๗. รูปธาตุยา อายตนกถาวณฺณนา

๕๑๙. อิทานิ รูปธาตุยา อายตนกถา นาม โหติ. ตตฺถ เยสํ ‘‘รูปี มโนมโย สพฺพงฺคปจฺจงฺคี อหีนินฺทฺริโย’’ติ (ที. นิ. ๑.๘๗) สุตฺตํ นิสฺสาย พฺรหฺมกายิกานํ ฆานาทินิมิตฺตานิปิ อายตนาเนวาติ กปฺเปตฺวา สฬายตนิโก เตสํ อตฺตภาโวติ ลทฺธิ, เสยฺยถาปิ อนฺธกานญฺเจว สมฺมิติยานญฺจ; เต สนฺธาย สฬายตนิโกติ ปุจฺฉา สกวาทิสฺส, ลทฺธิวเสน ปฏิญฺญา อิตรสฺส. อถ นํ ยํ ตตฺถ อายตนํ นตฺถิ, ตสฺส วเสน โจเทตุํ อตฺถิ ตตฺถ ฆานายตนนฺติอาทิ อารทฺธํ. ตโต ปรวาที ยํ ตตฺถ อชฺฌตฺติกานํ ติณฺณํ อายตนานํ ฆานาทิกํ สณฺฐานนิมิตฺตํ ตเทว อายตนนฺติ ลทฺธิยา ปฏิชานาติ. พาหิรานํ คนฺธายตนาทีนํ วเสน ปุฏฺโฐ ฆานปฺปสาทาทโย ตตฺถ น อิจฺฉติ, ตสฺมา เตสํ โคจรํ ปฏิเสเธนฺโต ปฏิกฺขิปติ. ปฏิโลมปญฺหสํสนฺทนปเญฺหสุปิ อิมินาวุปาเยน อตฺโถ เวทิตพฺโพ.

๕๒๑. อตฺถิ ตตฺถ ฆานายตนํ อตฺถิ คนฺธายตนํ เตน ฆาเนน ตํ คนฺธํ ฆายตีติ ตสฺมึเยว ปรสมเย เอกจฺเจ อาจริเย สนฺธาย วุตฺตํ. เต กิร ตตฺถ ฉ อชฺฌตฺติกานิ อายตนานิ ปริปุณฺณานิ อิจฺฉนฺติ, อายตเนน จ นาม สกิจฺจเกน ภวิตพฺพนฺติ เตหิ ฆานาทีหิ เต คนฺธาทโย ฆายนฺติ สายนฺติ ผุสนฺตีติปิ อิจฺฉนฺติ. ตํ ลทฺธึ สนฺธาย ปรวาที อามนฺตาติ ปฏิชานาติ.

๕๒๒. อตฺถิ ตตฺถ มูลคนฺโธติอาทีนิ ปน ปุฏฺโฐ อตฺถิภาวํ สาเธตุํ อสกฺโกนฺโต ปฏิกฺขิปติ. นนุ อตฺถิ ตตฺถ ฆานนิมิตฺตนฺติอาทิ สณฺฐานมตฺตสฺเสว สาธกํ, น อายตนสฺส, ตสฺมา อุทาหฏมฺปิ อนุทาหฏสทิสเมวาติ.

รูปธาตุยา อายตนกถาวณฺณนา.