๓๐. สีวลิตฺเถรสฺส วตฺถุมฺหิ อยมานุปุพฺพีกถา

อิโต กิร กปฺปสตสหสฺสมตฺถเก ปทุมุตฺตโร นาม สตฺถา โลเก อุทปาทิ ธมฺมเทสนาย สตฺเต อมตมหานิพฺพาณํ ปาเปนฺโต, ตสฺมึ สมเย ภควา หํสาวติยํ สราชิกาย ปริสาย มชฺเฌ เอกํ ภิกฺขุํ ลาภีนํ อคฺคฏฺฐาเน ฐเปสิ. ตทา ราชา ตํ ทิสฺวา ตํ ฐานํ กามยมาโน พุทฺธปมุขสฺส สงฺฆสฺส มหาทานํ ทตฺวา ภควโต ปาทมูเล สิรสา นิปชฺชิ, ตทาสฺส ภควา อนาคเต โคตมสฺส ภควโต สาสเน ตํ ฐานํ ลภิสฺสสีติ วตฺวา พฺยากาสิ. ตํ สุตฺวา มุทิโต ราชา ปุญฺญานิ กตฺวา เทวโลเก นิพฺพตฺติ. ตโต อปรภาเค พาราณสิยํ เสฏฺฐิปุตฺโต หุตฺวา ปจฺเจกพุทฺธสหสฺสํ จตุปจฺจยทาเนน ยาวชีวํ ปฏิชคฺคิตฺวา เทวโลเก นิพฺพตฺโต มหนฺตํ สมฺปตฺติ มนุภวิตฺวา ตโต จุโต วิปสฺสิสฺส ภควโต กาเล พนฺธุมตีนคเร อญฺญตรสฺมึ กุลเคเห นิพฺพตฺติ. โส ตสฺมึ สมเย เสนคุตฺตฏฺฐาเน ฐตฺวา รญฺโญ กมฺมํ กโรติ, ตทา นครวาสิโน อุปาสกคณา วิปสฺสีสมฺมาสมฺพุทฺธํ อุปสงฺกมฺม วนฺทิตฺวา ภควา ภนฺเต สสาวโก อมฺหากํ อนุคฺคหํ กโรตูติ สฺวาตนาย นิมนฺเตตฺวา มหาทานํ ทตฺวา สพฺเพ เอกจฺฉนฺทา ภควนฺต มุทฺทิสฺส มหารหํ มหาปริเวณํ การาเปตฺวา ปริเวณมเห มหาทานํ ททนฺตา ทานคฺเค อสุกํ นาม นตฺถีติ น วตฺตพฺพนฺติ วตฺวา ทานํ ปฏิยาเทตฺวา ทานคฺคํ โอโลเกนฺตา นวทธิญฺจ ปฏลมธุญฺจ อปสฺสนฺตา ปุริเส ปกฺโกสิตฺวา สหสฺสํ ทตฺวา ทธิมธุํ ขิปฺปํ ปริเยสิตฺวา อาเนถาติ เปเสสุํ, เต สหสฺสํ คเหตฺวา ทธิมธุํ อุปธาเรตุํ ตตฺถ ตตฺถ วิจรนฺตา ทฺวารนฺตเร อฏฺฐํสุ, ตทา อยํ เสนคุตฺโต รญฺโญ สภตฺตํ ทธิมธุํ อาทาย คจฺฉนฺโต มหาทฺวารํ สมฺปาปุณิ, อถ เต ทธิมธุํ ทิสฺวา โภ กหาปณํ คเหตฺวา อิมํ เทหีติ ยาจึสุ. เตน [เตนทสฺสามิ อิติปิกตฺตจิ] น ทสฺสามีติ วุตฺเต ยาวสหสฺสํ วฑฺเฒตฺวา ยาจึสุ. ตโต เสนคุตฺโต อิมํ อปฺปคฺฆํ สหสฺเสน ยาจถ, กิ มเนน กโรถาติ ปุจฺฉิ, เตหิ สมฺพุทฺธตฺถายาติ วุตฺเต เตนหิ อหเมว ทสฺสามีติ ชีรมริจาทีหิ สกฺขรมธุผาณิตาทโย โยเชตฺวา ทานคฺคํ อุปนาเมสิ. ตํ สตฺถุ อานุภาเวน พุทฺธปมุขสฺส อฏฺฐสฏฺฐิภิกฺขุสตสหสฺสสฺส ปโหณกํ อโหสิ. ตโต โส เตน ปุญฺญกมฺเมน เทวมนุสฺสโลเกสุ สมฺปตฺติ มนุภวิตฺวา อปรภาเค อมฺหากํ ภควโต กาเล โกลิยนคเร มหาลิลิจฺฉวิรญฺโญ อุปนิสฺสาย สุปฺปิยาย นาม อคฺคมเหสิยา กุจฺฉิสฺมึ ปฏิสนฺธึ คณฺหิ. โส สตฺตมาสสตฺตสํวจฺฉรานิ มาตุกุจฺฉิยํ วสิตฺวา สตฺตทิวสานิ มูฬฺหคพฺโภ ทุกฺขมนุภวิ. มาตุกุจฺฉิโต นิกฺขมนฺตสฺส ตสฺส มาตาปิตโร สีวลีติ นาม มกํสุ. เอวํ มหาปุญฺญสฺส เอตฺตกํ กาลํ มาตุกุจฺฉิมฺหิ ทุกฺขานุภวนํ อตฺตนาว กเตน ปาปพเลน อโหสิ, โส กิร อตีเต ราชา หุตฺวา อตฺตโน สปตฺตรญฺญา สทฺธึ สงฺคาเมนฺโต มาตรา สทฺธึ มนฺเตสิ. สา นครํ รุนฺธิตฺวา อมิตฺเต คณฺหิตุํ สกฺกาติ อุปาย มทาสิ, โสปิ ตสฺสา วจเนน นครํ รุนฺธิตฺวา สตฺตเม ทิวเส อคฺคเหสิ, เตน ปาปกมฺมพเลน มาตาปุตฺตานํ เอวํ มหนฺตํ ทุกฺขํ อโหสีติ. ตโต สา ปุตฺตํ วิชายนกาเล สตฺตเม ทิวเส ภควนฺตํ อนุสฺสริตฺวา สุเขน ภารํ มุญฺจิ. ตุฏฺฐา สา สตฺตเม ทิวเส พุทฺธปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส มหาทานํ อทาสิ, อถสฺสา ปุตฺโต สตฺตวสฺสิกกาเล เคหา นิกฺขมฺม สตฺถารํ ทิสฺวา ปพฺพชฺชํ ยาจิ. สตฺถา สาริปุตฺตตฺเถรสฺส นิโยเชสิ, ตโต สาริปุตฺตตฺเถเรน อุปชฺฌาเยน โมคฺคลฺลานมาจริยํ กตฺวา ปพฺพชิ, อถ โส ขุรคฺเคเยว อรหตฺตํ ปตฺวา พุทฺธสาสนํ โสเภสิ, โส ปุพฺเพ กตปุญฺญานุภาเวน มหาปุญฺโญ อโหสิ ลาภีนญฺจ อคฺโค. อเถกสฺมึ สมเย ภควา เรวตตฺเถรํ ทสฺสนาย ขทิรวนวิหารํ คจฺฉนฺโต ตึสภิกฺขุสหสฺเสหิ สทฺธึ ตึสโยชนิกํ ฉฏฺฏิตกนฺตารํ สมฺปาปุณิ นิรูทกํ อปฺปภกฺขํ. เยภุยฺเยน เทวตา สีวลิตฺเถเร ปสนฺนา. ตสฺมา ภควา สีวลิตฺเถรํ ปุรโต จาริกํ กตฺวา เทวตาหิ การาปิเต วิหาเร วสนฺโต เทวตาหิ สชฺชิตทานํ ปริภุญฺชนฺโต เรวตตฺเถรํ สํปาปุณิตฺวา คตกมฺมํ นิฏฺฐาเปตฺวา เชตวนมาคมฺม ลาภีนํ อคฺคฏฺฐาเน ตํ ฐเปสีติ. เตน วุตฺตํ อปทาเน.

๑. ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, สพฺพธมฺเมสุ จกฺขุมา;

อิโต สตสหสฺสมฺหิ, กปฺเป อุปฺปชฺชิ นายโก.

๒. สีลํ ตสฺส อสงฺเขฺยยฺยํ, สมาธิ วชิรูปโม [วชิรูปมา อิติกตฺถจิ];

อสํขิยํ ญาณวรํ, วิมุตฺติ จ อโนปมา.

๓. มนุชามรนาคานํ, พฺรหฺมานญฺจ สมาคเม;

สมณพฺราหฺมณากิณฺเณ, ธมฺมํ เทเสติ นายโก.

๔. สสาวกํ มหาลาภึ, ปุญฺญวนฺตํ ชุตินฺธรํ,

ฐเปสิ เอตทคฺคมฺหิ, ปริสาสุ วิสารโท.

๕. ตทาหํ ขตฺติโย อาสึ, ปุเร หํสวตีวฺหเย [หํสาวตวฺหเย อิติสพฺพตฺถ];

สุตฺวา ชินสฺส ตํ วากฺยํ, สาวกสฺส คุณํ พหุํ.

๖. นิมนฺตยิตฺวา สตฺตาหํ, โภชยิตฺวา สสาวกํ;

มหาทานํ ททิตฺวาน, ตํ ฐานมภิปตฺถยึ.

๗. ตทา มํ วินตํ ปาเท, ทิสฺวาน ปุริสาสโภ;

โส สเรน มหาวีโร, อิมํ วจนมพฺรวี.

๘. ตโต ชินสฺส วจนํ, โสตุกามา มหาชนา;

เทวทานวคนฺธพฺพา, พฺรหฺมาโนจ มหิทฺธิกา.

๙. สมณพฺราหฺมณา จาปิ, นมสฺสิสุํ กตญฺชลี;

นโม เต ปุริสาชญฺญ, นโม เต ปุริสุตฺตม.

๑๐. ขตฺติเยน มหาทานํ, ทินฺนํ สตฺตาหกมฺปิ [สตฺตาหกํปิโต อิติปิกตฺถจิ] โน;

โสตุกามา ผลํ ตสฺส, พฺยากโรหิ มหามุเน.

๑๑. ตโต อโวจ ภควา, สุโณถ มม ภาสิตํ;

อปฺปเมยฺยมฺหิ พุทฺธสฺมึ, คุณมฺหิ สุปฺปติฏฺฐิตา.

๑๒. ทกฺขิณา ทายกํ ปตฺวา, อปฺปเมยฺยผลาวหา;

อปิ เจ ส มหาโภโค, ฐานํ ปตฺเถติ มุตฺตมํ.

๑๓. ลาภี วิปุลลาภีนํ, ยถา ภิกฺขุ สุทสฺสโน;

ตถาหํปิ ภเวยฺยนฺติ, ลจฺฉเต ตํ อนาคเต.

๑๔. สตสหสฺสิโต กปฺเป, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

โคตโมนาม นาเมน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

๑๕. ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาโท, โอรโส ธมฺมนิมฺมิโต;

สีวลิ นาม นาเมน, เหสฺสติ สตฺถุสาวโก.

๑๖. เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสูปโค อหํ.

๑๗. ตโตปรสฺมึสมเย, พาราณสิปุรุตฺตเม;

เสฏฺฐิปุตฺโต อหํ อาสึ, อฑฺฒปฺปตฺโต มหาธโน.

๑๘. สหสฺสมตฺเต ปจฺเจก, นายเก จ นิมนฺติย;

มธุเรนนฺนปาเนน, สนฺตปฺเปสึตทาทโร.

๑๙. ตโต จุโต ฉกามคฺเค, อนุโภสึมหายสํ;

เทวจฺฉราปริวุโต, ปาสาเท รตนามเย.

๒๐. เอวํ อจินฺติยา พุทฺธา, พุทฺธธมฺมา อจินฺติยา;

อจินฺติเย ปสนฺนานํ, วิปาโกปิ อจินฺติโย.

๒๑. เอกนวุติโต กปฺเป, วิปสฺสีนาม นายโก;

อุปฺปชฺชิ จารุนยโน, สพฺพธมฺมวิปสฺสโก.

๒๒. ตทาหํ พนฺธุมติยา, กุลสฺสญฺญตรสฺส จ;

ทยิโต ปตฺถิโต ปุตฺโต, อาสึ กมฺมนฺตพฺยาวโฏ.

๒๓. ตทา อญฺญตโร ปูโค, วิปสฺสิสฺส มเหสิโน;

ปริเวณํ อกาเรสิ, มหนฺต มิติ วิสฺสุตํ.

๒๔. นิฏฺฐิเต จ มหาทานํ, ททํ ขชฺชกสํยุตํ;

นวํ ทธิ มธุญฺเจว, วิจินํ น จ มทฺทส.

๒๕. ตทาหํ ตํ คเหตฺวาน, นวํ ทธิ มธุมฺปิจ,

กมฺมสามิฆรํ คจฺฉํ, ตเมนํ [ตเมสํ อิติสพฺพตฺถ] ทาน มทฺทสํ.

๒๖. สหสฺสมฺปิ จ ทตฺวาน, น ลตึสุ จ ตํ ทฺวยํ;

ตโต เอวํ วิจินฺเตสึ, เนตํ เหสฺสติ โอรกํ.

๒๗. ยถา อิเม ชนา สพฺเพ, สกฺกโรนฺติ ตถาคตํ;

อหมฺปิ การํ กสฺสามิ, สสงฺเฆ โลกนายเก.

๒๘. ตทาหเมวํ จินฺเตตฺวา, ทธึมธุญฺจ เอกโต;

โยเชตฺวา โลกนาถสฺส, สสงฺฆสฺส อทาสหํ.

๒๙. เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึส มคญฺฉหํ.

๓๐. ปุนาหํ พาราณสิยํ, ราชา หุตฺวา มหายโส;

สตฺตุกสฺส ตทา รุทฺโธ, ทฺวารโรธํ อการยึ.

๓๑. ตโต สปตฺติโน [สมฺปตฺติโน; สปตฺตาโน อิติจกตฺถจิ] รุทฺธา, เอกาหํ รกฺขิตา อหุํ;

ตโต ตสฺส วิปาเกน, ปาปุณึ นิรยํ ภุสํ.

๓๒. ปจฺฉิเม จ ภเว ทานิ, ชาโตหํ โกลิเย ปุเร;

สุปฺปวาสา จ เม มาตา, มหาลิ ลิจฺฉวี ปิตา.

๓๓. ขตฺติเย ปุญฺญกมฺเมน, ทฺวารโรธสฺส วาหสา;

สตฺตมาเส สตฺตวสฺเส, วสึกุจฺฉิมฺหิ ทุกฺขิโต.

๓๔. สตฺตาหํ ทฺวารมูโฬฺหหํ, มหาทุกฺขสมปฺปิโต;

มาตา เม ฉนฺททาเนน, เอว มาสิ สุทุกฺขิตา.

๓๕. สุวตฺถิโตหํ นิกฺขนฺโต, พุทฺเธน อนุกมฺปิโต;

นิกฺขนฺตทิวเสเยว, ปพฺพชึ อนคาริยํ.

๓๖. อุปชฺฌา สาริปุตฺโต เม, โมคฺคลฺลาโน มหิทฺธิโก;

เกเส โอโรปยนฺโต เม, อนุสาสิ มหามติ.

๓๗. เกเสสุ ฉิชฺชมาเนสุ [ฉนฺนมเนสุ อิติปิกตฺถจิ], อรหตฺตมปาปุณีํ;

เทโว นาคา มนุสฺสา จ, ปจฺจยานุ ปเนนฺติ เม.

๓๘. ปทุมุตฺตรนามญฺจ, วิปสฺสึจ วินายกํ;

สํปูชยึ ปมุทิโต, ปจฺจเยหิ วิเสสโต.

๓๙. ตโต เตสํ วิปาเกน, กมฺมานํ วิปุลุตฺตมํ;

ลาภํ ลภามิ สพฺพตฺถ, วเน คาเม ชเล ถเล.

๔๐. เรวตํ ทสฺสนตฺถาย, ยทา ยาติ วินายโก;

ตึสภิกฺขุสหสฺเสหิ, สห โลกคฺคนายโก.

๔๑. ตทา เทโว ปนีเตหิ [ปณีเตหิ อิติสพฺพตฺถ], มมตฺถาย มหามติ;

ปจฺจเยหิ มหาวีโร, สสงฺโฆ โลกนายโก.

๔๒. อุปฏฺฐิโต มยา พุทฺโธ, คนฺตฺวา เรวตมทฺทส;

ตโต เชตวนํ คนฺตฺวา, เอตทคฺเค ฐเปสิมํ.

๔๓. ลาภีนํ สีวลิ อคฺโค, มม สิสฺเสสุ ภิกฺขโว;

สพฺเพโลกหิโต สตฺถา, กิตฺตยี ปริสาสุมํ.

๔๔. กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ, ภวา สพฺเพ สมูหตา;

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา, วิหรามิ อนาสโว.

๔๕. สฺวาคตํ วต เม อาสิ, พุทฺธเสฏฺฐสฺส สนฺติกํ;

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺโต, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๔๖. ปฏิสมฺภิทา จตสฺโสปิ, วิโมกฺขา ปิจ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สีวลิตฺเถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

๔๗. สุตฺวาน เอตํ จริตํ มหพฺภุตํ,

ปุญฺญานุภาวญฺจ สิรึ สิรีมตํ;

หิตฺวา กุสีตํ กุสลํ กโรถ,

กามาตฺถ กามํ ภวโภคนิพฺพุตึ.

สีวลิตฺเถรสฺส วตฺถุํ ทสมํ.

ยกฺขวญฺจิตวคฺโค ตติโย.