๓. กินฺติสุตฺตวณฺณนา

๓๔. เอวํ เม สุตนฺติ กินฺติสุตฺตํ. ตตฺถ ปิสินารายนฺติ เอวํนามเก มณฺฑลปเทเส. พลิหรเณติ ตสฺมึ วนสณฺเฑ ภูตานํ พลึ อาหรนฺติ, ตสฺมา โส พลิหรณนฺติ วุตฺโต. จีวรเหตูติ จีวรการณา, จีวรํ ปจฺจาสีสมาโนติ อตฺโถ. อิติภวาภวเหตูติ เอวํ อิมํ เทสนามยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุํ นิสฺสาย ตสฺมึ ตสฺมึ ภเว สุขํ เวทิสฺสามีติ ธมฺมํ เทเสตีติ กึ ตุมฺหากํ เอวํ โหตีติ อตฺโถ.

๓๕. จตฺตาโร สติปฏฺฐานาติอาทโย สตฺตตึส โพธิปกฺขิยธมฺมา โลกิยโลกุตฺตราว กถิตา. ตตฺถาติ เตสุ สตฺตตึสาย ธมฺเมสุ. สิยํสูติ ภเวยฺยุํ. อภิธมฺเมติ วิสิฏฺเฐ ธมฺเม, อิเมสุ สตฺตตึสโพธิปกฺขิยธมฺเมสูติ อตฺโถ. ตตฺร เจติ อิทมฺปิ โพธิปกฺขิยธมฺเมเสฺวว ภุมฺมํ. อตฺถโต เจว นานํ พฺยญฺชนโต จาติ เอตฺถ ‘‘กาโยว สติปฏฺฐานํ เวทนาว สติปฏฺฐาน’’นฺติ วุตฺเต อตฺถโต นานํ โหติ, ‘‘สติปฏฺฐานา’’ติ วุตฺเต ปน พฺยญฺชนโต นานํ นาม โหติ. ตทมินาปีติ ตํ ตุเมฺห อิมินาปิ การเณน ชานาถาติ อตฺถญฺจ พฺยญฺชนญฺจ สมาเนตฺวา อถสฺส จ อญฺญถา คหิตภาโว พฺยญฺชนสฺส จ มิจฺฉา โรปิตภาโว ทสฺเสตพฺโพ. โย ธมฺโม โย วินโยติ เอตฺถ อตฺถญฺจ พฺยญฺชนญฺจ วิญฺญาปนการณเมว ธมฺโม จ วินโย จ.

๓๗. อตฺถโต หิ โข สเมตีติ สติเยว สติปฏฺฐานนฺติ คหิตา. พฺยญฺชนโต นานนฺติ เกวลํ พฺยญฺชนเมว สติปฏฺฐาโนติ วา สติปฏฺฐานาติ วา มิจฺฉา โรเปถ. อปฺปมตฺตกํ โขติ สุตฺตนฺตํ ปตฺวา พฺยญฺชนํ อปฺปมตฺตกํ นาม โหติ. ปริตฺตมตฺตํ ธนิตํ กตฺวา โรปิเตปิ หิ นิพฺพุตึ ปตฺตุํ สกฺกา โหติ.

ตตฺริทํ วตฺถุ – วิชยารามวิหารวาสี กิเรโก ขีณาสวตฺเถโร ทฺวินฺนํ ภิกฺขูนํ สุตฺตํ อาหริตฺวา กมฺมฏฺฐานํ กเถนฺโต – ‘‘สมุทฺโธ สมุทฺโธติ, ภิกฺขเว, อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ภาสตี’’ติ ธนิตํ กตฺวา อาห. เอโก ภิกฺขุ ‘‘สมุทฺโธ นาม, ภนฺเต’’ติ อาห. อาวุโส, สมุทฺโธติ วุตฺเตปิ สมุทฺโทติ วุตฺเตปิ มยํ โลณสาครเมว ชานาม, ตุเมฺห ปน โน อตฺถคเวสกา, พฺยญฺชนคเวสกา, คจฺฉถ มหาวิหาเร ปคุณพฺยญฺชนานํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก พฺยญฺชนํ โสธาเปถาติ กมฺมฏฺฐานํ อกเถตฺวาว อุฏฺฐาเปสิ. โส อปรภาเค มหาวิหาเร เภรึ ปหราเปตฺวา ภิกฺขุสงฺฆสฺส จตูสุ มคฺเคสุ ปญฺหํ กเถตฺวาว ปรินิพฺพุโต. เอวํ สุตฺตนฺตํ ปตฺวา พฺยญฺชนํ อปฺปมตฺตกํ นาม โหติ.

วินยํ ปน ปตฺวา โน อปฺปมตฺตกํ. สามเณรปพฺพชฺชาปิ หิ อุภโตสุทฺธิโต วฏฺฏติ, อุปสมฺปทาทิกมฺมานิปิ สิถิลาทีนํ ธนิตาทิกรณมตฺเตเนว กุปฺปนฺติ. อิธ ปน สุตฺตนฺตพฺยญฺชนํ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ.

๓๘. อถ จตุตฺถวาเร วิวาโท กสฺมา? สญฺญาย วิวาโท. ‘‘อหํ สติเมว สติปฏฺฐานํ วทามิ, อยํ ‘กาโย สติปฏฺฐาน’นฺติ วทตี’’ติ หิ เนสํ สญฺญา โหติ. พฺยญฺชเนปิ เอเสว นโย.

๓๙. น โจทนาย ตริตพฺพนฺติ น โจทนตฺถาย เวคายิตพฺพํ. เอกจฺโจ หิ ปุคฺคโล ‘‘นลาเฏ เต สาสปมตฺตา ปิฬกา’’ติ วุตฺโต ‘‘มยฺหํ นลาเฏ สาสปมตฺตํ ปิฬกํ ปสฺสสิ, อตฺตโน นลาเฏ ตาลปกฺกมตฺตํ มหาคณฺฑํ น ปสฺสสี’’ติ วทติ. ตสฺมา ปุคฺคโล อุปปริกฺขิตพฺโพ. อทฬฺหทิฏฺฐีติ อนาทานทิฏฺฐี สุํสุมารํ หทเย ปกฺขิปนฺโต วิย ทฬฺหํ น คณฺหาติ.

อุปฆาโตติ จณฺฑภาเวน วณฆฏฺฏิตสฺส วิย ทุกฺขุปฺปตฺติ. สุปฺปฏินิสฺสคฺคีติ ‘‘กึ นาม อหํ อาปนฺโน, กทา อาปนฺโน’’ติ วา ‘‘ตฺวํ อาปนฺโน, ตว อุปชฺฌาโย อาปนฺโน’’ติ วา เอกํ เทฺว วาเร วตฺวาปิ ‘‘อสุกํ นาม อสุกทิวเส นาม, ภนฺเต, อาปนฺนตฺถ, สณิกํ อนุสฺสรถา’’ติ สริตฺวา ตาวเทว วิสฺสชฺเชติ. วิเหสาติ พหุํ อตฺถญฺจ การณญฺจ อาหรนฺตสฺส กายจิตฺตกิลมโถ. สกฺโกมีติ เอวรูโป หิ ปุคฺคโล โอกาสํ กาเรตฺวา ‘‘อาปตฺตึ อาปนฺนตฺถ, ภนฺเต’’ติ วุตฺโต ‘‘กทา กิสฺมึ วตฺถุสฺมิ’’นฺติ วตฺวา ‘‘อสุกทิวเส อสุกสฺมึ วตฺถุสฺมิ’’นฺติ วุตฺเต ‘‘น สรามิ, อาวุโส’’ติ วทติ, ตโต ‘‘สณิกํ, ภนฺเต, สรถา’’ติ พหุํ วตฺวา สาริโต สริตฺวา วิสฺสชฺเชติ. เตนาห ‘‘สกฺโกมี’’ติ. อิมินา นเยน สพฺพตฺถ อตฺโถ เวทิตพฺโพ.

อุเปกฺขา นาติมญฺญิตพฺพาติ อุเปกฺขา น อติกฺกมิตพฺพา, กตฺตพฺพา ชเนตพฺพาติ อตฺโถ. โย หิ เอวรูปํ ปุคฺคลํ ฐิตกํเยว ปสฺสาวํ กโรนฺตํ ทิสฺวาปิ ‘‘นนุ, อาวุโส, นิสีทิตพฺพ’’นฺติ วทติ, โส อุเปกฺขํ อติมญฺญติ นาม.

๔๐. วจีสํหาโรติ วจนสญฺจาโร. อิเมหิ กถิตํ อมูสํ อนฺตรํ ปเวเสยฺย, ตุเมฺห อิเมหิ อิทญฺจิทญฺจ วุตฺตาติ อมูหิ กถิตํ อิเมสํ อนฺตรํ ปเวเสยฺยาติ อตฺโถ. ทิฏฺฐิปฬาโสติอาทีหิ จิตฺตสฺส อนาราธนิยภาโว กถิโต. ตํ ชานมาโน สมาโน ครเหยฺยาติ ตํ สตฺถา ชานมาโน สมาโน นินฺเทยฺย อเมฺหติ. เอตํ ปนาวุโส, ธมฺมนฺติ เอตํ กลหภณฺฑนธมฺมํ.

ตญฺเจติ ตํ สญฺญตฺติการกํ ภิกฺขุํ. เอวํ พฺยากเรยฺยาติ มยา เอเต สุทฺธนฺเต ปติฏฺฐาปิตาติ อวตฺวา เยน การเณน สญฺญตฺติ กตา, ตเทว ทสฺเสนฺโต เอวํ พฺยากเรยฺย. ตาหํ ธมฺมํ สุตฺวาติ เอตฺถ ธมฺโมติ สารณียธมฺโม อธิปฺเปโต. น เจว อตฺตานนฺติอาทีสุ ‘‘พฺรหฺมโลกปฺปมาโณ เหส อคฺคิ อุฏฺฐาสิ, โก เอตมญฺญตฺร มยา นิพฺพาเปตุํ สมตฺโถ’’ติ หิ วทนฺโต อตฺตานํ อุกฺกํเสติ นาม. ‘‘เอตฺตกา ชนา วิจรนฺติ, โอกาโส ลทฺธุํ น สกฺกา, เอโกปิ เอตฺตกมตฺตํ นิพฺพาเปตุํ สมตฺโถ นาม นตฺถี’’ติ วทมาโน ปรํ วมฺเภติ นาม. ตทุภยมฺเปส น กโรติ. ธมฺโม ปเนตฺถ สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส พฺยากรณํ, เตสํ ภิกฺขูนํ สญฺญตฺติกรณํ อนุธมฺโม, ตเทว พฺยากโรติ นาม. น จ โกจิ สหธมฺมิโกติ อญฺโญ จสฺส โกจิ สเหตุโก ปเรหิ วุตฺโต วาโท วา อนุวาโท วา ครหิตพฺพภาวํ อาคจฺฉนฺโต นาม นตฺถิ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

ปปญฺจสูทนิยา มชฺฌิมนิกายฏฺฐกถาย

กินฺติสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.