๒๖. โจรฆาตกวตฺถุมฺหิ อยมานุปุพฺพีกถา

เอกสฺมึ กิร สมเย อมฺหากํ ภควา สาวตฺถิยํ อุปนิสฺสาย เชตวเน วิหรติ ธมฺมเทสนาย มหาชนสฺส สคฺคโมกฺขสมฺปทํ ททมาโน. ตสฺมึสมเย ปญฺจสตา โจรา อฏวิโต นครํ อาคนฺตฺวา รตฺติภาเค โจรกมฺมํ กตฺวา เตน ปุตฺตทาเร โปเสนฺติ. อเถกทิวสํ โจรา โจรกมฺมตฺถาย นครํ ปวิสนฺตา นครทฺวาเร เอกํ ทุกฺขิตํ ชนปทมนุสฺสํ ปสฺสิตฺวา หมฺโภ กตฺถ วสตีติ ปุจฺฉึสุ, โส อตฺตชนา ชนปทวาสิภาวํ ปกาเสสิ. อถสฺส เต กสฺมา โภ อิมินา ทุกฺขวาเสน วสิสฺสสิ, เอหิ อเมฺหหิ สทฺธึ โจรกมฺมํ กโรนฺโต วตฺถาลงฺการสมฺปนฺโน ปุตฺตทารํ โปเสหิ. อิมินา กปณวาเสน น วสาติ อาหํสุ. โส ปนิเม ยุตฺตํ กเถนฺตีติ เตสํ วจนํ สมฺปฏิจฺฉิ. อถ เต เอวํ สติ อเมฺหหิ สทฺธึ อาคจฺฉาหีติ วตฺวา นํ คเหตฺวา อนฺโตนครํ ปวิฏฺฐา ตตฺถ ตตฺถ วิลุมฺปนฺตา โจรกมฺมํ อกํสุ. ตทา ชานปทิโก ลทฺธวิภโว อิมเมว วรตรนฺติ เตหิ สทฺธึ โจรกมฺมํ กโรนฺโต ชีวิกํ กปฺเปสิ, อเถกทิวสํ ราชปุริสา กตกมฺเม เต สพฺเพว คเหตฺวา ปจฺฉาพาหํ คาฬฺหํ พนฺธิตฺวา โกสลรญฺโญ ทสฺเสสุํ, ราชา เต ทิสฺวา เอวมาห, ภเณ ตุมฺหากํ อนฺตเร โย เอเตสํ มาเรตฺวา ชีวิตกฺขยํ ปาเปสฺสติ, ตสฺส ชีวิตทานํ ทมฺมีติ, ตํ สุตฺวา เต โจรา สพฺเพ อญฺญมญฺญญาติสุหทสมฺพนฺธภาเวน ตํ น อิจฺฉึสุ. โส ปน ชนปทวาสี มนุสฺโส อหเมเต สพฺเพ มาเรสฺสามีติ รญฺโญ วตฺวา เตนานุญฺญาโต เต สพฺเพ มาเรสิ. ตํ ทิสฺวา ตุฏฺโฐ ราชา ตสฺส โจรฆาตกมฺมํ อทาสิ. โส โจเร จ วชฺฌปฺปตฺเต จ มาเรนฺโต ปญฺจวีสติวสฺสานิ วสนฺโต อปรภาเค มหลฺลโก อโหสิ. อถ โส มนฺทพลตฺตา กติปยปหาเรนาปิ โจรํ มาเรตุํ น สกฺโกติ, ราชา ตํ ญตฺวา อญฺญสฺส โจรฆาตกมฺมํ อทาสิ. อถ โส โจรฆาตกมฺมา [โจรฆาตกมฺม อิติปิกตฺถจิ] ปริหีโน อตฺตโน เคเห วสติ. ตทา อญฺญตโร มนุสฺโส มนฺตํ ปริวตฺเตตฺวา นาสาวาเตน มนุสฺสมารณกมนฺตํ ชานาติ. ตถาหิ หตฺถปาทกณฺณนาสสีสาทีสุ ยํกิญฺจิ เฉชฺชเภชฺชํ กตฺตุกาโม มนฺตํ ปริวตฺเตตฺวา นาสาวาตํ วิสฺสชฺเชติ. ตํ ตํ ฐานํ ฉิชฺชติ ภิชฺชติ, เอวํ มหานุภาโว โส มนฺโต, อถ โส ตํ ปุริสํ อุปฏฺฐหิตฺวา มนฺตํ ลภิตฺวา รญฺโญ สาสนํ เปเสสิ. อหํ อิโต ปุพฺเพ มหลฺลกตฺตา โจรานํ หตฺถปาทาทโย ทุกฺเขน เฉชฺช เภชฺชํ กโรมิ, มาเรตพฺเพปิ ทุกฺเขน มาเรมิ. อิทานิ ปนาหํ ตถา น กโรมิ, มม มนฺตานุภาเวน เฉชฺชเภชฺชกมฺมํ กริสฺสามีติ. ราชา ตํ สาสนํ สุตฺวา สาธูติ ตํ ปกฺโกสาเปตฺวา ฐานนฺตรํ ตสฺเสว ปากติก มกาสิ. โส ตโต ปฏฺฐาย ตํ กมฺมํ กโรนฺโต ปุน ปญฺจวสฺสานิ อติกฺกาเมสิ. โส มหลฺลโก ขีณายุโก ทุพฺพโล มรณมญฺจปรายโณ หุตฺวา มรณเวทนาทุกฺเขน มหนฺเตน ภยานเกน สทฺเทน วิสฺสรํ วิรวนฺโต นิมีลิเตน จกฺขุนา ภยานกํ นรกคฺคิชาลาปชฺชลนฺตอยกูฏมุคฺครธเร นิรยปาเล จ ปสฺสนฺโต นิปนฺโน โหติ, ตโต ตสฺส ปฏิวิสฺสกเคเห มนุสฺสา ตสฺส ภยานกสทฺทสวเณน เคหํ ฉฏฺเฏตฺวา ปลายึสุ. ตสฺมึ กิร ทิวเส มหาสาริปุตฺตตฺเถโร ทิพฺพจกฺขุนา โลกํ โอโลเกนฺตา ตํ โจรฆาตกํ ตทเหว กาลํกตฺวา นิรเย นิพฺพตฺตมานํ ทิสฺวา มยิ ตตฺถ คเต ปเนส มยิ ปสาเทน สคฺเค นิพฺพตฺตตีติ ญตฺวา อชฺช มยา ตสฺสานุคฺคหํ กาตุํ วฏฺฏตีติ ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ตสฺส ฆรทฺวาร มคมาสิ. อถ โส เถรํ ทิสฺวา กุทฺโธ โกเปน ตฏตฏายมานเทโห อชฺช ตํ วิชฺฌิตฺวา ผาเลตฺวา มาเรสฺสามีติ นิปนฺโนว มนฺตํ ปริวตฺเตตฺวา นาสาวาตํ วิสฺสชฺเชสิ, เถโร ตสฺมึ ขเณ นิโรธสมาปนฺโน นิโรธา วุฏฺฐาย สุริโย วิย วิโรจมาโน อฏฺฐาสิ, อถ โส เถรสฺส ตโย วาเร ตเถว กตฺวา กิญฺจิ กาตุํ อสกฺโกนฺโต อติวิย วิมฺหิตจิตฺโต เถเร จิตฺตํ ปสาเทตฺวา อตฺตโน ปฏิยตฺตํ ปายสํ เถรสฺส ทาเปสิ, เถโร มงฺคลํ วฑฺเฒตฺวา วิหารเมว อคมาสิ, โจรฆาตโก เถรสฺส ทินฺนทานํ อนุสฺสรนฺโต ตสฺมึ ขเณ กาลํ กตฺวา สคฺเค นิพฺพตฺติ. อโห วีตราคานํ พุทฺธปุตฺตานํ อานุภาโว. เอวํ นรเก นิพฺพตฺตมาโนปิสฺส พเลน สคฺเค นิพฺพตฺโตติ. ตถาหิ.

๑. ทานํ ตาณํ มนุสฺสานํ, ทานํ ทุคฺคติวารณํ;

ทานํ สคฺคสฺส โสปานํ, ทานํ สนฺติกรํ ปรํ.

๒. อิจฺฉิติจฺฉิตทาเนน, ทานํ จินฺตามณี วิย;

กปฺปรุกฺโขว สตฺตานํ, ทานํ ภทฺทฆโฏวิย.

๓. สีลวนฺตสฺส ทาเนน, จกฺกวตฺติสิริมฺปิ จ;

ลภนฺติ สกฺกสมฺปตฺตึ, ตถา โลกุตฺตรํ สุขํ.

๔. ปาปกมฺเมสุ นิรโต, ฐิโตยํ นรกายเน [นรกาวเน อิติปิกตฺถจิ];

สาริปุตฺตสฺส เถรสฺส, ปิณฺฑปาตสฺส วาหสา.

๕. อปายํ ปริวชฺเชตฺวา, เนกทุกฺขสมากุลํ;

เทวสงฺฆปริพฺพูโฬฺห, คโต เทวปุรํ วรํ.

๖. ตสฺมา สุเขตฺเต สทฺธาย, เทถ ทานานิ กามทํ;

ทานํ เทนฺเตหิ สีลมฺปิ, ปาลนียํติสุนฺทรนฺติ [ปาลนํจาติสุนฺทรํ อิติปิกตฺถจิ].

อถ ภิกฺขู ธมฺมสภายํ สนฺนิปติตฺวา นิสินฺนา ภควนฺตํ ปุจฺฉึสุ, กึภนฺเต โส ปาโป จตูสุ อปาเยสุ กตรสฺมึ นิพฺพตฺโตติ. อถ สตฺถา อชฺเชส ภิกฺขเว สาริปุตฺตสฺส ทินฺนทานานุภาเวน เทวโลเก นิพฺพตฺโต, ตสฺเสว นิสฺสนฺเทน อนาคเต ปจฺเจกพุทฺโธ ภวิสฺสตีติ พฺยากาสีติ.

๗. โภ สาริปุตฺเต นิหิตปฺปทานํ,

ขเณน ปาเปติ หิ สคฺคมคฺคํ;

ตสฺมา สุเขตฺเตสุ ททาถ ทานํ,

กามตฺถ เจ สคฺคโมกฺขํ ปรตฺถ.

โจรฆาตกวตฺถุํ ฉฏฺฐมํ.