๑๙. ปานียทินฺนสฺส วตฺถุมฺหิ อยมานุปุพฺพีกถา

ชมฺพุทีเป อญฺญตรสฺมึ ชนปเท กิเร โก มนุสฺโส รฏฺฐโต รฏฺฐํ ชนปทโต ชนปทํ วิจรนฺโต อนุกฺกเมน จนฺทภาคานทีตีรํ ปตฺวา นาวํ อภิรุหิตฺวา ปรตีรํ คจฺฉติ. อถาปรา คพฺภินิตฺถี ตาย เอว นาวาย คจฺฉติ, อถ นาวา คงฺคามชฺฌปฺปตฺตกาเล ตสฺสา กมฺมชวาตา จลึสุ. ตโต สา วิชายิตุมสกฺโกนฺตี กิลนฺตา ปานียํ เม เทถ, ปิปาสิตามฺหิติ มนุสฺเส ยาจิ. เต ตสฺสา วจนํ อสุณนฺตา วิย ปานียํ นาทํสุ, อถ โส ชานปทิโก ตสฺสา กรุณายนฺโต [กรุณายปานียํ, กรุณายนฺโตปานียํ, กรุณายโตยํ อิติจกตฺถจิ] โตยํ คเหตฺวา มุเข อาสิญฺจิ, ตสฺมึ ขเณ สา ลทฺธสฺสาสา สุเขน ทารกํ วิชายิ, อถ เต ตีรํ ปตฺวา กติปยทิวเสน อตฺตโน อตฺตโน ฐานํ ปาปุณึสุ. อถาปรภาเค โส ชานปทิโก อญฺญตรกิจฺจํ ปฏิจฺจ ตสฺสา อิตฺถิยา วสนนครํ ปตฺวา ตตฺถ ตตฺถ อาหิณฺฑนฺโต นิวาสนฏฺฐานํ อลภิตฺวา นครทฺวาเร สาลํ คนฺตฺวา ตตฺถ นิปชฺชิ. ตสฺมึเยว ทิวเส โจรา นครํ ปวิสิตฺวา ราชเคเห สนฺธึ ฉินฺทิตฺวา ธนสารํ คเหตฺวา คจฺฉนฺตา ราชปุริเสหิ อนุพนฺธา คนฺตฺวา ตาเยว สาลาย ฉฑฺเฑตฺวา ปลายึสุ. อถ ราชปุริสา อาคนฺตฺวา โจเร อปสฺสนฺตา ตํ ชานปทิกํ ทิสฺวา อยํ โจโรติ คเหตฺวา ปจฺฉาพาหํ คาฬฺหํ พนฺธิตฺวา ปุน ทิวเส รญฺโญ ทสฺเสสุํ. รญฺญา กสฺมา ภเณ โจรกมฺม มกาสีติ ปุจฺฉิโต นาหํ เทว โจโร, อาคนฺตุโกมฺหีติ วุตฺเต ราชา โจเร ปริเยสิตฺวา อลภนฺโต อยเมว โจโร, อิมํ มาเรถาติ อาณาเปสิ. ราชปุริเสหิ ตํ คาฬฺหํ พนฺธิตฺวา อาฆาตนํ นีเต สา อิตฺถี ตํ ตถา นียมานํ ทิสฺวา สญฺชานิตฺวา กมฺปมานหทยา มุหุตฺเตน รญฺโญ สนฺติกํ คนฺตฺวา วนฺทิตฺวา เทว เอโส น โจโร อาคนฺตุโก มุญฺจเถตํ เทวาติ อาห. ราชา ตสฺสา กถํ อสทฺทหนฺโต ยชฺเชตํ โมเจตุ มิจฺฉสิ. ตสฺสคฺฆนกํ ธนํ ทตฺวา มุญฺจาเปหีติ, สา สามิ มม เคเห ธนํ นตฺถิ. อปิจ มม สตฺตปุตฺเตหิ สทฺธึ มํ ทาสึ กโรหิ, เอตํ มุญฺจ เทวาติ อาห, อถ ราชา ตฺวํ เอตํ อธุนาคโตติ วทสิ. เอตํ นิสฺสาย ปุตฺเตหิ สทฺธึ อตฺตานํ ทาสตฺตํ สาเวสิ. กิเมโส เต ญาติ วา, อุทาหุ อุปการโกติ ปุจฺฉนฺโต อาห.

๑. กึเต โภติ อยํ โปโส, ตุวํ ปุจฺฉามิ สํสยํ;

ภาตา วา เต ปิตา โหติ, ปติ วา เทวโร ตว.

๒. ญาติ สาโลหิโต กินฺนุ, อุทาหุ อิณทายโก;

อโถปการโก กินฺนุ, กสฺมาสฺส เทสิ ชีวิตํติ.

ตโต สา อาห.

๓. เอโส เม ปุริโส เทว, กตปุพฺโพปการโก;

อตาณเมกิกํ [อตฺตานเมกิกํ อิติกตฺถจิ] เจโส, ทุกฺขิตํ มรเณ ฐิตํ.

๔. วิชายิตุ มสกฺโกนฺตึ, คพฺภินึ ทุกฺขเวทินึ;

โตเยน มํ อุปฏฺฐาสิ, เตนาหํ สุขิตา ตทา.

๕. ภงฺคกลฺโลลมาลาย, อุตฺตรนฺตํ มหณฺณวํ;

ปหาย ปาตุํ กูปสฺส, ยาติ โลโก ปิปาสิโต.

๖. ตเถว วิชฺชมาเนสุ, ชเนสุ มนุชาธิป,

เอกสฺเสว มนสฺมึหิ, คุณํ ติฏฺฐติ สาธุกํ.

๗. ปหตฺวาน มตํ หตฺถึ, มํสตฺถี เกจิ ชนฺตุโน;

อนุพนฺธนฺติ มํสตฺถํ, สสํ ธาวนฺต เมกกํ.

๘. ตเถว วิชฺชมาเนสุ, ชเนสุ มนุชาธิป;

คุณวนฺต มนุพนฺธนฺติ, สปฺปุริสํ กตเวทิกํ.

๙. ตสฺมา สปฺปุริเส ธมฺเม, ปติฏฺฐาสฺมิ นราธิป;

อนุสฺสรนฺติ เอเตน, กตปุพฺพู ปการกํ.

๑๐. อหญฺจ มม ปุตฺตา จ, เอเตนมฺห สุขาปิตา;

ชีวิตมฺปิ ปริจฺจชฺช, มุจฺจนีโย อยํ มยาติ.

ตโต ราชา โทวาริกํ ปกฺโกสิตฺวา ตมฺปิ ปุจฺฉิตฺวา อธุนาคตภาวํ ญตฺวา ตสฺสา สปฺปุริสธมฺเม สนฺตุฏฺโฐ เตสํ อุภินฺนมฺปิ มหนฺตํ ยสํ อนุปฺปทาสิ. เต ลทฺธยสา ต โต ปฏฺฐาย ทานาทีนิ ปุญฺญกมฺมานิ กตฺวา สคฺคปรายณา อเหสุนฺติ.

๑๑. ธมฺเม ปติฏฺฐิตมนา อปิ มาตุคามา,

เอวํ ลภนฺติ วิภวญฺจ ปสํสนญฺจ;

ธมฺมญฺจ สาธุจริตํ มนสีกโรนฺโต,

ธมฺเมสุ วตฺตถ สทา สุจิสชฺชนาติ.

ปานียทินฺนสฺส วตฺถุํ นวมํ.