สูรสฺสตีนีติ

ทุติโย ภาโค

๑. ธนสฺส ทุพฺพิธํ กิจฺจํ,

ปาเปติ อุณฺณตํ ธนึ;

อธนึ โอณตํ โลเก,

สญฺจิเน เตน ตํ ธนํ.

๒. วฏฺฏเต สตตํ สีฆํ,

กาลจกฺกํ อวาริตํ;

เตน ฆฏี ทินํ มาโส,

วสฺโส ภวตฺย จีรโต.

๓. สตฺตุนา น หิ สนฺเธยฺย,

เอกทา โส ภยํ กโร;

สุตตฺตมปิ ปานียํ,

สมยเต นุ ปาวกํ.

๔. วิชหํ ปกตึ โย หิ,

วิกตึ ปุน คจฺฉติ;

สภาเวน อากาเรน,

วิปฺปลฺลาสํ ส คจฺฉติ;

สํสุมาร คตา โคธา,

ยถา ถี ปุมเวสิกา.

๕. ปกฺขํ ลทฺธาน อุฑฺเฑนฺติ,

อุปจิกา หิ วมฺมิกา;

นิกฺขนฺตา มรณํ ยนฺติ,

อุปฺปตา นิปฺปตํ คตา.

๖. สพฺพํปิยสฺส ทชฺเชยฺย,

นิสฺเสสํ ปิยมานสํ;

สทฺธาจิตฺตํ ตุ โน วิญฺญู,

สทฺธายิโก ปกฺขลิโต.

๗. สกฺโกติ ลงฺฆิตุํ พฺยามํ,

มหุสฺสาเหน โย หิ โส;

ตทฑฺฒํ อนุสฺสาเหน,

โนสฺสาโห เตสุ โถมิโต;

มหุสฺสาโห ทุกฺโข โลเก,

อนุสฺสาโห สทา สุโข.

๘. ทุกฺขมํ อกฺขมนฺโต โย,

ปิฏฺฐิการีจ ทุกฺกรํ,

กทา ลเภยฺย โส โลเก,

สุขมํ สุกรํ มุธา;

ปจฺจกฺขญฺหิ โส กเรยฺย,

ทุกฺขมญฺจาปิ ทุกฺกรํ.

๙. อนคฺโฆ มนุสฺโส โลเก,

โตสนาโปสนาทินา;

เตน โส มหคฺฆํ กมฺมํ,

กเร โลกหิตายุตํ.

๑๐. วาเตน นปฺปภิชฺชนฺติ,

นินฺนา เวฬู กสา นฬา;

ยถาวาตํ นคจฺฉนฺติ,

ตถา จเร ชเน กทา.

๑๑. ปุรโต จ ปจฺฉโต เจ,

นิสฺสโย นตฺถิ ปสฺสโต;

อธิกํ วีริยํ โหติ,

อตฺตนาโถ ตทา ภเว.

๑๒. ขณํ อาขุพิลํ สีโห,

ปาสาณสกลากุลํ;

ปปฺโปติ นขภงฺคํวา,

ผลํวา มูสิโก ภเว.

๑๓. มคฺคมุฬฺหา ชนา อนฺธา,

อมคฺคา มคฺคสญฺญิโน;

ตเถว ทุปฺปญฺญา มุฬฺหา,

ตถตฺถํ นาว พุชฺฌเร.

๑๔. ปิยรูปํ วีรรูปํ,

ทุวิธา รูปสมฺปทา,

นารึ อิจฺเฉ ปิยรูปึ,

ปุริสํ วีรรูปกํ.

๑๕. ปชฺชลนฺติ หิ ขชฺโชตา,

ปกฺขจาลนกมฺมุนา;

กุสิตา สุปิตา เนเต,

ตถา ชนาปิ กมฺมิกา.

๑๖. กุมฺมสงฺโกจโมปมฺย,

นิคฺคหมปิ สํขเม;

ปตฺตกาเล ตุ นีติญฺโญ,

กณฺหสปฺโปว อุฏฺฐเห.

๑๗. ภกฺขเสสํ นขาทนฺติ,

สีหา อุนฺนตเจตสา;

ปรํปิ นปณาเมนฺติ,

วุทฺธิกามา ตถา จเร.

๑๘. น ว วสฺโส สมุปฺปนฺโน,

ขีโณ ปุราณหายโน;

นววสฺเส นวา เมตฺตา,

ภาวิตพฺพา หิเตสินา.

๑๙. สนฺตาปยนฺติ กมยาปฺยภุชํ น โรคา,

ทุมฺมนฺตินํ กมุปยนฺติ น นีติโทสา;

กํ สฺรี น มานยติ กํ น จ หนฺติ มจฺจุ,

กํ ถีกตา น วิสยา ปริปีฬยนฺติ.

(วสนฺตติลกาคาถา.)

๒๐. (ก) พฺยามมตฺเตน ทณฺเฑน,

โยลุมฺพฺย อุทกํ มิเน;

อคมฺภีรํ คมฺภีรํวา,

อคาเธ มญฺญิ คมฺภีรํ.

(ข)

ตถา มนฺโท สญฺญาเณน,

อคาเธ มญฺญิ ปณฺฑิตํ;

สมาสมํ น ชานาติ,

พหฺวปฺปํ ติกฺขมนฺทตํ.

๒๑. ทุฏฺฐกมฺเม สงฺคมนฺติ,

เฉกกมฺเม จ โน อิธ;

มจฺจุํ วหนฺติ สีเสน,

เต มุฬฺหา มุฬฺหสงฺคมา.

๒๒. ทุวิโธ สงฺคโม โลเก,

อุชุโก กุฏิโล ภเว;

อุชุโกว ปสํเสยฺโย,

โนหฺยญฺโญ สาชสงฺคโม.

เต อิมินา อุปาเยน สมคฺคา สมฺโมทมานา มหา ภิตฺติปิฏฺฐิกาย วสนฺติ. (มโหสธชาตก อฏฺฐกถา)

๒๓. ยูถิกา ปุปฺผเต โนหิ,

สิญฺจิตาปิ ปุนปฺปุนํ;

ปุปฺผเต สมฺปตฺเต กาเล,

เอวํ ธาเรถ วีริยํ.

๒๔. ธนุจฺจโย ธนกฺเขโป,

ทุวิธา หิ ธนากติ;

ธนุจฺจเย นโย อตฺถิ,

ธนกฺเขปมฺหิ โน อิธ.

๒๕. อมาตา ปิตรสํ วฑฺฒํ,

ชูตการญฺจ จญฺจลํ;

นาลเปยฺย วิเสสญฺญู,

ยทิจฺเฉ สิทฺธิ มตฺตโน.

หลิทฺทิราคํ กปิจิตฺตํ,

ปุริสํ ราควิราคินํ;

เอทิสํ ตาต มาเสวิ,

นิมฺมนุสฺสํปิ เจ สิยา.

๒๖. คุณา คุณญฺญูสุ คุณา ภวนฺติ,

เต นิคฺคุณํ ปตฺวา ภวนฺติ โทสา;

อาสาทฺยโตยา ปภวนฺติ นชฺโช,

สมุทฺรมาสชฺช ภวนฺตฺยเปยฺยา.

(อุปชาติคาถา)

๒๗. สิลารูปํ นิมฺมินนฺติ,

โกฏฺเฏตฺวาน ปุนปฺปุนํ;

โกฏฺฏโกว ตถา พาลา,

สาธุํ โอวชฺช นิมฺมิตา.