๖. จตุพฺยูหหารสมฺปาตวณฺณนา

๖๘. รกฺขียตีติ รกฺขิตํ. อิทํ ปทวเสน นิพฺพจนํ. ยสฺมา ปน อตฺถวเสน นิพฺพจเน วุตฺเต ปทวเสน นิพฺพจนํ วุตฺตเมว โหติ, ตสฺมา ‘‘รกฺขิตํ ปริปาลียตีติ เอสา นิรุตฺตี’’ติ วุตฺตํ. ตตฺถ อิติ-สทฺโท อาทฺยตฺโถ, ปกาเร วา. เตน เอวมาทิกา เอวํปการา วา เอสา นิรุตฺตีติ วุตฺตํ โหติ. ตสฺมา จินฺเตตีติ จิตฺตํ. อตฺตโน สนฺตานํ จิโนตีติ จิตฺตํ, ปจฺจเยหิ จิตนฺติ จิตฺตํ, จิตฺตวิจิตฺตฏฺเฐน จิตฺตํ, จิตฺตกรณฏฺเฐน จิตฺตํ. สมฺมา สงฺกปฺเปตีติ สมฺมาสงฺกปฺโปติอาทินา นิรุตฺติ เวทิตพฺพา.

อยํ เอตฺถ ภควโต อธิปฺปาโยติ ‘‘รกฺขิตจิตฺโต อสฺสา’’ติอาทินา อินฺทฺริยสํวราทโย ทุคฺคติปหานญฺจ วทโต ภควโต เอตฺถ คาถายํ อธิปฺปาโย. โกกาลิโก หีติอาทิ นิทานนิทฺเทโส. ตตฺถ หิ-สทฺโท การเณ. อิทํ วุตฺตํ โหติ – ยสฺมา โกกาลิโก (สํ. นิ. ๑.๑๘๑; อ. นิ. ๑๐.๘๙; สุ. นิ. โกกาลิกสุตฺต) อรกฺขิตจิตฺตตาย อคฺคสาวเกสุ จิตฺตํ ปโทเสตฺวา ปทุมนิรยํ อุปปนฺโน, ตสฺมา ทุคฺคติโย ชหิตุกาโม รกฺขิตจิตฺโต อสฺสาติ ภควา สติอารกฺเขน เจตสา สมนฺนาคโต สพฺพา ทุคฺคติโย ชหตีติ อตฺโถ. สุตฺตมฺหิ วุตฺตํ ‘‘สติยา จิตฺตํ รกฺขิตพฺพ’’นฺติ เทสนานุสนฺธิทสฺสนํ.

จตุพฺยูหหารสมฺปาตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.