๒๗. สทฺโธปาสกสฺส วตฺถุมฺหิ อยมานุปุพฺพีกถา

อตีเต กิร กสฺสปทสพลสฺส กาเล เอโก ปุริโส สทฺโธ รตนตฺตเยสุ ปสนฺโน อุจฺฉุยนฺตกมฺเมน ชีวิกํ กปฺเปนฺโต ปฏิวสติ. อถ โส เอกํ คิลานภิกฺขุํ ทิสฺวา ตสฺส อุฬุงฺกมตฺตํ สปฺปึ อทาสิ, ตเถเวกสฺส ภิกฺขุสฺส เอกํ คุฬปิณฺฑํ อทาสิ, อถาปรสฺมึทิวเส เอกํ ฉาตชฺฌตฺตํ สุนขํ ทิสฺวา ตสฺส ภตฺตปิณฺเฑน สงฺคห มกาสิ, อเถกสฺส อิณฏฺฐกสฺส เอกํ กหาปณํ อทาสิ, อเถกทิวสํ ธมฺมํ สุณมาโน ธมฺมเทสกสฺส ภิกฺขุสฺส สาฏกํ ปูเชสิ, โส เอตฺตกํ ปุญฺญกมฺมํ กตฺวา ภเวสุ จรมาโนหํ สมุทฺทปพฺพตาทีสุปิ ยํ ยํ อิจฺฉามิ. ตํ ตํ สมิชฺฌตูติ ปตฺถนํ อกาสิ, โส อปรภาเค กาลํ กตฺวา เตเหว กุสลมูเลหิ สุตฺตปฺปพุทฺโธ วิย เทวโลเก นิพฺพตฺติตฺวา ตตฺถ มหนฺตํ ทิพฺพสมฺปตฺตึ อนุภวิตฺวา ตโต จุโต อมฺหากํ ภควโต กาเล สาวตฺถิยํ มหทฺธเน มหาสาลกุเล นิพฺพตฺติตฺวา ตโต โส วิญฺญุตํ ปตฺโต กาเลน กาลํ ธมฺมํ สุณนฺโต ฆราวาเส อาทีนวํ ปพฺพชฺชาย จ อานิสํสํ สุตฺวา ปพฺพชิโต น จิเรเนว อรหตฺตํ ปาปุณิ. โส อปรภาเค สตฺถารํ วนฺทิตฺวา ปญฺจสตภิกฺขุปริวาโร อุคฺคนครํ อคมาสิ, ตตฺถ เสฏฺฐิโน ภริยา สทฺธา อโหสิ ปสนฺนา. สา เถรํ ปญฺจหิ ภิกฺขุสเตหิ สทฺธึ ภิกฺขาย จรนฺตํ ทิสฺวา ตุริตตุริตา คนฺตฺวา เถรสฺส ปตฺตํ คเหตฺวา สทฺธึ ปญฺจสเตหิ ภิกฺขูหิ โภเชตฺวา เถรํ ตตฺถ นิพทฺธวาสตฺถํ ยาจิตฺวา ปญฺจสตกูฏาคารานิ การาเปตฺวา อลงฺกริตฺวา ปญฺจสตภิกฺขู ตตฺถ วาเสนฺตี นิพทฺธํ จตุปจฺจเยหิ อุปฏฺฐานมกาสิ. ตโต เถโร ตํ ปญฺจสุ สีเลสุ ปติฏฺฐาเปตฺวา ตตฺถ ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา อญฺญตฺต คนฺตุกาโม อนุปุพฺเพน ปฏฺฏนคามํ อคมาสิ, ตตฺถ วสิตฺวา ตโต นาวํ อภิรุยฺห ปญฺจสตภิกฺขูหิ ปริวุโต สมุทฺทปิฏฺเฐน คจฺฉติ, สมุทฺทํ ตรนฺตสฺส ตสฺส สาครมชฺเฌ อุทรวาโต สมุฏฺฐหิตฺวา ปีเฬติ, ตํ ทิสฺวา ภิกฺขู ภนฺเต อิทํ ปุพฺเพ เกน วูปสเมสฺสตีติ ปุจฺฉึสุ, เถโร ปุพฺเพ เม อาวุโส อุลุงฺกมตฺเต สปฺปิปีเต โรโค วูปสมฺมตีติ อาห, ภิกฺขู ภนฺเต สมุทฺทปิฏฺเฐ กถํ สปฺปึ ลภิสฺสาม, อธิวาเสถาติ อาหํสุ, ตํ สุตฺวา เถเรน [เถโรนโนอายสฺมนฺตา อิติสพฺพตฺถ] น โน อายสฺมนฺตา สปฺปิ ทุลฺลภา, มม ปตฺตํ คเหตฺวา สมุทฺโททกํ อุทฺธริตฺวา อาเนถาติ วุตฺเต ภิกฺขู ตถา อกํสุ. อุทฺธฏมตฺตเมว ตํอุทกํ ปริวตฺเตตฺวา สปฺปิ อโหสิ, อถ ภิกฺขู ตํ ทิสฺวา อจฺฉริยพฺภุตจิตฺตา ชาตา เถรสฺส สปฺปึ อุปนาเมสุํ, เถเรน สปฺปิโน [สปฺปินา อิติสพฺพตฺถ] ปีตมตฺเต โส อาพาโธ วูปสมิ, อถสฺส ภิกฺขูหิ กิ เมตํ ภนฺเต อจฺฉริยํ, น โน อิโต ปุพฺเพ เอวรูปํ ทิฏฺฐปุพฺพํติ วุตฺเต เถโร เตนหิ กตปุญฺญานํ ปุญฺญวิปากํ ปสฺสิสฺสถาติ วตฺวา สมุทฺทํ โอโลเกสิ อิทํ สปฺปิ โหตูติ. อถสฺส จกฺขุปเถ สมุทฺเท สพฺโพทกํ ปริวตฺเตตฺวา สปฺปิ อโหสิ. อถสฺส ภิกฺขู อพฺภุตจิตฺตา อญฺญมฺปิ อีทิสํ ปุญฺญํ อตฺถิ ภนฺเตติ ปุจฺฉึสุ, ตโต เถโร เตนหิ ปสฺสถายสฺมนฺตา มม ปุญฺญนฺติ วตฺวา สมนฺตา ตตฺถ ตตฺถ ฆนเสลปพฺพเต โอโลเกสิ, สพฺพานิ ตานิ คุฬปิณฺฑานิ อเหสุํ, ตโต จกฺขุปเถ สมนฺตา ภตฺตภาชนานิ ทสฺเสสิ สพฺยญฺชนํ โสปกรณํ. ตโต หิมวนฺตํ โอโลเกสิ, สพฺพํ ตํ สุวณฺณมยํ อโหสิ. อถาภิมุขฏฺฐาเน มหนฺตํ วนสณฺฑํ โอโลเกสิ, สกลวนสณฺฑํนานาวิราควตฺเถหิ สญฺฉนฺนํ อโหสิ, ภิกฺขู ตํ ตํ ปาฏิหาริยํ ทิสฺวา อตีว วิมฺหิตา ภนฺเต เกน เต ปุญฺญกมฺเมน เอตาทิสานิ ปาฏิหาริยานิ ภวิสฺสนฺตีติ ปุจฺฉึสุ, เถโร กสฺสปทสพลสฺส กาเล อตฺตนา กตํ สพฺพํ ตํ กุสลํ ปกาเสสิ. เตเนตฺถ.

๑. อิมสฺมึ ภทฺทเก กปฺเป, กสฺสโป นาม นายโก;

สพฺพโลกหิตตฺถาย, โลเก อุปฺปชฺชิ จกฺขุมา.

๒. ตทาหํ อุจฺฉุยนฺตมฺหิ, นิยุตฺโต คุฬการโก;

เตน กมฺเมน ชีวามิ, โปเสนฺโต ปุตฺตทารเก.

๓. กิลนฺตินฺทฺริยมทฺทกฺขึ, ภิกฺขุํ โรคาตุรํ ตทา;

ภิกฺขาจารกวตฺเตน, ฆตตฺถํ [ฆตมตฺตมุปาคตํ อิติสพฺพตฺถ] สมุปาคตํ.

๔. อุลุงฺกมตฺตํ สปฺปิสฺส, อททํ ตสฺส ภิกฺขุโน;

สทฺทหนฺโต ทานผลํ, ทยายุ ทคฺคมานโส.

.๕

เตน กมฺเมน สํสาเร, สํสรนฺโต ภวาภเว;

ยตฺถิจฺฉามิ ฆตํ ตตฺถ, อุปฺปชฺชติ อนปฺปกํ.

๖. อิจฺฉามหํ สมุทฺทสฺมึ, ผลมฺปิ ฆตมตฺตโน;

ตํ ตํ สพฺพํ ฆตํ โหติ, ฆตทานสฺสิทํ ผลํ.

๗. สุณาถ มยฺหํ อญฺญมฺปิ, ปุญฺญกมฺมํ มโนรมํ;

ตทา ทิสฺวานหํ ภิกฺขุํ, โรเคน ปริปีฬิตํ.

๘. คุฬปิณฺฑํ คเหตฺวาน, ปตฺเต ตสฺส สมากิรึ;

เตน โส สุขิโต อาสิ, โรคํ พฺยปคตํ ตทา.

๙. เตน เม คุฬทาเนน, สํสรํ เทวมานุเส;

ยตฺถตฺโถสฺมิ คุเฬนาหํ, ตตฺถ ตํ สุลภํ มม.

๑๐. เสลาจ วิปุลา มยฺหํ, โหนฺติ จิตฺตานุวตฺตกา;

มหนฺตคุฬปิณฺฑาว, คุฬทาเน อิทํ ผลํ.

๑๑. อถาปิ เม กตํ ปุญฺญํ, สุณาถ สาธุ ภิกฺขโว;

ฉาตชฺฌตฺตํ ผนฺทมานํ, ทิสฺวาน สุนขํ ตทา.

๑๒. ภตฺตปีณฺเฑน สงฺคณฺหึ, ตมฺปิ ทานํ ผลาวหํ;

ตโต ปฏฺฐาย นาโหสิ, อนฺนปาเนน อูนตา.

๑๓. สุลภนฺนปาโน สุขิโต, อโหสึชาติชาติยํ;

อชฺชาปิ ยทิ อิจฺฉามิ, โภชเนน ปโยชนํ.

๑๔. จกฺขุปเถ สมนฺตา เม, ชายนฺตุกฺขลิโย พหู;

อถาปรมฺปิ กุสลํ, อกาสึตํ สณาถ เม.

๑๕. อิณฏฺฐกสฺส โปสสฺส, อทาเสกํ กหาปณํ;

เตน เม ปุญฺญกมฺเมน, อโนมภวสมฺปทํ.

๑๖. ปจุรํ ชาตรูปญฺจ, ลภามิ ชาติชาติยํ;

สจชฺช ธนกาโมหํ, ฆนเสโลปิ ปพฺพโต;

โหติ เหมมยํ สพฺพํ, อิณโต โมจเน ผลํ.

๑๗. อญฺญมฺปิ มม ปุญฺญํ โภ, สุณาถ สุติโสภนํ;

กสฺสปสฺส ภควโต, สาสเนกํ พหุสฺสุตํ.

๑๘. เทเสนฺตํ มุนิโน ธมฺมํ, สุตฺวา ปีณิตมานโส;

ปูเชสึสาฏกํ มยฺหํ, ธมฺมสฺส ธมฺมสามิโน.

๑๙. เตนาหํ ปุญฺญกมฺเมน, สํสรํ เทวมานุเส;

ลภามิ ปจุรํ วตฺถํ, ยํ โลกสฺมึ วรํ ปรํ.

๒๐. อิจฺฉมาโน สเจ อชฺช [ชานมาโนปหํอชฺช; ชานธาโนจหํอชฺช อิติกตฺถจิ], หิมวนฺตมฺปิ ปพฺพตํ;

นานาวิราควตฺเถหิ, ฉาทยิสฺสํ สมนฺตโต.

๒๑. สเจ อิจฺฉามิ อชฺเชว, วตฺเถนจฺฉาทยา มิเต;

ชนฺตโว จตุทีปสฺมึ, วตฺถทานสฺสิทํ ผลํ.

๒๒. เอเตสํ ปุญฺญกมฺมานํ, วาหสา กามภูมิยํ;

สมฺปตฺติ มนุภุตฺวาน, สาวตฺถิปุร มุตฺตเม.

๒๓. ชาโต กุเล มหาโภเค,

วุทฺธิปฺปตฺโต สุเขธิโต;

ตสฺส ธมฺมํ สุณิตฺวาน,

ปพฺพชิตฺวาน สาสเน.

๒๔. โลกุตฺตรํ อคฺครสํ, ภุญฺจนฺโต มุนิวาหสา;

กิเลเส ปชหิตฺวาน, อรหตฺตมปาปุณึ.

๒๕. กุสลํ นา วมนฺตพฺพํ, ขุทฺทกนฺติ กทาจิปิ;

อนนฺตผลทํ โหติ, นิพฺพาณมฺปิ ททาติ ตํ.

อถสฺส ธมฺมเทสนํ สุตฺวา ภิกฺขู จ มหาชโน จ ทานาทิกุสลกมฺมํ กตฺวา เยภุยฺเยน สคฺคปรายณา อเหสุํติ.

๒๖. มโนปสาเทนปิ อปฺปปุญฺญํ,

เอวํ มหนฺตํ ภวตีติ ญตฺวา;

มา อปฺปปุญฺญนฺติ ปมชฺชถมฺโภ;

สราถ เทวึ อิธ ลาชทายึ.

สทฺโธปาสกสฺส วตฺถุํ สตฺตมํ.