๑๓-๑๘. อนุโลมปจฺจนียปฏฺฐานวณฺณนา

๑. อิทานิ กุสลาทีสุ ธมฺเมสุ ปจฺจยธมฺมํ อปฺปฏิกฺขิปิตฺวา ปจฺจยุปฺปนฺนสฺส กุสลาทิภาวปฏิกฺเขปวเสน ธมฺมานํ อนุโลมปจฺจนียตาย ลทฺธนามํ อนุโลมปจฺจนียปฏฺฐานํ ทสฺเสตุํ กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ น กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยาติอาทิ อารทฺธํ. ตตฺถ กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจาติ กุสลสฺส ปจฺจยภาวํ อนุชานาติ. น กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชตีติ กุสลสฺเสว อุปฺปตฺตึ วาเรติ. ตสฺมา ‘‘กุสเล ขนฺเธ ปฏิจฺจ จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูป’’นฺติอาทินา นเยน วิสฺสชฺชนํ ทสฺสิตํ, ตํ สพฺพํ ปาฬึ โอโลเกตฺวา สาธุกํ สลฺลกฺเขตพฺพํ. ยมฺปิ เยน สทิสํ, ยญฺจ ยตฺถ ลพฺภติ, โย จ เยสํ วิสฺสชฺชนานํ เยสุ ปจฺจเยสุ คณนปริจฺเฉโท, โส สพฺโพ ปาฬิยํ ทสฺสิโต, ตสฺมา ปาฬิเยว เอตฺถ อตฺโถ. ยถา เจตฺถ, เอวํ ทุกปฏฺฐานาทีสุปีติ.

เอตฺตาวตา –

ติกญฺจ ปฏฺฐานวรํ ทุกุตฺตมํ,

ทุกํ ติกญฺเจว ติกํ ทุกญฺจ;

ติกํ ติกญฺเจว ทุกํ ทุกญฺจ,

ฉ อนุโลมปจฺจนียมฺหิ นยา สุคมฺภีราติ. –

อฏฺฐกถายํ วุตฺตคาถาย ทีปิตา ธมฺมานุโลมปจฺจนียปฏฺฐาเน ฉ นยา นิทฺทิฏฺฐา โหนฺติ. ปจฺจยวเสน ปเนตฺถ เอเกกสฺมึ ปฏฺฐาเน อนุโลมาทโย จตฺตาโร จตฺตาโร นยาติ เอเกน ปริยาเยน จตุวีสตินยปฏิมณฺฑิตํ อนุโลมปจฺจนียปฏฺฐานญฺเญว เวทิตพฺพํ.

อนุโลมปจฺจนียปฏฺฐานวณฺณนา.