๑๔. กญฺจนเทวิยา วตฺถุมฺหิ อยมานุปุพฺพีกถา

ชมฺพุทีเป กิร เทวปุตฺตนครํ นาม ทสฺสนียํ เอกํ นครํ อโหสิ. ตสฺมึ สมเย มนุสฺสา เยภุยฺเยน ปตฺตมหํ นาม ปูชํ กโรนฺติ, ภควตา ปริภุตฺตปตฺตํ คเหตฺวา กตาเนกปูชาวิธานา อุสฺสวํ กโรนฺติ. ตํ ปตฺตมหนฺติ วุจฺจติ. ตสฺมึ สมเย เทวปุตฺตนคเร ราชา สพฺพรตนมยํ รถํ สพฺพาลงฺกาเรหิ อลงฺการาเปตฺวา กุมุทปตฺตวณฺเณ จตฺตาโร สินฺธเว โยเชตฺวา สุสิกฺขิตสิปฺปาจริเยหิ สตฺตรตนปรินิฏฺฐิเต อสีติหตฺถเวฬคฺเค สตฺถุนา ปริภุตฺตํ เสลมยปตฺตํ มุตฺตาชาลาทีหิ อลงฺกริตฺวา เวฬคฺคํ อาโรเปตฺวา เวฬุํ รเถ ฐปาเปตฺวา นครํ เทวนครํ วิย อลงฺกริตฺวา ธชปตากาทโย อุสฺสาเปตฺวา โตรณคฺฆ กปนฺติโยจ ปุณฺณฆฏทีปมาลาทโยจ ปติฏฺฐาเปตฺวา อเนเกหิ ปูชาวิธาเนหิ นครํ ปทกฺขิณํ กาเรตฺวา นครมชฺเฌ สุสชฺชิตรตนมณฺฑเป ปตฺตธาตุํ ฐเปตฺวา สตฺตเม ทิวเส มหาธมฺมสวณํ การาเปสิ. ตทา ตสฺมึ ชนปเท พหู มนุสฺสาจ เทวตาจ ยกฺขรกฺขสนาคสุปณฺณาทโยจ มนุสฺสเวเสน เยภุยฺเยน ตํ สมาคมํ โอตรนฺติ, เอวมจฺฉริยํ ตํ ปูชาวิธานํ อโหสิ.

ตทา เอโก นาคราชา อุตฺตมรูปธรํ อคตปุพฺพปุริสํ เอกํ กุมาริกํ ธมฺมปริสนฺตเร นิสินฺนํ ทิสฺวา ตสฺสา ปฏิพทฺธจิตฺโต อเนกากาเรหิ ตํ ยา จิ ตฺวา ตสฺสา อลทฺธมาโน กุชฺฌิตฺวา นาสาวาตํ วิสฺสชฺเชสิ อิมํ มาเรสฺสามีติ. ตํ ตสฺสา สทฺธาพเลน กิญฺจิ อุปทฺทวํ กาตุํ สมตฺโถ นาโหสิ. อถสฺสา นาโค ปาทโต ปฏฺฐาย ยาวสกลสรีรํ โภเคน เวเฐตฺวา สีเส ผณํ กตฺวา ภายาเปนฺโต อฏฺฐาสิ. อนญฺญวิหิตาย ตาย ธมฺมสวณพเลน อณุมตฺตมฺปิ ทุกฺขํ นาโหสิ. ปภาตาย รตฺติยา ตํ ทิสฺวา มนุสฺสา กิเมตนฺติ การณํ ปุจฺฉึสุ, สาปิ เตสํ กเถตฺวา เอวํ สจฺจกิริยมกาสิ. ตถาหิ.

๑. พฺรหฺมจารี อโหสาหํ, สญฺชาตา อิธ มานุเส;

เตน สจฺเจน มํ นาโค, ขิปฺปเมว ปมุญฺจตุ.

๒. กามาตุรสฺส นาคสฺส, โนกาสมกรึยโต;

เตน สจฺเจน มํ นาโค, ขิปฺปเมว มุญฺจตุ.

๓. วิสวาเตน ขิตฺตสฺส, กุปิตสฺโสรคสฺสหํ;

อกุทฺธา เตน สจฺเจน, โส มํ ขิปฺปํ ปมุญฺจตุ.

๔. สทฺธมฺมํ สุณมานาหํ, ครุคารวภตฺติยา;

อสฺโสสึ เตน สจฺเจน, ขิปฺปํ นาโค ปมุญฺจตุ.

๕. อกฺขรํวา ปทํวาปิ, อวินาเสตฺวาว อาทิโต;

อสฺโสสึ เตน สจฺเจน, ขิปฺปํ นาโค ปมุญฺจตูติ.

สจฺจกิริยาวสาเน นาคราชา ตสฺสา อตีว ปสนฺโน โภคํ วินิเวเฐตฺวา ผณสตํ มาเปตฺวา ตํ ผณคพฺเภ นิสีทาเปตฺวา พหูหิ นาคมานวเกหิ สทฺธึ อุทกปูชํ นาม ปูช มกาสิ, ตํ ทิสฺวา พหู นครวาสิโน อจฺฉริยพฺภุตชาตา อฏฺฐารสโกฏิธเนน ปูช มกํสุ. ตถาหิ.

๖. นตฺถิ สทฺธาสโม โลเก, สุหโท สพฺพกามโท;

ปสฺสถสฺสา พลํ สทฺธา, ปูเชนฺเตวํ นโร รคา.

๗. อิธ โลเกว สาลตฺถ, ภวโภค มนปฺปกํ;

ตสฺมา สทฺเธน กาตพฺพํ, รตนตฺตยคารวนฺติ.

อเถวํ สา ปฏิลทฺธมหาวิภวา ยาวชีวํ โกมาริย พฺรหฺมจาริณี หุตฺวา อายุปริโยสาเน กาลํ กตฺวา ตสฺมึเยว นคเร รญฺโญ อคฺคมเหสิยา กุจฺฉิมฺหิ ปฏิสนฺธึ คณฺหิตฺวา ทสมาสจฺจเยน มาตุกุจฺฉิโต นิกฺขมิ. นิกฺขนฺตทิวเส ปนสฺสา สกลเทวปุตฺตนคเร รตนวสฺสํ วสฺสิ. เตนสฺสา กญฺชนเทวีติ นามํ กรึสุ. สมนฺตปาสาทิกา อโหสิ. อภิรูปา เทวจฺฉรปฏิภาคา. มุขโต อุปฺปลคนฺโธ วายติ. สรีรโต จนฺทนคนฺโธ วายติ. สกลสรีรโต พาลสุริโย วิย รํสิโย นิจฺฉาเรนฺตี จตุรตนคพฺเภ ปทีปกิจฺจํ นาม นตฺถิ. สพฺโพ คพฺโภ สรีรา โลเกน เอโก ภาโส โหติ, ตสฺสา รูปสมฺปตฺติ สกลชมฺพุทีเป ปากฏา อโหสิ. ตโต สกลชมฺพุทีปวาสี ราชาโน ตสฺสา อตฺถาย ปิตุรญฺโญ ปณฺณาการานิ ปหิณึสุ. สา ปน ปญฺจกาเม อนนุลิตฺตา ปิตรํ อนุชานาเปตฺวา ภิกฺขุนู ปสฺสยํ คนฺตฺวา ปพฺพชิตฺวา วิปสฺสนํ วฑฺเฒตฺวา สห ปฏิสมฺภิทาหิ อรหตฺตํ ปาปุณีติ.

๘. สุตฺวาน สาทรวเสน กุมาริเกวํ;

ธมฺมญฺหิ สีลมมลํ ปริปาลยนฺตี;

ลทฺธาน เนกวิภวํ วิภวํ ปยาตา,

มา โภ ปมชฺชถ สทา กุสลปฺปโยเคติ.

กญฺจนเทวิยา วตฺถุํ จตุตฺถํ.