๘. เหมกมาณวสุตฺตนิทฺเทสวณฺณนา

๕๓. อฏฺฐเม เหมกสุตฺเต – เย เม ปุพฺเพ วิยากํสูติ เย พาวริอาทโย ปุพฺเพ มยฺหํ สกํ ลทฺธึ วิยากํสุ. หุรํ โคตมสาสนาติ โคตมสาสนโต ปุพฺพตรํ. สพฺพํ ตํ ตกฺกวฑฺฒนนฺติ สพฺพํ ตํ กามวิตกฺกาทิวฑฺฒนํ.

เย จญฺเญ ตสฺส อาจริยาติ เย จ อญฺเญ ตสฺส พาวริยสฺส อาจาเร สิกฺขาปกา อาจริยา. เต สกํ ทิฏฺฐินฺติ เต อาจริยา อตฺตโน ทิฏฺฐึ. สกํ ขนฺตินฺติ อตฺตโน ขมนํ. สกํ รุจินฺติ อตฺตโน โรจนํ. วิตกฺกวฑฺฒนนฺติ กามวิตกฺกาทิวิตกฺกานํ อุปฺปาทนํ ปุนปฺปุนํ ปวตฺตนํ. สงฺกปฺปวฑฺฒนนฺติ กามสงฺกปฺปาทีนํ วฑฺฒนํ. อิมานิ เทฺว ปทานิ สพฺพสงฺคาหิกวเสน วุตฺตานิ. อิทานิ กามวิตกฺกาทิเก สรูปโต ทสฺเสตุํ ‘‘กามวิตกฺกวฑฺฒน’’นฺติอาทินา นเยน นววิตกฺเก ทสฺเสสิ.

๕๔. ตณฺหานิคฺฆาตนนฺติ ตณฺหาวินาสนํ.

๕๕-๖. อถสฺส ภควา ตํ ธมฺมํ อาจิกฺขนฺโต ‘‘อิธา’’ติ คาถาทฺวยมาห. ตตฺถ เอตทญฺญาย เย สตาติ เอตํ นิพฺพานํ ปทมจฺจุตํ ‘‘สพฺเพ สงฺขารา อนิจฺจา’’ติอาทินา (ธ. ป. ๒๗๗; เถรคา. ๖๗๖; กถา. ๗๕๓) นเยน วิปสฺสนฺตา อนุปุพฺเพน ชานิตฺวา เย กายานุปสฺสนาสติอาทีหิ สตา. ทิฏฺฐธมฺมาภินิพฺพุตาติ วิทิตธมฺมตฺตา ทิฏฺฐธมฺมา จ ราคาทินิพฺพาเนน จ อภินิพฺพุตา. เสสํ สพฺพตฺถ ปากฏเมว.

เอวํ ภควา อิทมฺปิ สุตฺตํ อรหตฺตนิกูเฏเนว เทเสสิ, เทสนาปริโยสาเน จ ปุพฺพสทิโส เอว ธมฺมาภิสมโย อโหสีติ.

สทฺธมฺมปฺปชฺโชติกาย จูฬนิทฺเทส-อฏฺฐกถาย

เหมกมาณวสุตฺตนิทฺเทสวณฺณนา นิฏฺฐิตา.