౪. నిస్సగ్గియకణ్డం
౧. చీవరవగ్గో
౧. పఠమకథినసిక్ఖాపదం
ఇమే ఖో పనాయస్మన్తో తింస నిస్సగ్గియా పాచిత్తియా
ధమ్మా ఉద్దేసం ఆగచ్ఛన్తి.
౪౫౯. తేనే సమయేన బుద్ధో భగవా వేసాలియం విహరతి గోతమకే చేతియే. తేన ఖో పన సమయేన భగవతా భిక్ఖూనం తిచీవరం అనుఞ్ఞాతం హోతి. ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ – ‘‘భగవతా తిచీవరం అనుఞ్ఞాత’’న్తి అఞ్ఞేనేవ తిచీవరేన గామం పవిసన్తి, అఞ్ఞేన తిచీవరేన ఆరామే అచ్ఛన్తి, అఞ్ఞేన తిచీవరేన నహానం ఓతరన్తి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ అతిరేకచీవరం ధారేస్సన్తీ’’తి! అథ ఖో తే భిక్ఖూ ఛబ్బగ్గియే భిక్ఖూ అనేకపరియాయేన విగరహిత్వా భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం…పే… ‘‘సచ్చం కిర తుమ్హే, భిక్ఖవే, అతిరేకచీవరం ధారేథా’’తి? ‘‘సచ్చం భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ తుమ్హే, మోఘపురిసా, అతిరేకచీవరం ధారేస్సథ! నేతం, మోఘపురిసా, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –
౪౬౦. ‘‘యో పన భిక్ఖు అతిరేకచీవరం ధారేయ్య, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియ’’న్తి.
ఏవఞ్చిదం భగవతా భిక్ఖూనం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం హోతి.
౪౬౧. [మహావ. ౩౪౭] తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మతో ఆనన్దస్స అతిరేకచీవరం ఉప్పన్నం హోతి. ఆయస్మా చ ఆనన్దో తం చీవరం ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స దాతుకామో హోతి. ఆయస్మా చ సారిపుత్తో సాకేతే విహరతి. అథ ఖో ఆయస్మతో ఆనన్దస్స ఏతదహోసి – ‘‘భగవతా సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం – ‘న అతిరేకచీవరం ధారేతబ్బ’న్తి. ఇదఞ్చ మే అతిరేకచీవరం ఉప్పన్నం. అహఞ్చిమం చీవరం ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స దాతుకామో. ఆయస్మా చ సారిపుత్తో సాకేతే విహరతి. కథం ను ఖో మయా పటిపజ్జితబ్బ’’న్తి? అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసి. ‘‘కీవచిరం పనానన్ద, సారిపుత్తో ఆగచ్ఛిస్సతీ’’తి? ‘‘నవమం వా, భగవా, దివసం దసమం వా’’తి. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, దసాహపరమం అతిరేకచీవరం ధారేతుం. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –
౪౬౨. ‘‘నిట్ఠితచీవరస్మిం భిక్ఖునా ఉబ్భతస్మిం కథినే దసాహపరమం అతిరేకచీవరం ధారేతబ్బం. తం అతిక్కామయతో నిస్సగ్గియం పాచిత్తియ’’న్తి.
౪౬౩. నిట్ఠితచీవరస్మిన్తి భిక్ఖునో చీవరం కతం వా హోతి నట్ఠం వా వినట్ఠం వా దడ్ఢం వా చీవరాసా వా ఉపచ్ఛిన్నా.
ఉబ్భతస్మిం కథినేతి అట్ఠన్నం మాతికానం అఞ్ఞతరాయ మాతికాయ ఉబ్భతం హోతి, సఙ్ఘేన వా అన్తరా ఉబ్భతం హోతి.
దసాహపరమన్తి దసాహపరమతా ధారేతబ్బం.
అతిరేకచీవరం నామ అనధిట్ఠితం అవికప్పితం.
చీవరం నామ ఛన్నం చీవరానం అఞ్ఞతరం చీవరం, వికప్పనుపగం పచ్ఛిమం.
తం అతిక్కామయతో నిస్సగ్గియం హోతీ [హోతీతి ఇదం పదం సబ్బపోత్థకేసు అత్థి, సిక్ఖాపదే పన నత్థి, ఏవముపరిపి] తి ఏకాదసే అరుణుగ్గమనే నిస్సగ్గియం హోతి. నిస్సజ్జితబ్బం సఙ్ఘస్స వా గణస్స వా పుగ్గలస్స వా. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, నిస్సజ్జితబ్బం. తేన భిక్ఖునా సఙ్ఘం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా వుడ్ఢానం భిక్ఖూనం పాదే వన్దిత్వా ఉక్కుటికం నిసీదిత్వా అఞ్జలిం పగ్గహేత్వా ఏవమస్స వచనీయో – ‘‘ఇదం మే, భన్తే, చీవరం దసాహాతిక్కన్తం నిస్సగ్గియం, ఇమాహం సఙ్ఘస్స నిస్సజ్జామీ’’తి. నిస్సజ్జిత్వా ఆపత్తి దేసేతబ్బా. బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన ఆపత్తి పటిగ్గహేతబ్బా. నిస్సట్ఠచీవరం దాతబ్బం.
౪౬౪. ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. ఇదం చీవరం ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో నిస్సగ్గియం సఙ్ఘస్స నిస్సట్ఠం. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఇమం చీవరం ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో దదేయ్యా’’తి.
౪౬౫. తేన భిక్ఖునా సమ్బహులే భిక్ఖూ ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా వుడ్ఢానం భిక్ఖూనం పాదే వన్దిత్వా ఉక్కుటికం నిసీదిత్వా అఞ్జలిం పగ్గహేత్వా ఏవమస్సు వచనీయా – ‘‘ఇదం మే, భన్తే, చీవరం దసాహాతిక్కన్తం నిస్సగ్గియం. ఇమాహం ఆయస్మన్తానం నిస్సజ్జామీ’’తి. నిస్సజ్జిత్వా ఆపత్తి దేసేతబ్బా. బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన ఆపత్తి పటిగ్గహేతబ్బా. నిస్సట్ఠచీవరం దాతబ్బం.
౪౬౬. ‘‘సుణన్తు మే ఆయస్మన్తా. ఇదం చీవరం ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో నిస్సగ్గియం ఆయస్మన్తానం నిస్సట్ఠం. యదాయస్మన్తానం పత్తకల్లం, ఆయస్మన్తా ఇమం చీవరం ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో దదేయ్యు’’న్తి.
౪౬౭. తేన భిక్ఖునా ఏకం భిక్ఖుం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా ఉక్కుటికం నిసీదిత్వా అఞ్జలిం పగ్గహేత్వా ఏవమస్స వచనీయో – ‘‘ఇదం మే, ఆవుసో, చీవరం దసాహాతిక్కన్తం నిస్సగ్గియం. ఇమాహం ఆయస్మతో నిస్సజ్జామీ’’తి. నిస్సజ్జిత్వా ఆపత్తి దేసేతబ్బా. తేన భిక్ఖునా ఆపత్తి పటిగ్గహేతబ్బా. నిస్సట్ఠచీవరం దాతబ్బం – ‘‘ఇమం చీవరం ఆయస్మతో దమ్మీ’’తి.
౪౬౮. దసాహాతిక్కన్తే అతిక్కన్తసఞ్ఞీ, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం. దసాహాతిక్కన్తే వేమతికో, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం. దసాహాతిక్కన్తే అనతిక్కన్తసఞ్ఞీ, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం. అనధిట్ఠితే అధిట్ఠితసఞ్ఞీ, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం. అవికప్పితే వికప్పితసఞ్ఞీ, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం. అవిస్సజ్జితే విస్సజ్జితసఞ్ఞీ, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం. అనట్ఠే నట్ఠసఞ్ఞీ, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం. అవినట్ఠే వినట్ఠసఞ్ఞీ, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం. అదడ్ఢే దడ్ఢసఞ్ఞీ, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం. అవిలుత్తే విలుత్తసఞ్ఞీ, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం.
నిస్సగ్గియం చీవరం అనిస్సజ్జిత్వా పరిభుఞ్జతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. దసాహానతిక్కన్తే అతిక్కన్తసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స. దసాహానతిక్కన్తే వేమతికో, ఆపత్తి దుక్కటస్స. దసాహానతిక్కన్తే అనతిక్కన్తసఞ్ఞీ, అనాపత్తి.
౪౬౯. అనాపత్తి అన్తోదసాహం అధిట్ఠేతి, వికప్పేతి, విస్సజ్జేతి, నస్సతి, వినస్సతి, డయ్హతి, అచ్ఛిన్దిత్వా గణ్హన్తి, విస్సాసం గణ్హన్తి, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.
౪౭౦. తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ నిస్సట్ఠచీవరం న దేన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘న, భిక్ఖవే, నిస్సట్ఠచీవరం న దాతబ్బం. యో న దదేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి.
కథినసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం పఠమం.
౨. ఉదోసితసిక్ఖాపదం
౪౭౧. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ భిక్ఖూనం హత్థే చీవరం నిక్ఖిపిత్వా సన్తరుత్తరేన జనపదచారికం పక్కమన్తి. తాని చీవరాని చిరం నిక్ఖిత్తాని కణ్ణకితాని హోన్తి. తాని భిక్ఖూ ఓతాపేన్తి. అద్దసా ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో సేనాసనచారికం ఆహిణ్డన్తో తే భిక్ఖూ తాని చీవరాని ఓతాపేన్తే. దిస్వాన యేన తే భిక్ఖూ తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తే భిక్ఖూ ఏతదవోచ – ‘‘కస్సిమాని, ఆవుసో, చీవరాని కణ్ణకితానీ’’తి? అథ ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మతో ఆనన్దస్స ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ఆయస్మా ఆనన్దో ఉజ్ఝాయతి ఖియ్యతి విపాచేతి – ‘‘కథఞ్హి నామ భిక్ఖూ భిక్ఖూనం హత్థే చీవరం నిక్ఖిపిత్వా సన్తరుత్తరేన జనపదచారికం పక్కమిస్సన్తీ’’తి! అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో తే భిక్ఖూ అనేకపరియాయేన విగరహిత్వా భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసి…పే… ‘‘సచ్చం కిర, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ భిక్ఖూనం హత్థే చీవరం నిక్ఖిపిత్వా సన్తరుత్తరేన జనపదచారికం పక్కమన్తీ’’తి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ తే, భిక్ఖవే, మోఘపురిసా భిక్ఖూనం హత్థే చీవరం నిక్ఖిపిత్వా సన్తరుత్తరేన జనపదచారికం పక్కమిస్సన్తి! నేతం, భిక్ఖవే, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –
౪౭౨. ‘‘నిట్ఠితచీవరస్మిం భిక్ఖునా ఉబ్భతస్మిం కథినే ఏకరత్తమ్పి చే భిక్ఖు తిచీవరేన విప్పవసేయ్య, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియ’’న్తి.
ఏవఞ్చిదం భగవతా భిక్ఖూనం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం హోతి.
౪౭౩. తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరో భిక్ఖు కోసమ్బియం గిలానో హోతి. ఞాతకా తస్స భిక్ఖునో సన్తికే దూతం పాహేసుం – ‘‘ఆగచ్ఛతు భదన్తో, మయం, ఉపట్ఠహిస్సామా’’తి. భిక్ఖూపి ఏవమాహంసు – ‘‘గచ్ఛావుసో, ఞాతకా తం ఉపట్ఠహిస్సన్తీ’’తి. సో ఏవమాహ – ‘‘భగవతావుసో, సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం – ‘న తిచీవరేన విప్పవసితబ్బ’న్తి. అహఞ్చమ్హి గిలానో. న సక్కోమి తిచీవరం ఆదాయ పక్కమితుం. నాహం గమిస్సామీ’’తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, గిలానస్స భిక్ఖునో తిచీవరేన అవిప్పవాససమ్ముతిం దాతుం. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, దాతబ్బా. తేన గిలానేన భిక్ఖునా సఙ్ఘం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా వుడ్ఢానం భిక్ఖూనం పాదే వన్దిత్వా ఉక్కుటికం నిసీదిత్వా అఞ్జలిం పగ్గహేత్వా ఏవమస్స వచనీయో – ‘అహం, భన్తే, గిలానో. న సక్కోమి తిచీవరం ఆదాయ పక్కమితుం. సోహం, భన్తే, సఙ్ఘం తిచీవరేన అవిప్పవాససమ్ముతిం యాచామీ’తి. దుతియమ్పి యాచితబ్బా. తతియమ్పి యాచితబ్బా. బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన సఙ్ఘో ఞాపేతబ్బో –
౪౭౪. ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. అయం ఇత్థన్నామో భిక్ఖు గిలానో. న సక్కోతి తిచీవరం ఆదాయ పక్కమితుం. సో సఙ్ఘం తిచీవరేన అవిప్పవాససమ్ముతిం యాచతి. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో తిచీవరేన అవిప్పవాససమ్ముతిం దదేయ్య. ఏసా ఞత్తి.
‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. అయం ఇత్థన్నామో భిక్ఖు గిలానో. న సక్కోతి తిచీవరం ఆదాయ పక్కమితుం. సో సఙ్ఘం తిచీవరేన అవిప్పవాససమ్ముతిం యాచతి. సఙ్ఘో ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో తిచీవరేన అవిప్పవాససమ్ముతిం దేతి. యస్సాయస్మతో ఖమతి ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో తిచీవరేన అవిప్పవాససమ్ముతియా దానం, సో తుణ్హస్స; యస్స నక్ఖమతి, సో భాసేయ్య.
‘‘దిన్నా సఙ్ఘేన ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో తిచీవరేన అవిప్పవాససమ్ముతి. ఖమతి సఙ్ఘస్స, తస్మా తుణ్హీ, ఏవమేతం ధారయామీ’’తి.
ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –
౪౭౫. ‘‘నిట్ఠితచీవరస్మిం భిక్ఖునా ఉబ్భతస్మిం కథినే ఏకరత్తమ్పి చే భిక్ఖు తిచీవరేన విప్పవసేయ్య, అఞ్ఞత్ర భిక్ఖుసమ్ముతియా, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియ’’న్తి.
౪౭౬. ‘‘నిట్ఠితచీవరస్మిన్తి భిక్ఖునో చీవరం కతం వా హోతి నట్ఠం వా వినట్ఠం వా దడ్ఢం వా చీవరాసా వా ఉపచ్ఛిన్నా.
ఉబ్భతస్మిం కథినేతి అట్ఠన్నం మాతికానం అఞ్ఞతరాయ మాతికాయ ఉబ్భతం హోతి, సఙ్ఘేన వా అన్తరా ఉబ్భతం హోతి.
ఏకరత్తమ్పి చే భిక్ఖు తిచీవరేన విప్పవసేయ్యాతి సఙ్ఘాటియా వా ఉత్తరాసఙ్గేన వా అన్తరవాసకేన వా.
అఞ్ఞత్ర భిక్ఖుసమ్ముతియాతి ఠపేత్వా భిక్ఖుసమ్ముతిం.
నిస్సగ్గియం హోతీతి సహ అరుణుగ్గమనా [అరుణుగ్గమనేన (సీ. స్యా.)] నిస్సగ్గియం హోతి. నిస్సజ్జితబ్బం సఙ్ఘస్స వా గణస్స వా పుగ్గలస్స వా. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, నిస్సజ్జితబ్బం…పే… ఇదం మే, భన్తే, చీవరం రత్తివిప్పవుత్థం [రత్తిం విప్పవుత్థం (సీ.)] అఞ్ఞత్ర భిక్ఖుసమ్ముతియా నిస్సగ్గియం, ఇమాహం సఙ్ఘస్స నిస్సజ్జామీతి…పే… దదేయ్యాతి…పే… దదేయ్యున్తి…పే… ఆయస్మతో దమ్మీతి.
౪౭౭. గామో ఏకూపచారో నానూపచారో. నివేసనం ఏకూపచారం నానూపచారం. ఉదోసితో ఏకూపచారో నానూపచారో. అట్టో ఏకూపచారో నానూపచారో. మాళో ఏకూపచారో నానూపచారో. పాసాదో ఏకూపచారో నానూపచారో. హమ్మియం ఏకూపచారం నానూపచారం. నావా ఏకూపచారా నానూపచారా. సత్థో ఏకూపచారో నానూపచారో. ఖేత్తం ఏకూపచారం నానూపచారం. ధఞ్ఞకరణం ఏకూపచారం నానూపచారం. ఆరామో ఏకూపచారో నానూపచారో. విహారో ఏకూపచారో నానూపచారో. రుక్ఖమూలం ఏకూపచారం నానూపచారం. అజ్ఝోకాసో ఏకూపచారో నానూపచారో.
౪౭౮. గామో ఏకూపచారో నామ ఏకకులస్స గామో హోతి పరిక్ఖిత్తో చ. అన్తోగామే చీవరం నిక్ఖిపిత్వా అన్తోగామే వత్థబ్బం. అపరిక్ఖిత్తో హోతి, యస్మిం ఘరే చీవరం నిక్ఖిత్తం హోతి తస్మిం ఘరే వత్థబ్బం, హత్థపాసా వా న విజహితబ్బం.
౪౭౯. నానాకులస్స గామో హోతి పరిక్ఖిత్తో చ. యస్మిం ఘరే చీవరం నిక్ఖిత్తం హోతి తస్మిం ఘరే వత్థబ్బం సభాయే వా ద్వారమూలే వా, హత్థపాసా వా న విజహితబ్బం. సభాయం గచ్ఛన్తేన హత్థపాసే చీవరం నిక్ఖిపిత్వా సభాయే వా వత్థబ్బం ద్వారమూలే వా, హత్థపాసా వా న విజహితబ్బం. సభాయే చీవరం నిక్ఖిపిత్వా సభాయే వా వత్థబ్బం ద్వారమూలే వా, హత్థపాసా వా న విజహితబ్బం. అపరిక్ఖిత్తో హోతి, యస్మిం ఘరే చీవరం నిక్ఖిత్తం హోతి తస్మిం ఘరే వత్థబ్బం, హత్థపాసా వా న విజహితబ్బం.
౪౮౦. ఏకకులస్స నివేసనం హోతి పరిక్ఖిత్తఞ్చ, నానాగబ్భా నానాఓవరకా. అన్తోనివేసనే చీవరం నిక్ఖిపిత్వా అన్తోనివేసనే వత్థబ్బం. అపరిక్ఖిత్తం హోతి, యస్మిం గబ్భే చీవరం నిక్ఖిత్తం హోతి తస్మిం గబ్భే వత్థబ్బం, హత్థపాసా వా న విజహితబ్బం.
౪౮౧. నానాకులస్స నివేసనం హోతి పరిక్ఖిత్తఞ్చ, నానాగబ్భా నానాఓవరకా. యస్మిం గబ్భే చీవరం నిక్ఖిత్తం హోతి తస్మిం గబ్భే వత్థబ్బం ద్వారమూలే వా, హత్థపాసా వా న విజహితబ్బం. అపరిక్ఖిత్తం హోతి, యస్మిం గబ్భే చీవరం నిక్ఖిత్తం హోతి తస్మిం గబ్భే వత్థబ్బం, హత్థపాసా వా న విజహితబ్బం.
౪౮౨. ఏకకులస్స ఉదోసితో హోతి పరిక్ఖిత్తో చ, నానాగబ్భా నానాఓవరకా. అన్తోఉదోసితే చీవరం నిక్ఖిపిత్వా అన్తోఉదోసితే వత్థబ్బం. అపరిక్ఖిత్తో హోతి, యస్మిం గబ్భే చీవరం నిక్ఖిత్తం హోతి తస్మిం గబ్భే వత్థబ్బం, హత్థపాసా వా న విజహితబ్బం.
౪౮౩. నానాకులస్స ఉదోసితో హోతి పరిక్ఖిత్తో చ, నానాగబ్భా నానాఓవరకా. యస్మిం గబ్భే చీవరం నిక్ఖిత్తం హోతి తస్మిం గబ్భే వత్థబ్బం ద్వారమూలే వా, హత్థపాసా వా న విజహితబ్బం. అపరిక్ఖిత్తో హోతి, యస్మిం గబ్భే చీవరం నిక్ఖిత్తం హోతి తస్మిం గబ్భే వత్థబ్బం, హత్థపాసా వా న విజహితబ్బం.
౪౮౪. ఏకకులస్స అట్టో హోతి, అన్తోఅట్టే చీవరం నిక్ఖిపిత్వా అన్తోఅట్టే వత్థబ్బం. నానాకులస్స అట్టో హోతి, నానాగబ్భా నానాఓవరకా. యస్మిం గబ్భే చీవరం నిక్ఖిత్తం హోతి తస్మిం గబ్భే వత్థబ్బం ద్వారమూలే వా, హత్థపాసా వా న విజహితబ్బం.
౪౮౫. ఏకకులస్స మాళో హోతి, అన్తోమాళే చీవరం నిక్ఖిపిత్వా అన్తోమాళే వత్థబ్బం. నానాకులస్స మాళో హోతి నానాగబ్భా నానాఓవరకా, యస్మిం గబ్భే చీవరం నిక్ఖిత్తం హోతి తస్మిం గబ్భే వత్థబ్బం ద్వారమూలే వా, హత్థపాసా వా న విజహితబ్బం.
౪౮౬. ఏకకులస్స పాసాదో హోతి, అన్తోపాసాదే చీవరం నిక్ఖిపిత్వా అన్తోపాసాదే వత్థబ్బం. నానాకులస్స పాసాదో హోతి, నానాగబ్భా నానాఓవరకా. యస్మిం గబ్భే చీవరం నిక్ఖిత్తం హోతి తస్మిం గబ్భే వత్థబ్బం ద్వారమూలే వా, హత్థపాసా వా న విజహితబ్బం.
౪౮౭. ఏకకులస్స హమ్మియం హోతి. అన్తోహమ్మియే చీవరం నిక్ఖిపిత్వా అన్తోహమ్మియే వత్థబ్బం. నానాకులస్స హమ్మియం హోతి, నానాగబ్భా నానాఓవరకా. యస్మిం గబ్భే చీవరం నిక్ఖిత్తం హోతి తస్మిం గబ్భే వత్థబ్బం ద్వారమూలే వా, హత్థపాసా వా న విజహితబ్బం.
౪౮౮. ఏకకులస్స నావా హోతి. అన్తోనావాయ చీవరం నిక్ఖిపిత్వా అన్తోనావాయ వత్థబ్బం. నానాకులస్స నావా హోతి నానాగబ్భా నానాఓవరకా. యస్మిం ఓవరకే చీవరం నిక్ఖిత్తం హోతి తస్మిం ఓవరకే వత్థబ్బం, హత్థపాసా వా న విజహితబ్బం.
౪౮౯. ఏకకులస్స సత్థో హోతి. సత్థే చీవరం నిక్ఖిపిత్వా పురతో వా పచ్ఛతో వా సత్తబ్భన్తరా న విజహితబ్బా, పస్సతో అబ్భన్తరం న విజహితబ్బం. నానాకులస్స సత్థో హోతి, సత్థే చీవరం నిక్ఖిపిత్వా హత్థపాసా న విజహితబ్బం.
౪౯౦. ఏకకులస్స ఖేత్తం హోతి పరిక్ఖిత్తఞ్చ. అన్తోఖేత్తే చీవరం నిక్ఖిపిత్వా అన్తోఖేత్తే వత్థబ్బం. అపరిక్ఖిత్తం హోతి, హత్థపాసా న విజహితబ్బం. నానాకులస్స ఖేత్తం హోతి పరిక్ఖిత్తఞ్చ. అన్తోఖేత్తే చీవరం నిక్ఖిపిత్వా ద్వారమూలే వా వత్థబ్బం, హత్థపాసా వా న విజహితబ్బం. అపరిక్ఖిత్తం హోతి, హత్థపాసా న విజహితబ్బం.
౪౯౧. ఏకకులస్స ధఞ్ఞకరణం హోతి పరిక్ఖిత్తఞ్చ. అన్తోధఞ్ఞకరణే చీవరం నిక్ఖిపిత్వా అన్తోధఞ్ఞకరణే వత్థబ్బం. అపరిక్ఖిత్తం హోతి, హత్థపాసా న విజహితబ్బం. నానాకులస్స ధఞ్ఞకరణం హోతి పరిక్ఖిత్తఞ్చ. అన్తోధఞ్ఞకరణే చీవరం నిక్ఖిపిత్వా ద్వారమూలే వా వత్థబ్బం, హత్థపాసా వా న విజహితబ్బం. అపరిక్ఖిత్తం హోతి, హత్థపాసా న విజహితబ్బం.
౪౯౨. ఏకకులస్స ఆరామో హోతి పరిక్ఖిత్తో చ. అన్తోఆరామే చీవరం నిక్ఖిపిత్వా అన్తోఆరామే వత్థబ్బం. అపరిక్ఖిత్తో హోతి, హత్థపాసా న విజహితబ్బం. నానాకులస్స ఆరామో హోతి పరిక్ఖిత్తో చ. అన్తోఆరామే చీవరం నిక్ఖిపిత్వా ద్వారమూలే వా వత్థబ్బం, హత్థపాసా వా న విజహితబ్బం. అపరిక్ఖిత్తో హోతి, హత్థపాసా న విజహితబ్బం.
౪౯౩. ఏకకులస్స విహారో హోతి పరిక్ఖిత్తో చ. అన్తోవిహారే చీవరం నిక్ఖిపిత్వా అన్తోవిహారే వత్థబ్బం. అపరిక్ఖిత్తో హోతి, యస్మిం విహారే చీవరం నిక్ఖిత్తం హోతి తస్మిం విహారే వత్థబ్బం, హత్థపాసా వా న విజహితబ్బం. నానాకులస్స విహారో హోతి పరిక్ఖిత్తో చ. యస్మిం విహారే చీవరం నిక్ఖిత్తం హోతి తస్మిం విహారే వత్థబ్బం ద్వారమూలే వా, హత్థపాసా వా న విజహితబ్బం. అపరిక్ఖిత్తో హోతి, యస్మిం విహారే చీవరం నిక్ఖిత్తం హోతి తస్మిం విహారే వత్థబ్బం, హత్థపాసా వా న విజహితబ్బం.
౪౯౪. ఏకకులస్స రుక్ఖమూలం హోతి, యం మజ్ఝన్హికే కాలే సమన్తా ఛాయా ఫరతి, అన్తోఛాయాయ చీవరం నిక్ఖిపిత్వా అన్తోఛాయాయ వత్థబ్బం. నానాకులస్స రుక్ఖమూలం హోతి, హత్థపాసా న విజహితబ్బం.
అజ్ఝోకాసో ఏకూపచారో నామ అగామకే అరఞ్ఞే సమన్తా సత్తబ్భన్తరా ఏకూపచారో, తతో పరం నానూపచారో.
౪౯౫. విప్పవుత్థే విప్పవుత్థసఞ్ఞీ అఞ్ఞత్ర భిక్ఖుసమ్ముతియా, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం. విప్పవుత్థే వేమతికో, అఞ్ఞత్ర భిక్ఖుసమ్ముతియా, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం. విప్పవుత్థే అవిప్పవుత్థసఞ్ఞీ, అఞ్ఞత్ర భిక్ఖుసమ్ముతియా, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం. అప్పచ్చుద్ధటే పచ్చుద్ధటసఞ్ఞీ…పే… అవిస్సజ్జితే విస్సజ్జితసఞ్ఞీ… అనట్ఠే నట్ఠసఞ్ఞీ… అవినట్ఠే వినట్ఠసఞ్ఞీ… అదడ్ఢే దడ్ఢసఞ్ఞీ…పే… అవిలుత్తే విలుత్తసఞ్ఞీ, అఞ్ఞత్ర భిక్ఖుసమ్ముతియా, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం.
నిస్సగ్గియం చీవరం అనిస్సజ్జిత్వా పరిభుఞ్జతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అవిప్పవుత్థే విప్పవుత్థసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అవిప్పవుత్థే వేమతికో, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అవిప్పవుత్థే అవిప్పవుత్థసఞ్ఞీ, అనాపత్తి.
౪౯౬. అనాపత్తి అన్తోఅరుణే పచ్చుద్ధరతి, విస్సజ్జేతి, నస్సతి, వినస్సతి, డయ్హతి, అచ్ఛిన్దిత్వా గణ్హన్తి, విస్సాసం గణ్హన్తి, భిక్ఖుసమ్ముతియా, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.
ఉదోసితసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం దుతియం.
౩. తతియకథినసిక్ఖాపదం
౪౯౭. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరస్స భిక్ఖునో అకాలచీవరం ఉప్పన్నం హోతి. తస్స తం చీవరం కయిరమానం నప్పహోతి. అథ ఖో సో భిక్ఖు తం చీవరం ఉస్సాపేత్వా పునప్పునం విమజ్జతి. అద్దసా ఖో భగవా సేనాసనచారికం ఆహిణ్డన్తో తం భిక్ఖుం తం చీవరం ఉస్సాపేత్వా పునప్పునం విమజ్జన్తం. దిస్వాన యేన సో భిక్ఖు తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తం భిక్ఖుం ఏతదవోచ – ‘‘కిస్స త్వం, భిక్ఖు, ఇమం చీవరం ఉస్సాపేత్వా పునప్పునం విమజ్జసీ’’తి? ‘‘ఇదం మే, భన్తే, అకాలచీవరం ఉప్పన్నం. కయిరమానం నప్పహోతి. తేనాహం ఇమం చీవరం ఉస్సాపేత్వా పునప్పునం విమజ్జామీ’’తి. ‘‘అత్థి పన తే, భిక్ఖు, చీవరపచ్చాసా’’తి? ‘‘అత్థి, భగవా’’తి. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా, భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, అకాలచీవరం పటిగ్గహేత్వా చీవరపచ్చాసా నిక్ఖిపితు’’న్తి.
౪౯౮. తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ – ‘‘భగవతా అనుఞ్ఞాతం అకాలచీవరం పటిగ్గహేత్వా చీవరపచ్చాసా నిక్ఖిపితు’’న్తి అకాలచీవరాని పటిగ్గహేత్వా అతిరేకమాసం నిక్ఖిపన్తి. తాని చీవరాని చీవరవంసే భణ్డికాబద్ధాని తిట్ఠన్తి. అద్దసా ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో సేనాసనచారికం ఆహిణ్డన్తో తాని చీవరాని చీవరవంసే భణ్డికాబద్ధాని తిట్ఠన్తే. దిస్వాన భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘కస్సిమాని, ఆవుసో, చీవరాని చీవరవంసే భణ్డికాబద్ధాని తిట్ఠన్తీ’’తి? ‘‘అమ్హాకం, ఆవుసో, అకాలచీవరాని చీవరపచ్చాసా నిక్ఖిత్తానీ’’తి. ‘‘కీవచిరం పనావుసో, ఇమాని చీవరాని నిక్ఖిత్తానీ’’తి? ‘‘అతిరేకమాసం, ఆవుసో’’తి. ఆయస్మా ఆనన్దో ఉజ్ఝాయతి ఖియ్యతి విపాచేతి – ‘‘కథఞ్హి నామ భిక్ఖూ అకాలచీవరం పటిగ్గహేత్వా అతిరేకమాసం నిక్ఖిపిస్సన్తీ’’తి! అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో తే భిక్ఖూ అనేకపరియాయేన విగరహిత్వా భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసి…పే… ‘‘సచ్చం కిర, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ అకాలచీవరం పటిగ్గహేత్వా అతిరేకమాసం నిక్ఖిపన్తీ’’తి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ తే, భిక్ఖవే, మోఘపురిసా అకాలచీవరం పటిగ్గహేత్వా అతిరేకమాసం నిక్ఖిపిస్సన్తి! నేతం, భిక్ఖవే, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –
౪౯౯. ‘‘నిట్ఠితచీవరస్మిం భిక్ఖునా ఉబ్భతస్మిం కథినే భిక్ఖునో పనేవ అకాలచీవరం ఉప్పజ్జేయ్య, ఆకఙ్ఖమానేన భిక్ఖునా పటిగ్గహేతబ్బం. పటిగ్గహేత్వా ఖిప్పమేవ కారేతబ్బం. నోచస్స పారిపూరి, మాసపరమం తేన భిక్ఖునా తం చీవరం నిక్ఖిపితబ్బం ఊనస్స పారిపూరియా సతియా పచ్చాసాయ. తతో చే ఉత్తరి [ఉత్తరిం (సీ. స్యా.)] నిక్ఖిపేయ్య, సతియాపి పచ్చాసాయ, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియ’’న్తి.
౫౦౦. నిట్ఠితచీవరస్మిన్తి భిక్ఖునో చీవరం కతం వా హోతి నట్ఠం వా వినట్ఠం వా దడ్ఢం వా చీవరాసా వా ఉపచ్ఛిన్నా.
ఉబ్భతస్మిం కథినేతి అట్ఠన్నం మాతికానం అఞ్ఞతరాయ మాతికాయ ఉబ్భతం హోతి, సఙ్ఘేన వా అన్తరా ఉబ్భతం హోతి.
అకాలచీవరం నామ అనత్థతే కథినే ఏకాదసమాసే ఉప్పన్నం, అత్థతే కథినే సత్తమాసే ఉప్పన్నం, కాలేపి ఆదిస్స దిన్నం, ఏతం అకాలచీవరం నామ.
ఉప్పజ్జేయ్యాతి ఉప్పజ్జేయ్య సఙ్ఘతో వా గణతో వా ఞాతితో వా మిత్తతో వా పంసుకూలం వా అత్తనో వా ధనేన.
ఆకఙ్ఖమానేనాతి ఇచ్ఛమానేన పటిగ్గహేతబ్బం.
పటిగ్గహేత్వా ఖిప్పమేవ కారేతబ్బన్తి దసాహా కారేతబ్బం.
నో చస్స పారిపూరీతి కయిరమానం నప్పహోతి.
మాసపరమం తేన భిక్ఖునా తం చీవరం నిక్ఖిపితబ్బన్తి మాసపరమతా నిక్ఖిపితబ్బం.
ఊనస్స పారిపూరియాతి ఊనస్స పారిపూరత్థాయ.
సతియా పచ్చాసాయాతి పచ్చాసా హోతి సఙ్ఘతో వా గణతో వా ఞాతితో వా మిత్తతో వా పంసుకూలం వా అత్తనో వా ధనేన.
తతో చే ఉత్తరి నిక్ఖిపేయ్య సతియాపి పచ్చాసాయాతి తదహుప్పన్నే మూలచీవరే పచ్చాసాచీవరం ఉప్పజ్జతి, దసాహా కారేతబ్బం. ద్వీహుప్పన్నే మూలచీవరే పచ్చాసాచీవరం ఉప్పజ్జతి, దసాహా కారేతబ్బం. తీహుప్పన్నే మూలచీవరే…పే… చతూహుప్పన్నే… పఞ్చాహుప్పన్నే… ఛాహుప్పన్నే… సత్తాహుప్పన్నే… అట్ఠాహుప్పన్నే … నవాహుప్పన్నే… దసాహుప్పన్నే మూలచీవరే పచ్చాసాచీవరం ఉప్పజ్జతి, దసాహా కారేతబ్బం. ఏకాదసే ఉప్పన్నే…పే… ద్వాదసే ఉప్పన్నే… తేరసే ఉప్పన్నే… చుద్దసే ఉప్పన్నే… పన్నరసే ఉప్పన్నే… సోళసే ఉప్పన్నే… సత్తరసే ఉప్పన్నే… అట్ఠారసే ఉప్పన్నే… ఏకూనవీసే ఉప్పన్నే… వీసే ఉప్పన్నే మూలచీవరే పచ్చాసాచీవరం ఉప్పజ్జతి, దసాహా కారేతబ్బం. ఏకవీసే ఉప్పన్నే మూలచీవరే పచ్చాసాచీవరం ఉప్పజ్జతి, నవాహా కారేతబ్బం. ద్వావీసే ఉప్పన్నే…పే… తేవీసే ఉప్పన్నే… చతువీసే ఉప్పన్నే… పఞ్చవీసే ఉప్పన్నే… ఛబ్బీసే ఉప్పన్నే… సత్తవీసే ఉప్పన్నే… అట్ఠవీసే ఉప్పన్నే… ఏకూనతింసే ఉప్పన్నే మూలచీవరే పచ్చాసాచీవరం ఉప్పజ్జతి, ఏకాహం కారేతబ్బం… తింసే ఉప్పన్నే మూలచీవరే పచ్చాసాచీవరం ఉప్పజ్జతి, తదహేవ అధిట్ఠాతబ్బం వికప్పేతబ్బం విస్సజ్జేతబ్బం. నో చే అధిట్ఠేయ్య వా వికప్పేయ్య వా విస్సజ్జేయ్య వా, ఏకతింసే అరుణుగ్గమనే నిస్సగ్గియం హోతి. నిస్సజ్జితబ్బం సఙ్ఘస్స వా గణస్స వా పుగ్గలస్స వా. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, నిస్సజ్జితబ్బం…పే… ఇదం మే, భన్తే, అకాలచీవరం మాసాతిక్కన్తం నిస్సగ్గియం, ఇమాహం సఙ్ఘస్స నిస్సజ్జామీతి…పే… దదేయ్యాతి…పే… దదేయ్యున్తి…పే… ఆయస్మతో దమ్మీతి.
విసభాగే ఉప్పన్నే మూలచీవరే పచ్చాసాచీవరం ఉప్పజ్జతి, రత్తియో చ సేసా హోన్తి, న అకామా కారేతబ్బం.
౫౦౧. మాసాతిక్కన్తే అతిక్కన్తసఞ్ఞీ, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం. మాసాతిక్కన్తే వేమతికో నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం. మాసాతిక్కన్తే అనతిక్కన్తసఞ్ఞీ నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం. అనధిట్ఠితే అధిట్ఠితసఞ్ఞీ…పే… అవికప్పితే వికప్పితసఞ్ఞీ… అవిస్సజ్జితే విస్సజ్జితసఞ్ఞీ… అనట్ఠే నట్ఠసఞ్ఞీ… అవినట్ఠే వినట్ఠసఞ్ఞీ… అదడ్ఢే దడ్ఢసఞ్ఞీ… అవిలుత్తే విలుత్తసఞ్ఞీ, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం.
నిస్సగ్గియం చీవరం అనిస్సజ్జిత్వా పరిభుఞ్జతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. మాసానతిక్కన్తే అతిక్కన్తసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స. మాసానతిక్కన్తే వేమతికో, ఆపత్తి దుక్కటస్స. మాసానతిక్కన్తే అనతిక్కన్తసఞ్ఞీ, అనాపత్తి.
౫౦౨. అనాపత్తి అన్తోమాసే అధిట్ఠేతి, వికప్పేతి, విస్సజ్జేతి, నస్సతి, వినస్సతి, డయ్హతి, అచ్ఛిన్దిత్వా గణ్హన్తి, విస్సాసం గణ్హన్తి, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.
తతియకథినసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం.
౪. పురాణచీవరసిక్ఖాపదం
౫౦౩. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మతో ఉదాయిస్స పురాణదుతియికా భిక్ఖునీసు పబ్బజితా హోతి. సా ఆయస్మతో ఉదాయిస్స సన్తికే అభిక్ఖణం ఆగచ్ఛతి. ఆయస్మాపి ఉదాయీ తస్సా భిక్ఖునియా సన్తికే అభిక్ఖణం గచ్ఛతి. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా ఉదాయీ తస్సా భిక్ఖునియా సన్తికే భత్తవిస్సగ్గం కరోతి. అథ ఖో ఆయస్మా ఉదాయీ పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన సా భిక్ఖునీ తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తస్సా భిక్ఖునియా పురతో అఙ్గజాతం వివరిత్వా ఆసనే నిసీది. సాపి ఖో భిక్ఖునీ ఆయస్మతో ఉదాయిస్స పురతో అఙ్గజాతం వివరిత్వా ఆసనే నిసీది. అథ ఖో ఆయస్మా ఉదాయీ సారత్తో తస్సా భిక్ఖునియా అఙ్గజాతం ఉపనిజ్ఝాయి. తస్స అసుచి ముచ్చి. అథ ఖో ఆయస్మా ఉదాయీ తం భిక్ఖునిం ఏతదవోచ – ‘‘గచ్ఛ, భగిని, ఉదకం ఆహర, అన్తరవాసకం ధోవిస్సామీ’’తి. ‘‘ఆహరయ్య, అహమేవ ధోవిస్సామీ’’తి తం అసుచిం ఏకదేసం ముఖేన అగ్గహేసి ఏకదేసం అఙ్గజాతే పక్ఖిపి. సా తేన గబ్భం గణ్హి. భిక్ఖునియో ఏవమాహంసు – ‘‘అబ్రహ్మచారినీ అయం భిక్ఖునీ, గబ్భినీ’’తి. ‘‘నాహం, అయ్యే, అబ్రహ్మచారినీ’’తి భిక్ఖునీనం ఏతమత్థం ఆరోచేసి. భిక్ఖునియో ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ అయ్యో ఉదాయీ భిక్ఖునియా పురాణచీవరం ధోవాపేస్సతీ’’తి! అథ ఖో తా భిక్ఖునియో భిక్ఖూనం ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఆయస్మా ఉదాయీ భిక్ఖునియా పురాణచీవరం ధోవాపేస్సతీ’’తి! అథ ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మన్తం ఉదాయిం అనేకపరియాయేన విగరహిత్వా భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం…పే… ‘‘సచ్చం కిర త్వం, ఉదాయి, భిక్ఖునియా పురాణచీవరం ధోవాపేసీ’’తి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. ‘‘ఞాతికా తే, ఉదాయి, అఞ్ఞాతికా’’తి? ‘‘అఞ్ఞాతికా, భగవా’’తి. ‘‘అఞ్ఞాతకో, మోఘపురిస, అఞ్ఞాతికాయ న జానాతి పతిరూపం వా అప్పతిరూపం వా పాసాదికం వా అపాసాదికం వా. తత్థ నామ త్వం, మోఘపురిస, అఞ్ఞాతికాయ భిక్ఖునియా పురాణచీవరం ధోవాపేస్ససి! నేతం, మోఘపురిస, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –
౫౦౪. ‘‘యో పన భిక్ఖు అఞ్ఞాతికాయ భిక్ఖునియా పురాణచీవరం ధోవాపేయ్య వా రజాపేయ్య వా ఆకోటాపేయ్య వా, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియ’’న్తి.
౫౦౫. యో పనాతి యో యాదిసో…పే… భిక్ఖూతి…పే… అయం ఇమస్మిం అత్థే అధిప్పేతో భిక్ఖూతి.
అఞ్ఞాతికా నామ మాతితో వా పితితో వా యావ సత్తమా పితామహయుగా అసమ్బద్ధా.
భిక్ఖునీ నామ ఉభతోసఙ్ఘే ఉపసమ్పన్నా.
పురాణచీవరం నామ సకిం నివత్థమ్పి సకిం పారుతమ్పి.
ధోవాతి ఆణాపేతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. ధోతం నిస్సగ్గియం హోతి. రజాతి ఆణాపేతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. రత్తం నిస్సగ్గియం హోతి. ఆకోటేహీతి ఆణాపేతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. సకిం పాణిప్పహారం వా ముగ్గరప్పహారం వా దిన్నే నిస్సగ్గియం హోతి. నిస్సజ్జితబ్బం సఙ్ఘస్స వా గణస్స వా పుగ్గలస్స వా. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, నిస్సజ్జితబ్బం…పే… ఇదం మే, భన్తే, పురాణచీవరం అఞ్ఞాతికాయ భిక్ఖునియా ధోవాపితం నిస్సగ్గియం. ఇమాహం సఙ్ఘస్స నిస్సజ్జామీతి…పే… దదేయ్యాతి…పే… దదేయ్యున్తి…పే… ఆయస్మతో దమ్మీతి.
౫౦౬. అఞ్ఞాతికాయ అఞ్ఞాతికసఞ్ఞీ పురాణచీవరం ధోవాపేతి, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం. అఞ్ఞాతికాయ అఞ్ఞాతికసఞ్ఞీ పురాణచీవరం ధోవాపేతి రజాపేతి, నిస్సగ్గియేన ఆపత్తి దుక్కటస్స. అఞ్ఞాతికాయ అఞ్ఞాతికసఞ్ఞీ పురాణచీవరం ధోవాపేతి ఆకోటాపేతి, నిస్సగ్గియేన ఆపత్తి దుక్కటస్స. అఞ్ఞాతికాయ అఞ్ఞాతికసఞ్ఞీ పురాణచీవరం ధోవాపేతి రజాపేతి ఆకోటాపేతి, నిస్సగ్గియేన ఆపత్తి ద్విన్నం దుక్కటానం.
అఞ్ఞాతికాయ అఞ్ఞాతికసఞ్ఞీ పురాణచీవరం రజాపేతి, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం. అఞ్ఞాతికాయ అఞ్ఞాతికసఞ్ఞీ పురాణచీవరం రజాపేతి ఆకోటాపేతి, నిస్సగ్గియేన ఆపత్తి దుక్కటస్స. అఞ్ఞాతికాయ అఞ్ఞాతికసఞ్ఞీ పురాణచీవరం రజాపేతి ధోవాపేతి, నిస్సగ్గియేన ఆపత్తి దుక్కటస్స. అఞ్ఞాతికాయ అఞ్ఞాతికసఞ్ఞీ పురాణచీవరం రజాపేతి ఆకోటాపేతి ధోవాపేతి, నిస్సగ్గియేన ఆపత్తి ద్విన్నం దుక్కటానం.
అఞ్ఞాతికాయ అఞ్ఞాతికసఞ్ఞీ పురాణచీవరం ఆకోటాపేతి, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం. అఞ్ఞాతికాయ అఞ్ఞాతికసఞ్ఞీ పురాణచీవరం ఆకోటాపేతి ధోవాపేతి, నిస్సగ్గియేన ఆపత్తి దుక్కటస్స. అఞ్ఞాతికాయ అఞ్ఞాతికసఞ్ఞీ పురాణచీవరం ఆకోటాపేతి రజాపేతి, నిస్సగ్గియేన ఆపత్తి దుక్కటస్స. అఞ్ఞాతికాయ అఞ్ఞాతికసఞ్ఞీ పురాణచీవరం ఆకోటాపేతి ధోవాపేతి రజాపేతి, నిస్సగ్గియేన ఆపత్తి ద్విన్నం దుక్కటానం.
అఞ్ఞాతికాయ వేమతికో…పే… అఞ్ఞాతికాయ ఞాతికసఞ్ఞీ…పే… అఞ్ఞస్స పురాణచీవరం ధోవాపేతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. నిసీదనపచ్చత్థరణం ధోవాపేతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. ఏకతోఉపసమ్పన్నాయ ధోవాపేతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. ఞాతికాయ అఞ్ఞాతికసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స. ఞాతికాయ వేమతికో, ఆపత్తి దుక్కటస్స. ఞాతికాయ ఞాతికసఞ్ఞీ, అనాపత్తి.
౫౦౭. అనాపత్తి ఞాతికాయ ధోవన్తియా అఞ్ఞాతికా దుతియా హోతి, అవుత్తా ధోవతి, అపరిభుత్తం ధోవాపేతి, చీవరం ఠపేత్వా అఞ్ఞం పరిక్ఖారం ధోవాపేతి, సిక్ఖమానాయ, సామణేరియా, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.
పురాణచీవరసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం చతుత్థం.
౫. చీవరపటిగ్గహణసిక్ఖాపదం
౫౦౮. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. తేన ఖో పన సమయేన ఉప్పలవణ్ణా భిక్ఖునీ సావత్థియం విహరతి. అథ ఖో ఉప్పలవణ్ణా భిక్ఖునీ పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సావత్థిం పిణ్డాయ పావిసి. సావత్థియం పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతప్పటిక్కన్తా యేన అన్ధవనం తేనుపసఙ్కమి దివావిహారాయ. అన్ధవనం అజ్ఝోగాహేత్వా అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే దివావిహారం నిసీది. తేన ఖో పన సమయేన చోరా కతకమ్మా గావిం వధిత్వా మంసం గహేత్వా అన్ధవనం పవిసింసు. అద్దసా ఖో చోరగామణికో ఉప్పలవణ్ణం భిక్ఖునిం అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే దివావిహారం నిసిన్నం. దిస్వానస్స ఏతదహోసి – ‘‘సచే మే పుత్తభాతుకా పస్సిస్సన్తి విహేఠిస్సన్తి ఇమం భిక్ఖుని’’న్తి అఞ్ఞేన మగ్గేన అగమాసి. అథ ఖో సో చోరగామణికో మంసే పక్కే వరమంసాని గహేత్వా పణ్ణపుటం [పణ్ణేన పుటం (స్యా.)] బన్ధిత్వా ఉప్పలవణ్ణాయ భిక్ఖునియా అవిదూరే రుక్ఖే ఆలగ్గేత్వా – ‘‘యో పస్సతి సమణో వా బ్రాహ్మణో వా దిన్నంయేవ హరతూ’’తి, వత్వా పక్కామి. అస్సోసి ఖో ఉప్పలవణ్ణా భిక్ఖునీ సమాధిమ్హా వుట్ఠహిత్వా తస్స చోరగామణికస్స ఇమం వాచం భాసమానస్స. అథ ఖో ఉప్పలవణ్ణా భిక్ఖునీ తం మంసం గహేత్వా ఉపస్సయం అగమాసి. అథ ఖో ఉప్పలవణ్ణా భిక్ఖునీ తస్సా రత్తియా అచ్చయేన తం మంసం సమ్పాదేత్వా ఉత్తరాసఙ్గేన భణ్డికం బన్ధిత్వా వేహాసం అబ్భుగ్గన్త్వా వేళువనే పచ్చుట్ఠాసి [పచ్చుపట్ఠాసి (?)].
తేన ఖో పన సమయేన భగవా గామం పిణ్డాయ పవిట్ఠో హోతి. ఆయస్మా ఉదాయీ ఓహియ్యకో హోతి విహారపాలో. అథ ఖో ఉప్పలవణ్ణా భిక్ఖునీ యేనాయస్మా ఉదాయీ తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం ఉదాయిం ఏతదవోచ – ‘‘కహం, భన్తే, భగవా’’తి? ‘‘పవిట్ఠో, భగిని, భగవా గామం పిణ్డాయా’’తి. ‘‘ఇమం, భన్తే, మంసం భగవతో దేహీ’’తి. ‘‘సన్తప్పితో తయా, భగిని, భగవా మంసేన. సచే మే త్వం అన్తరవాసకం దదేయ్యాసి, ఏవం అహమ్పి సన్తప్పితో భవేయ్యం అన్తరవాసకేనా’’తి. ‘‘మయం ఖో, భన్తే, మాతుగామా నామ కిచ్ఛలాభా. ఇదఞ్చ మే అన్తిమం పఞ్చమం చీవరం. నాహం దస్సామీ’’తి. ‘‘సేయ్యథాపి, భగిని, పురిసో హత్థిం దత్వా కచ్ఛే సజ్జేయ్య [విస్సజ్జేయ్య (స్యా.)] ఏవమేవ ఖో త్వం భగిని భగవతో మంసం దత్వా మయి అన్తరవాసకే సజ్జసీ’’తి [అన్తరవాసకం న సజ్జసీతి (క.), మయ్హం అన్తరవాసకం విస్సజ్జేహీతి (స్యా.)]. అథ ఖో ఉప్పలవణ్ణా భిక్ఖునీ ఆయస్మతా ఉదాయినా నిప్పీళియమానా అన్తరవాసకం దత్వా ఉపస్సయం అగమాసి. భిక్ఖునియో ఉప్పలవణ్ణాయ భిక్ఖునియా పత్తచీవరం పటిగ్గణ్హన్తియో ఉప్పలవణ్ణం భిక్ఖునిం ఏతదవోచుం – ‘‘కహం తే, అయ్యే, అన్తరవాసకో’’తి? ఉప్పలవణ్ణా భిక్ఖునీ భిక్ఖునీనం ఏతమత్థం ఆరోచేసి. భిక్ఖునియో ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ అయ్యో ఉదాయీ భిక్ఖునియా చీవరం పటిగ్గహేస్సతి కిచ్ఛలాభో మాతుగామో’’తి. అథ ఖో తా భిక్ఖునియో భిక్ఖూనం ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఆయస్మా ఉదాయీ భిక్ఖునియా చీవరం పటిగ్గహేస్సతీ’’తి! అథ ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మన్తం ఉదాయిం అనేకపరియాయేన విగరహిత్వా భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం…పే… ‘‘సచ్చం కిర త్వం, ఉదాయి, భిక్ఖునియా చీవరం పటిగ్గహేసీ’’తి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. ‘‘ఞాతికా తే, ఉదాయి, అఞ్ఞాతికా’’తి? ‘‘అఞ్ఞాతికా, భగవా’’తి. ‘‘అఞ్ఞాతకో, మోఘపురిస, అఞ్ఞాతికాయ న జానాతి పతిరూపం వా అప్పతిరూపం వా సన్తం వా అసన్తం వా. తత్థ నామ త్వం, మోఘపురిస, అఞ్ఞాతికాయ భిక్ఖునియా హత్థతో చీవరం పటిగ్గహేస్ససి! నేతం మోఘపురిస, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –
౫౦౯. ‘‘యో పన భిక్ఖు అఞ్ఞాతికాయ భిక్ఖునియా హత్థతో చీవరం పటిగ్గణ్హేయ్య, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియ’’న్తి.
ఏవఞ్చిదం భగవతా భిక్ఖూనం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం హోతి.
౫౧౦. తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ కుక్కుచ్చాయన్తా భిక్ఖునీనం పారివత్తకచీవరం న పటిగ్గణ్హన్తి. భిక్ఖునియో ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ అయ్యా అమ్హాకం పారివత్తకచీవరం న పటిగ్గహేస్సన్తీ’’తి! అస్సోసుం ఖో భిక్ఖూ తాసం భిక్ఖునీనం ఉజ్ఝాయన్తీనం ఖియ్యన్తీనం విపాచేన్తీనం. అథ ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, పఞ్చన్నం పారివత్తకం పటిగ్గహేతుం – భిక్ఖుస్స, భిక్ఖునియా, సిక్ఖమానాయ, సామణేరస్స, సామణేరియా. అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఇమేసం పఞ్చన్నం పారివత్తకం పటిగ్గహేతుం. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ.
౫౧౧. ‘‘యో పన భిక్ఖు అఞ్ఞాతికాయ భిక్ఖునియా హత్థతో చీవరం పటిగ్గణ్హేయ్య, అఞ్ఞత్ర పారివత్తకా, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియ’’న్తి.
౫౧౨. యో పనాతి యో యాదిసో…పే… భిక్ఖూతి…పే… అయం ఇమస్మిం అత్థే అధిప్పేతో భిక్ఖూతి.
అఞ్ఞాతికా నామ మాతితో వా పితితో వా యావ సత్తమా పితామహయుగా అసమ్బద్ధా.
భిక్ఖునీ నామ ఉభతోసఙ్ఘే ఉపసమ్పన్నా.
చీవరం నామ ఛన్నం చీవరానం అఞ్ఞతరం చీవరం వికప్పనుపగం పచ్ఛిమం.
అఞ్ఞత్ర పారివత్తకాతి ఠపేత్వా పారివత్తకం.
పటిగ్గణ్హాతి, పయోగే దుక్కటం. పటిలాభేన నిస్సగ్గియం హోతి. నిస్సజ్జితబ్బం సఙ్ఘస్స వా గణస్స వా పుగ్గలస్స వా. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, నిస్సజ్జితబ్బం…పే… ఇదం మే, భన్తే, చీవరం అఞ్ఞాతికాయ భిక్ఖునియా హత్థతో పటిగ్గహితం, అఞ్ఞత్ర పారివత్తకా, నిస్సగ్గియం. ఇమాహం సఙ్ఘస్స నిస్సజ్జామీతి…పే… దదేయ్యాతి…పే… దదేయ్యున్తి…పే… ఆయస్మతో దమ్మీతి.
౫౧౩. అఞ్ఞాతికాయ అఞ్ఞాతికసఞ్ఞీ చీవరం పటిగ్గణ్హాతి, అఞ్ఞత్ర పారివత్తకా, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం. అఞ్ఞాతికాయ వేమతికో చీవరం పటిగ్గణ్హాతి, అఞ్ఞత్ర పారివత్తకా, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం. అఞ్ఞాతికాయ ఞాతికసఞ్ఞీ చీవరం పటిగ్గణ్హాతి, అఞ్ఞత్ర పారివత్తకా, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం.
ఏకతోఉపసమ్పన్నాయ హత్థతో చీవరం పటిగ్గణ్హాతి, అఞ్ఞత్ర పారివత్తకా, ఆపత్తి దుక్కటస్స. ఞాతికాయ అఞ్ఞాతికసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స. ఞాతికాయ వేమతికో, ఆపత్తి దుక్కటస్స. ఞాతికాయ ఞాతికసఞ్ఞీ, అనాపత్తి.
౫౧౪. అనాపత్తి ఞాతికాయ, పారివత్తకం పరిత్తేన వా విపులం, విపులేన వా పరిత్తం, భిక్ఖు విస్సాసం గణ్హాతి, తావకాలికం గణ్హాతి, చీవరం ఠపేత్వా అఞ్ఞం పరిక్ఖారం గణ్హాతి, సిక్ఖమానాయ, సామణేరియా, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.
చీవరపటిగ్గహణసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం పఞ్చమం.
౬. అఞ్ఞాతకవిఞ్ఞత్తిసిక్ఖాపదం
౫౧౫. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా ఉపనన్దో సక్యపుత్తో పట్టో [పట్ఠో (స్యా. క.)] హోతి ధమ్మిం కథం కాతుం. అథ ఖో అఞ్ఞతరో సేట్ఠిపుత్తో యేనాయస్మా ఉపనన్దో సక్యపుత్తో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం ఉపనన్దం సక్యపుత్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో తం సేట్ఠిపుత్తం ఆయస్మా ఉపనన్దో సక్యపుత్తో ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేసి సమాదపేసి సముత్తేజేసి సమ్పహంసేసి. అథ ఖో సో సేట్ఠిపుత్తో ఆయస్మతా ఉపనన్దేన సక్యపుత్తేన ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సితో సమాదపితో సముత్తేజితో సమ్పహంసితో ఆయస్మన్తం ఉపనన్దం సక్యపుత్తం ఏతదవోచ – ‘‘వదేయ్యాథ, భన్తే, యేన అత్థో. పటిబలా మయం అయ్యస్స దాతుం యదిదం చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖార’’న్తి. ‘‘సచే మే త్వం, ఆవుసో, దాతుకామోసి, ఇతో ఏకం సాటకం దేహీ’’తి. ‘‘అమ్హాకం ఖో, భన్తే, కులపుత్తానం కిస్మిం వియ ఏకసాటకం గన్తుం. ఆగమేహి, భన్తే, యావ ఘరం గచ్ఛామి. ఘరం గతో ఇతో వా ఏకం సాటకం పహిణిస్సామి ఇతో వా సున్దరతర’’న్తి. దుతియమ్పి ఖో ఆయస్మా ఉపనన్దో సక్యపుత్తో తం సేట్ఠిపుత్తం ఏతదవోచ ‘‘సచే మే త్వం ఆవుసో దాతుకామోసి ఇతో ఏకం సాటకం దేహీ’’తి. అమ్హాకం ఖో భన్తే కులపుత్తానం కిస్మిం వియ ఏకసాటకం గన్తుం, ఆగమేహి భన్తే యావ ఘరం గచ్ఛామి, ఘరం గతో ఇతో వా ఏకం సాటకం పహిణిస్సామి ఇతో వా సున్దరతరన్తి. తతియమ్పి ఖో ఆయస్మా ఉపనన్దో సక్యపుత్తో తం సేట్ఠిపుత్తం ఏతదవోచ ‘‘సచే మే త్వం ఆవుసో దాతుకామోసి, ఇతో ఏకం సాటకం దేహీ’’తి. అమ్హాకం ఖో భన్తే కులపుత్తానం కిస్మిం వియ ఏకసాటకం గన్తుం, ఆగమేహి భన్తే యావ ఘరం గచ్ఛామి, ఘరం గతో ఇతో వా ఏకం సాటకం పహిణిస్సామి ఇతో వా సున్దరతరన్తి. ‘‘కిం పన తయా, ఆవుసో, అదాతుకామేన పవారితేన యం త్వం పవారేత్వా న దేసీ’’తి.
అథ ఖో సో సేట్ఠిపుత్తో ఆయస్మతా ఉపనన్దేన సక్యపుత్తేన నిప్పీళియమానో ఏకం సాటకం దత్వా అగమాసి. మనుస్సా తం సేట్ఠిపుత్తం ఏతదవోచుం – ‘‘కిస్స త్వం అయ్యో ఏకసాటకో ఆగచ్ఛసీ’’తి? అథ ఖో సో సేట్ఠిపుత్తో తేసం మనుస్సానం ఏతమత్థం ఆరోచేసి. మనుస్సా ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘మహిచ్ఛా ఇమే సమణా సక్యపుత్తియా అసన్తుట్ఠా. నయిమేసం సుకరా ధమ్మనిమన్తనాపి కాతుం [నయిమే సుకరా ధమ్మనిమన్తనాయపి కాతుం (స్యా.)]. కథఞ్హి నామ సేట్ఠిపుత్తేన ధమ్మనిమన్తనాయ కయిరమానాయ సాటకం గహేస్సన్తీ’’తి! అస్సోసుం ఖో భిక్ఖూ తేసం మనుస్సానం ఉజ్ఝాయన్తానం ఖియ్యన్తానం విపాచేన్తానం. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఆయస్మా ఉపనన్దో సక్యపుత్తో సేట్ఠిపుత్తం చీవరం విఞ్ఞాపేస్సతీ’’తి! అథ ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మన్తం ఉపనన్దం సక్యపుత్తం అనేకపరియాయేన విగరహిత్వా భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం…పే… ‘‘సచ్చం కిర త్వం, ఉపనన్ద, సేట్ఠిపుత్తం చీవరం విఞ్ఞాపేసీ’’తి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. ‘‘ఞాతకో తే, ఉపనన్ద, అఞ్ఞాతకో’’తి? ‘‘అఞ్ఞాతకో, భగవా’’తి. ‘‘అఞ్ఞాతకో, మోఘపురిస, అఞ్ఞాతకస్స న జానాతి పతిరూపం వా అప్పతిరూపం వా సన్తం వా అసన్తం వా. తత్థ నామ త్వం, మోఘపురిస, అఞ్ఞాతకం సేట్ఠిపుత్తం చీవరం విఞ్ఞాపేస్ససి! నేతం, మోఘపురిస, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –
౫౧౬. ‘‘యో పన భిక్ఖు అఞ్ఞాతకం గహపతిం వా గహపతానిం వా చీవరం విఞ్ఞాపేయ్య, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియ’’న్తి.
ఏవఞ్చిదం భగవతా భిక్ఖూనం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం హోతి.
౫౧౭. తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా భిక్ఖూ సాకేతా సావత్థిం ౨ అద్ధానమగ్గప్పటిపన్నా హోన్తి. అన్తరామగ్గే చోరా నిక్ఖమిత్వా తే భిక్ఖూ అచ్ఛిన్దింసు. అథ ఖో తే భిక్ఖూ – ‘‘భగవతా పటిక్ఖిత్తం అఞ్ఞాతకం గహపతిం వా గహపతానిం వా చీవరం విఞ్ఞాపేతు’’న్తి, కుక్కుచ్చాయన్తా న విఞ్ఞాపేసుం. యథానగ్గావ సావత్థిం గన్త్వా భిక్ఖూ అభివాదేన్తి. భిక్ఖూ ఏవమాహంసు – ‘‘సున్దరా ఖో ఇమే, ఆవుసో, ఆజీవకా యే ఇమే భిక్ఖూసు అభివాదేన్తీ’’తి. తే ఏవమాహంసు – ‘‘న మయం, ఆవుసో, ఆజీవకా, భిక్ఖూ మయ’’న్తి. భిక్ఖూ ఆయస్మన్తం ఉపాలిం ఏతదవోచుం – ‘‘ఇఙ్ఘావుసో ఉపాలి, ఇమే అనుయుఞ్జాహీ’’తి. అథ ఖో ఆయస్మతా ఉపాలినా అనుయుఞ్జియమానా తే భిక్ఖూ ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అథ ఖో ఆయస్మా ఉపాలి తే భిక్ఖూ అనుయుఞ్జిత్వా భిక్ఖూ ఏతదవోచ – ‘‘భిక్ఖూ ఇమే, ఆవుసో. దేథ నేసం చీవరానీ’’తి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ భిక్ఖూ నగ్గా ఆగచ్ఛిస్సన్తి! నను నామ తిణేన వా పణ్ణేన వా పటిచ్ఛాదేత్వా ఆగన్తబ్బ’’న్తి. అథ ఖో తే భిక్ఖూ తే అనేకపరియాయేన విగరహిత్వా భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, అచ్ఛిన్నచీవరస్స వా నట్ఠచీవరస్స వా అఞ్ఞాతకం గహపతిం వా గహపతానిం వా చీవరం విఞ్ఞాపేతుం. యం ఆవాసం పఠమం ఉపగచ్ఛతి, సచే తత్థ హోతి సఙ్ఘస్స విహారచీవరం వా ఉత్తరత్థరణం వా భూమత్థరణం వా భిసిచ్ఛవి వా, తం గహేత్వా పారుపితుం లభిత్వా ఓదహిస్సామీ’’తి. నో చే హోతి సఙ్ఘస్స విహారచీవరం వా ఉత్తరత్థరణం వా భుమత్థరణం వా భిసిచ్ఛవి వా తిణేన వా పణ్ణేన వా పటిచ్ఛాదేత్వా ఆగన్తబ్బం; న త్వేవ నగ్గేన ఆగన్తబ్బం. యో ఆగచ్ఛేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –
౫౧౮. ‘‘యో పన భిక్ఖు అఞ్ఞాతకం గహపతిం వా గహపతానిం వా చీవరం విఞ్ఞాపేయ్య, అఞ్ఞత్ర సమయా, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం. తత్థాయం సమయో – అచ్ఛిన్నచీవరో వా హోతి భిక్ఖు నట్ఠచీవరో వా. అయం తత్థ సమయో’’తి.
౫౧౯. యో పనాతి యో యాదిసో…పే… భిక్ఖూతి…పే… అయం ఇమస్మిం అత్థే అధిప్పేతో భిక్ఖూతి.
అఞ్ఞాతకో నామ మాతితో వా పితితో వా యావ సత్తమా పితామహయుగా అసమ్బద్ధో.
గహపతి నామ యో కోచి అగారం అజ్ఝావసతి.
గహపతానీ నామ యా కాచి అగారం అజ్ఝావసతి.
చీవరం నామ ఛన్నం చీవరానం అఞ్ఞతరం చీవరం వికప్పనుపగం పచ్ఛిమం.
అఞ్ఞత్ర సమయాతి ఠపేత్వా సమయం.
అచ్ఛిన్నచీవరో నామ భిక్ఖుస్స చీవరం అచ్ఛిన్నం హోతి రాజూహి వా చోరేహి వా ధుత్తేహి వా, యేహి కేహిచి వా అచ్ఛిన్నం హోతి.
నట్ఠచీవరో నామ భిక్ఖుస్స చీవరం అగ్గినా వా దడ్ఢం హోతి, ఉదకేన వా వుళ్హం హోతి, ఉన్దూరేహి వా ఉపచికాహి వా ఖాయితం హోతి, పరిభోగజిణ్ణం వా హోతి.
అఞ్ఞత్ర సమయా విఞ్ఞాపేతి, పయోగే దుక్కటం. పటిలాభేన నిస్సగ్గియం హోతి. నిస్సజ్జితబ్బం సఙ్ఘస్స వా గణస్స వా పుగ్గలస్స వా. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, నిస్సజ్జితబ్బం…పే… ఇదం మే, భన్తే, చీవరం అఞ్ఞాతకం గహపతికం, అఞ్ఞత్ర సమయా విఞ్ఞాపితం, నిస్సగ్గియం. ఇమాహం సఙ్ఘస్స నిస్సజ్జామీతి…పే… దదేయ్యాతి…పే… దదేయ్యున్తి…పే… ఆయస్మతో దమ్మీతి.
౫౨౦. అఞ్ఞాతకే అఞ్ఞాతకసఞ్ఞీ, అఞ్ఞత్ర సమయా, చీవరం విఞ్ఞాపేతి, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం. అఞ్ఞాతకే వేమతికో, అఞ్ఞత్ర సమయా, చీవరం విఞ్ఞాపేతి, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం. అఞ్ఞాతకే ఞాతకసఞ్ఞీ, అఞ్ఞత్ర సమయా, చీవరం విఞ్ఞాపేతి, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం.
ఞాతకే అఞ్ఞాతకసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స. ఞాతకే వేమతికో, ఆపత్తి దుక్కటస్స. ఞాతకే ఞాతకసఞ్ఞీ, అనాపత్తి.
౫౨౧. అనాపత్తి సమయే, ఞాతకానం, పవారితానం, అఞ్ఞస్సత్థాయ, అత్తనో ధనేన, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.
అఞ్ఞాతకవిఞ్ఞత్తిసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం ఛట్ఠం.
౭. తతుత్తరిసిక్ఖాపదం
౫౨౨. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ అచ్ఛిన్నచీవరకే భిక్ఖూ ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవం వదన్తి – ‘‘భగవతా, ఆవుసో, అనుఞ్ఞాతం – ‘అచ్ఛిన్నచీవరస్స వా నట్ఠచీవరస్స వా అఞ్ఞాతకం గహపతిం వా గహపతానిం వా చీవరం విఞ్ఞాపేతుం’; విఞ్ఞాపేథ, ఆవుసో, చీవర’’న్తి. ‘‘అలం, ఆవుసో, లద్ధం అమ్హేహి చీవర’’న్తి. ‘‘మయం ఆయస్మన్తానం విఞ్ఞాపేమా’’తి. ‘‘విఞ్ఞాపేథ, ఆవుసో’’తి. అథ ఖో ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ గహపతికే ఉపసఙ్కమిత్వా ఏతదవోచుం – ‘‘అచ్ఛిన్నచీవరకా, ఆవుసో, భిక్ఖూ ఆగతా. దేథ నేసం చీవరానీ’’తి, బహుం చీవరం విఞ్ఞాపేసుం.
తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరో పురిసో సభాయం నిసిన్నో అఞ్ఞతరం పురిసం ఏతదవోచ – ‘‘అచ్ఛిన్నచీవరకా అయ్యో భిక్ఖూ ఆగతా. తేసం మయా చీవరం దిన్న’’న్తి. సోపి ఏవమాహ – ‘‘మయాపి దిన్న’’న్తి. అపరోపి ఏవమాహ – ‘‘మయాపి దిన్న’’న్తి. తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ సమణా సక్యపుత్తియా న మత్తం జానిత్వా బహుం చీవరం విఞ్ఞాపేస్సన్తి, దుస్సవాణిజ్జం వా సమణా సక్యపుత్తియా కరిస్సన్తి, పగ్గాహికసాలం [పటగ్గాహికసాలం (?)] వా పసారేస్సన్తీ’’తి! అస్సోసుం ఖో భిక్ఖూ తేసం మనుస్సానం ఉజ్ఝాయన్తానం ఖియ్యన్తానం విపాచేన్తానం. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ న మత్తం జానిత్వా బహుం చీవరం విఞ్ఞాపేస్సన్తీ’’తి! అథ ఖో తే భిక్ఖూ ఛబ్బగ్గియే భిక్ఖూ అనేకపరియాయేన విగరహిత్వా భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం…పే… ‘‘సచ్చం కిర తుమ్హే, భిక్ఖవే, న మత్తం జానిత్వా బహుం చీవరం విఞ్ఞాపేథా’’తి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ తుమ్హే, మోఘపురిసా, న మత్తం జానిత్వా బహుం చీవరం విఞ్ఞాపేస్సథ! నేతం, మోఘపురిసా, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –
౫౨౩. ‘‘తఞ్చే అఞ్ఞాతకో గహపతి వా గహపతానీ వా బహూహి చీవరేహి అభిహట్ఠుం పవారేయ్య సన్తరుత్తరపరమం తేన భిక్ఖునా తతో చీవరం సాదితబ్బం. తతో చే ఉత్తరి సాదియేయ్య, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియ’’న్తి.
౫౨౪. తఞ్చేతి అచ్ఛిన్నచీవరకం భిక్ఖుం.
అఞ్ఞాతకో నామ మాతితో వా పితితో వా యావ సత్తమా పితామహయుగా అసమ్బద్ధో.
గహపతి నామ యో కోచి అగారం అజ్ఝావసతి.
గహపతానీ నామ యా కాచి అగారం అజ్ఝావసతి.
బహూహి చీవరేహీతి బహుకేహి చీవరేహి.
అభిహట్ఠుం పవారేయ్యాతి యావతకం ఇచ్ఛసి తావతకం గణ్హాహీతి.
సన్తరుత్తరపరమం తేన భిక్ఖునా తతో చీవరం సాదితబ్బన్తి సచే తీణి నట్ఠాని హోన్తి ద్వే సాదితబ్బాని, ద్వే నట్ఠాని ఏకం సాదితబ్బం, ఏకం నట్ఠం న కిఞ్చి సాదితబ్బం.
తతో చే ఉత్తరి సాదియేయ్యాతి తతుత్తరి విఞ్ఞాపేతి, పయోగే దుక్కటం. పటిలాభేన నిస్సగ్గియం హోతి. నిస్సజ్జితబ్బం సఙ్ఘస్స వా గణస్స వా పుగ్గలస్స వా. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, నిస్సజ్జితబ్బం…పే… ఇదం మే, భన్తే, చీవరం అఞ్ఞాతకం గహపతికం ఉపసఙ్కమిత్వా తతుత్తరి విఞ్ఞాపితం నిస్సగ్గియం. ఇమాహం సఙ్ఘస్స నిస్సజ్జామీతి…పే… దదేయ్యాతి…పే… దదేయ్యున్తి…పే… ఆయస్మతో దమ్మీతి.
౫౨౫. అఞ్ఞాతకే అఞ్ఞాతకసఞ్ఞీ తతుత్తరి చీవరం విఞ్ఞాపేతి, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం. అఞ్ఞాతకే వేమతికో తతుత్తరి చీవరం విఞ్ఞాపేతి, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం. అఞ్ఞాతకే ఞాతకసఞ్ఞీ తతుత్తరి చీవరం విఞ్ఞాపేతి, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం.
ఞాతకే అఞ్ఞాతకసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స. ఞాతకే వేమతికో, ఆపత్తి దుక్కటస్స. ఞాతకే ఞాతకసఞ్ఞీ, అనాపత్తి.
౫౨౬. అనాపత్తి – ‘‘సేసకం ఆహరిస్సామీ’’తి హరన్తో గచ్ఛతి, ‘‘సేసకం తుయ్హేవ హోతూ’’తి దేన్తి, న అచ్ఛిన్నకారణా దేన్తి, న నట్ఠకారణా దేన్తి, ఞాతకానం, పవారితానం, అత్తనో ధనేన, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.
తతుత్తరిసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం సత్తమం.