๒๘. กปณสฺส วตฺถุมฺหิ อยมานุปุพฺพีกถา

อมฺหากํ ภควติ ปรินิพฺพุเต พาราณสีนครวาสี เอโก ทุคฺคตปุริโส ปรเคเห ภตึกตฺวา ชีวิกํ กปฺเปติ, ตสฺมึ สมเย นครวาสิโน เยภุยฺเยน ตสฺมึ ตสฺมึ ฐาเน มณฺฑปาทโย การาเปตฺวา มหาทานํ เทนฺติ, ตํ ทิสฺวา ทุคฺคโต เอวํ จินฺเตสิ, อหํ ปุพฺเพ อกตปุญฺญตฺตา ปรเคเห ภตึ กตฺวา กิจฺเฉน กสิเรน ชีวามิ. นิวาสนปารุปนมฺปิ วาสฏฺฐานมตฺตมฺมิ ทุกฺขโต ลภามิ. อิทานิ พุทฺธุปฺปาโท วตฺตติ ภิกฺขุสงฺโฆปิ.

สพฺเพ อิเม ทานํ ทตฺวา สคฺคมคฺคํ โสเธนฺติ. มยาปิ ทานํ ทาตุํ วฏฺฏติ. ตมฺเม ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ. อปิ จ มยฺหํ ตณฺฑุลนาลิมตฺตมฺปิ นตฺถิ, อกตวีริเยน ตํ มตฺถกํ ปาเปตุํ น สกฺกา, เอตทตฺถายาหํ อุยฺโยคํ กตฺวา ทานํ ทสฺสามีติ จินฺเตตฺวา ตโต ปฏฺฐาย ภตึ ปริเยสมาโน คนฺตฺวา ตตฺถ ตตฺถ ภตึ กตฺวา ลทฺธนิวาเป จ ภิกฺขาจริยาย ลทฺธติลตณฺฑุลาทโย จ เอกตฺถ สํหริตฺวา มนุสฺเส สมาทาเปตฺวา ตสฺมึ มณฺฑปํ การาเปตฺวา วนกุสมาทีหิ ตํ อลงฺกริตฺวา ภิกฺขู นิมนฺเตตฺวา มณฺฑเป นิสีทาเปตฺวา สพฺเพสํ ปายสํ [ปายาสํ อิติสพฺพตฺถ] ปฏิยาเทตฺวา โภเชสิ. อถ โส มรณกาเล อตฺตนา กตํ ตํ ทานวรํ อนุสฺสริ. โส เตน กุสลกมฺเมน สุตฺตปฺปพุทฺโธ วิย เทวโลเก นิพฺพตฺติ. ตสฺมึ เตน กตปุญฺญานุรูปํ มหนฺตํ กนกวิมานํ นิพฺพตฺติ. สมนฺตา ติคาวุตฏฺฐาเน เทวตา นานา วิธานิ ตุริยานิ คเหตฺวา อุปหารํ กโรนฺติ. นิจฺจํ เทวจฺฉราสหสฺสานิ [เทวจฺฉราสหสฺสํ อิติสพฺพตฺถ] ตํ ปริวาเรตฺวา ติฏฺฐนฺติ. เอวํ โส มหนฺตํ สมฺปตฺตึ อนุภวติ. อเถกทิวสํ สุวณฺณเสลวิหารวาสี มหาสงฺฆรกฺขิตตฺเถโร ปตฺตปฏิสมฺภิโท เทวจาริกํ จรมาโน ตํ เทวปุตฺตํ อนุปมาย เทวสมฺปตฺติยา วิโรจมานํ ทิสฺวา อุปสงฺกมฺม ฐิโต เตน กตกมฺมํ ปุจฺฉิ. โสปิสฺส ยถาภูตํ พฺยากาสิ, เตนตฺถ.

๑. สพฺพโสวณฺณโย อาสิ, ปาสาโท รตนามโย;

โสณฺณสิงฺคสตากิณฺโณ, ทุทฺทิกฺโข จ ปภสฺสโร.

๒. กูฏาคาร สตากิณฺโณ, โสณฺณมาลาสมากุโล;

มุตฺตากลาปาลมฺพนฺติ, ตตฺถ ตตฺถ มโนรมา.

๓. เนกคพฺภสตากิณฺโณ, สยนาสนมณฺฑิโต;

วิภตฺโต ภพฺพภาเคหิ, ปุญฺญวฑฺฒกินา กโต.

๔. นจฺจนฺติ ปมทา ตตฺถ, เภริมณฺฑลมชฺฌคา;

คายนฺติ กาจิ กีฬนฺติ, วาเทนฺติ กาจิ ตนฺติโย.

๕. ตโต ติคาวุเต ฐาเน, ปาสาทสฺส สมนฺตโต;

สหจฺฉรา เทวปุตฺตา, คเหตฺวา อาตตาทโย.

๖. โมทนฺติ ปริวาเรตฺวา, นจฺจคีตาทินา สทา;

อุลฺลงฺฆนฺติจ เสเลนฺติ, สิลาฆนฺติ สมนฺตโต.

๗. เอวํ มหิทฺธิโก ทานิ, ตุวํ วนฺโทว ภาสติ;

ปุจฺฉามิ ตํ เทวปุตฺต, กึ กมฺมมกรี ปุรา.

เทวปุตฺโต อาห.

๘. อโหสึ ทุคฺคโต ปุพฺเพ, พาราณสีปุรุตฺตเม;

ทานํ เทนฺติ นรา ตตฺถ, นิมนฺเตตฺวาน ภิกฺขโว.

๙. ชีวนฺโต ภติยา โสหํ, ทานํ เทนฺเต มหาชเน;

ตุฏฺฐหฏฺเฐ ปมุทิเต, เอวํ จินฺเตสหํ ตทา.

๑๐. สมฺปนฺนวตฺถาลงฺการา, ทานํ เทนฺติ อิเม ชนา;

ปรตฺถปิ ปหฏฺฐาว, สมฺปตฺติมนุโภนฺติ เต.

๑๑. พุทฺธุปฺปาโท อยํ ทานิ, ธมฺโม โลเก ปวตฺตติ;

สุสีลา ทานิ วตฺตนฺติ, ทกฺขิเณยฺยา ชิโนรสา.

๑๒. อนาวฏฺฐิโต [อวฏฺฐิโตจ; อนฺธฏฺฐิโตจ อิติปิกตฺตจิ] สํสาโร, อปายา ขลุ ปูริตา;

กลฺยาณวิมุขา สตฺตา, กามํ คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ.

๑๓. อิทานิ ทุกฺขิโต หุตฺวา, ชีวามิ กสิเรนหํ;

ทลิทฺโท กปโณ ทีโน, อปฺปโภโค อนาลโย.

๑๔. อิทานิ พีชํ โรเปมิ, สุเขตฺเต สาธุสมฺมเต;

อปฺเปวนาม เตนาหํ, ปรตฺถ สุขิโต สิยา.

๑๕. อิติ จินฺติย ภิกฺขิตฺวา, ภตึ กตฺวาน เนกธา;

มณฺฑปํ ตตฺถ กาเรตฺวา, นิมนฺเตตฺวาน ภิกฺขโว.

๑๖. อายาเสน อทาสาหํ, ปายสํ อมตาย โส;

เตน กมฺมวิปาเกน, เทวโลเก มโนรเม.

๑๗. ชาโตมฺหิ ทิพฺพกาเมหิ, โมทมาโน อเนกธา;

ทีฆายุโก วณฺณวนฺโต, เตชสฺสีจ อโหสหนฺติ.

เอวํ เทวปุตฺโต อตฺตนา กตปุญฺญกมฺมํ วิตฺตาเรน กเถสิ, เถโรปิ มนุสฺสโลกํ อาคนฺตฺวา มนุสฺสานํ อตฺตนา ปจฺจกฺขโต ทิฏฺฐทิพฺพสมฺปตฺตึ ปกาเสสิ. ตํ สุตฺวา มหาชโน กุสลกมฺมํ กตฺวา เยภุยฺเยน สคฺเค นิพฺพตฺโตติ.

๑๘. อนาลโย ทุคฺคตทีนโกปิ,

ทานํ ททนฺโต ธิคโต วิเสสํ;

สคฺคา ปวคฺคํ ยทิ ปตฺถยโวฺห,

หนฺตฺวาน มจฺเฉรมลํ ททาถาติ.

กปณสฺส วตฺถุํ อฏฺฐมํ.