๑. อสญฺจิจฺจกถาวณฺณนา

๘๕๗-๘๖๒. อิทานิ อสญฺจิจฺจกถา นาม โหติ. ตตฺถ ‘‘อานนฺตริยวตฺถูนิ นาม ครูนิ ภาริยานิ, ตสฺมา อสญฺจิจฺจาปิ เตสุ วตฺถูสุ วิโกปิเตสุ อานนฺตริโก โหตี’’ติ เยสํ ลทฺธิ, เสยฺยถาปิ เอกจฺจานํ อุตฺตราปถกานํ; เต สนฺธาย อสญฺจิจฺจาติ ปุจฺฉา สกวาทิสฺส, ลทฺธิวเสน ปฏิญฺญา อิตรสฺส. อถ นํ ‘‘ยสฺมา อานนฺตริยกมฺมํ นาม กมฺมปถปฺปตฺตํ. ยทิ จ อสญฺจิจฺจ กมฺมปถเภโท สิยา, อวเสสา ปาณาติปาตาทโยปิ อสญฺจิจฺจ ภเวยฺยุ’’นฺติ โจทนตฺถํ อสญฺจิจฺจปาณํ หนฺตฺวาติอาทิมาห. อิตโร ตถารูปาย ลทฺธิยา อภาเวน ปฏิกฺขิปติ. เสสํ ยถาปาฬิเมว นิยฺยาติ. น วตฺตพฺพํ มาตุฆาตโกติ ปุจฺฉา ปรวาทิสฺส, โรคปฏิการาทิกาเล อสญฺจิจฺจ ฆาตํ สนฺธาย ปฏิญฺญา สกวาทิสฺส. นนุ มาตา ชีวิตา โวโรปิตาติ ปเญฺหปิ อสญฺจิจฺจ โวโรปิตํ สนฺธาย ปฏิญฺญา สกวาทิสฺเสว. เอวํ อธิปฺปายํ ปน อคฺคเหตฺวา หญฺจีติ ลทฺธิปติฏฺฐาปนํ อิตรสฺส. ตํ อโยนิโส ปติฏฺฐาปิตตฺตา อปฺปติฏฺฐิตเมว. ปิตุฆาตกาทีสุปิ เอเสว นโย. สงฺฆเภทเก ปน ธมฺมสญฺญึ สนฺธาย สงฺฆเภโท อานนฺตริโกติ ปุจฺฉา สกวาทิสฺส, ‘‘สงฺฆํ สมคฺคํ เภตฺวาน, กปฺปํ นิรยมฺหิ ปจฺจตี’’ติ วจนํ อโยนิโส คเหตฺวา ปฏิญฺญา ปรวาทิสฺส. ปุน สพฺเพติ ปุฏฺโฐ สกปกฺเข ธมฺมสญฺญึ สนฺธาย ปฏิกฺขิปติ, ปรปกฺเข ธมฺมสญฺญึ สนฺธาย ปฏิชานาติ. ธมฺมสญฺญีติ ปญฺหทฺวเยปิ เอเสว นโย. นนุ วุตฺตํ ภควตาติ สุตฺตํ เอกนฺเตเนว ธมฺมวาทิสฺส อานนฺตริกภาวทสฺสนตฺถํ วุตฺตํ. อาปายิโก เนรยิโกติ คาถายปิ อธมฺมวาทีเยว อธิปฺเปโต. อิตโร ปน อธิปฺปายํ อคฺคเหตฺวา ลทฺธึ ปติฏฺฐเปติ. สา อโยนิโส ปติฏฺฐาปิตตฺตา อปฺปติฏฺฐิตาเยวาติ.

อสญฺจิจฺจกถาวณฺณนา.