๑๐. ชีวิตินฺทฺริยกถาวณฺณนา

๕๔๐. อิทานิ ชีวิตินฺทฺริยกถา นาม โหติ. ตตฺถ เยสํ ชีวิตินฺทฺริยํ นาม จิตฺตวิปฺปยุตฺโต อรูปธมฺโม, ตสฺมา รูปชีวิตินฺทฺริยํ นตฺถีติ ลทฺธิ, เสยฺยถาปิ ปุพฺพเสลิยานญฺเจว สมฺมิติยานญฺจ; เต สนฺธาย ปุจฺฉา สกวาทิสฺส, ปฏิญฺญา อิตรสฺส. นตฺถิ รูปีนํ ธมฺมานํ อายูติ ปเญฺห อุปาทินฺนรูปานมฺปิ ติณกฏฺฐาทีนมฺปิ สนฺตานวเสน ปวตฺติเมว อายุ ฐิติ ยปนา ยาปนา อิริยนา วตฺตนา ปาลนาติ อิจฺฉติ, ตสฺมา ปฏิกฺขิปติ. อตฺถีติ ปเญฺหปิ อิมินา การเณน ปฏิชานาติ. อตฺถิ อรูปชีวิตินฺทฺริยนฺติ ปเญฺห อรูปธมฺมานํ จิตฺตวิปฺปยุตฺตํ ชีวิตินฺทฺริยสนฺตานํ นาม อตฺถีติ อิจฺฉติ, ตสฺมา ปฏิชานาติ.

๕๔๑. รูปีนํ ธมฺมานํ อายุ อรูปชีวิตินฺทฺริยนฺติ ปเญฺห สตฺตสนฺตาเน รูปิโน วา โหนฺตุ อรูปิโน วา, สพฺเพสํ จิตฺตวิปฺปยุตฺตํ อรูปชีวิตินฺทฺริยเมว อิจฺฉติ, ตสฺมา ปฏิชานาติ.

๕๔๒. นิโรธสมาปนฺนปเญฺหสุปิ จิตฺตวิปฺปยุตฺตํ อรูปชีวิตเมว สนฺธาย ปฏิกฺขิปติ จ ปฏิชานาติ จ. สกวาที ปน ตํ อสมฺปฏิจฺฉนฺโต ยํ อรูปปวตฺเต อสติ อตฺถิ, รูเปน เตน ภวิตพฺพนฺติ โจเทตุํ หญฺจีติอาทิมาห. สงฺขารกฺขนฺธปเญฺห ผสฺสาทิสงฺขารกฺขนฺธํ สนฺธาย ปฏิกฺขิปติ, กายกมฺมาทิสงฺขารกฺขนฺธํ สนฺธาย ปฏิชานาติ. กายวิญฺญตฺติ วจีวิญฺญตฺติ สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต ชีวิตินฺทฺริยนฺติ เอวมาทโยปิ ธมฺมา สงฺขารกฺขนฺธปริยาปนฺนาติสฺส ลทฺธิ. สกวาที ปน ตํ อสมฺปฏิจฺฉนฺโต ยทิ นิรุทฺเธปิ อรูปปวตฺเต สงฺขารกฺขนฺโธ อตฺถิ, จตุนฺนมฺปิ ขนฺธานํ อตฺถิตา โหตูติ โจเทตุํ อตฺถิ เวทนากฺขนฺโธติ อาทิมาห. อิตโร อนฺโตสมาปตฺตึ สนฺธาย ปฏิกฺขิปติ, สมาปชฺชนฺตสฺส จ วุฏฺฐหนฺตสฺส จ ปุพฺพาปรภาคํ สนฺธาย ปฏิชานาติ.

๕๔๓. อสญฺญสตฺตวาเรปิ เอเสว นโย. ตสฺส หิ ลทฺธิยา อสญฺญสตฺตานํ ปฏิสนฺธิกาเล จิตฺตํ อุปฺปชฺชิตฺวา นิรุชฺฌติ, เตน สห จิตฺตวิปฺปยุตฺตอรูปชีวิตินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิตฺวา ยาวตายุกํ ปวตฺตติ. ตสฺมา เตสํ ชีวิตินฺทฺริยํ นตฺถีติ ปุฏฺโฐ ปฏิกฺขิปติ, อตฺถีติ ปุฏฺโฐ ปฏิชานาติ. เวทนากฺขนฺธาทโยปิ เตสํ ปวตฺติวเสน ปฏิกฺขิปติ, จุติปฏิสนฺธิวเสน ปฏิชานาติ. สกวาที ปน ตํ อนิจฺฉนฺโต ‘‘สเจ ตตฺถ เอกกฺขเณปิ เวทนาทโย อตฺถิ, ปญฺจโวการภวตฺตํ ปาปุณาตี’’ติ โจเทตุํ ปญฺจโวการภโวติ อาห. อิตโร สุตฺตวิโรธภยา ปฏิกฺขิปติ.

๕๔๔-๕๔๕. เอกเทสํ ภิชฺชตีติ ปเญฺห สมฺปยุตฺตํ ภิชฺชติ, วิปฺปยุตฺตํ ติฏฺฐตีติ ตสฺส ลทฺธิ, ตสฺมา ปฏิชานาติ. เทฺว ชีวิตินฺทฺริยานีติ ปุจฺฉา ปรวาทิสฺส, ปฏิญฺญา สกวาทิสฺส. รูปารูปวเสน หิ เทฺว ชีวิตินฺทฺริยานิ, เตหิเยว สตฺโต ชีวติ, เตสํ ภงฺเคน มรตีติ วุจฺจติ. จุติกฺขณสฺมิญฺหิ เทฺวปิ ชีวิตานิ สเหว ภิชฺชนฺติ.

ชีวิตินฺทฺริยกถาวณฺณนา.