สุตฺตนฺติกทุกนิกฺเขปํ

๑๓๐๓. กตเม ธมฺมา วิชฺชาภาคิโน? วิชฺชาย สมฺปยุตฺตกา ธมฺมา – อิเม ธมฺมา วิชฺชาภาคิโน.

๑๓๐๔. กตเม ธมฺมา อวิชฺชาภาคิโน? อวิชฺชาย สมฺปยุตฺตกา ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อวิชฺชาภาคิโน.

๑๓๐๕. กตเม ธมฺมา วิชฺชูปมา? เหฏฺฐิเมสุ ตีสุ อริยมคฺเคสุ ปญฺญา – อิเม ธมฺมา วิชฺชูปมา.

๑๓๐๖. กตเม ธมฺมา วชิรูปมา? อุปริฏฺฐิเม อรหตฺตมคฺเค ปญฺญา – อิเม ธมฺมา วชิรูปมา.

๑๓๐๗. กตเม ธมฺมา พาลา? อหิรีกญฺจ อโนตฺตปฺปญฺจ – อิเม ธมฺมา พาลา. สพฺเพปิ อกุสลา ธมฺมา พาลา.

๑๓๐๘. กตเม ธมฺมา ปณฺฑิตา? หิรี จ โอตฺตปฺปญฺจ – อิเม ธมฺมา ปณฺฑิตา. สพฺเพปิ กุสลา ธมฺมา ปณฺฑิตา.

๑๓๐๙. กตเม ธมฺมา กณฺหา? อหิรีกญฺจ อโนตฺตปฺปญฺจ – อิเม ธมฺมา กณฺหา. สพฺเพปิ อกุสลา ธมฺมา กณฺหา.

๑๓๑๐. กตเม ธมฺมา สุกฺกา? หิรี จ โอตฺตปฺปญฺจ – อิเม ธมฺมา สุกฺกา? สพฺเพปิ กุสลา ธมฺมา สุกฺกา.

๑๓๑๑. กตเม ธมฺมา ตปนียา? กายทุจฺจริตํ, วจีทุจฺจริตํ, มโนทุจฺจริตํ – อิเม ธมฺมา ตปนียา. สพฺเพปิ อกุสลา ธมฺมา ตปนียา.

๑๓๑๒. กตเม ธมฺมา อตปนียา? กายสุจริตํ, วจีสุจริตํ, มโนสุจริตํ – อิเม ธมฺมา อตปนียา. สพฺเพปิ กุสลา ธมฺมา อตปนียา.

๑๓๑๓. กตเม ธมฺมา อธิวจนา? ยา เตสํ เตสํ ธมฺมานํ สงฺขา สมญฺญา ปญฺญตฺติ โวหาโร นามํ นามกมฺมํ นามเธยฺยํ นิรุตฺติ พฺยญฺชนํ อภิลาโป – อิเม ธมฺมา อธิวจนา. สพฺเพว ธมฺมา อธิวจนปถา.

๑๓๑๔. กตเม ธมฺมา นิรุตฺติ? ยา เตสํ เตสํ ธมฺมานํ สงฺขา สมญฺญา ปญฺญตฺติ โวหาโร นามํ นามกมฺมํ นามเธยฺยํ นิรุตฺติ พฺยญฺชนํ อภิลาโป – อิเม ธมฺมา นิรุตฺติ. สพฺเพว ธมฺมา นิรุตฺติปถา.

๑๓๑๕. กตเม ธมฺมา ปญฺญตฺติ? ยา เตสํ เตสํ ธมฺมานํ สงฺขา สมญฺญา ปญฺญตฺติ โวหาโร นามํ นามกมฺมํ นามเธยฺยํ นิรุตฺติ พฺยญฺชนํ อภิลาโป – อิเม ธมฺมา ปญฺญตฺติ. สพฺเพว ธมฺมา ปญฺญตฺติปถา.

๑๓๑๖. ตตฺถ กตมํ นามํ? เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ, วิญฺญาณกฺขนฺโธ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิทํ วุจฺจติ นามํ.

๑๓๑๗. ตตฺถ กตมํ รูปํ? จตฺตาโร จ มหาภูตา, จตุนฺนญฺจ มหาภูตานํ อุปาทาย รูปํ – อิทํ วุจฺจติ รูปํ.

๑๓๑๘. ตตฺถ กตมา อวิชฺชา? ยํ อญฺญาณํ อทสฺสนํ…เป… อวิชฺชาลงฺคี โมโห อกุสลมูลํ – อยํ วุจฺจติ อวิชฺชา.

๑๓๑๙. ตตฺถ กตมา ภวตณฺหา? โย ภเวสุ ภวฉนฺโท…เป… ภวชฺโฌสานํ – อยํ วุจฺจติ ภวตณฺหา.

๑๓๒๐. ตตฺถ กตมา ภวทิฏฺฐิ? ภวิสฺสติ อตฺตา จ โลโก จาติ, ยา เอวรูปา ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ…เป… วิปริยาสคฺคาโห – อยํ วุจฺจติ ภวทิฏฺฐิ.

๑๓๒๑. ตตฺถ กตมา วิภวทิฏฺฐิ? น ภวิสฺสติ อตฺตา จ โลโก จาติ, ยา เอวรูปา ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ…เป… วิปริยาสคฺคาโห – อยํ วุจฺจติ วิภวทิฏฺฐิ.

๑๓๒๒. ตตฺถ กตมา สสฺสตทิฏฺฐิ? สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จาติ, ยา เอวรูปา ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ…เป… วิปริยาสคฺคาโห – อยํ วุจฺจติ สสฺสตทิฏฺฐิ.

๑๓๒๓. ตตฺถ กตมา อุจฺเฉททิฏฺฐิ? อุจฺฉิชฺชิสฺสติ อตฺตา จ โลโก จาติ, ยา เอวรูปา ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ…เป… วิปริยาสคฺคาโห – อยํ วุจฺจติ อุจฺเฉททิฏฺฐิ.

๑๓๒๔. ตตฺถ กตมา อนฺตวา ทิฏฺฐิ? อนฺตวา อตฺตา จ โลโก จาติ, ยา เอวรูปา ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ…เป… วิปริยาสคฺคาโห – อยํ วุจฺจติ อนฺตวา ทิฏฺฐิ.

๑๓๒๕. ตตฺถ กตมา อนนฺตวา ทิฏฺฐิ? อนนฺตวา อตฺตา จ โลโก จาติ, ยา เอวรูปา ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ…เป… วิปริยาสคฺคาโห – อยํ วุจฺจติ อนนฺตวา ทิฏฺฐิ.

๑๓๒๖. ตตฺถ กตมา ปุพฺพนฺตานุทิฏฺฐิ? ปุพฺพนฺตํ อารพฺภ ยา อุปฺปชฺชติ ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ…เป… วิปริยาสคฺคาโห – อยํ วุจฺจติ ปุพฺพนฺตานุทิฏฺฐิ.

๑๓๒๗. ตตฺถ กตมา อปรนฺตานุทิฏฺฐิ? อปรนฺตํ อารพฺภ ยา อุปฺปชฺชติ ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ…เป… วิปริยาสคฺคาโห – อยํ วุจฺจติ อปรนฺตานุทิฏฺฐิ.

๑๓๒๘. ตตฺถ กตมํ อหิริกํ? ยํ น หิรียติ หิริยิตพฺเพน, น หิรียติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา – อิทํ วุจฺจติ อหิริกํ.

๑๓๒๙. ตตฺถ กตมํ อโนตฺตปฺปํ? ยํ น โอตฺตปฺปติ โอตฺตปฺปิตพฺเพน, น โอตฺตปฺปติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา – อิทํ วุจฺจติ อโนตฺตปฺปํ.

๑๓๓๐. ตตฺถ กตมา หิรี? ยํ หิรียติ หิริยิตพฺเพน, หิรียติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา – อยํ วุจฺจติ หิรี.

๑๓๓๑. ตตฺถ กตมํ โอตฺตปฺปํ? ยํ โอตฺตปฺปติ โอตฺตปฺปิตพฺเพน, โอตฺตปฺปติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา – อิทํ วุจฺจติ โอตฺตปฺปํ.

๑๓๓๒. ตตฺถ กตมา โทวจสฺสตา? สหธมฺมิเก วุจฺจมาเน โทวจสฺสายํ โทวจสฺสิยํ โทวจสฺสตา วิปฺปฏิกูลคฺคาหิตา วิปจฺจนีกสาตตา อนาทริยํ อนาทรตา อคารวตา อปฺปฏิสฺสวตา – อยํ วุจฺจติ โทวจสฺสตา.

๑๓๓๓. ตตฺถ กตมา ปาปมิตฺตตา? เย เต ปุคฺคลา อสฺสทฺธา ทุสฺสีลา อปฺปสฺสุตา มจฺฉริโน ทุปฺปญฺญา, ยา เตสํ เสวนา นิเสวนา สํเสวนา ภชนา สมฺภชนา ภตฺติ สมฺภตฺติ ตํสมฺปวงฺกตา – อยํ วุจฺจติ ปาปมิตฺตตา.

๑๓๓๔. ตตฺถ กตมา โสวจสฺสตา? สหธมฺมิเก วุจฺจมาเน โสวจสฺสายํ โสวจสฺสิยํ โสวจสฺสตา อปฺปฏิกูลคฺคาหิตา อวิปจฺจนีกสาตตา สคารวตา สาทริยํ สาทรตา สปฺปฏิสฺสวตา – อยํ วุจฺจติ โสวจสฺสตา.

๑๓๓๕. ตตฺถ กตมา กลฺยาณมิตฺตตา? เย เต ปุคฺคลา สทฺธา สีลวนฺโต พหุสฺสุตา จาควนฺโต ปญฺญวนฺโต, ยา เตสํ เสวนา นิเสวนา สํเสวนา ภชนา สมฺภชนา ภตฺติ สมฺภตฺติ ตํสมฺปวงฺกตา – อยํ วุจฺจติ กลฺยาณมิตฺตตา.

๑๓๓๖. ตตฺถ กตมา อาปตฺติกุสลตา? ปญฺจปิ อาปตฺติกฺขนฺธา อาปตฺติโย, สตฺตปิ อาปตฺติกฺขนฺธา อาปตฺติโย. ยา ตาสํ อาปตฺตีนํ อาปตฺติกุสลตา ปญฺญา ปชานนา…เป… อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ อาปตฺติกุสลตา.

๑๓๓๗. ตตฺถ กตมา อาปตฺติวุฏฺฐานกุสลตา? ยา ตาหิ อาปตฺตีหิ วุฏฺฐานกุสลตา ปญฺญา ปชานนา…เป… อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ อาปตฺติวุฏฺฐานกุสลตา.

๑๓๓๘. ตตฺถ กตมา สมาปตฺติกุสลตา? อตฺถิ สวิตกฺกสวิจารา สมาปตฺติ, อตฺถิ อวิตกฺกวิจารมตฺตา สมาปตฺติ, อตฺถิ อวิตกฺกอวิจารา สมาปตฺติ. ยา ตาสํ สมาปตฺตีนํ สมาปตฺติกุสลตา ปญฺญา ปชานนา…เป… อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ สมาปตฺติกุสลตา.

๑๓๓๙. ตตฺถ กตมา สมาปตฺติวุฏฺฐานกุสลตา? ยา ตาหิ สมาปตฺตีหิ วุฏฺฐานกุสลตา ปญฺญา ปชานนา…เป… อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ สมาปตฺติวุฏฺฐานกุสลตา.

๑๓๔๐. ตตฺถ กตมา ธาตุกุสลตา? อฏฺฐารส ธาตุโย จกฺขุธาตุ รูปธาตุ จกฺขุวิญฺญาณธาตุ, โสตธาตุ สทฺทธาตุ โสตวิญฺญาณธาตุ, ฆานธาตุ คนฺธธาตุ ฆานวิญฺญาณธาตุ, ชิวฺหาธาตุ รสธาตุ ชิวฺหาวิญฺญาณธาตุ, กายธาตุ โผฏฺฐพฺพธาตุ กายวิญฺญาณธาตุ, มโนธาตุ ธมฺมธาตุ มโนวิญฺญาณธาตุ. ยา ตาสํ ธาตูนํ ธาตุกุสลตา ปญฺญา ปชานนา…เป… อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ ธาตุกุสลตา.

๑๓๔๑. ตตฺถ กตมา มนสิการกุสลตา? ยา ตาสํ ธาตูนํ มนสิการกุสลตา ปญฺญา ปชานนา…เป… อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ มนสิการกุสลตา.

๑๓๔๒. ตตฺถ กตมา อายตนกุสลตา? ทฺวาทสายตนานิ – จกฺขายตนํ, รูปายตนํ, โสตายตนํ, สทฺทายตนํ, ฆานายตนํ, คนฺธายตนํ, ชิวฺหายตนํ, รสายตนํ, กายายตนํ, โผฏฺฐพฺพายตนํ, มนายตนํ, ธมฺมายตนํ. ยา เตสํ อายตนานํ อายตนกุสลตา ปญฺญา ปชานนา…เป… อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ อายตนกุสลตา.

๑๓๔๓. ตตฺถ กตมา ปฏิจฺจสมุปฺปาทกุสลตา? อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา, สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปํ, นามรูปปจฺจยา สฬายตนํ, สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส, ผสฺสปจฺจยา เวทนา, เวทนาปจฺจยา ตณฺหา, ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ, อุปาทานปจฺจยา ภโว, ภวปจฺจยา ชาติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ; เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหตีติ. ยา ตตฺถ ปญฺญา ปชานนา…เป… อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ ปฏิจฺจสมุปฺปาทกุสลตา.

๑๓๔๔. ตตฺถ กตมา ฐานกุสลตา? เย เย ธมฺมา เยสํ เยสํ ธมฺมานํ เหตู ปจฺจยา อุปฺปาทาย [อุปาทาย (สี. ก.)] ตํ ตํ ฐานนฺติ, ยา ตตฺถ ปญฺญา ปชานนา…เป… อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ ฐานกุสลตา.

๑๓๔๕. ตตฺถ กตมา อฏฺฐานกุสลตา? เย เย ธมฺมา เยสํ เยสํ ธมฺมานํ น เหตู น ปจฺจยา อุปฺปาทาย ตํ ตํ อฏฺฐานนฺติ, ยา ตตฺถ ปญฺญา ปชานนา…เป… อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ อฏฺฐานกุสลตา.

๑๓๔๖. ตตฺถ กตโม อชฺชโว? ยา อชฺชวตา อชิมฺหตา อวงฺกตา อกุฏิลตา – อยํ วุจฺจติ อชฺชโว.

๑๓๔๗. ตตฺถ กตโม มทฺทโว? ยา มุทุตา มทฺทวตา อกกฺขฬตา อกถินตา นีจจิตฺตตา – อยํ วุจฺจติ มทฺทโว.

๑๓๔๘. ตตฺถ กตมา ขนฺติ? ยา ขนฺติ ขมนตา อธิวาสนตา อจณฺฑิกฺกํ อนสุโรโป อตฺตมนตา จิตฺตสฺส – อยํ วุจฺจติ ขนฺติ.

๑๓๔๙. ตตฺถ กตมํ โสรจฺจํ? โย กายิโก อวีติกฺกโม, วาจสิโก อวีติกฺกโม, กายิกวาจสิโก อวีติกฺกโม – อิทํ วุจฺจติ โสรจฺจํ. สพฺโพปิ สีลสํวโร โสรจฺจํ.

๑๓๕๐. ตตฺถ กตมํ สาขลฺยํ? ยา สา วาจา อณฺฑกา กกฺกสา ปรกฏุกา ปราภิสชฺชนี โกธสามนฺตา อสมาธิสํวตฺตนิกา, ตถารูปึ วาจํ ปหาย ยา สา วาจา เนฬา กณฺณสุขา เปมนียา หทยงฺคมา โปรี พหุชนกนฺตา พหุชนมนาปา ตถารูปึ วาจํ ภาสิตา โหติ; ยา ตตฺถ สณฺหวาจตา สขิลวาจตา อผรุสวาจตา – อิทํ วุจฺจติ สาขลฺยํ.

๑๓๕๑. ตตฺถ กตโม ปฏิสนฺถาโร? เทฺว ปฏิสนฺถารา – อามิสปฏิสนฺถาโร จ ธมฺมปฏิสนฺถาโร จ. อิเธกจฺโจ ปฏิสนฺถารโก โหติ อามิสปฏิสนฺถาเรน วา ธมฺมปฏิสนฺถาเรน วา – อยํ วุจฺจติ ปฏิสนฺถาโร.

๑๓๕๒. ตตฺถ กตมา อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตา? อิเธกจฺโจ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา นิมิตฺตคฺคาหี โหติ อนุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย น ปฏิปชฺชติ, น รกฺขติ จกฺขุนฺทฺริยํ, จกฺขุนฺทฺริเย น สํวรํ อาปชฺชติ. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา…เป… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา…เป… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา…เป… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา…เป… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย นิมิตฺตคฺคาหี โหติ อนุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ มนินฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย น ปฏิปชฺชติ, น รกฺขติ มนินฺทฺริยํ, มนินฺทฺริเย น สํวรํ อาปชฺชติ. ยา อิเมสํ ฉนฺนํ อินฺทฺริยานํ อคุตฺติ อโคปนา อนารกฺโข อสํวโร – อยํ วุจฺจติ อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตา.

๑๓๕๓. ตตฺถ กตมา โภชเน อมตฺตญฺญุตา? อิเธกจฺโจ อปฺปฏิสงฺขา อโยนิโส อาหารํ อาหาเรติ ทวาย มทาย มณฺฑนาย วิภูสนาย. ยา ตตฺถ อสนฺตุฏฺฐิตา อมตฺตญฺญุตา อปฺปฏิสงฺขา โภชเน – อยํ วุจฺจติ โภชเน อมตฺตญฺญุตา.

๑๓๕๔. ตตฺถ กตมา อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารตา? อิเธกจฺโจ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ น อนุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ จกฺขุนฺทฺริยํ, จกฺขุนฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา…เป… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา…เป… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา…เป… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา…เป… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ มนินฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ มนินฺทฺริยํ, มนินฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. ยา อิเมสํ ฉนฺนํ อินฺทฺริยานํ คุตฺติ โคปนา อารกฺโข สํวโร – อยํ วุจฺจติ อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารตา.

๑๓๕๕. ตตฺถ กตมา โภชเน มตฺตญฺญุตา? อิเธกจฺโจ ปฏิสงฺขา โยนิโส อาหารํ อาหาเรติ – เนว ทวาย น มทาย น มณฺฑนาย น วิภูสนาย ยาวเทว อิมสฺส กายสฺส ฐิติยา ยาปนาย วิหึสูปรติยา พฺรหฺมจริยานุคฺคหาย, อิติ ปุราณญฺจ เวทนํ ปฏิหงฺขามิ, นวญฺจ เวทนํ น อุปฺปาเทสฺสามิ, ยาตฺรา จ เม ภวิสฺสติ อนวชฺชตา จ ผาสุวิหาโร จาติ. ยา ตตฺถ สนฺตุฏฺฐิตา มตฺตญฺญุตา ปฏิสงฺขา โภชเน – อยํ วุจฺจติ โภชเน มตฺตญฺญุตา.

๑๓๕๖. ตตฺถ กตมํ มุฏฺฐสจฺจํ? ยา อสติ อนนุสฺสติ อปฺปฏิสฺสติ อสติ อสรณตา อธารณตา ปิลาปนตา สมฺมุสนตา – อิทํ วุจฺจติ มุฏฺฐสจฺจํ.

๑๓๕๗. ตตฺถ กตมํ อสมฺปชญฺญํ? ยํ อญฺญาณํ อทสฺสนํ…เป… อวิชฺชาลงฺคี โมโห อกุสลมูลํ – อิทํ วุจฺจติ อสมฺปชญฺญํ.

๑๓๕๘. ตตฺถ กตมา สติ? ยา สติ อนุสฺสติ ปฏิสฺสติ สติ สรณตา ธารณตา อปิลาปนตา อสมฺมุสนตา สติ สตินฺทฺริยํ สติพลํ สมฺมาสติ – อยํ วุจฺจติ สติ.

๑๓๕๙. ตตฺถ กตมํ สมฺปชญฺญํ? ยา ปญฺญา ปชานนา…เป… อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อิทํ วุจฺจติ สมฺปชญฺญํ.

๑๓๖๐. ตตฺถ กตมํ ปฏิสงฺขานพลํ? ยา ปญฺญา ปชานนา…เป… อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อิทํ วุจฺจติ ปฏิสงฺขานพลํ.

๑๓๖๑. ตตฺถ กตมํ ภาวนาพลํ? ยา กุสลานํ ธมฺมานํ อาเสวนา ภาวนา พหุลีกมฺมํ – อิทํ วุจฺจติ ภาวนาพลํ. สตฺตปิ โพชฺฌงฺคา ภาวนาพลํ.

๑๓๖๒. ตตฺถ กตโม สมโถ? ยา จิตฺตสฺส ฐิติ…เป… สมฺมาสมาธิ – อยํ วุจฺจติ สมโถ.

๑๓๖๓. ตตฺถ กตมา วิปสฺสนา? ยา ปญฺญา ปชานนา…เป… อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ วิปสฺสนา.

๑๓๖๔. ตตฺถ กตมํ สมถนิมิตฺตํ? ยา จิตฺตสฺส ฐิติ…เป… สมฺมาสมาธิ – อิทํ วุจฺจติ สมถนิมิตฺตํ.

๑๓๖๕. ตตฺถ กตมํ ปคฺคาหนิมิตฺตํ? โย เจตสิโก วีริยารมฺโภ…เป… สมฺมาวายาโม – อิทํ วุจฺจติ ปคฺคาหนิมิตฺตํ.

๑๓๖๖. ตตฺถ กตโม ปคฺคาโห? โย เจตสิโก วีริยารมฺโภ…เป… สมฺมาวายาโม – อยํ วุจฺจติ ปคฺคาโห.

๑๓๖๗. ตตฺถ กตโม อวิกฺเขโป? ยา จิตฺตสฺส ฐิติ…เป… สมฺมาสมาธิ – อยํ วุจฺจติ อวิกฺเขโป.

๑๓๖๘. ตตฺถ กตมา สีลวิปตฺติ? โย กายิโก วีติกฺกโม, วาจสิโก วีติกฺกโม, กายิกวาจสิโก วีติกฺกโม – อยํ วุจฺจติ สีลวิปตฺติ. สพฺพมฺปิ ทุสฺสิลฺยํ สีลวิปตฺติ.

๑๓๖๙. ตตฺถ กตมา ทิฏฺฐิวิปตฺติ? นตฺถิ ทินฺนํ, นตฺถิ ยิฏฺฐํ, นตฺถิ หุตํ, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, นตฺถิ อยํ โลโก, นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ มาตา, นตฺถิ ปิตา, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ โลเก สมณพฺราหฺมณา สมฺมคฺคตา สมฺมาปฏิปนฺนา เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตีติः ยา เอวรูปา ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ…เป… วิปริยาสคฺคาโห – อยํ วุจฺจติ ทิฏฺฐิวิปตฺติ. สพฺพาปิ มิจฺฉาทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิวิปตฺติ.

๑๓๗๐. ตตฺถ กตมา สีลสมฺปทา? โย กายิโก อวีติกฺกโม, วาจสิโก อวีติกฺกโม, กายิกวาจสิโก อวีติกฺกโม – อยํ วุจฺจติ สีลสมฺปทา. สพฺโพปิ สีลสํวโร สีลสมฺปทา.

๑๓๗๑. ตตฺถ กตมา ทิฏฺฐิสมฺปทา? อตฺถิ ทินฺนํ, อตฺถิ ยิฏฺฐํ, อตฺถิ หุตํ, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, อตฺถิ อยํ โลโก, อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ มาตา, อตฺถิ ปิตา, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ โลเก สมณพฺราหฺมณา สมฺมคฺคตา สมฺมาปฏิปนฺนา เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตีติः ยา เอวรูปา ปญฺญา ปชานนา…เป… อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ ทิฏฺฐิสมฺปทา. สพฺพาปิ สมฺมาทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิสมฺปทา.

๑๓๗๒. ตตฺถ กตมา สีลวิสุทฺธิ? โย กายิโก อวีติกฺกโม, วาจสิโก อวีติกฺกโม, กายิกวาจสิโก อวีติกฺกโม – อยํ วุจฺจติ สีลวิสุทฺธิ. สพฺโพปิ สีลสํวโร สีลวิสุทฺธิ.

๑๓๗๓. ตตฺถ กตมา ทิฏฺฐิวิสุทฺธิ? กมฺมสฺสกตญาณํ สจฺจานุโลมิกญาณํ มคฺคสมงฺคิสฺส ญาณํ ผลสมงฺคิสฺส ญาณํ.

๑๓๗๔. ทิฏฺฐิวิสุทฺธิ โข ปนาติ – ยา ปญฺญา ปชานนา…เป… อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ.

๑๓๗๕. ยถาทิฏฺฐิสฺส จ ปธานนฺติ – โย เจตสิโก วีริยารมฺโภ…เป… สมฺมาวายาโม.

๑๓๗๖. สํเวโคติ – ชาติภยํ ชราภยํ พฺยาธิภยํ มรณภยํ. สํเวชนิยํ [สํเวชนียํ (สี.)] ฐานนฺติ – ชาติ ชรา พฺยาธิ มรณํ.

๑๓๗๗. สํวิคฺคสฺส จ โยนิโส ปธานนฺติ – อิธ ภิกฺขุ อนุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ, อุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ, อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ, อุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ ฐิติยา อสมฺโมสาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ.

๑๓๗๘. อสนฺตุฏฺฐิตา จ กุสเลสุ ธมฺเมสูติ – ยา กุสลานํ ธมฺมานํ ภาวนาย อสนฺตุฏฺฐสฺส ภิยฺโยกมฺยตา.

๑๓๗๙. อปฺปฏิวานิตา จ ปธานสฺมินฺติ – ยา กุสลานํ ธมฺมานํ ภาวนาย สกฺกจฺจกิริยตา สาตจฺจกิริยตา อฏฺฐิตกิริยตา อโนลีนวุตฺติตา อนิกฺขิตฺตฉนฺทตา อนิกฺขิตฺตธุรตา อาเสวนา ภาวนา พหุลีกมฺมํ.

๑๓๘๐. วิชฺชาติ – ติสฺโส วิชฺชา – ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติ ญาณํ วิชฺชา, สตฺตานํ จุตูปปาเต ญาณํ วิชฺชา, อาสวานํ ขเย ญาณํ วิชฺชา.

๑๓๘๑. วิมุตฺตีติ – เทฺว วิมุตฺติโย – จิตฺตสฺส [จิตฺตสฺส จ (สี. สฺยา.)] อธิมุตฺติ, นิพฺพานญฺจ.

๑๓๘๒. ขเย ญาณนฺติ – มคฺคสมงฺคิสฺส ญาณํ.

๑๓๘๓. อนุปฺปาเท ญาณนฺติ – ผลสมงฺคิสฺส ญาณํ.

นิกฺเขปกณฺฑํ นิฏฺฐิตํ.