๒๓. ปาทปีฐิกาย วตฺถุมฺหิ อยมานุปุพฺพีกถา

ชมฺพุทีเป มหาโพธิโต กิร ทกฺขิณปสฺเส เอตํ ปจฺจนฺตนครํ อโหสิ. ตตฺถ สทฺธาสมฺปนฺโน รตนตฺตยมามโก เอโก อุปาสโก ปฏิวสติ. ตทา เอโก ขีณาสโว ภควตา ปริภุตฺตํ ปาทปีฐํ ถวิกาย ปกฺขิปิตฺวา คตคตฏฺฐาเน ปูเชนฺโต อนุกฺกเมน ตํ นครํ สมฺปาปุณิตฺวา สุนิวตฺโถ สุปารุโต ปตฺตํ คเหตฺวา อนฺตรวีถึ ปฏิปชฺชิ ยุคมตฺตทโส ปพฺพชฺชาลีลาย ชนํ ปริโตเสนฺโต. อถ โส อุปาสโก ตถา คจฺฉนฺตํ เถรํ ทิสฺวา ปสนฺนมานโส อุปคนฺตฺวา ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา ปตฺตํ คเหตฺวา โภเชตฺวา นิพทฺธํ มม เคหํ อาคมนมิจฺฉามิ, มมานุกมฺปาย เอตฺเถว วสถ สามีติ ยาจิตฺวา นคราสนฺเน รมณีเย วนสณฺเฑ นทีกูเล ปณฺณสาลํ กตฺวา เถรสฺส ตํ นียฺยาเตตฺวา จตุปจฺจเยหิ ปฏิชคฺคนฺโต มาเนนฺโต ปูเชนฺโต วสติ. เถโรปิ ตตฺถ ผาสุกฏฺฐาเน ภควตา ปริภุตฺตปาทปีฐธาตุํ นิธาย วาลุกาหิ ถูปํ กตฺวา นิจฺจํ คนฺธธูปทีปปุปฺผปูชาทีหิ ปูชยมาโน วาสํ กปฺเปติ. ตสฺมึ สมเย ตสฺโส ปาสกสฺส อนนฺตรเคหวาสิโก เอโก อิสฺสรภตฺติโก อตฺตโน เทวตํ นิพทฺธํ นมสฺสติ. ตํ ทิสฺวาสฺส อุปาสโก พุทฺธคุเณ วตฺวา อเขตฺเต สมฺม มา วิริยํ กโรหิ. ปชเหตํ ทิฏฺฐึติ อาห. ตโต โส เกราฏิโก อิสฺสรภตฺติโก โก เต สตฺถุ คุณานุภาโว, อมฺหากํ อิสฺสรสฺส คุโณว มหนฺโตติ วตฺวา ตสฺส อคุณํ คุณนฺติ กเถนฺโต อาห.

๑. ติปุรํ โส วินาเสสิ, ลลาฏนยนคฺคินา;

อสุเรจ วินาเสสิ, ติสูเลน มหิสฺสโร.

๒. ชฏากลาปมาวตฺตํ, นจฺจตี ทินสนฺธิยํ;

วาเทติ เภริวีณาทึ, คีตํจาปิ ส คายติ.

๓. ภริยาโย ตสฺส ติสฺโส, ชฏาเยกํ สมุพฺพเห;

เอกเมเกน ปสฺเสน, ปสฺสมาโน จเรกกํ.

๔. หตฺถิจมฺมมฺพรธโร, เตเนว วาริตา ตโป;

อสาทิเสหิ ปุตฺเตหิ, รูเปน จ สุปากโฏ.

๕. รติยา จ มธุปาเน จ, พฺยาวโฏ สพฺพทา จ โส;

มนุสฺสฏฺฐิธโร สีส, กปาเลเนส ภุญฺชกิ.

๖. น ชาโต น ภยํ ตสฺส, มรณํ นตฺถิ สสฺสโต;

อีทิโส เม มหาเทโว, นตฺถญฺญสฺสีทิโส คุโณติ.

ตํ สุตฺวา อุปาสโก สมฺม ตุยฺหํ อิสฺสรสฺส เอเต คุณา นาม ตาว โหนฺตุ. อคุณา นาม กิตฺตกา โหนฺตีติ วตฺวา ภควโต สกลคุเณ สํหริตฺวา กเถนฺโต อาห.

๗. โลเก สพฺพสวนฺตีนํ, อาธาโร สาคโร ยถา;

สพฺเพสํ คุณราสีนํ, อาธาโรว ตถาคโต.

๘. จราจรานํ สพฺเพสํ, อาธาราว ธรา อยํ;

ตถา คุณานํ สพฺเพสํ, อาธาโรว ตถาคโต.

๙. เอวํ สนฺโต วิยตฺโตจ [วิยนฺโต อิติกตฺถจิ], เอวํ โส กรุณาปโร;

เอว มิทฺธิวิธา ตสฺส, เอวเมวํ คุณา อิติ.

๑๐. พุทฺโธปิ สกฺโกติ น ยสฺส วณฺเณ,

กปฺปมฺปิ วตฺวา ขยตํ คเมตุํ;

ปเคว จ พฺรหฺมสุรา สุเรหิ,

วตฺตุํ น หานนฺตคุณสฺส วณฺณนฺติ.

เอวํ วทนฺตา ปน เต อุโภปิ อมฺหากํ เทโว อุตฺตโม อมฺหากํ เทโว อุตฺตโมติ กลหํ วฑฺเฒตฺวา รญฺโญ สนฺติกมคมํสุ, ราชา เตสํ กถํ สุตฺวา เตนหิ ตุมฺหากํ เทวตานํ มหนฺตภาวํ อิทฺธิปาฏิหาริเยน ชานิสฺสาม. ทสฺเสถ เตหิ โน อิทฺธึติ นคเร เภรึ จราเปสิ. อิโต กิร สตฺตาหจฺจเยน อิเมสํ ทฺวินฺนํ สตฺถารานํ ปาฏิหาริยานิ ภวิสฺสนฺติ. สพฺเพ สนฺนิปตนฺตูติ ตํ สุตฺวา นานาทิสาสุ พหู มนุสฺสา สมาคมึสุ, อถ มิจฺฉาทิฏฺฐิกา อชฺช อมฺหากํ เทวสฺส อานุภาวํ ปสฺสามาติ มหนฺตํ ปูชํ กโรนฺโต ตตฺถ สารํ นาทฺทสํสุ, สมฺมาทิฏฺฐิกาปิ อชฺช อมฺหากํ ภควโต อานุภาวํ ปสฺสิสฺสามาติ วาฬุกาถูปํ คนฺตฺวา คนฺธมาลาทีหิ ปูเชตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา อญฺชลิมฺปคฺคยฺห อฏฺฐํสุ. อถ ราชาปิ พลวาหนปริวุโต เอกมนฺเต อฏฺฐาสิ. นานาสมยวาทิโนปิ อชฺช เตสํ ปาฏิหาริยํ ปสฺสิสฺสามาติ มญฺจาติมญฺจํ กตฺวา อฏฺฐํสุ. เตสํ สมาคเม สมฺมาทิฏฺฐิกา วาฬุกาถูป มภิมุขํ กตฺวา อญฺชลิมฺปคฺคยฺห สามิ อมฺหากํ ภควา สพฺพพุทฺธกิจฺจานิ นิฏฺฐาเปตฺวา อนุปาทิเสสาย นิพฺพาณธาตุยา ปรินิพฺพายิ. สาริปุตฺตมหาโมคฺคลฺลานาทโย อสีติมหาสาวกาปิ ปรินิพฺพายึสุ, นตฺเถตฺถ อมฺหากํ อญฺญํ ปฏิสรณนฺติ วตฺวา สจฺจกิริยํ กโรนฺตา อาหํสุ.

๑๑. อาปาณโกฏึ พุทฺธสฺส, สรณํ โน คตา ยทิ;

เตน สจฺเจน ยํ ธาตุ, ทสฺเสตุ ปาฏิหาริยํ.

๑๒. อาปาณโกฏึ ธมฺมสฺส, สรณํ โน คตา ยทิ;

เตน สจฺเจน ยํ ธาตุ, ทสฺเสตุ ปาฏิหาริยํ.

๑๓. อาปาณโกฏึ สงฺฆสฺส, สรณํ โน คตา ยทิ;

เตน สจฺเจน ยํ ธาตุ, ทสฺเสตุ ปาฏิหาริยํ.

๑๔. รามกาเล มุนินฺทสฺส, ปาทุกา จาสิ อพฺภุตา;

เตน สจฺเจน ยํ ธาตุ, ทสฺเสตุ ปาฏิหาริยํ.

๑๕. ฉทฺทนฺตกาเล มุนิโน, ทาฐา ฉรํสิรญฺชิตา;

เตน สจฺเจนยํ ธาตุ, นิจฺฉาเรตุ ฉ รํสิโย.

๑๖. ชาตมตฺโต ตทา พุทฺโธ, ฐิโต ปงฺกชมุทฺธนิ;

นิจฺฉาเรสาสภึวาจํ, อคฺโค เสฏฺโฐติอาทินา;

เตน สจฺเจนยํ ธาตุ, ทสฺเสตุ ปาฏิหาริยํ.

๑๗. นิมิตฺเต จตุโร ทิสฺวา, นิกฺขนฺโต อภินิกฺขมํ;

เตน สจฺเจน ยํ ธาตุ, ทสฺเสตุ ปาฏิหาริยํ.

๑๘. มารเสนํ ปลาเปตฺวา, นิสินฺโน พุชฺฌิ โพธิยํ;

เตน สจฺเจน ยํ ธาตุ ทสฺเสตุ ปาฏิหาริยํ.

๑๙. ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตสิ, ชิโน สิปตเน ตทา;

เตน สจฺเจน ยํ ธาตุ, ทสฺเสตุ ปาฏิหาริยํ.

๒๐. นนฺโทปนนฺทโภคินฺทํ, นาคํ นาลาคิริวฺหยํ;

อาฬวกา ทโย ยกฺเข, พฺรหฺมาโน จ พกา ทโย.

๒๑. สจฺจกาทินิคณฺเฐจ, กูฏทนฺตา ทโย ทฺวิเช;

ทเมสิ เตน สจฺเจน, ทสฺเสตุ ปาฏิหาริยํติ.

เอวญฺจ ปน วตฺวา อุปาสกา อมฺหากํ อนุกมฺมํ ปฏิจฺจ มหาชนสฺส มิจฺฉาทิฏฺฐิเภทนตฺตํ ปาฏิหาริยํ ทสฺเสถ สามีติ อาราเธสุํ. อถ พุทฺธานุภาวญฺจ เถรานุภาวญฺจ อุปาสกานํ สจฺจกิริยานุภาวญฺจ ปฏิจฺจ วาฬุกาถูปํ ทฺวิธา ภินฺทิตฺวา ปาทปีฐธาตุ อากาส มพฺภุคฺคนฺตฺวา ฉพฺพณฺณรํสิโย วิสฺสชฺเชนฺตี วิลาสมานา อฏฺฐาสิ. อถ มหาชนา เจลุกฺเขปสหสฺสานิ ปวตฺเตนฺตา สาธุกีฬฺหํ กีฬนฺตา มหานาทํ ปวตฺเตนฺตา มหนฺตํ ปูชมกํสุ. มิจฺฉาทิฏฺฐิกาปิ อิมํ อจฺฉริยํ ทิสฺวา วิมฺหิตมานสา มิจฺฉาทิฏฺฐึ ภินฺทิตฺวา รตนตฺตยปรายณา สรณ มคมํสูติ.

๒๒. ผุฏฺโฐปิ ปาเทน ชินสฺส เอวํ,

กลิงฺคโร ปา สิ มหานุภาโว;

โลเกกนาถสฺส อนาสวสฺส,

มหานุภาโว หิ อจินฺตนีโยติ.

ปาทปีฐิกาย วตฺถุํ ตติยํ.