขิยํ;

อนุโภสฺสสิ ตํ สพฺพํ, พุทฺธานุสฺสติยา ผลํ.

๓๙. ‘‘‘ภวาภเว สํสรนฺโต, มหาโภคํ ลภิสฺสสิ;

โภเค เต อูนตา นตฺถิ, พุทฺธานุสฺสติยา ผลํ.

๔๐. ‘‘‘กปฺปสตสหสฺสมฺหิ, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

โคตโม นาม โคตฺเตน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

๔๑. ‘‘‘อสีติโกฏึ ฉฑฺเฑตฺวา, ทาเส กมฺมกเร พหู;

โคตมสฺส ภควโต, สาสเน ปพฺพชิสฺสสิ.

๔๒. ‘‘‘อาราธยิตฺวา สมฺพุทฺธํ, โคตมํ สกฺยปุงฺควํ;

สุภูติ นาม นาเมน, เหสฺสติ สตฺถุ สาวโก.

๔๓. ‘‘‘ภิกฺขุสงฺเฆ นิสีทิตฺวา, ทกฺขิเณยฺยคุณมฺหิ ตํ;

ตถารณวิหาเร จ, ทฺวีสุ อคฺเค ฐเปสฺสติ’.

๔๔. ‘‘อิทํ วตฺวาน สมฺพุทฺโธ, ชลชุตฺตมนามโก;

นภํ อพฺภุคฺคมี วีโร, หํสราชาว อมฺพเร.

๔๕. ‘‘สาสิโต โลกนาเถน, นมสฺสิตฺวา ตถาคตํ;

สทา ภาเวมิ มุทิโต, พุทฺธานุสฺสติมุตฺตมํ.

๔๖. ‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสํ อคจฺฉหํ.

๔๗. ‘‘อสีติกฺขตฺตุํ เทวินฺโท, เทวรชฺชมการยึ;

สหสฺสกฺขตฺตุํ ราชา จ, จกฺกวตฺตี อโหสหํ.

๔๘. ‘‘ปเทสรชฺชํ วิปุลํ, คณนาโต อสงฺขิยํ;

อนุโภมิ สุสมฺปตฺตึ, พุทฺธานุสฺสติยา ผลํ.

๔๙. ‘‘ภวาภเว สํสรนฺโต, มหาโภคํ ลภามหํ;

โภเค เม อูนตา นตฺถิ, พุทฺธานุสฺสติยา ผลํ.

๕๐. ‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, ยํ กมฺมมกรึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธานุสฺสติยา ผลํ.

๕๑. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สุภูติ เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

สุภูติตฺเถรสฺสาปทานํ ปฐมํ.

๒. อุปวานตฺเถรอปทานํ

๕๒. ‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, สพฺพธมฺมาน ปารคู;

ชลิตฺวา อคฺคิกฺขนฺโธว, สมฺพุทฺโธ ปรินิพฺพุโต.

๕๓. ‘‘มหาชนา สมาคมฺม, ปูชยิตฺวา ตถาคตํ;

จิตํ กตฺวาน สุกตํ, สรีรํ อภิโรปยุํ.

๕๔. ‘‘สรีรกิจฺจํ กตฺวาน, ธาตุํ ตตฺถ สมานยุํ;

สเทวมานุสา สพฺเพ, พุทฺธถูปํ อกํสุ เต.

๕๕. ‘‘ปฐมา กญฺจนมยา, ทุติยาสิ มณีมยา;

ตติยา รูปิยมยา, จตุตฺถี ผลิกามยา.

๕๖. ‘‘ตถา [ตตฺถ (สฺยา. ก.)] ปญฺจมิยา ภูมิ [เนมิ (สี.)], โลหิตงฺคมยา อหุ;

ฉฏฺฐา มสารคลฺลสฺส, สพฺพรตนมยูปริ.

๕๗. ‘‘ชงฺฆา มณิมยา อาสิ, เวทิกา รตนมยา;

สพฺพโสณฺณมโย ถูโป, อุทฺธํ โยชนมุคฺคโต.

๕๘. ‘‘เทวา ตตฺถ สมาคนฺตฺวา, เอกโต มนฺตยุํ ตทา;

มยมฺปิ ถูปํ กสฺสาม, โลกนาถสฺส ตาทิโน.

๕๙. ‘‘ธาตุ อาเวณิกา นตฺถิ, สรีรํ เอกปิณฺฑิตํ;

อิมมฺหิ พุทฺธถูปมฺหิ, กสฺสาม กญฺจุกํ มยํ.

๖๐. ‘‘เทวา สตฺตหิ รเตฺนหิ [สตฺตรตเนหิ (สี.)], อญฺญํ วฑฺเฒสุ โยชนํ;

ถูโป ทฺวิโยชนุพฺเพโธ, ติมิรํ พฺยปหนฺติ โส.

๖๑. ‘‘นาคา ตตฺถ สมาคนฺตฺวา, เอกโต มนฺตยุํ ตทา;

มนุสฺสา เจว เทวา จ, พุทฺธถูปํ อกํสุ เต.

๖๒. ‘‘มา โน ปมตฺตา อสฺสุมฺห [อสฺสุมฺหา (สี. สฺยา.), อาสิมฺหา (?)], อปฺปมตฺตา สเทวกา;

มยมฺปิ ถูปํ กสฺสาม, โลกนาถสฺส ตาทิโน.

๖๓. ‘‘อินฺทนีลํ มหานีลํ, อโถ โชติรสํ มณึ;

เอกโต สนฺนิปาเตตฺวา, พุทฺธถูปํ อฉาทยุํ.

๖๔. ‘‘สพฺพํ มณิมยํ อาสิ, ตาวตา พุทฺธเจติยํ;

ติโยชนสมุพฺพิทฺธํ [ตีณิ โยชนมุพฺพิทฺธํ (สี. ก.)], อาโลกกรณํ ตทา.

๖๕. ‘‘ครุฬา จ สมาคนฺตฺวา, เอกโต มนฺตยุํ ตทา;

มนุสฺสา เทวา นาคา จ, พุทฺธถูปํ อกํสุ เต.

๖๖. ‘‘‘มา โน ปมตฺตา อสฺสุมฺห, อปฺปมตฺตา สเทวกา;

มยมฺปิ ถูปํ กสฺสาม, โลกนาถสฺส ตาทิโน’.

๖๗. ‘‘สพฺพํ มณิมยํ ถูปํ, อกรุํ เต จ กญฺจุกํ [สพฺพมณิมยํ ถูเป, อกรุตฺตรกญฺจุกํ (สี.)];

โยชนํ เตปิ วฑฺเฒสุํ, อายตํ พุทฺธเจติยํ.

๖๘. ‘‘จตุโยชนมุพฺพิทฺโธ, พุทฺธถูโป วิโรจติ;

โอภาเสติ ทิสา สพฺพา, สตรํสีว อุคฺคโต.

๖๙. ‘‘กุมฺภณฺฑา จ สมาคนฺตฺวา, เอกโต มนฺตยุํ ตทา;

มนุสฺสา เจว เทวา จ, นาคา จ ครุฬา ตถา.

ปจฺเจกํ พุทฺธเสฏฺฐสฺส, อกํสุ ถูปมุตฺตมํ.

๗๐. ‘‘‘มา โน ปมตฺตา อสฺสุมฺห, อปฺปมตฺตา สเทวกา;

มยมฺปิ ถูปํ กสฺสาม, โลกนาถสฺส ตาทิโน;

รตเนหิ ฉาเทสฺสาม, อายตํ พุทฺธเจติยํ’.