๑๗. ปารายนตฺถุติคาถานิทฺเทสวณฺณนา

๙๓. อิโต ปรํ สงฺคีติการา เทสนํ โถเมนฺตา ‘‘อิทมโวจ ภควา’’ติอาทิมาหํสุ. ตตฺถ อิทมโวจาติ อิทํ ปารายนํ อโวจ. ปริจารกโสฬสานนฺติ พาวริสฺส ปริจารเกน ปิงฺคิเยน สห โสฬสานํ, พุทฺธสฺส วา ภควโต ปริจารกานํ โสฬสานนฺติ ปริจารกโสฬสานํ. เต เอว จ พฺราหฺมณา ตตฺถ โสฬสสุ ทิสาสุ ปุรโต จ ปจฺฉโต จ วามปสฺสโต จ ทกฺขิณปสฺสโต จ ฉ ฉ โยชนา นิสินฺนา อุชุเกน ทฺวาทสโยชนิกา อโหสิ. อชฺฌิฏฺโฐติ ยาจิโต.

๙๔-๙๗. อตฺถมญฺญายาติ ปาฬิอตฺถมญฺญาย. ธมฺมมญฺญายาติ ปาฬิมญฺญาย. ปารายนนฺติ เอวํ อิมสฺส ธมฺมปริยายสฺส อธิวจนํ อาโรเปตฺวา เตสํ พฺราหฺมณานํ นามานิ กิตฺตยนฺโต ‘‘อชิโต…เป… พุทฺธเสฏฺฐมุปาคมุ’’นฺติ อาหํสุ. ตตฺถ สมฺปนฺนจรณนฺติ นิพฺพานปทฏฺฐานภูเตน ปาติโมกฺขสีลาทินา สมฺปนฺนํ. อิสินฺติ มเหสึ.

นิทฺเทเส อุปาคมึสูติ สมีปํ คมึสุ. อุปสงฺกมึสูติ อวิทูรฏฺฐานํ คมึสุ. ปยิรุปาสึสูติ สมีเป นิสีทึสุ. ปริปุจฺฉึสูติ ปริปุจฺฉํ อาหรึสุ. ปริคณฺหึสูติ ตุลยึสุ. ‘‘โจทยึสู’’ติ เกจิ.

สีลาจารนิพฺพตฺตีติ อุตฺตมสีลาจารนิพฺพตฺติ, มคฺเคน นิปฺผนฺนสีลนฺติ อตฺโถ.

คมฺภีเรติ อุตฺตานภาวปฏิกฺเขปวจนํ. ทุทฺทเสติ คมฺภีรตฺตา ทุทฺทเส, ทุกฺเขน ทฏฺฐพฺเพ, น สกฺกา สุเขน ทฏฺฐุํ. ทุทฺทสตฺตาว ทุรนุโพเธ, ทุกฺเขน อวพุชฺฌิตพฺเพ, น สกฺกา สุเขน อวพุชฺฌิตุํ. สนฺเตติ นิพฺพุเต. ปณีเตติ อตปฺปเก. อิทํ ทฺวยํ โลกุตฺตรเมว สนฺธาย วุตฺตํ. อตกฺกาวจเรติ ตกฺเกน น อวจริตพฺเพ น โอคาหิตพฺเพ ญาเณเนว อวจริตพฺเพ. นิปุเณติ สเณฺห. ปณฺฑิตเวทนีเยติ สมฺมา ปฏิปนฺเนหิ ปณฺฑิเตหิ เวทิตพฺเพ.

๙๘. โตเสสีติ ตุฏฺฐึ อาปาเทสิ. วิโตเสสีติ วิวิธา เตสํ โสมนสฺสํ อุปฺปาเทสิ. ปสาเทสีติ เตสํ จิตฺตปฺปสาทํ อกาสิ. อาราเธสีติ อาราธยิ สิทฺธึ ปาเปสิ. อตฺตมเน อกาสีติ โสมนสฺสวเสน สกมเน อกาสิ.

๙๙. ตโต ปรํ พฺรหฺมจริยมจรึสูติ มคฺคพฺรหฺมจริยํ อจรึสุ.

๑๐๑. ตสฺมา ปารายนนฺติ ตสฺส ปารภูตสฺส นิพฺพานสฺส อายตนนฺติ วุตฺตํ โหติ.

สทฺธมฺมปฺปชฺโชติกาย จูฬนิทฺเทส-อฏฺฐกถาย

ปารายนตฺถุติคาถานิทฺเทสวณฺณนา นิฏฺฐิตา.