๗. อจฺจนฺตนิยามกถาวณฺณนา

๘๔๗. อิทานิ อจฺจนฺตนิยามกถา นาม โหติ. ตตฺถ เยสํ ‘‘สกึ นิมุคฺโค นิมุคฺโคว โหตี’’ติ (อ. นิ. ๗.๑๕) สุตฺตํ นิสฺสาย ‘‘อตฺถิ ปุถุชฺชนสฺส อจฺจนฺตนิยามตา’’ติ ลทฺธิ, เสยฺยถาปิ เอกจฺจานํ อุตฺตราปถกานํ, เต สนฺธาย ปุจฺฉา สกวาทิสฺส, ปฏิญฺญา อิตรสฺส. มาตุฆาตโกติอาทิ ‘‘นิยตมิจฺฉาทิฏฺฐิกสฺส จ มาตุฆาตกาทีนญฺจ สมาเน มิจฺฉตฺตนิยาเม มาตุฆาตกาทีหิปิ เต อจฺจนฺตนิยเตหิ ภวิตพฺพ’’นฺติ โจทนตฺถํ วุตฺตํ. อิตโร ‘‘นิยตมิจฺฉาทิฏฺฐิโก สํสารขาณุโก ภวนฺตเรปิ นิยโตว อิเม ปน เอกสฺมิญฺเญว อตฺตภาเว’’ติ ลทฺธิยา น เหวนฺติ ปฏิกฺขิปติ.

๘๔๘. วิจิกิจฺฉา อุปฺปชฺเชยฺยาติ ‘‘อยํ นิยโต วา โน วา’’ติ เอวํ อุปฺปชฺเชยฺยาติ ปุจฺฉติ. อิตโร อนุปฺปตฺติการณํ อปสฺสนฺโต ปฏิชานาติ. นุปฺปชฺเชยฺยาติ ปุฏฺโฐ ปน ยํ ทิฏฺฐึ อาเสวนฺโต นิยามํ โอกฺกนฺโต, ตตฺถ อนุปฺปตฺตึ สนฺธาย ปฏิชานาติ. ตโต ปหีนาติ ปุฏฺโฐ มคฺเคน อปฺปหีนตฺตา ปฏิกฺขิปติ, ตํ ทิฏฺฐึ อารพฺภ อสมุทาจารโต ปฏิชานาติ. อถ นํ ยสฺมา ปหานํ นาม วินา อริยมคฺเคน นตฺถิ, ตสฺมา ตสฺส วเสน โจเทตุํ โสตาปตฺติมคฺเคนาติอาทิมาห. โส เอกมคฺเคนาปิ อปฺปหีนตฺตา ปฏิกฺขิปติ. ปุน กตเมนาติ ปุฏฺโฐ มิจฺฉามคฺคํ สนฺธาย อกุสเลนาติอาทิมาห.

๘๔๙. อุจฺเฉททิฏฺฐิ อุปฺปชฺเชยฺยาติ ทุติยนิยามุปฺปตฺตึ ปุจฺฉติ. อิตโร ยสฺมา ‘‘เยปิ เต โอกฺกลา วยภิญฺญา นตฺถิกวาทา อกิริยวาทา อเหตุกวาทา’’ติ (ม. นิ. ๓.๑๔๓) วจนโต ติสฺโสปิ นิยตมิจฺฉาทิฏฺฐิโย เอกสฺส อุปฺปชฺชนฺติ, ตสฺมา ปฏิชานาติ.

๘๕๐. อถ นํ ‘‘น จ นาม โส อจฺจนฺตนิยาโม’’ติ โจเทตุํ หญฺจีติอาทิมาห. อจฺจนฺตนิยตสฺส หิ ทุติยนิยาโม นิรตฺถโก. นุปฺปชฺเชยฺยาติ ปเญฺห ยํ สสฺสตทิฏฺฐิยา สสฺสตนฺติ คหิตํ, ตเทว อุจฺฉิชฺชิสฺสตีติ คเหตฺวา อนุปฺปตฺตึ สนฺธาย ปฏิชานาติ. ปหีนาติ ปุฏฺโฐ มคฺเคน อปฺปหีนตฺตา ปฏิกฺขิปติ, วุตฺตนเยน อนุปฺปชฺชนโต ปฏิชานาติ. สสฺสตทิฏฺฐิ อุปฺปชฺเชยฺยาติอาทีสุปิ เอเสว นโย. เสสํ วิจิกิจฺฉาวาเร วุตฺตนยเมว.

๘๕๑-๘๕๒. น วตฺตพฺพนฺติ ปุจฺฉา ปรวาทิสฺส, สุตฺตสฺส อตฺถิตาย ปฏิญฺญา สกวาทิสฺส. น ปน โส ภวนฺตเรปิ นิมุคฺโคว. อิมสฺมิญฺเญว หิ ภเว อภพฺโพ โส ตํ ทิฏฺฐึ ปชหิตุนฺติ อยเมตฺถ อธิปฺปาโย, ตสฺมา อสาธกเมตนฺติ. สพฺพกาลํ อุมฺมุชฺชิตฺวา นิมุชฺชตีติอาทิ วจนมตฺเต อภินิเวสํ อกตฺวา อตฺโถ ปริเยสิตพฺโพติ ทสฺสนตฺถํ วุตฺตนฺติ.

อจฺจนฺตนิยามกถาวณฺณนา.