๒๙. เทวปุตฺตสฺส วตฺถุมฺหิ อยมานุปุพฺพีกถา

อิโต ปุพฺเพ นารทสฺส กิร สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส กาเล อยํ ทีโป อญฺญตเรน นาเมน ปากโฏ อโหสิ, โส ปเนกสฺมึ กาเล ทุพฺภิกฺโข อโหสิ ทุสฺสสฺโส, มหาฉาตกภยํ สตฺเต ปีเฬติ. ตสฺมึ สมเย นารทสฺส ภควโต เอโก สาสนิโก สาวโก อญฺญตรสฺมึ คาเม ปิณฺฑาย จริตฺวา ยถา โธตปตฺโตว นิกฺขมิ. อถญฺญตรสฺมึ เคเห มนุสฺสา เอกํ ตณฺฑุลนาฬึโปฏลิกาย พนฺธิตฺวา อุทเก ปกฺขิปิตฺวา ปจิตฺวา อุทกํ คเหตฺวา ปิวนฺโต ชีวนฺติ, ตทา เถรํ ทิสฺวา วนฺทิตฺวา ปตฺตํ คเหตฺวา เตน ตณฺฑุเลน ภตฺตํ ปจิตฺวา ปตฺเต ปกฺขิปิตฺวา เถรสฺส อทํสุ. อถ เตสํ สทฺธาพเลน สา อุกฺขลิ ภตฺเตน ปริปุณฺณา อโหสิ, เต ตํ อพฺภุตํ ทิสฺวา อยฺยสฺส ทินฺนทาเน วิปาโก อชฺเชว โน ทิฏฺโฐติ โสมนสฺสชาตา มหาชนํ สนฺนิปาเตตฺวา เต ภตฺตํ โภเชตฺวา ปจฺฉา สยํ ภุญฺชึสุ. ภตฺตสฺส คหิตคหิตฏฺฐานํ ปูรเตว. ตโต ปฏฺฐาย เต สมฺปตฺตมหาชนสฺส ทานํ ททนฺตา อายุปริโยสาเน เทวโลเก นิพฺพตฺตึสุ, อถ โส เถโร ภตฺตํ อาทาย คนฺตฺวา อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล นิสีทิตฺวา ภุญฺชิตุมารติ. ตสฺมึ กิร รุกฺเข นิพฺพตฺโต เอโก เทวปุตฺโต อาหาเรน กิลนฺโต ภุญฺชมานํ เถรํ ทิสฺวา อตฺตภาวํ วิชหิตฺวา มหลฺลกเวเสน ตสฺส สมีเป อฏฺฐาสิ. เถโร อนาวชฺชิตฺวาว ภุญฺชติ. เทวปุตฺโต จริมาโลปํ ฐเปตฺวา ภุตฺตกาเล อุกฺกาสิตฺวา อตฺตานํ ฐิตภาวํ ชานาเปสิ. เถโร ตํ ทิสฺวา วิปฺปฏิสาริ หุตฺวา จริมํ ภตฺถปิณฺฑํ ตสฺส หตฺเถ ฐเปสิ, ตโต โส ภตฺตปิณฺฑํ คเหตฺวา ฐิโต จินฺเตสิ. อิโต กิร มยา ปุพฺเพ สมณพฺราหฺมณานํ วา กปณทฺธิกานํ วา อนฺตมโส กากสุนขา ทีนมฺปิ อาหารํ อทินฺนปุพฺพํ ภวิสฺสติ, เตนวาหํ เทโว หุตฺวาปิ ภตฺตํ น ลภามิ. หนฺทาหํ อิมํ ภตฺตปิณฺฑํ เถรสฺเสว ทสฺสามิ, ตํ เม ภวิสฺสติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย จาติ. เอวญฺจ ปน จินฺเตตฺวา ภตฺตปิณฺเฑ อาสํ ปหาย เถรํ อุปสงฺกมฺม สามิ ทาสสฺส โว อลํ อิธ โลเกน สงฺคหํ. ปรโลเกน เม สงฺคหํ กโรถาติ วตฺวา ตสฺส ปตฺเต โอกิริ. อถสฺส ภตฺถปิณฺฑํ [ภตฺถปิณฺฑํ อิติสพฺพตฺถ] ปตฺเต ปติตมตฺเตเยว ติคาวุตฏฺฐาเน ทิพฺพมยานิ ภตฺตภาชนานิปญฺญายึสุ. เทวปุตฺโต เถรํ ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา ตโต ทิพฺพโภชนํ คเหตฺวา ปถมํ ทานํ ทตฺวา ปจฺฉา สยํ ภุญฺจิ. ตโต เทปุตฺโต ทุติยทิวสโต ปฏฺฐาย เถรสฺส จ สมฺปตฺตมหาชนสฺส จ มหาทานํ เทนฺโต อายุปริโยสาเน ๐ เทวโลเก นิพฺพตฺติตฺวา ฉสุ กามสคฺเคสุ อปราปรํ ทิพฺพสมฺปตฺติ มนุภวมาโน ปทุมุตฺตรสฺส ภควโต กาเล ตโต จุโต พาราณสิยํ อเนกวิภวสฺส มิจฺฉาทิฏฺฐิกสฺส กุฏุมฺพิกสฺส เคเห นิพฺพตฺติ. เทโวติสฺส นามํ อกํสุ. อปรภาเค วิญฺญุตํ ปตฺตสฺส ตสฺส มาตาปิตโร กาลมกํสุ. โสวณฺณมณิมุตฺตาทิปูริตโกฏฺฐาคาราทโย โอโลเกตฺวา มม มาตาปิตโร มิจฺฉาทิฏฺฐิกตฺตา อิโต ทานาทิกิญฺจิกมฺมํ อกริตฺวา ปรโลกํ คจฺฉนฺตา กากณิกมตฺตมฺปิ อคเหตฺวา คตา, อหํ ปน ตํ คเหตฺวาว คมิสฺสามีติ สนฺนิฏฺฐานํ กตฺวา เภรึ จราเปตฺวา กปณทฺธิกวนิพฺพเก สนฺนิปาเตตฺวา สตฺตาหพฺภนฺตเร สพฺพํ สาปเตยฺยํ ทานมุเขน ทตฺวา อรญฺญํ ปวิสิตฺวา อิสิปฺปพฺพชฺชํ ปพฺพชิตฺวา กสิณปริกมฺมํ กตฺวา ปญฺจ ภิญฺญา อฏฺฐ สมาปตฺติโย นิพฺพตฺเตตฺวา อากาสจารี อโหสิ. อถ ตสฺมึสมเย ปทุมุตฺตโร นาม ภควา หํสวตีนคเร ปฏิวสนฺโต เทวพฺรหฺมาทิปริวุโต จตุสจฺจปฏิสํยุตฺตํ ธมฺมํ เทเสนฺโต นิสินฺโน โหติ, ตทา โส ตาปโส อากาเสน คจฺฉนฺโต มหาชนสมาคมญฺจ ภควโต สรีรโต นิกฺขนฺตฉพฺพณฺณรํสิโย จ ทิสฺวา กิเมตํติ วิมฺหิโต อากาสา โอตริตฺวา มหติยา พุทฺธลีฬาย นิสีทิตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺตํ ภควนฺตํ ทิสฺวา ปสนฺนมานโส ปริสนฺตเร นิสินฺโน ธมฺมํ สุตฺวา ภควนฺตํ วนฺทิตฺวา อตฺตโน อสฺสมเมว อคมาสิ. อถ โส ตตฺถ ยาวตายุกํ ฐตฺวา อายุปริโยสาเน ตาวตึสภวเน นิพฺพตฺโต ตึสกปฺเป ทิพฺพสมฺปตฺติมนุภวนฺโต ฉสุ กามสคฺเคสุ อปราปริยวเสน สํสริ. เอกปญฺญาสอตฺตภาเว สกฺโก เทวราชา อโหสิ, เอกกวีสติอตฺตภาเว จกฺกวตฺติ หุตฺวา มนุสฺสสมฺปตฺติ มนุภวิตฺวา อิมสฺมึพุทฺธุปฺปาเท ภควติ ปรินิพฺพุเต สาวตฺถิยํ อญฺญตรสฺมึ กุลเคเห นิพฺพตฺติตฺวา สตฺตวสฺสิโก เอกํ ภิกฺขุํ ธมฺมํ เทเสนฺตํ อทฺทส. ทิสฺวา ตํ อุปสงฺกมิตฺวา ธมฺมํ สุตฺวา อนิจฺจสญฺญํ ปฏิลภิตฺวา ตตฺถ นิสินฺโนว อรหตฺตํ ปาปุณิ, ตโต โส ปตฺตปฏิสมฺภิโท อตฺตนา กตปุญฺญกมฺมํ โอโลเกนฺโต ตํ ปุพฺพจริยํ ภิกฺขูนํ มชฺเฌ ปกาเสนฺโต อาห. ตสฺมา.

๑. นารโท กิร สมฺพุทฺโธ, ปุพฺเพ อาสิ นรุตฺตโม;

โลกํ ทุกฺขา ปโมเจนฺโต, ททนฺโต อมตํ ปทํ.

๒. ตสฺมึ ตุ สมเย ตสฺส, สาวโก ฉินฺนพนฺธโน;

ภิกฺขิตฺวา ทีปเก ลทฺธ, มาหารํ ปริภุญฺชิตุํ.

๓. รุกฺขมูล มุปา คญฺฉิ, ตตฺถาสึ รุกฺขเทวตา;

พุภุกฺขิตา อุทิกฺขนฺตี, อฏฺฐาสึ ตสฺส สนฺติเก.

๔. อทาสิ เม ภตฺตปิณฺฑํ, กรุณาปูริตนฺตโร;

คเหตฺวาน ฐิโต ปิณฺฑํ, สหมาโน ขุทํ ตทา.

๕. อทินฺนตฺตา มยา ปุพฺเพ, กิญฺจิ ทานํ สุเปสเล;

ชิฆจฺฉาปีฬิโต โหมิ, ชาโตปิ เทวโยนิยํ.

๖. อชฺช เขตฺตํ สุลทฺธํเม, เทยฺยธมฺโมปิ วิชฺชติ;

พีชเมตฺถ จ โรเปมิ, ภวโต ปริมุตฺติยา.

๗. อิติ จินฺติย วนฺทิตฺวา, ทาสสฺส สามิ โว อลํ;

สงฺคหํ อิธ โลกสฺมึ, กโรถ ปารโลกิกํ.

๘. อิติ วตฺวา อทาสาหํ, ภุญฺจิ โสปิ ทยาปโร;

เตนาหํ ปุญฺญกมฺเมน, สุธนฺนมลภึ ขเณ.

๙. ตโต จุโต ฉเทเวสุ, วินฺทนฺโต มหตึสิรึ;

จิรกาลํ วสึ ตตฺถ, เทวิทฺธีหิ สมงฺคิตา.

๑๐. สตสหสฺเส อิโต กปฺเป, ปทุมุตฺตรนามโก;

อุปฺปชฺชิ โลกนายโก, ธมฺมราชา ตถาคโต.

๑๑. มหิทฺธิโก ตทา อาสึ, ตาปโส กานเน วเน;

สมฺปตฺตปญฺจา ภิญฺญาโณ, อากาเสน จรามหํ.

๑๒. ตทา กาเสน คจฺฉนฺโต, รมฺเม หํสวตีปุเร;

พุทฺธรํสิปริกฺขิตฺตํ, เกตุมาลาวิลาสิตํ.

๑๓. เทวสงฺฆปริพฺพูฬฺหํ, เทเสนฺตํ อทฺทสํ ชินํ;

โส ตํ ทิสฺวาน นภสา, ฐิโตหํ ปริสนฺตเร.

๑๔. ธมฺมํ สุตฺวา อุทคฺโคหํ, กาลํ กตฺวาน สตฺถุโน;

ตโต จุโต ปปนฺโนสฺมิ, ตาวตึเส มโนรเม.

๑๕. ตึสกปฺปสหสฺสานิ, จรนฺโต เทวมานุเส;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ลภามิ วิปุลํ สุขํ.

๑๖. เอกปญฺญาสติกฺขตฺตุํ, เทวรชฺชมการยึ;

อเถกวีสติกฺขตฺตุํ, จกฺกวตฺตี อโหสหํ.

๑๗. ปเทสรชฺชํ กาสาหํ, พหุกฺขตฺตุํ ตหึ ตหึ;

อิมสฺมึ ภทฺทเก กปฺเป, นิพฺพุเตตุ [นิพฺพุเตสุ อิติสพฺพตฺถ] ตถาคเต.

๑๘. โจทิโต ปุญฺญกมฺเมน, สาวตฺถิปุรมุตฺตเม;

อุปฺปชฺชิตฺวา กุเล เสฏฺเฐ, ชาติยา สตฺตวสฺสิโก.

๑๙. สุตฺวา ธมฺมํ กเถนฺตสฺส, ภิกฺขุสฺสญฺญตรสฺสหํ;

ภวสฺสนฺตํ กริตฺวาน, อรหตฺตมปาปุณึ.

๒๐. สุทินฺนํ เม ตทา ทานํ, สุสฺสุตํ ธมฺมมุตฺตมํ;

ทุกฺขสฺสนฺตํ อกาสาหํ, ตสฺส กมฺมสฺส วาหสาติ.

เอวญฺจ ปน วตฺวา พหู ชเน กุสลกมฺเม นิโยเชสีติ.

๒๑. ทาเนนเปวํ จริมาย ปิณฺฑิยา,

สวณาย ธมฺมสฺส มุหุตฺตเกน;

ลภนฺติ สตฺตา ติวิธมฺปิ สมฺปทํ,

ผลํ วเท โก พหุทายกสฺส โภ.

เทวปุตฺตสฺส วตฺถุํ นวมํ.