๘. โสมาเถรีคาถาวณฺณนา

ยํ ตํ อิสีหิ ปตฺตพฺพนฺติอาทิกา โสมาย เถริยา คาถา. อยมฺปิ ปุริมพุทฺเธสุ กตาธิการา ตตฺถ ตตฺถ ภเว วิวฏฺฏูปนิสฺสยํ กุสลํ อุปจินนฺตี สิขิสฺส ภควโต กาเล ขตฺติยมหาสาลกุเล นิพฺพตฺติตฺวา วิญฺญุตํ ปตฺวา อรุณรญฺโญ อคฺคมเหสี อโหสีติ สพฺพํ อตีตวตฺถุ อภยตฺเถริยา วตฺถุสทิสํ. ปจฺจุปฺปนฺนวตฺถุ ปน อยํ เถรี ตตฺถ ตตฺถ เทวมนุสฺเสสุ สํสรนฺตี อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท ราชคเห พิมฺพิสารสฺส รญฺโญ ปุโรหิตสฺส ธีตา หุตฺวา นิพฺพตฺติ. ตสฺสา โสมาติ นามํ อโหสิ. สา วิญฺญุตํ ปตฺตา สตฺถุ ราชคหปเวสเน ปฏิลทฺธสทฺธา อุปาสิกา หุตฺวา อปรภาเค สญฺชาตสํเวคา ภิกฺขุนีสุ ปพฺพชิตฺวา กตปุพฺพกิจฺจา วิปสฺสนาย กมฺมํ กโรนฺตี น จิรสฺเสว สห ปฏิสมฺภิทาหิ อรหตฺตํ ปาปุณิ. เตน วุตฺตํ อปทาเน (อป. เถรี ๒.๑.๗๑, ๘๐-๙๐) –

‘‘นคเร อรุณวติยา, อรุโณ นาม ขตฺติโย;

ตสฺส รญฺโญ อหุํ ภริยา, วาริตํ วารยามหํ.

‘‘ยาวตา…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสน’’นฺติ. –

สพฺพํ อภยตฺเถริยา อปทานสทิสํ.

อรหตฺตํ ปน ปตฺวา วิมุตฺติสุเขน สาวตฺถิยํ วิหรนฺตี เอกทิวสํ ทิวาวิหารตฺถาย อนฺธวนํ ปวิสิตฺวา อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล นิสีทิ. อถ นํ มาโร วิเวกโต วิจฺเฉเทตุกาโม อทิสฺสมานุรูโป อุปคนฺตฺวา อากาเส ฐตฺวา –

๖๐. ‘‘ยํ ตํ อิสีหิ ปตฺตพฺพํ, ฐานํ ทุรภิสมฺภวํ;

น ตํ ทฺวงฺคุลปญฺญาย, สกฺกา ปปฺโปตุมิตฺถิยา’’ติ. – อิมํ คาถมาห;

ตสฺสตฺโถ – สีลกฺขนฺธาทีนํ เอสนฏฺเฐน ‘‘อิสี’’ติ ลทฺธนาเมหิ พุทฺธาทีหิ มหาปญฺเญหิ ปตฺตพฺพํ, ตํ อญฺเญหิ ปน ทุรภิสมฺภวํ ทุนฺนิปฺผาทนียํ. ยํ ตํ อรหตฺตสงฺขาตํ ปรมสฺสาสฏฺฐานํ, น ตํ ทฺวงฺคุลปญฺญาย นิหีนปญฺญาย อิตฺถิยา ปาปุณิตุํ สกฺกา. อิตฺถิโย หิ สตฺตฏฺฐวสฺสกาลโต ปฏฺฐาย สพฺพกาลํ โอทนํ ปจนฺติโย ปกฺกุถิเต อุทเก ตณฺฑุเล ปกฺขิปิตฺวา ‘‘เอตฺตาวตา โอทนํ ปกฺก’’นฺติ น ชานนฺติ, ปกฺกุถิยมาเน ปน ตณฺฑุเล ทพฺพิยา อุทฺธริตฺวา ทฺวีหิ องฺคุลีหิ ปีเฬตฺวา ชานนฺติ, ตสฺมา ทฺวงฺคุลิปญฺญายาติ วุตฺตา.

ตํ สุตฺวา เถรี มารํ อปสาเทนฺตี –

๖๑. ‘‘อิตฺถิภาโว โน กึ กยิรา, จิตฺตมฺหิ สุสมาหิเต;

ญาณมฺหิ วตฺตมานมฺหิ, สมฺมา ธมฺมํ วิปสฺสโต.

๖๒. ‘‘สพฺพตฺถ วิหตา นนฺที, ตโมกฺขนฺโธ ปทาลิโต;

เอวํ ชานาหิ ปาปิม, นิหโต ตฺวมสิ อนฺตกา’’ติ. –

อิตรา เทฺว คาถา อภาสิ.

ตตฺถ อิตฺถิภาโว โน กึ กยิราติ มาตุคามภาโว อมฺหากํ กึ กเรยฺย, อรหตฺตปฺปตฺติยา กีทิสํ วิพนฺธํ อุปฺปาเทยฺย. จิตฺตมฺหิ สุสมาหิเตติ จิตฺเต อคฺคมคฺคสมาธินา สุฏฺฐุ สมาหิเต. ญาณมฺหิ วตฺตมานมฺหีติ ตโต อรหตฺตมคฺคญาเณ ปวตฺตมาเน. สมฺมา ธมฺมํ วิปสฺสโตติ จตุสจฺจธมฺมํ ปริญฺญาทิวิธินา สมฺมเทว ปสฺสโต. อยเญฺหตฺถ สงฺเขโป – ปาปิม, อิตฺถี วา โหตุ ปุริโส วา, อคฺคมคฺเค อธิคเต อรหตฺตํ หตฺถคตเมวาติ.

อิทานิ ตสฺส อตฺตนา อธิคตภาวํ อุชุกเมว ทสฺเสนฺตี ‘‘สพฺพตฺถ วิหตา นนฺที’’ติ คาถมาห. สา วุตฺตตฺถาเยว.

โสมาเถรีคาถาวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

ติกนิปาตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.