๑. กปฺปฏฺฐกถาวณฺณนา

๖๕๔-๖๕๗. อิทานิ กปฺปฏฺฐกถา นาม โหติ. ตตฺถ เยสํ ‘‘สงฺฆํ สมคฺคํ เภตฺวาน, กปฺปํ นิรยมฺหิ ปจฺจตี’’ติ ‘‘สกลมฺปิ กปฺปํ สงฺฆเภทโก นิรเย ติฏฺฐตี’’ติ ลทฺธิ, เสยฺยถาปิ ราชคิริกานํ; เต สนฺธาย กปฺปฏฺโฐติ ปุจฺฉา สกวาทิสฺส, ปฏิญฺญา อิตรสฺส. พุทฺโธ จ โลเกติ อิทํ วินา พุทฺธุปฺปาเทน สงฺฆเภทสฺส อภาวทสฺสนตฺถํ วุตฺตํ. กปฺโป จ สณฺฐาติ สงฺโฆ จ ภิชฺชตีติอาทิ ‘‘ยทิ โส สกลํ กปฺปํ ติฏฺฐติ, สณฺฐหนโต ปฏฺฐาย ตํ กมฺมํ กตฺวา ตตฺถ อุปฺปชฺชิตฺวา ติฏฺเฐยฺยา’’ติ ทสฺเสตุํ วุตฺตํ. อตีตนฺติอาทิ เหฏฺฐา วุตฺตาธิปฺปายเมว. กปฺปฏฺโฐ อิทฺธิมาติ ปเญฺห ภาวนามยํ สนฺธาย ปฏิกฺขิปติ, ปรสมเย ปนสฺส ชาติมยํ อิทฺธึ อิจฺฉนฺติ, ตํ สนฺธาย ปฏิชานาติ. ฉนฺทิทฺธิปาโทติอาทิ ‘‘ชาติมยาย อิทฺธิยา อิทฺธิมาติ ลทฺธิมตฺตเมตํ, กึ เตน, ยทิ ปนสฺส อิทฺธิ อตฺถิ, อิมินา นเยน อิทฺธิปาทา ภาวิตา ภเวยฺยุ’’นฺติ โจทนตฺถํ วุตฺตํ. อาปายิโก เนรยิโกติ สุตฺตํ ยํ โส เอกํ กปฺปํ อสีติภาเค กตฺวา ตโต เอกภาคมตฺตํ กาลํ ติฏฺเฐยฺย, ตํ อายุกปฺปํ สนฺธาย วุตฺตํ, ตสฺมา อสาธกนฺติ.

กปฺปฏฺฐกถาวณฺณนา.