๒. ขณสุตฺตวณฺณนา

๑๓๕. ทุติเย ฉผสฺสายตนิกา นามาติ วิสุํ ฉผสฺสายตนิกา นาม นิรยา นตฺถิ. สพฺเพสุปิ หิ เอกตึสมหานิรเยสุ ฉทฺวารผสฺสายตนปญฺญตฺติ โหติเยว. อิทํ ปน อวีจิมหานิรยํ สนฺธาย วุตฺตํ. สคฺคาติ อิธาปิ ตาวตึสปุรเมว อธิปฺเปตํ. กามาวจรเทวโลเก ปน เอกสฺมิมฺปิ ฉผสฺสายตนปญฺญตฺติยา อภาโว นาม นตฺถิ. อิมินา กึ ทีเปติ? นิรเย เอกนฺตทุกฺขสมปฺปิตภาเวน, เทวโลเก จ เอกนฺตสุขสมปฺปิตตฺตา เอกนฺตขิฑฺฑารติวเสน อุปฺปนฺนปมาเทน มคฺคพฺรหฺมจริยวาสํ วสิตุํ น สกฺกา. มนุสฺสโลโก ปน โวกิณฺณสุขทุกฺโข, อิเธว อปาโยปิ สคฺโคปิ ปญฺญายติ. อยํ มคฺคพฺรหฺมจริยสฺส กมฺมภูมิ นาม, สา ตุเมฺหหิ ลทฺธา. ตสฺมา เย โว อิเม มานุสฺสกา ขนฺธา ลทฺธา, เต โว ลาภา. ยญฺจ โว อิทํ มนุสฺสตฺตํ ลทฺธํ, ปฏิลทฺโธ โว พฺรหฺมจริยวาสสฺส ขโณ สมโยติ. วุตฺตมฺปิ เหตํ โปราเณหิ –

‘‘อยํ กมฺมภูมิ อิธ มคฺคภาวนา,

ฐานานิ สํเวชนิยา พหู อิธ;

สํเวคสํเวชนิเยสุ วตฺถุสุ,

สํเวคชาโตว ปยุญฺจ โยนิโส’’ติ.