నమో తస్స భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స
వినయపిటకే
పారాజికపాళి
వేరఞ్జకణ్డం
౧. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా వేరఞ్జాయం విహరతి నళేరుపుచిమన్దమూలే మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం పఞ్చమత్తేహి భిక్ఖుసతేహి. అస్సోసి ఖో వేరఞ్జో బ్రాహ్మణో – ‘‘సమణో ఖలు, భో, గోతమో సక్యపుత్తో సక్యకులా పబ్బజితో వేరఞ్జాయం విహరతి నళేరుపుచిమన్దమూలే మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం పఞ్చమత్తేహి భిక్ఖుసతేహి. తం ఖో పన భవన్తం గోతమం ఏవం కల్యాణో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గతో – ‘ఇతిపి సో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో విజ్జాచరణసమ్పన్నో సుగతో లోకవిదూ అనుత్తరో పురిసదమ్మసారథి సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవా [భగవాతి (స్యా.), దీ. ని. ౧.౧౫౭, అబ్భుగ్గతాకారేన పన సమేతి]. సో ఇమం లోకం సదేవకం సమారకం సబ్రహ్మకం సస్సమణబ్రాహ్మణిం పజం సదేవమనుస్సం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా పవేదేతి. సో ధమ్మం దేసేతి ఆదికల్యాణం మజ్ఝేకల్యాణం పరియోసానకల్యాణం సాత్థం సబ్యఞ్జనం; కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం పకాసేతి; సాధు ఖో పన తథారూపానం అరహతం దస్సనం హోతీ’’’తి.
౨. [ఇతో పరం యావ పారా. ౧౫-౧౬ పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామీతి పాఠో అ. ని. ౮.౧౧] అథ ఖో వేరఞ్జో బ్రాహ్మణో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో వేరఞ్జో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సుతం మేతం, భో గోతమ – ‘న సమణో గోతమో బ్రాహ్మణే జిణ్ణే వుడ్ఢే మహల్లకే అద్ధగతే వయోఅనుప్పత్తే అభివాదేతి వా పచ్చుట్ఠేతి వా ఆసనేన వా నిమన్తేతీ’తి. తయిదం, భో గోతమ, తథేవ? న హి భవం గోతమో బ్రాహ్మణే జిణ్ణే వుడ్ఢే మహల్లకే అద్ధగతే వయోఅనుప్పత్తే అభివాదేతి వా పచ్చుట్ఠేతి వా ఆసనేన వా నిమన్తేతి? తయిదం, భో గోతమ, న సమ్పన్నమేవా’’తి.
‘‘నాహం తం, బ్రాహ్మణ, పస్సామి సదేవకే లోకే సమారకే సబ్రహ్మకే సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ యమహం అభివాదేయ్యం వా పచ్చుట్ఠేయ్యం వా ఆసనేన వా నిమన్తేయ్యం. యఞ్హి, బ్రాహ్మణ, తథాగతో అభివాదేయ్య వా పచ్చుట్ఠేయ్య వా ఆసనేన వా నిమన్తేయ్య, ముద్ధాపి తస్స విపతేయ్యా’’తి.
౩. ‘‘అరసరూపో భవం గోతమో’’తి? ‘‘అత్థి ఖ్వేస, బ్రాహ్మణ, పరియాయో యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘అరసరూపో సమణో గోతమో’తి. యే తే, బ్రాహ్మణ, రూపరసా సద్దరసా గన్ధరసా రసరసా ఫోట్ఠబ్బరసా తే తథాగతస్స పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా [అనభావకతా (సీ.) అనభావంగతా (స్యా.)] ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. అయం ఖో, బ్రాహ్మణ, పరియాయో యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘అరసరూపో సమణో గోతమో’తి, నో చ ఖో యం త్వం సన్ధాయ వదేసీ’’తి.
౪. ‘‘నిబ్భోగో భవం గోతమో’’తి? ‘‘అత్థి ఖ్వేస, బ్రాహ్మణ, పరియాయో యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘నిబ్భోగో సమణో గోతమో’తి. యే తే, బ్రాహ్మణ, రూపభోగా సద్దభోగా గన్ధభోగా రసభోగా ఫోట్ఠబ్బభోగా తే తథాగతస్స పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. అయం ఖో, బ్రాహ్మణ, పరియాయో యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘నిబ్భోగో సమణో గోతమో’తి, నో చ ఖో యం త్వం సన్ధాయ వదేసీ’’తి.
౫. ‘‘అకిరియవాదో భవం గోతమో’’తి? ‘‘అత్థి ఖ్వేస, బ్రాహ్మణ, పరియాయో యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘అకిరియవాదో సమణో గోతమో’తి. అహఞ్హి, బ్రాహ్మణ, అకిరియం వదామి కాయదుచ్చరితస్స వచీదుచ్చరితస్స మనోదుచ్చరితస్స. అనేకవిహితానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం అకిరియం వదామి. అయం ఖో, బ్రాహ్మణ, పరియాయో యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘అకిరియవాదో సమణో గోతమో’తి, నో చ ఖో యం త్వం సన్ధాయ వదేసీ’’తి.
౬. ‘‘ఉచ్ఛేదవాదో భవం గోతమో’’తి? ‘‘అత్థి ఖ్వేస, బ్రాహ్మణ, పరియాయో యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘ఉచ్ఛేదవాదో సమణో గోతమో’తి. అహఞ్హి, బ్రాహ్మణ, ఉచ్ఛేదం వదామి రాగస్స దోసస్స మోహస్స. అనేకవిహితానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం ఉచ్ఛేదం వదామి. అయం ఖో, బ్రాహ్మణ, పరియాయో యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘ఉచ్ఛేదవాదో సమణో గోతమో’తి, నో చ ఖో యం త్వం సన్ధాయ వదేసీ’’తి.
౭. ‘‘జేగుచ్ఛీ భవం గోతమో’’తి? ‘‘అత్థి ఖ్వేస, బ్రాహ్మణ, పరియాయో యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘జేగుచ్ఛీ సమణో గోతమో’తి. అహఞ్హి, బ్రాహ్మణ, జిగుచ్ఛామి కాయదుచ్చరితేన వచీదుచ్చరితేన మనోదుచ్చరితేన. అనేకవిహితానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం సమాపత్తియా జిగుచ్ఛామి. అయం ఖో, బ్రాహ్మణ, పరియాయో యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘జేగుచ్ఛీ సమణో గోతమో’తి, నో చ ఖో యం త్వం సన్ధాయ వదేసీ’’తి.
౮. ‘‘వేనయికో భవం గోతమో’’తి? ‘‘అత్థి ఖ్వేస, బ్రాహ్మణ, పరియాయో యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘వేనయికో సమణో గోతమో’తి. అహఞ్హి, బ్రాహ్మణ, వినయాయ ధమ్మం దేసేమి రాగస్స దోసస్స మోహస్స. అనేకవిహితానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం వినయాయ ధమ్మం దేసేమి. అయం ఖో, బ్రాహ్మణ, పరియాయో యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘వేనయికో సమణో గోతమో’తి, నో చ ఖో యం త్వం సన్ధాయ వదేసీ’’తి.
౯. ‘‘తపస్సీ భవం గోతమో’’తి? ‘‘అత్థి ఖ్వేస, బ్రాహ్మణ, పరియాయో యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘తపస్సీ సమణో గోతమో’తి. తపనీయాహం, బ్రాహ్మణ, పాపకే అకుసలే ధమ్మే వదామి, కాయదుచ్చరితం వచీదుచ్చరితం మనోదుచ్చరితం. యస్స ఖో, బ్రాహ్మణ, తపనీయా పాపకా అకుసలా ధమ్మా పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా తమహం తపస్సీతి వదామి. తథాగతస్స ఖో, బ్రాహ్మణ, తపనీయా పాపకా అకుసలా ధమ్మా పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. అయం ఖో, బ్రాహ్మణ, పరియాయో యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘తపస్సీ సమణో గోతమో’తి, నో చ ఖో యం త్వం సన్ధాయ వదేసీ’’తి.
౧౦. ‘‘అపగబ్భో భవం గోతమో’’తి? ‘‘అత్థి ఖ్వేస, బ్రాహ్మణ, పరియాయో యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘అపగబ్భో సమణో గోతమో’తి. యస్స ఖో, బ్రాహ్మణ, ఆయతిం గబ్భసేయ్యా పునబ్భవాభినిబ్బత్తి పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా తమహం అపగబ్భోతి వదామి. తథాగతస్స ఖో, బ్రాహ్మణ, ఆయతిం గబ్భసేయ్యా పునబ్భవాభినిబ్బత్తి పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. అయం ఖో, బ్రాహ్మణ, పరియాయో యేన మం పరియాయేన సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘అపగబ్భో సమణో గోతమో’తి, నో చ ఖో యం త్వం సన్ధాయ వదేసి’’.
౧౧. ‘‘సేయ్యథాపి, బ్రాహ్మణ, కుక్కుటియా అణ్డాని అట్ఠ వా దస వా ద్వాదస వా. తానస్సు కుక్కుటియా సమ్మా అధిసయితాని సమ్మా పరిసేదితాని సమ్మా పరిభావితాని. యో ను ఖో తేసం కుక్కుటచ్ఛాపకానం పఠమతరం పాదనఖసిఖాయ వా ముఖతుణ్డకేన వా అణ్డకోసం పదాలేత్వా సోత్థినా అభినిబ్భిజ్జేయ్య, కిన్తి స్వాస్స వచనీయో – ‘‘జేట్ఠో వా కనిట్ఠో వా’’తి? ‘‘జేట్ఠోతిస్స, భో గోతమ, వచనీయో. సో హి నేసం జేట్ఠో హోతీ’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో అహం, బ్రాహ్మణ, అవిజ్జాగతాయ పజాయ అణ్డభూతాయ పరియోనద్ధాయ అవిజ్జణ్డకోసం పదాలేత్వా ఏకోవ లోకే అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుద్ధో. స్వాహం, బ్రాహ్మణ, జేట్ఠో సేట్ఠో లోకస్స’’.
‘‘ఆరద్ధం ఖో పన మే, బ్రాహ్మణ, వీరియం [విరియం (సీ. స్యా.)] అహోసి అసల్లీనం, ఉపట్ఠితా సతి అసమ్ముట్ఠా [అప్పముట్ఠా (సీ. స్యా.)], పస్సద్ధో కాయో అసారద్ధో, సమాహితం చిత్తం ఏకగ్గం. సో ఖో అహం, బ్రాహ్మణ, వివిచ్చేవ కామేహి వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి సవితక్కం సవిచారం వివేకజం పీతిసుఖం పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహాసిం. వితక్కవిచారానం వూపసమా అజ్ఝత్తం సమ్పసాదనం చేతసో ఏకోదిభావం అవితక్కం అవిచారం సమాధిజం పీతిసుఖం దుతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహాసిం. పీతియా చ విరాగా ఉపేక్ఖకో చ విహాసిం సతో చ సమ్పజానో, సుఖఞ్చ కాయేన పటిసంవేదేసిం, యం తం అరియా ఆచిక్ఖన్తి – ‘ఉపేక్ఖకో సతిమా సుఖవిహారీ’తి తతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహాసిం. సుఖస్స చ పహానా దుక్ఖస్స చ పహానా పుబ్బేవ సోమనస్సదోమనస్సానం అత్థఙ్గమా అదుక్ఖమసుఖం ఉపేక్ఖాసతిపారిసుద్ధిం చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహాసిం.
౧౨. ‘‘సో ఏవం సమాహితే చిత్తే పరిసుద్ధే పరియోదాతే అనఙ్గణే విగతూపక్కిలేసే ముదుభూతే కమ్మనియే ఠితే ఆనేఞ్జప్పత్తే పుబ్బేనివాసానుస్సతిఞాణాయ చిత్తం అభినిన్నామేసిం. సో అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరామి, సేయ్యథిదం – ఏకమ్పి జాతిం ద్వేపి జాతియో తిస్సోపి జాతియో చతస్సోపి జాతియో పఞ్చపి జాతియో దసపి జాతియో వీసమ్పి జాతియో తింసమ్పి జాతియో చత్తాలీసమ్పి జాతియో పఞ్ఞాసమ్పి జాతియో జాతిసతమ్పి, జాతిసహస్సమ్పి జాతిసతసహస్సమ్పి, అనేకేపి సంవట్టకప్పే అనేకేపి వివట్టకప్పే అనేకేపి సంవట్టవివట్టకప్పే – ‘అముత్రాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో; సో తతో చుతో అముత్ర ఉదపాదిం; తత్రాపాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో; సో తతో చుతో ఇధూపపన్నోతి. ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరామి. అయం ఖో మే, బ్రాహ్మణ, రత్తియా పఠమే యామే పఠమా విజ్జా అధిగతా, అవిజ్జా విహతా, విజ్జా ఉప్పన్నా, తమో విహతో, ఆలోకో ఉప్పన్నో – యథా తం అప్పమత్తస్స ఆతాపినో పహితత్తస్స విహరతో. అయం ఖో మే, బ్రాహ్మణ, పఠమాభినిబ్భిదా అహోసి కుక్కుటచ్ఛాపకస్సేవ అణ్డకోసమ్హా.
౧౩. ‘‘సో ఏవం సమాహితే చిత్తే పరిసుద్ధే పరియోదాతే అనఙ్గణే విగతూపక్కిలేసే ముదుభూతే కమ్మనియే ఠితే ఆనేఞ్జప్పత్తే సత్తానం చుతూపపాతఞాణాయ చిత్తం అభినిన్నామేసిం. సో దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన [అతిక్కన్తమానుస్సకేన (క.)] సత్తే పస్సామి చవమానే ఉపపజ్జమానే హీనే పణీతే సువణ్ణే దుబ్బణ్ణే. సుగతే దుగ్గతే యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానామి – ‘ఇమే వత భోన్తో సత్తా కాయదుచ్చరితేన సమన్నాగతా వచీదుచ్చరితేన సమన్నాగతా మనోదుచ్చరితేన సమన్నాగతా అరియానం ఉపవాదకా మిచ్ఛాదిట్ఠికా మిచ్ఛాదిట్ఠికమ్మసమాదానా; తే కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపన్నా. ఇమే వా పన భోన్తో సత్తా కాయసుచరితేన సమన్నాగతా వచీసుచరితేన సమన్నాగతా మనోసుచరితేన సమన్నాగతా అరియానం అనుపవాదకా సమ్మాదిట్ఠికా సమ్మాదిట్ఠికమ్మసమాదానా; తే కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపన్నా’తి. ఇతి దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సత్తే పస్సామి చవమానే ఉపపజ్జమానే హీనే పణీతే సువణ్ణే దుబ్బణ్ణే. సుగతే దుగ్గతే యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానామి. అయం ఖో మే, బ్రాహ్మణ, రత్తియా మజ్ఝిమే యామే దుతియా విజ్జా అధిగతా, అవిజ్జా విహతా, విజ్జా ఉప్పన్నా, తమో విహతో, ఆలోకో ఉప్పన్నో – యథా తం అప్పమత్తస్స ఆతాపినో పహితత్తస్స విహరతో. అయం ఖో మే, బ్రాహ్మణ, దుతియాభినిబ్భిదా అహోసి కుక్కుటచ్ఛాపకస్సేవ అణ్డకోసమ్హా.
౧౪. ‘‘సో ఏవం సమాహితే చిత్తే పరిసుద్ధే పరియోదాతే అనఙ్గణే విగతూపక్కిలేసే ముదుభూతే కమ్మనియే ఠితే ఆనేఞ్జప్పత్తే ఆసవానం ఖయఞాణాయ చిత్తం అభినిన్నామేసిం. సో ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, ‘అయం దుక్ఖసముదయో’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, ‘అయం దుక్ఖనిరోధో’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం; ‘ఇమే ఆసవా’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, ‘అయం ఆసవసముదయో’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, ‘అయం ఆసవనిరోధో’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, ‘అయం ఆసవనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం. తస్స మే ఏవం జానతో ఏవం పస్సతో కామాసవాపి చిత్తం విముచ్చిత్థ భవాసవాపి చిత్తం విముచ్చిత్థ అవిజ్జాసవాపి చిత్తం విముచ్చిత్థ. విముత్తస్మిం విముత్తమితి ఞాణం అహోసి. ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి అబ్భఞ్ఞాసిం. అయం ఖో మే, బ్రాహ్మణ, రత్తియా పచ్ఛిమే యామే తతియా విజ్జా అధిగతా, అవిజ్జా విహతా, విజ్జా ఉప్పన్నా, తమో విహతో, ఆలోకో ఉప్పన్నో – యథా తం అప్పమత్తస్స ఆతాపినో పహితత్తస్స విహరతో. అయం ఖో మే, బ్రాహ్మణ, తతియాభినిబ్భిదా అహోసి – కుక్కుటచ్ఛాపకస్సేవ అణ్డకోసమ్హా’’తి.
౧౫. ఏవం వుత్తే, వేరఞ్జో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘జేట్ఠో భవం గోతమో, సేట్ఠో భవం గోతమో! అభిక్కన్తం, భో గోతమ, అభిక్కన్తం, భో గోతమ!! సేయ్యథాపి, భో గోతమ, నిక్కుజ్జితం వా ఉక్కుజ్జేయ్య, పటిచ్ఛన్నం వా వివరేయ్య, మూళ్హస్స వా మగ్గం ఆచిక్ఖేయ్య, అన్ధకారే వా తేలపజ్జోతం ధారేయ్య – చక్ఖుమన్తో రూపాని దక్ఖన్తీతి, ఏవమేవం భోతా గోతమేన అనేకపరియాయేన ధమ్మో పకాసితో. ఏసాహం భవన్తం గోతమం సరణం గచ్ఛామి ధమ్మఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. ఉపాసకం మం భవం గోతమో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గతం. అధివాసేతు చ మే భవం గోతమో వేరఞ్జాయం వస్సావాసం సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేనా’’తి. అధివాసేసి భగవా తుణ్హీభావేన. అథ ఖో వేరఞ్జో బ్రాహ్మణో భగవతో అధివాసనం విదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి.
౧౬. తేన ఖో పన సమయేన వేరఞ్జా దుబ్భిక్ఖా హోతి ద్వీహితికా సేతట్ఠికా సలాకావుత్తా న సుకరా ఉఞ్ఛేన పగ్గహేన యాపేతుం. తేన ఖో పన సమయేన ఉత్తరాపథకా [ఉత్తరాహకా (సీ.)] అస్సవాణిజా [అస్సవణిజా (క.)] పఞ్చమత్తేహి అస్ససతేహి వేరఞ్జం వస్సావాసం ఉపగతా హోన్తి. తేహి అస్సమణ్డలికాసు భిక్ఖూనం పత్థపత్థపులకం [పత్థపత్థమూలకం (క.)] పఞ్ఞత్తం హోతి. భిక్ఖూ పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ వేరఞ్జం పిణ్డాయ పవిసిత్వా పిణ్డం అలభమానా అస్సమణ్డలికాసు పిణ్డాయ చరిత్వా పత్థపత్థపులకం ఆరామం ఆహరిత్వా ఉదుక్ఖలే కోట్టేత్వా కోట్టేత్వా పరిభుఞ్జన్తి. ఆయస్మా పనానన్దో పత్థపులకం సిలాయం పిసిత్వా భగవతో ఉపనామేతి. తం భగవా పరిభుఞ్జతి.
అస్సోసి ఖో భగవా ఉదుక్ఖలసద్దం. జానన్తాపి తథాగతా పుచ్ఛన్తి, జానన్తాపి న పుచ్ఛన్తి; కాలం విదిత్వా పుచ్ఛన్తి, కాలం విదిత్వా న పుచ్ఛన్తి; అత్థసంహితం తథాగతా పుచ్ఛన్తి, నో అనత్థసంహితం. అనత్థసంహితే సేతుఘాతో తథాగతానం. ద్వీహి ఆకారేహి బుద్ధా భగవన్తో భిక్ఖూ పటిపుచ్ఛన్తి – ధమ్మం వా దేసేస్సామ, సావకానం వా సిక్ఖాపదం పఞ్ఞపేస్సామాతి [పఞ్ఞాపేస్సామాతి (సీ. స్యా.)]. అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి – ‘‘కిం ను ఖో సో, ఆనన్ద, ఉదుక్ఖలసద్దో’’తి? అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసి. ‘‘సాధు సాధు, ఆనన్ద! తుమ్హేహి, ఆనన్ద సప్పురిసేహి విజితం. పచ్ఛిమా జనతా సాలిమంసోదనం అతిమఞ్ఞిస్సతీ’’తి.
౧౭. అథ ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో [మహామోగ్గలానో (క.)] యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఏతరహి, భన్తే, వేరఞ్జా దుబ్భిక్ఖా ద్వీహితికా సేతట్ఠికా సలాకావుత్తా. న సుకరా ఉఞ్ఛేన పగ్గహేన యాపేతుం. ఇమిస్సా, భన్తే, మహాపథవియా హేట్ఠిమతలం సమ్పన్నం – సేయ్యథాపి ఖుద్దమధుం అనీలకం ఏవమస్సాదం. సాధాహం, భన్తే, పథవిం పరివత్తేయ్యం. భిక్ఖూ పప్పటకోజం పరిభుఞ్జిస్సన్తీ’’తి. ‘‘యే పన తే, మోగ్గల్లాన, పథవినిస్సితా పాణా తే కథం కరిస్ససీ’’తి? ‘‘ఏకాహం, భన్తే, పాణిం అభినిమ్మినిస్సామి – సేయ్యథాపి మహాపథవీ. యే పథవినిస్సితా పాణా తే తత్థ సఙ్కామేస్సామి. ఏకేన హత్థేన పథవిం పరివత్తేస్సామీ’’తి. ‘‘అలం, మోగ్గల్లాన, మా తే రుచ్చి పథవిం పరివత్తేతుం. విపల్లాసమ్పి సత్తా పటిలభేయ్యు’’న్తి. ‘‘సాధు, భన్తే, సబ్బో భిక్ఖుసఙ్ఘో ఉత్తరకురుం పిణ్డాయ గచ్ఛేయ్యా’’తి. ‘‘అలం, మోగ్గల్లాన, మా తే రుచ్చి సబ్బస్స భిక్ఖుసఙ్ఘస్స ఉత్తరకురుం పిణ్డాయ గమన’’న్తి.
౧౮. అథ ఖో ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స రహోగతస్స పటిసల్లీనస్స ఏవం చేతసో పరివితక్కో ఉదపాది – ‘‘కతమేసానం ఖో బుద్ధానం భగవన్తానం బ్రహ్మచరియం న చిరట్ఠితికం అహోసి; కతమేసానం బుద్ధానం భగవన్తానం బ్రహ్మచరియం చిరట్ఠితికం అహోసీ’’తి? అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో సాయన్హసమయం [సాయణ్హసమయం (సీ.)] పటిసల్లానా వుట్ఠితో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఇధ మయ్హం, భన్తే, రహోగతస్స పటిసల్లీనస్స ఏవం చేతసో పరివితక్కో ఉదపాది – ‘కతమేసానం ఖో బుద్ధానం భగవన్తానం బ్రహ్మచరియం న చిరట్ఠితికం అహోసి, కతమేసానం బుద్ధానం భగవన్తానం బ్రహ్మచరియం చిరట్ఠితికం అహోసీ’తి. ‘కతమేసానం ను ఖో, భన్తే, బుద్ధానం భగవన్తానం బ్రహ్మచరియం న చిరట్ఠితికం అహోసి, కతమేసానం బుద్ధానం భగవన్తానం బ్రహ్మచరియం చిరట్ఠితికం అహోసీ’’’తి?
‘‘భగవతో చ, సారిపుత్త, విపస్సిస్స భగవతో చ సిఖిస్స భగవతో చ వేస్సభుస్స బ్రహ్మచరియం న చిరట్ఠితికం అహోసి. భగవతో చ, సారిపుత్త, కకుసన్ధస్స భగవతో చ కోణాగమనస్స భగవతో చ కస్సపస్స బ్రహ్మచరియం చిరట్ఠితికం అహోసీ’’తి.
౧౯. ‘‘కో ను ఖో, భన్తే, హేతు కో పచ్చయో, యేన భగవతో చ విపస్సిస్స భగవతో చ సిఖిస్స భగవతో చ వేస్సభుస్స బ్రహ్మచరియం న చిరట్ఠితికం అహోసీ’’తి? ‘‘భగవా చ, సారిపుత్త, విపస్సీ భగవా చ సిఖీ భగవా చ వేస్సభూ కిలాసునో అహేసుం సావకానం విత్థారేన ధమ్మం దేసేతుం. అప్పకఞ్చ నేసం అహోసి సుత్తం గేయ్యం వేయ్యాకరణం గాథా ఉదానం ఇతివుత్తకం జాతకం అబ్భుతధమ్మం వేదల్లం. అపఞ్ఞత్తం సావకానం సిక్ఖాపదం. అనుద్దిట్ఠం పాతిమోక్ఖం. తేసం బుద్ధానం భగవన్తానం అన్తరధానేన బుద్ధానుబుద్ధానం సావకానం అన్తరధానేన యే తే పచ్ఛిమా సావకా నానానామా నానాగోత్తా నానాజచ్చా నానాకులా పబ్బజితా తే తం బ్రహ్మచరియం ఖిప్పఞ్ఞేవ అన్తరధాపేసుం. సేయ్యథాపి, సారిపుత్త, నానాపుప్ఫాని ఫలకే నిక్ఖిత్తాని సుత్తేన అసఙ్గహితాని తాని వాతో వికిరతి విధమతి విద్ధంసేతి. తం కిస్స హేతు? యథా తం సుత్తేన అసఙ్గహితత్తా. ఏవమేవ ఖో, సారిపుత్త, తేసం బుద్ధానం భగవన్తానం అన్తరధానేన బుద్ధానుబుద్ధానం సావకానం అన్తరధానేన యే తే పచ్ఛిమా సావకా నానానామా నానాగోత్తా నానాజచ్చా నానాకులా పబ్బజితా తే తం బ్రహ్మచరియం ఖిప్పఞ్ఞేవ అన్తరధాపేసుం.
‘‘అకిలాసునో చ తే భగవన్తో అహేసుం సావకే చేతసా చేతో పరిచ్చ ఓవదితుం. భూతపుబ్బం, సారిపుత్త, వేస్సభూ భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో అఞ్ఞతరస్మిం భింసనకే [భీసనకే (క.)] వనసణ్డే సహస్సం భిక్ఖుసఙ్ఘం చేతసా చేతో పరిచ్చ ఓవదతి అనుసాసతి – ‘ఏవం వితక్కేథ, మా ఏవం వితక్కయిత్థ; ఏవం మనసికరోథ, మా ఏవం మనసాకత్థ [మనసాకరిత్థ (క.)]; ఇదం పజహథ, ఇదం ఉపసమ్పజ్జ విహరథా’తి. అథ ఖో, సారిపుత్త, తస్స భిక్ఖుసహస్సస్స వేస్సభునా భగవతా అరహతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన ఏవం ఓవదియమానానం ఏవం అనుసాసియమానానం అనుపాదాయ ఆసవేహి చిత్తాని విముచ్చింసు. తత్ర సుదం, సారిపుత్త, భింసనకస్స వనసణ్డస్స భింసనకతస్మిం హోతి – యో కోచి అవీతరాగో తం వనసణ్డం పవిసతి, యేభుయ్యేన లోమాని హంసన్తి. అయం ఖో, సారిపుత్త, హేతు అయం పచ్చయో యేన భగవతో చ విపస్సిస్స భగవతో చ సిఖిస్స భగవతో చ వేస్సభుస్స బ్రహ్మచరియం న చిరట్ఠితికం అహోసీ’’తి.
౨౦. ‘‘కో పన, భన్తే, హేతు కో పచ్చయో యేన భగవతో చ కకుసన్ధస్స భగవతో చ కోణాగమనస్స భగవతో చ కస్సపస్స బ్రహ్మచరియం చిరట్ఠితికం అహోసీ’’తి? ‘‘భగవా చ, సారిపుత్త, కకుసన్ధో భగవా చ కోణాగమనో భగవా చ కస్సపో అకిలాసునో అహేసుం సావకానం విత్థారేన ధమ్మం దేసేతుం. బహుఞ్చ నేసం అహోసి సుత్తం గేయ్యం వేయ్యాకరణం గాథా ఉదానం ఇతివుత్తకం జాతకం అబ్భుతధమ్మం వేదల్లం, పఞ్ఞత్తం సావకానం సిక్ఖాపదం, ఉద్దిట్ఠం పాతిమోక్ఖం. తేసం బుద్ధానం భగవన్తానం అన్తరధానేన బుద్ధానుబుద్ధానం సావకానం అన్తరధానేన యే తే పచ్ఛిమా సావకా నానానామా నానాగోత్తా నానాజచ్చా నానాకులా పబ్బజితా తే తం బ్రహ్మచరియం చిరం దీఘమద్ధానం ఠపేసుం. సేయ్యథాపి, సారిపుత్త, నానాపుప్ఫాని ఫలకే నిక్ఖిత్తాని సుత్తేన సుసఙ్గహితాని తాని వాతో న వికిరతి న విధమతి న విద్ధంసేతి. తం కిస్స హేతు? యథా తం సుత్తేన సుసఙ్గహితత్తా. ఏవమేవ ఖో, సారిపుత్త, తేసం బుద్ధానం భగవన్తానం అన్తరధానేన బుద్ధానుబుద్ధానం సావకానం అన్తరధానేన యే తే పచ్ఛిమా సావకా నానానామా నానాగోత్తా నానాజచ్చా నానాకులా పబ్బజితా తే తం బ్రహ్మచరియం చిరం దీఘమద్ధానం ఠపేసుం. అయం ఖో, సారిపుత్త, హేతు అయం పచ్చయో యేన భగవతో చ కకుసన్ధస్స భగవతో చ కోణాగమనస్స భగవతో చ కస్సపస్స బ్రహ్మచరియం చిరట్ఠితికం అహోసీ’’తి.
౨౧. అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో ఉట్ఠాయాసనా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా యేన భగవా తేనఞ్జలిం పణామేత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఏతస్స, భగవా, కాలో! ఏతస్స, సుగత, కాలో! యం భగవా సావకానం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞపేయ్య [పఞ్ఞాపేయ్య (సీ. స్యా.)], ఉద్దిసేయ్య పాతిమోక్ఖం, యథయిదం బ్రహ్మచరియం అద్ధనియం అస్స చిరట్ఠితిక’’న్తి. ‘‘ఆగమేహి త్వం, సారిపుత్త! ఆగమేహి త్వం, సారిపుత్త! తథాగతోవ తత్థ కాలం జానిస్సతి. న తావ, సారిపుత్త, సత్థా సావకానం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞపేతి ఉద్దిసతి [న ఉద్దిసతి (సీ.)] పాతిమోక్ఖం యావ న ఇధేకచ్చే ఆసవట్ఠానీయా ధమ్మా సఙ్ఘే పాతుభవన్తి. యతో చ ఖో, సారిపుత్త, ఇధేకచ్చే ఆసవట్ఠానీయా ధమ్మా సఙ్ఘే పాతుభవన్తి, అథ సత్థా సావకానం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞపేతి ఉద్దిస్సతి పాతిమోక్ఖం తేసంయేవ ఆసవట్ఠానీయానం ధమ్మానం పటిఘాతాయ. న తావ, సారిపుత్త, ఇధేకచ్చే ఆసవట్ఠానీయా ధమ్మా సఙ్ఘే పాతుభవన్తి యావ న సఙ్ఘో రత్తఞ్ఞుమహత్తం పత్తో హోతి. యతో చ ఖో, సారిపుత్త, సఙ్ఘో రత్తఞ్ఞుమహత్తం పత్తో హోతి అథ ఇధేకచ్చే ఆసవట్ఠానీయా ధమ్మా సఙ్ఘే పాతుభవన్తి, అథ, సత్థా సావకానం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞపేతి ఉద్దిసతి పాతిమోక్ఖం తేసంయేవ ఆసవట్ఠానీయానం ధమ్మానం పటిఘాతాయ. న తావ, సారిపుత్త, ఇధేకచ్చే ఆసవట్ఠానీయా ధమ్మా సఙ్ఘే పాతుభవన్తి, యావ న సఙ్ఘో వేపుల్లమహత్తం పత్తో హోతి. యతో చ ఖో, సారిపుత్త, సఙ్ఘో వేపుల్లమహత్తం పత్తో హోతి, అథ ఇధేకచ్చే ఆసవట్ఠానీయా ధమ్మా సఙ్ఘే పాతుభవన్తి, అథ సత్థా సావకానం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞపేతి ఉద్దిసతి పాతిమోక్ఖం తేసంయేవ ఆసవట్ఠానీయానం ధమ్మానం పటిఘాతాయ. న తావ, సారిపుత్త, ఇధేకచ్చే ఆసవట్ఠానీయా ధమ్మా సఙ్ఘే పాతుభవన్తి, యావ న సఙ్ఘో లాభగ్గమహత్తం పత్తో హోతి. యతో చ ఖో, సారిపుత్త, సఙ్ఘో లాభగ్గమహత్తం పత్తో హోతి, అథ ఇధేకచ్చే ఆసవట్ఠానీయా ధమ్మా సఙ్ఘే పాతుభవన్తి, అథ సత్థా సావకానం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞపేతి ఉద్దిసతి పాతిమోక్ఖం తేసంయేవ ఆసవట్ఠానీయానం ధమ్మానం పటిఘాతాయ. న తావ, సారిపుత్త, ఇధేకచ్చే ఆసవట్ఠానీయా ధమ్మా సఙ్ఘే పాతుభవన్తి, యావ న సఙ్ఘో బాహుసచ్చమహత్తం పత్తో హోతి. యతో చ ఖో, సారిపుత్త, సఙ్ఘో బాహుసచ్చమహత్తం పత్తో హోతి, అథ ఇధేకచ్చే ఆసవట్ఠానీయా ధమ్మా సఙ్ఘే పాతుభవన్తి, అథ సత్థా సావకానం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞపేతి ఉద్దిసతి పాతిమోక్ఖం తేసంయేవ ఆసవట్ఠానీయానం ధమ్మానం పటిఘాతాయ. నిరబ్బుదో హి, సారిపుత్త, భిక్ఖుసఙ్ఘో నిరాదీనవో అపగతకాళకో సుద్ధో సారే పతిట్ఠితో. ఇమేసఞ్హి, సారిపుత్త, పఞ్చన్నం భిక్ఖుసతానం యో పచ్ఛిమకో భిక్ఖు సో సోతాపన్నో అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో’’తి.
౨౨. అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి – ‘‘ఆచిణ్ణం ఖో పనేతం, ఆనన్ద, తథాగతానం యేహి నిమన్తితా వస్సం వసన్తి, న తే అనపలోకేత్వా జనపదచారికం పక్కమన్తి. ఆయామానన్ద, వేరఞ్జం బ్రాహ్మణం అపలోకేస్సామా’’తి. ‘‘ఏవం భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవతో పచ్చస్సోసి. అథ ఖో భగవా నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ ఆయస్మతా ఆనన్దేన పచ్ఛాసమణేన యేన వేరఞ్జస్స బ్రాహ్మణస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. అథ ఖో వేరఞ్జో బ్రాహ్మణో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో వేరఞ్జం బ్రాహ్మణం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘నిమన్తితమ్హ తయా, బ్రాహ్మణ, వస్సంవుట్ఠా [వస్సంవుత్థా (సీ. స్యా. క.)], అపలోకేమ తం, ఇచ్ఛామ మయం జనపదచారికం పక్కమితు’’న్తి. ‘‘సచ్చం, భో గోతమ, నిమన్తితత్థ మయా వస్సంవుట్ఠా; అపి చ, యో దేయ్యధమ్మో సో న దిన్నో. తఞ్చ ఖో నో అసన్తం, నోపి అదాతుకమ్యతా, తం కుతేత్థ లబ్భా బహుకిచ్చా ఘరావాసా బహుకరణీయా. అధివాసేతు మే భవం గోతమో స్వాతనాయ భత్తం సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేనా’’తి. అధివాసేసి భగవా తుణ్హీభావేన. అథ ఖో భగవా వేరఞ్జం బ్రాహ్మణం ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేత్వా సమాదపేత్వా సముత్తేజేత్వా సమ్పహంసేత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామి. అథ ఖో వేరఞ్జో బ్రాహ్మణో తస్సా రత్తియా అచ్చయేన సకే నివేసనే పణీతం ఖాదనీయం భోజనీయం పటియాదాపేత్వా భగవతో కాలం ఆరోచాపేసి – ‘‘కాలో, భో గోతమ, నిట్ఠితం భత్త’’న్తి.
౨౩. అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన వేరఞ్జస్స బ్రాహ్మణస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేన. అథ ఖో వేరఞ్జో బ్రాహ్మణో బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం పణీతేన ఖాదనీయేన భోజనీయేన సహత్థా సన్తప్పేత్వా సమ్పవారేత్వా భగవన్తం భుత్తావిం ఓనీతపత్తపాణిం [ఓణీతపత్తపాణిం (క.)] తిచీవరేన అచ్ఛాదేసి, ఏకమేకఞ్చ భిక్ఖుం ఏకమేకేన దుస్సయుగేన అచ్ఛాదేసి. అథ ఖో భగవా వేరఞ్జం బ్రాహ్మణం ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేత్వా సమాదపేత్వా సముత్తేజేత్వా సమ్పహంసేత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామి. అథ ఖో భగవా వేరఞ్జాయం యథాభిరన్తం విహరిత్వా అనుపగమ్మ సోరేయ్యం సఙ్కస్సం కణ్ణకుజ్జం యేన పయాగపతిట్ఠానం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పయాగపతిట్ఠానే గఙ్గం నదిం ఉత్తరిత్వా యేన బారాణసీ తదవసరి. అథ ఖో భగవా బారాణసియం యథాభిరన్తం విహరిత్వా యేన వేసాలీ తేన చారికం పక్కామి. అనుపుబ్బేన చారికం చరమానో యేన వేసాలీ తదవసరి. తత్ర సుదం భగవా వేసాలియం విహరతి మహావనే కూటాగారసాలాయన్తి.
వేరఞ్జభాణవారో నిట్ఠితో.
౧. పారాజికకణ్డం
౧. పఠమపారాజికం
సుదిన్నభాణవారో
౨౪. తేన ఖో పన సమయేన వేసాలియా అవిదూరే కలన్దగామో నామ అత్థి [కలన్దగామో నామ హోతి (సీ.), కలన్దగామో హోతి (స్యా.)]. తత్థ సుదిన్నో నామ కలన్దపుత్తో సేట్ఠిపుత్తో హోతి. అథ ఖో సుదిన్నో కలన్దపుత్తో సమ్బహులేహి [సమ్పహూలేహి (సీ.)] సహాయకేహి సద్ధిం వేసాలిం అగమాసి కేనచిదేవ కరణీయేన. తేన ఖో పన సమయేన భగవా మహతియా పరిసాయ పరివుతో ధమ్మం దేసేన్తో నిసిన్నో హోతి. అద్దస ఖో సుదిన్నో కలన్దపుత్తో భగవన్తం మహతియా పరిసాయ పరివుతం ధమ్మం దేసేన్తం నిసిన్నం. దిస్వానస్స ఏతదహోసి – ‘‘యంనూనాహమ్పి ధమ్మం సుణేయ్య’’న్తి. అథ ఖో సుదిన్నో కలన్దపుత్తో యేన సా పరిసా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నస్స ఖో సుదిన్నస్స కలన్దపుత్తస్స ఏతదహోసి – ‘‘యథా యథా ఖో అహం భగవతా ధమ్మం దేసితం ఆజానామి, నయిదం సుకరం అగారం అజ్ఝావసతా ఏకన్తపరిపుణ్ణం ఏకన్తపరిసుద్ధం సఙ్ఖలిఖితం బ్రహ్మచరియం చరితుం; యంనూనాహం కేసమస్సుం ఓహారేత్వా కాసాయాని వత్థాని అచ్ఛాదేత్వా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజేయ్య’’న్తి. అథ ఖో సా పరిసా భగవతా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సితా సమాదపితా సముత్తేజితా సమ్పహంసితా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి.
౨౫. అథ ఖో సుదిన్నో కలన్దపుత్తో అచిరవుట్ఠితాయ పరిసాయ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సుదిన్నో కలన్దపుత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘యథా యథాహం, భన్తే, భగవతా ధమ్మం దేసితం ఆజానామి, నయిదం సుకరం అగారం అజ్ఝావసతా ఏకన్తపరిపుణ్ణం ఏకన్తపరిసుద్ధం సఙ్ఖలిఖితం బ్రహ్మచరియం చరితుం; ఇచ్ఛామహం, భన్తే, కేసమస్సుం ఓహారేత్వా కాసాయాని వత్థాని అచ్ఛాదేత్వా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితుం. పబ్బాజేతు మం భగవా’’తి. ‘‘అనుఞ్ఞాతోసి పన త్వం, సుద్దిన్న, మాతాపితూహి అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జాయా’’తి? ‘‘న ఖో అహం, భన్తే, అనుఞ్ఞాతో మాతాపితూహి అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జాయా’’తి. ‘‘న ఖో, సుదిన్న, తథాగతా అననుఞ్ఞాతం మాతాపితూహి పుత్తం పబ్బాజేన్తీ’’తి. ‘‘సోహం, భన్తే, తథా కరిస్సామి యథా మం మాతాపితరో అనుజానిస్సన్తి అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జాయా’’తి.
౨౬. అథ ఖో సుదిన్నో కలన్దపుత్తో వేసాలియం తం కరణీయం తీరేత్వా యేన కలన్దగామో యేన మాతాపితరో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా మాతాపితరో ఏతదవోచ – ‘‘అమ్మతాతా, యథా యథాహం భగవతా ధమ్మం దేసితం ఆజానామి, నయిదం సుకరం అగారం అజ్ఝావసతా ఏకన్తపరిపుణ్ణం ఏకన్తపరిసుద్ధం సఙ్ఖలిఖితం బ్రహ్మచరియం చరితుం; ఇచ్ఛామహం కేసమస్సుం ఓహారేత్వా కాసాయాని వత్థాని అచ్ఛాదేత్వా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితుం. అనుజానాథ మం అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జాయా’’తి. ఏవం వుత్తే సుదిన్నస్స కలన్దపుత్తస్స మాతాపితరో సుదిన్నం కలన్దపుత్తం ఏతదవోచుం – ‘‘త్వం ఖోసి, తాత సుదిన్న, అమ్హాకం ఏకపుత్తకో పియో మనాపో సుఖేధితో సుఖపరిహతో. న త్వం, తాత సుదిన్న, కిఞ్చి దుక్ఖస్స జానాసి. మరణేనపి మయం తే అకామకా వినా భవిస్సామ, కిం పన మయం తం జీవన్తం అనుజానిస్సామ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జాయా’’తి. దుతియమ్పి ఖో సుదిన్నో కలన్దపుత్తో మాతాపితరో ఏతదవోచ – ‘‘అమ్మతాతా, యథా యథాహం భగవతా ధమ్మం దేసితం ఆజానామి, నయిదం సుకరం అగారం అజ్ఝావసతా ఏకన్తపరిపుణ్ణం ఏకన్తపరిసుద్ధం సఙ్ఖలిఖితం బ్రహ్మచరియం చరితుం; ఇచ్ఛామహం కేసమస్సుం ఓహారేత్వా కాసాయాని వత్థాని అచ్ఛాదేత్వా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితుం. అనుజానాథ మం అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జాయా’’తి. దుతియమ్పి ఖో సుదిన్నస్స కలన్దపుత్తస్స మాతాపితరో సుదిన్నం కలన్దపుత్తం ఏతదవోచుం – ‘‘త్వం ఖోసి, తాత సుదిన్న, అమ్హాకం ఏకపుత్తకో పియో మనాపో సుఖేధితో సుఖపరిహతో. న త్వం, తాత సుదిన్న, కిఞ్చి దుక్ఖస్స జానాసి. మరణేనపి మయం తే అకామకా వినా భవిస్సామ, కిం పన మయం తం జీవన్తం అనుజానిస్సామ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జాయా’’తి! తతియమ్పి ఖో సుదిన్నో కలన్దపుత్తో మాతాపితరో ఏతదవోచ – ‘‘అమ్మతాతా, యథా యథాహం భగవతా ధమ్మం దేసితం ఆజానామి, నయిదం సుకరం అగారం అజ్ఝావసతా ఏకన్తపరిపుణ్ణం ఏకన్తపరిసుద్ధం సఙ్ఖలిఖితం బ్రహ్మచరియం చరితుం; ఇచ్ఛామహం కేసమస్సుం ఓహారేత్వా కాసాయాని వత్థాని అచ్ఛాదేత్వా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితుం. అనుజానాథ మం అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జాయా’’తి. తతియమ్పి ఖో సుదిన్నస్స కలన్దపుత్తస్స మాతాపితరో సుదిన్నం కలన్దపుత్తం ఏతదవోచుం – ‘‘త్వం ఖోసి, తాత సుదిన్న, అమ్హాకం ఏకపుత్తకో పియో మనాపో సుఖేధితో సుఖపరిహతో. న త్వం, తాత సుదిన్న, కిఞ్చి దుక్ఖస్స జానాసి. మరణేనపి మయం తే అకామకా వినా భవిస్సామ, కిం పన మయం తం జీవన్తం అనుజానిస్సామ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జాయా’’తి!
౨౭. అథ ఖో సుదిన్నో కలన్దపుత్తో – ‘‘న మం మాతాపితరో అనుజానన్తి అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జాయా’’తి, తత్థేవ అనన్తరహితాయ భూమియా నిపజ్జి – ఇధేవ మే మరణం భవిస్సతి పబ్బజ్జా వాతి. అథ ఖో సుదిన్నో కలన్దపుత్తో ఏకమ్పి భత్తం న భుఞ్జి, ద్వేపి భత్తాని న భుఞ్జి, తీణిపి భత్తాని న భుఞ్జి, చత్తారిపి భత్తాని న భుఞ్జి, పఞ్చపి భత్తాని న భుఞ్జి, ఛపి భత్తాని న భుఞ్జి, సత్తపి భత్తాని న భుఞ్జి.
౨౮. అథ ఖో సుదిన్నస్స కలన్దపుత్తస్స మాతాపితరో సుదిన్నం కలన్దపుత్తం ఏతదవోచుం – ‘‘త్వం ఖోసి, తాత సుదిన్న, అమ్హాకం ఏకపుత్తకో పియో మనాపో సుఖేధితో సుఖపరిహతో. న త్వం, తాత సుదిన్న, కిఞ్చి దుక్ఖస్స జానాసి. మరణేనపి మయం తే అకామకా వినా భవిస్సామ, కిం పన మయం తం జీవన్తం అనుజానిస్సామ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జాయ? ఉట్ఠేహి, తాత సుదిన్న, భుఞ్జ చ పివ చ పరిచారేహి చ, భుఞ్జన్తో పివన్తో పరిచారేన్తో కామే పరిభుఞ్జన్తో పుఞ్ఞాని కరోన్తో అభిరమస్సు. న తం మయం అనుజానామ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జాయా’’తి. ఏవం వుత్తే సుదిన్నో కలన్దపుత్తో తుణ్హీ అహోసి. దుతియమ్పి ఖో…పే… తతియమ్పి ఖో సుదిన్నస్స కలన్దపుత్తస్స మాతాపితరో సుదిన్నం కలన్దపుత్తం ఏతదవోచుం – ‘‘త్వం ఖోసి, తాత సుదిన్న, అమ్హాకం ఏకపుత్తకో పియో మనాపో సుఖేధితో సుఖపరిహతో. న త్వం, తాత సుదిన్న, కిఞ్చి దుక్ఖస్స జానాసి. మరణేనపి మయం తే అకామకా వినా భవిస్సామ, కిం పన మయం తం జీవన్తం అనుజానిస్సామ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జాయ! ఉట్ఠేహి, తాత సుదిన్న, భుఞ్జ చ పివ చ పరిచారేహి చ, భుఞ్జన్తో పివన్తో పరిచారేన్తో కామే పరిభుఞ్జన్తో పుఞ్ఞాని కరోన్తో అభిరమస్సు. న తం మయం అనుజానామ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జాయా’’తి. తతియమ్పి ఖో సుదిన్నో కలన్దపుత్తో తుణ్హీ అహోసి.
అథ ఖో సుదిన్నస్స కలన్దపుత్తస్స సహాయకా యేన సుదిన్నో కలన్దపుత్తో తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా సుదిన్నం కలన్దపుత్తం ఏతదవోచుం – ‘‘త్వం ఖోసి, సమ్మ సుదిన్న, మాతాపితూనం ఏకపుత్తకో పియో మనాపో సుఖేధితో సుఖపరిహతో. న త్వం, సమ్మ సుదిన్న, కిఞ్చి దుక్ఖస్స జానాసి. మరణేనపి తే మాతాపితరో అకామకా వినా భవిస్సన్తి, కిం పన తం జీవన్తం అనుజానిస్సన్తి అగారస్మా అనగారియం పబ్బజాయ! ఉట్ఠేహి, సమ్మ సుదిన్న, భుఞ్జ చ పివ చ పరిచారేహి చ, భుఞ్జన్తో పివన్తో పరిచారేన్తో కామే పరిభుఞ్జన్తో పుఞ్ఞాని కరోన్తో అభిరమస్సు, న తం మాతాపితరో అనుజానిస్సన్తి అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జాయా’’తి. ఏవం వుత్తే, సుదిన్నో కలన్దపుత్తో తుణ్హీ అహోసి. దుతియమ్పి ఖో…పే… తతియమ్పి ఖో సుదిన్నస్స కలన్దపుత్తస్స సహాయకా సుదిన్నం కలన్దపుత్తం ఏతదవోచుం – ‘‘త్వం ఖోసి, సమ్మ సుదిన్న…పే… తతియమ్పి ఖో సుదిన్నో కలన్దపుత్తో తుణ్హీ అహోసి.
౨౯. అథ ఖో సుదిన్నస్స కలన్దపుత్తస్స సహాయకా యేన సుదిన్నస్స కలన్దపుత్తస్స మాతాపితరో తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా సుదిన్నస్స కలన్దపుత్తస్స మాతాపితరో ఏతదవోచుం – ‘‘అమ్మతాతా, ఏసో సుదిన్నో అనన్తరహితాయ భూమియా నిపన్నో – ‘ఇధేవ మే మరణం భవిస్సతి పబ్బజ్జా వా’తి. సచే తుమ్హే సుదిన్నం నానుజానిస్సథ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జాయ, తత్థేవ మరణం ఆగమిస్సతి. సచే పన తుమ్హే సుదిన్నం అనుజానిస్సథ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జాయ, పబ్బజితమ్పి నం దక్ఖిస్సథ. సచే సుదిన్నో నాభిరమిస్సతి అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జాయ, కా తస్స అఞ్ఞా గతి భవిస్సతి, ఇధేవ పచ్చాగమిస్సతి. అనుజానాథ సుదిన్నం అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జాయా’’తి. ‘‘అనుజానామ, తాతా, సుదిన్నం అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జాయా’’తి. అథ ఖో సుదిన్నస్స కలన్దపుత్తస్స సహాయకా యేన సుదిన్నో కలన్దపుత్తో తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా సుదిన్నం కలన్దపుత్తం ఏతదవోచుం – ‘‘ఉట్ఠేహి, సమ్మ సుదిన్న, అనుఞ్ఞాతోసి మాతాపితూహి అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జాయా’’తి.
౩౦. అథ ఖో సుదిన్నో కలన్దపుత్తో – ‘‘అనుఞ్ఞాతోమ్హి కిర మాతాపితూహి అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జాయా’’తి, హట్ఠో ఉదగ్గో పాణినా గత్తాని పరిపుఞ్ఛన్తో వుట్ఠాసి. అథ ఖో సుదిన్నో కలన్దపుత్తో కతిపాహం బలం గాహేత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసన్నో ఖో సుదిన్నో కలన్దపుత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అనుఞ్ఞాతో [అనుఞ్ఞాతోమ్హి (సీ. స్యా.)] అహం, భన్తే, మాతాపితూహి అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జాయ. పబ్బాజేతు మం భగవా’’తి. అలత్థ ఖో సుదిన్నో కలన్దపుత్తో భగవతో సన్తికే పబ్బజ్జం, అలత్థ ఉపసమ్పదం. అచిరూపసమ్పన్నో చ పనాయస్మా సుదిన్నో ఏవరూపే ధుతగుణే సమాదాయ వత్తతి, ఆరఞ్ఞికో హోతి పిణ్డపాతికో పంసుకూలికో సపదానచారికో, అఞ్ఞతరం వజ్జిగామం ఉపనిస్సాయ విహరతి.
తేన ఖో పన సమయేన వజ్జీ దుబ్భిక్ఖా హోతి ద్వీహితికా సేతట్ఠికా సలాకావుత్తా, న సుకరా ఉఞ్ఛేన పగ్గహేన యాపేతుం. అథ ఖో ఆయస్మతో సుదిన్నస్స ఏతదహోసి – ‘‘ఏతరహి ఖో వజ్జీ దుబ్భిక్ఖా ద్వీహితికా సేతట్ఠికా సలాకావుత్తా, న సుకరా ఉఞ్ఛేన పగ్గహేన యాపేతుం. బహూ ఖో పన మే వేసాలియం ఞాతీ అడ్ఢా మహద్ధనా మహాభోగా పహూతజాతరూపరజతా పహూతవిత్తూపకరణా పహూతధనధఞ్ఞా. యంనూనాహం ఞాతీ ఉపనిస్సాయ విహరేయ్యం! ఞాతీ మం [ఞాతకాపి మం (స్యా.)] నిస్సాయ దానాని దస్సన్తి పుఞ్ఞాని కరిస్సన్తి, భిక్ఖూ చ లాభం లచ్ఛన్తి, అహఞ్చ పిణ్డకేన న కిలమిస్సామీ’’తి. అథ ఖో ఆయస్మా సుదిన్నో సేనాసనం సంసామేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన వేసాలీ తేన పక్కామి. అనుపుబ్బేన యేన వేసాలీ తదవసరి. తత్ర సుదం ఆయస్మా సుదిన్నో వేసాలియం విహరతి మహావనే కూటాగారసాలాయం. అస్సోసుం ఖో ఆయస్మతో సుదిన్నస్స ఞాతకా – ‘‘సుదిన్నో కిర కలన్దపుత్తో వేసాలిం అనుప్పత్తో’’తి. తే ఆయస్మతో సుదిన్నస్స సట్ఠిమత్తే థాలిపాకే భత్తాభిహారం అభిహరింసు. అథ ఖో ఆయస్మా సుదిన్నో తే సట్ఠిమత్తే థాలిపాకే భిక్ఖూనం విస్సజ్జేత్వా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ కలన్దగామం పిణ్డాయ పావిసి. కలన్దగామే సపదానం పిణ్డాయ చరమానో యేన సకపితు నివేసనం తేనుపసఙ్కమి.
౩౧. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మతో సుదిన్నస్స ఞాతిదాసీ ఆభిదోసికం కుమ్మాసం ఛడ్డేతుకామా [ఛట్టేతుకామా (క.)] హోతి. అథ ఖో ఆయస్మా సుదిన్నో తం ఞాతిదాసిం ఏతదవోచ – ‘‘సచే తం, భగిని, ఛడ్డనీయధమ్మం, ఇధ మే పత్తే ఆకిరా’’తి. అథ ఖో ఆయస్మతో సుదిన్నస్స ఞాతిదాసీ తం ఆభిదోసికం కుమ్మాసం ఆయస్మతో సుదిన్నస్స పత్తే ఆకిరన్తీ హత్థానఞ్చ పాదానఞ్చ సరస్స చ నిమిత్తం అగ్గహేసి. అథ ఖో ఆయస్మతో సుదిన్నస్స ఞాతిదాసీ యేనాయస్మతో సుదిన్నస్స మాతా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతో సుదిన్నస్స మాతరం ఏతదవోచ – ‘‘యగ్ఘేయ్యే, జానేయ్యాసి, అయ్యపుత్తో సుదిన్నో అనుప్పత్తో’’తి. ‘‘సచే, జే, త్వం సచ్చం భణసి, అదాసిం తం కరోమీ’’తి.
౩౨. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా సుదిన్నో తం ఆభిదోసికం కుమ్మాసం అఞ్ఞతరం కుట్టమూలం [కుడ్డమూలం (సీ. స్యా.)] నిస్సాయ పరిభుఞ్జతి. పితాపి ఖో ఆయస్మతో సుదిన్నస్స కమ్మన్తా ఆగచ్ఛన్తో అద్దస ఆయస్మన్తం సుదిన్నం తం ఆభిదోసికం కుమ్మాసం అఞ్ఞతరం కుట్టమూలం నిస్సాయ పరిభుఞ్జన్తం. దిస్వాన యేనాయస్మా సుదిన్నో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం సుదిన్నం ఏతదవోచ – ‘‘అత్థి నామ, తాత సుదిన్న, ఆభిదోసికం కుమ్మాసం పరిభుఞ్జిస్ససి! నను నామ, తాత సుదిన్న, సకం గేహం గన్తబ్బ’’న్తి? ‘‘అగమిమ్హ [అగమమ్హా (క.)] ఖో తే గహపతి, గేహం. తతోయం ఆభిదోసికో కుమ్మాసో’’తి. అథ ఖో ఆయస్మతో సుదిన్నస్స పితా ఆయస్మతో సుదిన్నస్స బాహాయం గహేత్వా ఆయస్మన్తం సుదిన్నం ఏతదవోచ – ‘‘ఏహి, తాత సుదిన్న, ఘరం గమిస్సామా’’తి. అథ ఖో ఆయస్మా సుదిన్నో యేన సకపితు నివేసనం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. అథ ఖో ఆయస్మతో సుదిన్నస్స పితా ఆయస్మన్తం సుదిన్నం ఏతదవోచ – ‘‘భుఞ్జ, తాత సుదిన్నా’’తి. ‘‘అలం, గహపతి, కతం మే అజ్జ భత్తకిచ్చ’’న్తి. ‘‘అధివాసేహి, తాత సుదిన్న, స్వాతనాయ భత్త’’న్తి. అధివాసేసి ఖో ఆయస్మా సుదిన్నో తుణ్హీభావేన. అథ ఖో ఆయస్మా సుదిన్నో ఉట్ఠాయాసనా పక్కామి.
౩౩. అథ ఖో ఆయస్మతో సుదిన్నస్స మాతా తస్సా రత్తియా అచ్చయేన హరితేన గోమయేన పథవిం ఓపుఞ్జాపేత్వా [ఓపుచ్ఛాపేత్వా (సీ. స్యా.)] ద్వే పుఞ్జే కారాపేసి – ఏకం హిరఞ్ఞస్స, ఏకం సువణ్ణస్స. తావ మహన్తా పుఞ్జా అహేసుం, ఓరతో ఠితో పురిసో పారతో ఠితం పురిసం న పస్సతి; పారతో ఠితో పురిసో ఓరతో ఠితం పురిసం న పస్సతి. తే పుఞ్జే కిలఞ్జేహి పటిచ్ఛాదాపేత్వా మజ్ఝే ఆసనం పఞ్ఞాపేత్వా తిరోకరణీయం పరిక్ఖిపిత్వా ఆయస్మతో సుదిన్నస్స పురాణదుతియికం ఆమన్తేసి – ‘‘తేన హి, వధు, యేన అలఙ్కారేన అలఙ్కతా పుత్తస్స మే సుదిన్నస్స పియా అహోసి మనాపా తేన అలఙ్కారేన అలఙ్కరా’’తి. ‘‘ఏవం, అయ్యే’’తి, ఖో ఆయస్మతో సుదిన్నస్స పురాణదుతియికా ఆయస్మతో సుదిన్నస్స మాతుయా పచ్చస్సోసి.
౩౪. అథ ఖో ఆయస్మా సుదిన్నో పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన సకపితు నివేసనం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. అథ ఖో ఆయస్మతో సుదిన్నస్స పితా యేనాయస్మా సుదిన్నో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తే పుఞ్జే వివరాపేత్వా ఆయస్మన్తం సుదిన్నం ఏతదవోచ – ‘‘ఇదం తే, తాత సుదిన్న, మాతు మత్తికం ఇత్థికాయ ఇత్థిధనం, అఞ్ఞం పేత్తికం అఞ్ఞం పితామహం. లబ్భా, తాత సుదిన్న, హీనాయావత్తిత్వా భోగా చ భుఞ్జితుం పుఞ్ఞాని చ కాతుం. ఏహి త్వం, తాత సుదిన్న, హీనాయావత్తిత్వా భోగే చ భుఞ్జస్సు పుఞ్ఞాని చ కరోహీ’’తి. ‘‘తాత, న ఉస్సహామి న విసహామి, అభిరతో అహం బ్రహ్మచరియం చరామీ’’తి. దుతియమ్పి ఖో…పే… తతియమ్పి ఖో ఆయస్మతో సుదిన్నస్స పితా ఆయస్మన్తం సుదిన్నం ఏతదవోచ – ‘‘ఇదం తే, తాత సుదిన్న, మాతు మత్తికం, ఇత్థికాయ ఇత్థిధనం, అఞ్ఞం పేత్తికం, అఞ్ఞం పితామహం. లబ్భా, తాత సుదిన్న, హీనాయావత్తిత్వా భోగా చ భుఞ్జితుం పుఞ్ఞాని చ కాతుం. ఏహి త్వం, తాత సుదిన్న, హీనాయావత్తిత్వా భోగే చ భుఞ్జస్సు పుఞ్ఞాని చ కరోహీ’’తి. ‘‘వదేయ్యామ ఖో తం, గహపతి, సచే త్వం నాతికడ్ఢేయ్యాసీ’’తి. ‘‘వదేహి, తాత సుదిన్నా’’తి. తేన హి త్వం, గహపతి, మహన్తే మహన్తే సాణిపసిబ్బకే కారాపేత్వా హిరఞ్ఞసువణ్ణస్స పూరాపేత్వా సకటేహి నిబ్బాహాపేత్వా మజ్ఝే గఙ్గాయ సోతే ఓపాతేహి [ఓసాదేహి (సీ. స్యా.)]. తం కిస్స హేతు? యఞ్హి తే, గహపతి, భవిస్సతి తతోనిదానం భయం వా ఛమ్భితత్తం వా లోమహంసో వా ఆరక్ఖో వా సో తే న భవిస్సతీ’’తి. ఏవం వుత్తే, ఆయస్మతో సుదిన్నస్స పితా అనత్తమనో అహోసి – ‘‘కథఞ్హి నామ పుత్తో సుదిన్నో ఏవం వక్ఖతీ’’తి!
౩౫. అథ ఖో ఆయస్మతో సుదిన్నస్స పితా ఆయస్మతో సుదిన్నస్స పురాణదుతియికం ఆమన్తేసి – ‘‘తేన హి, వధు, త్వం పియా చ మనాపా చ [త్వమ్పి యాచ (సీ.)]. అప్పేవ నామ పుత్తో సుదిన్నో తుయ్హమ్పి వచనం కరేయ్యా’’తి! అథ ఖో ఆయస్మతో సుదిన్నస్స పురాణదుతియికా ఆయస్మతో సుదిన్నస్స పాదేసు గహేత్వా ఆయస్మన్తం సుదిన్నం ఏతదవోచ – ‘‘కీదిసా నామ తా, అయ్యపుత్త, అచ్ఛరాయో యాసం త్వం హేతు బ్రహ్మచరియం చరసీ’’తి? ‘‘న ఖో అహం, భగిని, అచ్ఛరానం హేతు బ్రహ్మచరియం చరామీ’’తి. అథ ఖో ఆయస్మతో సుదిన్నస్స పురాణదుతియికా – ‘‘అజ్జతగ్గే మం అయ్యపుత్తో సుదిన్నో భగినివాదేన సముదాచరతీ’’తి, తత్థేవ ముచ్ఛితా పపతా.
అథ ఖో ఆయస్మా సుదిన్నో పితరం ఏతదవోచ – ‘‘సచే, గహపతి, భోజనం దాతబ్బం దేథ, మా నో విహేఠయిత్థా’’తి. ‘‘భుఞ్జ, తాత సుదిన్నా’’తి. అథ ఖో ఆయస్మతో సుదిన్నస్స మాతా చ పితా చ ఆయస్మన్తం సుదిన్నం పణీతేన ఖాదనీయేన భోజనీయేన సహత్థా సన్తప్పేసుం సమ్పవారేసుం. అథ ఖో ఆయస్మతో సుదిన్నస్స మాతా ఆయస్మన్తం సుదిన్నం భుత్తావిం ఓనీతపత్తపాణిం ఏతదవోచ – ‘‘ఇదం, తాత సుదిన్న, కులం అడ్ఢం మహద్ధనం మహాభోగం పహూతజాతరూపరజతం పహూతవిత్తూపకరణం పహూతధనధఞ్ఞం. లబ్భా, తాత సుదిన్న, హీనాయావత్తిత్వా భోగా చ భుఞ్జితుం పుఞ్ఞాని చ కాతుం. ఏహి త్వం, తాత సుదిన్న, హీనాయావత్తిత్వా భోగే చ భుఞ్జస్సు పుఞ్ఞాని చ కరోహీ’’తి. ‘‘అమ్మ, న ఉస్సహామి న విసహామి, అభిరతో అహం బ్రహ్మచరియం చరామీ’’తి. దుతియమ్పి ఖో…పే… తతియమ్పి ఖో ఆయస్మతో సుదిన్నస్స మాతా ఆయస్మన్తం సుదిన్నం ఏతదవోచ – ‘‘ఇదం, తాత సుదిన్న, కులం అడ్ఢం మహద్ధనం మహాభోగం పహూతజాతరూపరజతం పహూతవిత్తూపకరణం పహూతధనధఞ్ఞం [పహూతధనధఞ్ఞం (ప. చరామీతి) ఇతిపాఠో సబ్బత్థ నత్థి, ఊనో మఞ్ఞే]. తేన హి, తాత సుదిన్న, బీజకమ్పి దేహి – మా నో అపుత్తకం సాపతేయ్యం లిచ్ఛవయో అతిహరాపేసు’’న్తి. ‘‘ఏతం ఖో మే, అమ్మ, సక్కా కాతు’’న్తి. ‘‘కహం పన, తాత సుదిన్న, ఏతరహి విహరసీ’’తి? ‘‘మహావనే, అమ్మా’’తి. అథ ఖో ఆయస్మా సుదిన్నో ఉట్ఠాయాసనా పక్కామి.
౩౬. అథ ఖో ఆయస్మతో సుదిన్నస్స మాతా ఆయస్మతో సుదిన్నస్స పురాణదుతియికం ఆమన్తేసి – ‘‘తేన హి, వధు, యదా ఉతునీ హోసి, పుప్ఫం తే ఉప్పన్నం హోతి, అథ మే ఆరోచేయ్యాసీ’’తి. ‘‘ఏవం అయ్యే’’తి ఖో ఆయస్మతో సుదిన్నస్స పురాణదుతియికా ఆయస్మతో సుదిన్నస్స మాతుయా పచ్చస్సోసి. అథ ఖో ఆయస్మతో సుదిన్నస్స పురాణదుతియికా నచిరస్సేవ ఉతునీ అహోసి, పుప్ఫంసా ఉప్పజ్జి. అథ ఖో ఆయస్మతో సుదిన్నస్స పురాణదుతియికా ఆయస్మతో సుదిన్నస్స మాతరం ఏతదవోచ – ‘‘ఉతునీమ్హి, అయ్యే, పుప్ఫం మే ఉప్పన్న’’న్తి. ‘‘తేన హి, వధు, యేన అలఙ్కారేన అలఙ్కతా పుత్తస్స సుదిన్నస్స పియా అహోసి మనాపా తేన అలఙ్కారేన అలఙ్కరా’’తి. ‘‘ఏవం అయ్యే’’తి ఖో ఆయస్మతో సుదిన్నస్స పురాణదుతియికా ఆయస్మతో సుదిన్నస్స మాతుయా పచ్చస్సోసి. అథ ఖో ఆయస్మతో సుదిన్నస్స మాతా ఆయస్మతో సుదిన్నస్స పురాణదుతియికం ఆదాయ యేన మహావనం యేనాయస్మా సుదిన్నో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం సుదిన్నం ఏతదవోచ – ‘‘ఇదం, తాత సుదిన్న, కులం అడ్ఢం మహద్ధనం మహాభోగం పహూతజాతరూపరజతం పహూతవిత్తూపకరణం పహూతధనధఞ్ఞం. లబ్భా, తాత సుదిన్న, హీనాయావత్తిత్వా భోగా చ భుఞ్జితుం పుఞ్ఞాని చ కాతుం. ఏహి త్వం, తాత సుదిన్న, హీనాయావత్తిత్వా భోగే చ భుఞ్జస్సు పుఞ్ఞాని చ కరోహీ’’తి. ‘‘అమ్మ, న ఉస్సహామి న విసహామి, అభిరతో అహం బ్రహ్మచరియం చరామీ’’తి. దుతియమ్పి ఖో…పే… తతియమ్పి ఖో ఆయస్మతో సుదిన్నస్స మాతా ఆయస్మన్తం సుదిన్నం ఏతదవోచ – ‘‘ఇదం, తాత సుదిన్న, కులం అడ్ఢం మహద్ధనం మహాభోగం పహూతజాతరూపరజతం పహూతవిత్తూపకరణం పహూతధనధఞ్ఞం. తేన హి, తాత సుదిన్న, బీజకమ్పి దేహి – మా నో అపుత్తకం సాపతేయ్యం లిచ్ఛవయో అతిహరాపేసు’’న్తి. ‘‘ఏతం ఖో మే, అమ్మ, సక్కా కాతు’’న్తి, పురాణదుతియికాయ బాహాయం గహేత్వా మహావనం అజ్ఝోగాహేత్వా అపఞ్ఞత్తే సిక్ఖాపదే అనాదీనవదస్సో పురాణదుతియికాయ తిక్ఖత్తుం మేథునం ధమ్మం అభివిఞ్ఞాపేసి. సా తేన గబ్భం గణ్హి. భుమ్మా దేవా సద్దమనుస్సావేసుం – ‘‘నిరబ్బుదో వత, భో, భిక్ఖుసఙ్ఘో నిరాదీనవో; సుదిన్నేన కలన్దపుత్తేన అబ్బుదం ఉప్పాదితం, ఆదీనవో ఉప్పాదితో’’తి. భుమ్మానం దేవానం సద్దం సుత్వా చాతుమహారాజికా [చాతుమ్మహారాజికా (సీ. స్యా.)] దేవా సద్దమనుస్సావేసుం…పే… తావతింసా దేవా… యామా దేవా … తుసితా దేవా… నిమ్మానరతీ దేవా… పరనిమ్మితవసవత్తీ దేవా… బ్రహ్మకాయికా దేవా సద్దమనుస్సావేసుం – ‘‘నిరబ్బుదో వత, భో, భిక్ఖుసఙ్ఘో నిరాదీనవో; సుదిన్నేన కలన్దపుత్తేన అబ్బుదం ఉప్పాదితం, ఆదీనవో ఉప్పాదితో’’తి. ఇతిహ తేన ఖణేన తేన ముహుత్తేన యావ బ్రహ్మలోకా సద్దో అబ్భుగ్గచ్ఛి.
అథ ఖో ఆయస్మతో సుదిన్నస్స పురాణదుతియికా తస్స గబ్భస్స పరిపాకమన్వాయ పుత్తం విజాయి. అథ ఖో ఆయస్మతో సుదిన్నస్స సహాయకా తస్స దారకస్స ‘బీజకో’తి నామం అకంసు. ఆయస్మతో సుదిన్నస్స పురాణదుతియికాయ బీజకమాతాతి నామం అకంసు. ఆయస్మతో సుదిన్నస్స బీజకపితాతి నామం అకంసు. తే అపరేన సమయేన ఉభో అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిత్వా అరహత్తం సచ్ఛాకంసు.
౩౭. అథ ఖో ఆయస్మతో సుదిన్నస్స అహుదేవ కుక్కుచ్చం, అహు విప్పటిసారో – ‘‘అలాభా వత మే, న వత మే లాభా! దుల్లద్ధం వత మే, న వత మే సులద్ధం! యోహం ఏవం స్వాక్ఖాతే ధమ్మవినయే పబ్బజిత్వా నాసక్ఖిం యావజీవం పరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం చరితు’’న్తి. సో తేనేవ కుక్కుచ్చేన తేన విప్పటిసారేన కిసో అహోసి లూఖో దుబ్బణ్ణో ఉప్పణ్డుప్పణ్డుకజాతో ధమనిసన్థతగత్తో అన్తోమనో లీనమనో దుక్ఖీ దుమ్మనో విప్పటిసారీ పజ్ఝాయి.
౩౮. అథ ఖో ఆయస్మతో సుదిన్నస్స సహాయకా భిక్ఖూ ఆయస్మన్తం సుదిన్నం ఏతదవోచుం – ‘‘పుబ్బే ఖో త్వం, ఆవుసో సుదిన్న, వణ్ణవా అహోసి పీణిన్ద్రియో పసన్నముఖవణ్ణో విప్పసన్నఛవివణ్ణో; సో దాని త్వం ఏతరహి కిసో లూఖో దుబ్బణ్ణో ఉప్పణ్డుప్పణ్డుకజాతో ధమనిసన్థతగత్తో అన్తోమనో లీనమనో దుక్ఖీ దుమ్మనో విప్పటిసారీ పజ్ఝాయసి. కచ్చి నో త్వం, ఆవుసో సుదిన్న, అనభిరతో బ్రహ్మచరియం చరసీ’’తి? ‘‘న ఖో అహం, ఆవుసో, అనభిరతో బ్రహ్మచరియం చరామి. అత్థి మే పాపకమ్మం కతం; పురాణదుతియికాయ మేథునో ధమ్మో పటిసేవితో; తస్స మయ్హం, ఆవుసో, అహుదేవ కుక్కుచ్చం అహు విప్పటిసారో – ‘అలాభా వత మే, న వత మే లాభా; దుల్లద్ధం వత మే, న వత మే సులద్ధం; యోహం ఏవం స్వాక్ఖాతే ధమ్మవినయే పబ్బజిత్వా నాసక్ఖిం యావజీవం పరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం చరితు’’న్తి. ‘‘అలఞ్హి తే, ఆవుసో సుదిన్న, కుక్కుచ్చాయ అలం విప్పటిసారాయ యం త్వం ఏవం స్వాక్ఖాతే ధమ్మవినయే పబ్బజిత్వా న సక్ఖిస్ససి యావజీవం పరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం చరితుం. నను, ఆవుసో, భగవతా అనేకపరియాయేన విరాగాయ ధమ్మో దేసితో, నో సరాగాయ; విసంయోగాయ ధమ్మో దేసితో, నో సంయోగాయ; అనుపాదానాయ ధమ్మో దేసితో, నో సఉపాదానాయ. తత్థ నామ త్వం, ఆవుసో, భగవతా విరాగాయ ధమ్మే దేసితే సరాగాయ చేతేస్ససి, విసంయోగాయ ధమ్మే దేసితే సంయోగాయ చేతేస్ససి, అనుపాదానాయ ధమ్మే దేసితే సఉపాదానాయ చేతేస్ససి! నను, ఆవుసో, భగవతా అనేకపరియాయేన రాగవిరాగాయ ధమ్మో దేసితో, మదనిమ్మదనాయ పిపాసవినయాయ ఆలయసముగ్ఘాతాయ వట్టుపచ్ఛేదాయ తణ్హాక్ఖయాయ విరాగాయ నిరోధాయ నిబ్బానాయ ధమ్మో దేసితో! నను, ఆవుసో, భగవతా అనేకపరియాయేన కామానం పహానం అక్ఖాతం, కామసఞ్ఞానం పరిఞ్ఞా అక్ఖాతా, కామపిపాసానం పటివినయో అక్ఖాతో, కామవితక్కానం సముగ్ఘాతో అక్ఖాతో, కామపరిళాహానం వూపసమో అక్ఖాతో! నేతం, ఆవుసో, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ, పసన్నానం వా భియ్యోభావాయ. అథ ఖ్వేతం, ఆవుసో, అప్పసన్నానఞ్చేవ అప్పసాదాయ పసన్నానఞ్చ ఏకచ్చానం అఞ్ఞథత్తాయా’’తి.
౩౯. అథ ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మన్తం సుదిన్నం అనేకపరియాయేన విగరహిత్వా భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే భిక్ఖుసఙ్ఘం సన్నిపాతాపేత్వా ఆయస్మన్తం సుదిన్నం పటిపుచ్ఛి – ‘‘సచ్చం కిర త్వం, సుదిన్న, పురాణదుతియికాయ మేథునం ధమ్మం పటిసేవీ’’తి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా – ‘‘అననుచ్ఛవికం [అననుచ్ఛవియం (సీ.)], మోఘపురిస, అననులోమికం అప్పటిరూపం అస్సామణకం అకప్పియం అకరణీయం. కథఞ్హి నామ త్వం, మోఘపురిస, ఏవం స్వాక్ఖాతే ధమ్మవినయే పబ్బజిత్వా న సక్ఖిస్ససి యావజీవం పరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం చరితుం! నను మయా, మోఘపురిస, అనేకపరియాయేన విరాగాయ ధమ్మో దేసితో, నో సరాగాయ; విసంయోగాయ ధమ్మో దేసితో, నో సంయోగాయ; అనుపాదానాయ ధమ్మో దేసితో, నో సఉపాదానాయ! తత్థ నామ త్వం, మోఘపురిస, మయా విరాగాయ ధమ్మే దేసితే సరాగాయ చేతేస్ససి, విసంయోగాయ ధమ్మే దేసితే సంయోగాయ చేతేస్ససి, అనుపాదానాయ ధమ్మే దేసితే సఉపాదానాయ చేతేస్ససి! నను మయా, మోఘపురిస, అనేకపరియాయేన రాగవిరాగాయ ధమ్మో దేసితో! మదనిమ్మదనాయ పిపాసవినయాయ ఆలయసముగ్ఘాతాయ వట్టుపచ్ఛేదాయ తణ్హాక్ఖయాయ విరాగాయ నిరోధాయ నిబ్బానాయ ధమ్మో దేసితో! నను మయా, మోఘపురిస, అనేకపరియాయేన కామానం పహానం అక్ఖాతం, కామసఞ్ఞానం పరిఞ్ఞా అక్ఖాతా, కామపిపాసానం పటివినయో అక్ఖాతో, కామవితక్కానం సముగ్ఘాతో అక్ఖాతో, కామపరిళాహానం వూపసమో అక్ఖాతో! వరం తే, మోఘపురిస, ఆసివిసస్స [ఆసీవిసస్స (సీ. స్యా.)] ఘోరవిసస్స ముఖే అఙ్గజాతం పక్ఖిత్తం, న త్వేవ మాతుగామస్స అఙ్గజాతే అఙ్గజాతం పక్ఖిత్తం. వరం తే, మోఘపురిస, కణ్హసప్పస్స ముఖే అఙ్గజాతం పక్ఖిత్తం, న త్వేవ మాతుగామస్స అఙ్గజాతే అఙ్గజాతం పక్ఖిత్తం. వరం తే, మోఘపురిస, అఙ్గారకాసుయా ఆదిత్తాయ సమ్పజ్జలితాయ సజోతిభూతాయ అఙ్గజాతం పక్ఖిత్తం, న త్వేవ మాతుగామస్స అఙ్గజాతే అఙ్గజాతం పక్ఖిత్తం. తం కిస్స హేతు? తతోనిదానఞ్హి, మోఘపురిస, మరణం వా నిగచ్ఛేయ్య మరణమత్తం వా దుక్ఖం, న త్వేవ తప్పచ్చయా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జేయ్య. ఇతోనిదానఞ్చ ఖో, మోఘపురిస, కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జేయ్య. తత్థ నామ త్వం, మోఘపురిస, యం త్వం అసద్ధమ్మం గామధమ్మం వసలధమ్మం దుట్ఠుల్లం ఓదకన్తికం రహస్సం ద్వయంద్వయసమాపత్తిం సమాపజ్జిస్ససి, బహూనం ఖో త్వం, మోఘపురిస, అకుసలానం ధమ్మానం ఆదికత్తా పుబ్బఙ్గమో. నేతం, మోఘపురిస, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ, పసన్నానం వా భియ్యోభావాయ; అథ ఖ్వేతం, మోఘపురిస, అప్పసన్నానఞ్చేవ అప్పసాదాయ, పసన్నానఞ్చ ఏకచ్చానం అఞ్ఞథత్తాయా’’తి.
అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం సుదిన్నం అనేకపరియాయేన విగరహిత్వా దుబ్భరతాయ దుప్పోసతాయ మహిచ్ఛతాయ అసన్తుట్ఠితాయ [అసన్తుట్ఠతాయ (స్యా.)] సఙ్గణికాయ కోసజ్జస్స అవణ్ణం భాసిత్వా అనేకపరియాయేన సుభరతాయ సుపోసతాయ అప్పిచ్ఛస్స సన్తుట్ఠస్స సల్లేఖస్స ధుతస్స పాసాదికస్స అపచయస్స వీరియారమ్భస్స [వీరియారబ్భస్స (క.)] వణ్ణం భాసిత్వా భిక్ఖూనం తదనుచ్ఛవికం తదనులోమికం ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘తేన హి, భిక్ఖవే, భిక్ఖూనం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞపేస్సామి [పఞ్ఞాపేస్సామి (సీ. స్యా.)] దస అత్థవసే పటిచ్చ – సఙ్ఘసుట్ఠుతాయ, సఙ్ఘఫాసుతాయ, దుమ్మఙ్కూనం పుగ్గలానం నిగ్గహాయ, పేసలానం భిక్ఖూనం ఫాసువిహారాయ, దిట్ఠధమ్మికానం ఆసవానం సంవరాయ, సమ్పరాయికానం ఆసవానం పటిఘాతాయ, అప్పసన్నానం పసాదాయ, పసన్నానం భియ్యోభావాయ, సద్ధమ్మట్ఠితియా, వినయానుగ్గహాయ. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –
‘‘యో పన భిక్ఖు మేథునం ధమ్మం పటిసేవేయ్య, పారాజికో హోతి అసంవాసో’’తి.
ఏవఞ్చిదం భగవతా భిక్ఖూనం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం హోతి.
సుదిన్నభాణవారో నిట్ఠితో.
మక్కటీవత్థు
౪౦. తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరో భిక్ఖు వేసాలియం మహావనే మక్కటిం ఆమిసేన ఉపలాపేత్వా తస్సా మేథునం ధమ్మం పటిసేవతి. అథ ఖో సో భిక్ఖు పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరం ఆదాయ వేసాలిం పిణ్డాయ పావిసి. తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా భిక్ఖూ సేనాసనచారికం ఆహిణ్డన్తా యేన తస్స భిక్ఖునో విహారో తేనుపసఙ్కమింసు. అద్దస ఖో సా మక్కటీ తే భిక్ఖూ దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తే. దిస్వాన యేన తే భిక్ఖూ తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తేసం భిక్ఖూనం పురతో కటిమ్పి చాలేసి ఛేప్పమ్పి చాలేసి, కటిమ్పి ఓడ్డి, నిమిత్తమ్పి అకాసి. అథ ఖో తేసం భిక్ఖూనం ఏతదహోసి – ‘‘నిస్సంసయం ఖో సో భిక్ఖు ఇమిస్సా మక్కటియా మేథునం ధమ్మం పటిసేవతీ’’తి. ఏకమన్తం నిలీయింసు. అథ ఖో సో భిక్ఖు వేసాలియం పిణ్డాయ చరిత్వా పిణ్డపాతం ఆదాయ పటిక్కమి.
౪౧. అథ ఖో సా మక్కటీ యేన సో భిక్ఖు తేనుపసఙ్కమి. అథ ఖో సో భిక్ఖు తం పిణ్డపాతం ఏకదేసం భుఞ్జిత్వా ఏకదేసం తస్సా మక్కటియా అదాసి. అథ ఖో సా మక్కటీ తం పిణ్డపాతం భుఞ్జిత్వా తస్స భిక్ఖునో కటిం ఓడ్డి. అథ ఖో సో భిక్ఖు తస్సా మక్కటియా మేథునం ధమ్మం పటిసేవతి. అథ ఖో తే భిక్ఖూ తం భిక్ఖుం ఏతదవోచుం – ‘‘నను, ఆవుసో, భగవతా సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం; కిస్స త్వం, ఆవుసో, మక్కటియా మేథునం ధమ్మం పటిసేవసీ’’తి? ‘‘సచ్చం, ఆవుసో, భగవతా సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం; తఞ్చ ఖో మనుస్సిత్థియా, నో తిరచ్ఛానగతాయా’’తి. ‘‘నను, ఆవుసో, తథేవ తం హోతి. అననుచ్ఛవికం, ఆవుసో, అననులోమికం అప్పటిరూపం అస్సామణకం అకప్పియం అకరణీయం. కథఞ్హి నామ త్వం, ఆవుసో, ఏవం స్వాక్ఖాతే ధమ్మవినయే పబ్బజిత్వా న సక్ఖిస్ససి యావజీవం పరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం చరితుం! నను, ఆవుసో, భగవతా అనేకపరియాయేన విరాగాయ ధమ్మో దేసితో, నో సరాగాయ…పే… కామపరిళాహానం వూపసమో అక్ఖాతో! నేతం, ఆవుసో, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ పసన్నానం వా భియ్యోభావాయ. అథ ఖ్వేతం, ఆవుసో, అప్పసన్నానఞ్చేవ అప్పసాదాయ, పసన్నానఞ్చ ఏకచ్చానం అఞ్ఞథత్తాయా’’తి. అథ ఖో తే భిక్ఖూ తం భిక్ఖుం అనేకపరియాయేన విగరహిత్వా భగవతో ఏతమత్థం అరోచేసుం.
౪౨. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే భిక్ఖుసఙ్ఘం సన్నిపాతాపేత్వా తం భిక్ఖుం పటిపుచ్ఛి – ‘‘సచ్చం కిర త్వం, భిక్ఖు, మక్కటియా మేథునం ధమ్మం పటిసేవీ’’తి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా – ‘‘అననుచ్ఛవికం, మోఘపురిస, అననులోమికం అప్పతిరూపం అస్సామణకం అకప్పియం అకరణీయం. కథఞ్హి నామ త్వం, మోఘపురిస, ఏవం స్వాక్ఖాతే ధమ్మవినయే పబ్బజిత్వా న సక్ఖిస్ససి యావజీవం పరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం చరితుం! నను మయా, మోఘపురిస, అనేకపరియాయేన విరాగాయ ధమ్మో దేసితో, నో సరాగాయ …పే… కామపరిళాహానం వూపసమో అక్ఖాతో! వరం తే, మోఘపురిస, ఆసీవిసస్స ఘోరవిసస్స ముఖే అఙ్గజాతం పక్ఖిత్తం, న త్వేవ మక్కటియా అఙ్గజాతే అఙ్గజాతం పక్ఖిత్తం. వరం తే, మోఘపురిస, కణ్హసప్పస్స ముఖే అఙ్గజాతం పక్ఖిత్తం, న త్వేవ మక్కటియా అఙ్గజాతే అఙ్గజాతం పక్ఖిత్తం. వరం తే, మోఘపురిస, అఙ్గారకాసుయా ఆదిత్తాయ సమ్పజ్జలితాయ సజోతిభూతాయ అఙ్గజాతం పక్ఖిత్తం, న త్వేవ మక్కటియా అఙ్గజాతే అఙ్గజాతం పక్ఖిత్తం. తం కిస్స హేతు? తతోనిదానఞ్హి, మోఘపురిస, మరణం వా నిగచ్ఛేయ్య మరణమత్తం వా దుక్ఖం; న త్వేవ తప్పచ్చయా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జేయ్య. ఇతోనిదానఞ్చ ఖో, మోఘపురిస, కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జేయ్య. తత్థ నామ త్వం, మోఘపురిస, యం త్వం అసద్ధమ్మం గామధమ్మం వసలధమ్మం దుట్ఠుల్లం ఓదకన్తికం రహస్సం ద్వయంద్వయసమాపత్తిం సమాపజ్జిస్ససి! నేతం, మోఘపురిస, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –
‘‘యో పన భిక్ఖు మేథునం ధమ్మం పటిసేవేయ్య అన్తమసో తిరచ్ఛానగతాయపి, పారాజికో హోతి అసంవాసో’’తి.
ఏవఞ్చిదం భగవతా భిక్ఖూనం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం హోతి.
మక్కటీవత్థు నిట్ఠితం.
సన్థతభాణవారో
౪౩. తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా వేసాలికా వజ్జిపుత్తకా భిక్ఖూ యావదత్థం భుఞ్జింసు, యావదత్థం సుపింసు, యావదత్థం న్హాయింసు. యావదత్థం భుఞ్జిత్వా యావదత్థం సుపిత్వా యావదత్థం న్హాయిత్వా అయోనిసో మనసి కరిత్వా సిక్ఖం అపచ్చక్ఖాయ దుబ్బల్యం అనావికత్వా మేథునం ధమ్మం పటిసేవింసు. తే అపరేన సమయేన ఞాతిబ్యసనేనపి ఫుట్ఠా భోగబ్యసనేనపి ఫుట్ఠా రోగబ్యసనేనపి ఫుట్ఠా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవం వదన్తి – ‘‘న మయం, భన్తే ఆనన్ద, బుద్ధగరహినో న ధమ్మగరహినో న సఙ్ఘగరహినో; అత్తగరహినో మయం, భన్తే ఆనన్ద, అనఞ్ఞగరహినో. మయమేవమ్హా అలక్ఖికా మయం అప్పపుఞ్ఞా, యే మయం ఏవం స్వాక్ఖాతే ధమ్మవినయే పబ్బజిత్వా నాసక్ఖిమ్హా యావజీవం పరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం చరితుం. ఇదాని చేపి [ఇదానిపి చే (స్యా.)] మయం, భన్తే ఆనన్ద, లభేయ్యామ భగవతో సన్తికే పబ్బజ్జం లభేయ్యామ ఉపసమ్పదం, ఇదానిపి మయం విపస్సకా కుసలానం ధమ్మానం పుబ్బరత్తాపరరత్తం బోధిపక్ఖికానం ధమ్మానం భావనానుయోగమనుయుత్తా విహరేయ్యామ. సాధు, భన్తే ఆనన్ద, భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేహీ’’తి. ‘‘ఏవమావుసో’’తి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో వేసాలికానం వజ్జిపుత్తకానం పటిస్సుణిత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసి.
‘‘అట్ఠానమేతం, ఆనన్ద, అనవకాసో యం తథాగతో వజ్జీనం వా వజ్జిపుత్తకానం వా కారణా సావకానం పారాజికం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం సమూహనేయ్యా’’తి.
అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘యో, భిక్ఖవే [యో పన భిక్ఖవే భిక్ఖు (సీ.) యో ఖో భిక్ఖవే భిక్ఖు (స్యా.)], సిక్ఖం అపచ్చక్ఖాయ దుబ్బల్యం అనావికత్వా మేథునం ధమ్మం పటిసేవతి సో ఆగతో న ఉపసమ్పాదేతబ్బో; యో చ ఖో, భిక్ఖవే [యో చ ఖో భిక్ఖవే భిక్ఖు (సీ. స్యా.)], సిక్ఖం పచ్చక్ఖాయ దుబ్బల్యం ఆవికత్వా మేథునం ధమ్మం పటిసేవతి సో ఆగతో ఉపసమ్పాదేతబ్బో. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –
౪౪. ‘‘యో పన భిక్ఖు భిక్ఖూనం సిక్ఖాసాజీవసమాపన్నో సిక్ఖం అపచ్చక్ఖాయ దుబ్బల్యం అనావికత్వా మేథునం ధమ్మం పటిసేవేయ్య అన్తమసో తిరచ్ఛానగతాయపి, పారాజికో హోతి అసంవాసో’’తి.
౪౫. యో పనాతి యో యాదిసో యథాయుత్తో యథాజచ్చో యథానామో యథాగోత్తో యథాసీలో యథావిహారీ యథాగోచరో థేరో వా నవో వా మజ్ఝిమో వా. ఏసో వుచ్చతి ‘యో పనా’తి.
[విభ. ౫౧౦, ఝానవిభఙ్గేపి] భిక్ఖూతి భిక్ఖకోతి భిక్ఖు, భిక్ఖాచరియం అజ్ఝుపగతోతి భిక్ఖు, భిన్నపటధరోతి భిక్ఖు, సమఞ్ఞాయ భిక్ఖు, పటిఞ్ఞాయ భిక్ఖు, ఏహి భిక్ఖూతి భిక్ఖు, తీహి సరణగమనేహి ఉపసమ్పన్నోతి భిక్ఖు, భద్రో భిక్ఖు, సారో భిక్ఖు, సేఖో భిక్ఖు, అసేఖో భిక్ఖు, సమగ్గేన సఙ్ఘేన ఞత్తిచతుత్థేన కమ్మేన అకుప్పేన ఠానారహేన ఉపసమ్పన్నోతి భిక్ఖు. తత్ర య్వాయం భిక్ఖు సమగ్గేన సఙ్ఘేన ఞత్తిచతుత్థేన కమ్మేన అకుప్పేన ఠానారహేన ఉపసమ్పన్నో, అయం ఇమస్మిం అత్థే అధిప్పేతో భిక్ఖూతి.
[దీ. ని. ౩.౩౦౫] సిక్ఖాతి తిస్సో సిక్ఖా – అధిసీలసిక్ఖా, అధిచిత్తసిక్ఖా, అధిపఞ్ఞాసిక్ఖా. తత్ర యాయం అధిసీలసిక్ఖా, అయం ఇమస్మిం అత్థే అధిప్పేతా సిక్ఖాతి.
సాజీవం నామ యం భగవతా పఞ్ఞత్తం సిక్ఖాపదం, ఏతం సాజీవం నామ. తస్మిం సిక్ఖతి, తేన వుచ్చతి సాజీవసమాపన్నోతి.
సిక్ఖం అపచ్చక్ఖాయ దుబ్బల్యం అనావికత్వాతి అత్థి, భిక్ఖవే, దుబ్బల్యావికమ్మఞ్చేవ హోతి సిక్ఖా చ అపచ్చక్ఖాతా; అత్థి, భిక్ఖవే, దుబ్బల్యావికమ్మఞ్చేవ హోతి సిక్ఖా చ పచ్చక్ఖాతా.
‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, దుబ్బల్యావికమ్మఞ్చేవ హోతి సిక్ఖా చ అపచ్చక్ఖాతా. ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఉక్కణ్ఠితో అనభిరతో సామఞ్ఞా చవితుకామో భిక్ఖుభావం అట్టీయమానో హరాయమానో జిగుచ్ఛమానో గిహిభావం పత్థయమానో ఉపాసకభావం పత్థయమానో ఆరామికభావం పత్థయమానో సామణేరభావం పత్థయమానో తిత్థియభావం పత్థయమానో తిత్థియసావకభావం పత్థయమానో అస్సమణభావం పత్థయమానో అసక్యపుత్తియభావం పత్థయమానో – ‘యంనూనాహం బుద్ధం పచ్చక్ఖేయ్య’న్తి వదతి విఞ్ఞాపేతి. ఏవమ్పి, భిక్ఖవే, దుబ్బల్యావికమ్మఞ్చేవ హోతి సిక్ఖా చ అపచ్చక్ఖాతా.
‘‘అథ వా పన ఉక్కణ్ఠితో అనభిరతో సామఞ్ఞా చవితుకామో భిక్ఖుభావం అట్టీయమానో హరాయమానో జిగుచ్ఛమానో గిహిభావం పత్థయమానో…పే… అసక్యపుత్తియభావం పత్థయమానో – ‘యంనూనాహం ధమ్మం పచ్చక్ఖేయ్య’న్తి వదతి విఞ్ఞాపేతి…పే… యంనూనాహం సఙ్ఘం… యంనూనాహం సిక్ఖం… యంనూనాహం వినయం… యంనూనాహం పాతిమోక్ఖం… యంనూనాహం ఉద్దేసం… యంనూనాహం ఉపజ్ఝాయం… యంనూనాహం ఆచరియం… యంనూనాహం సద్ధివిహారికం… యంనూనాహం అన్తేవాసికం… యంనూనాహం సమానుపజ్ఝాయకం… యంనూనాహం సమానాచరియకం యంనూనాహం సబ్రహ్మచారిం పచ్చక్ఖేయ్య’న్తి వదతి విఞ్ఞాపేతి. ‘యంనూనాహం గిహీ అస్స’న్తి వదతి విఞ్ఞాపేతి. ‘యంనూనాహం ఉపాసకో అస్స’న్తి… ‘యంనూనాహం ఆరామికో అస్స’న్తి… ‘యంనూనాహం సామణేరో అస్స’న్తి… ‘యంనూనాహం తిత్థియో అస్స’న్తి… ‘యంనూనాహం తిత్థియసావకో అస్స’న్తి… ‘యంనూనాహం అస్సమణో అస్స’న్తి… ‘యంనూనాహం అసక్యపుత్తియో అస్స’న్తి వదతి విఞ్ఞాపేతి. ఏవమ్పి, భిక్ఖవే, దుబ్బల్యావికమ్మఞ్చేవ హోతి సిక్ఖా చ అపచ్చక్ఖాతా.
౪౬. ‘‘అథ వా పన ఉక్కణ్ఠితో అనభిరతో సామఞ్ఞా చవితుకామో భిక్ఖుభావం అట్టీయమానో హరాయమానో జిగుచ్ఛమానో గిహిభావం పత్థయమానో…పే… అసక్యపుత్తియభావం పత్థయమానో – ‘యది పనాహం బుద్ధం పచ్చక్ఖేయ్య’న్తి వదతి విఞ్ఞాపేతి…పే… ‘యది పనాహం అసక్యపుత్తియో అస్స’న్తి వదతి విఞ్ఞాపేతి…పే… ‘అపాహం బుద్ధం పచ్చక్ఖేయ్య’న్తి వదతి విఞ్ఞాపేతి…పే… ‘అపాహం అసక్యపుత్తియో అస్స’న్తి వదతి విఞ్ఞాపేతి…పే… ‘హన్దాహం బుద్ధం పచ్చక్ఖేయ్య’న్తి వదతి విఞ్ఞాపేతి…పే… ‘హన్దాహం అసక్యపుత్తియో అస్స’న్తి వదతి విఞ్ఞాపేతి…పే… ‘హోతి మే బుద్ధం పచ్చక్ఖేయ్య’న్తి వదతి విఞ్ఞాపేతి…పే… ‘హోతి మే అసక్యపుత్తియో అస్స’న్తి వదతి విఞ్ఞాపేతి. ఏవమ్పి, భిక్ఖవే, దుబ్బల్యావికమ్మఞ్చేవ హోతి సిక్ఖా చ అపచ్చక్ఖాతా.
౪౭. ‘‘అథ వా పన ఉక్కణ్ఠితో అనభిరతో సామఞ్ఞా చవితుకామో భిక్ఖుభావం అట్టీయమానో హరాయమానో జిగుచ్ఛమానో గిహిభావం పత్థయమానో…పే… అసక్యపుత్తియభావం పత్థయమానో ‘మాతరం సరామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘పితరం సరామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘భాతరం సరామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘భగినిం సరామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘పుత్తం సరామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘ధీతరం సరామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘పజాపతిం సరామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘ఞాతకే సరామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘మిత్తే సరామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘గామం సరామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘నిగమం సరామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘ఖేత్తం సరామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘వత్థుం సరామి’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘హిరఞ్ఞం సరామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘సువణ్ణం సరామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘సిప్పం సరామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘పుబ్బే హసితం లపితం కీళితం సమనుస్సరామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి. ఏవమ్పి, భిక్ఖవే, దుబ్బల్యావికమ్మఞ్చేవ హోతి సిక్ఖా చ అపచ్చక్ఖాతా.
౪౮. ‘‘అథ వా పన ఉక్కణ్ఠితో అనభిరతో సామఞ్ఞా చవితుకామో భిక్ఖుభావం అట్టీయమానో హరాయమానో జిగుచ్ఛమానో గిహిభావం పత్థయమానో…పే… అసక్యపుత్తియభావం పత్థయమానో – ‘మాతా మే అత్థి, సా మయా పోసేతబ్బా’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘పితా మే అత్థి, సో మయా పోసేతబ్బో’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘భాతా మే అత్థి, సో మయా పోసేతబ్బో’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘భగినీ మే అత్థి, సా మయా పోసేతబ్బా’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘పుత్తో మే అత్థి, సో మయా పోసేతబ్బో’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘ధీతా మే అత్థి, సా మయా పోసేతబ్బా’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘పజాపతి మే అత్థి, సా మయా పోసేతబ్బా’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి … ‘ఞాతకా మే అత్థి, తే మయా పోసేతబ్బా’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘మిత్తా మే అత్థి, తే మయా పోసేతబ్బా’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి. ఏవమ్పి, భిక్ఖవే, దుబ్బల్యావికమ్మఞ్చేవ హోతి సిక్ఖా చ అపచ్చక్ఖాతా.
౪౯. ‘‘అథ వా పన ఉక్కణ్ఠితో అనభిరతో సామఞ్ఞా చవితుకామో భిక్ఖుభావం అట్టీయమానో హరాయమానో జిగుచ్ఛమానో గిహిభావం పత్థయమానో…పే… అసక్యపుత్తియభావం పత్థయమానో – ‘మాతా మే అత్థి, సా మం పోసేస్సతీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘పితా మే అత్థి, సో మం పోసేస్సతీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘భాతా మే అత్థి, సో మం పోసేస్సతీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘భగినీ మే అత్థి, సా మం పోసేస్సతీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘పుత్తో మే అత్థి, సో మం పోసేస్సతీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘ధీతా మే అత్థి, సా మం పోసేస్సతీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘పజాపతి మే అత్థి, సా మం పోసేస్సతీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘ఞాతకా మే అత్థి, తే మం పోసేస్సన్తీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘మిత్తా మే అత్థి, తే మం పోసేస్సన్తీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘గామో మే అత్థి, తేనాహం జీవిస్సామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘నిగమో మే అత్థి, తేనాహం జీవిస్సామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘ఖేత్తం మే అత్థి, తేనాహం జీవిస్సామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘వత్థు మే అత్థి, తేనాహం జీవిస్సామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘హిరఞ్ఞం మే అత్థి, తేనాహం జీవిస్సామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘సువణ్ణం మే అత్థి, తేనాహం జీవిస్సామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘సిప్పం మే అత్థి, తేనాహం జీవిస్సామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి. ఏవమ్పి, భిక్ఖవే, దుబ్బల్యావికమ్మఞ్చేవ హోతి సిక్ఖా చ అపచ్చక్ఖాతా.
౫౦. ‘‘అథ వా పన ఉక్కణ్ఠితో అనభిరతో సామఞ్ఞా చవితుకామో భిక్ఖుభావం అట్టీయమానో హరాయమానో జిగుచ్ఛమానో గిహిభావం పత్థయమానో…పే… అసక్యపుత్తియభావం పత్థయమానో ‘దుక్కర’న్తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘న సుకర’న్తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘దుచ్చర’న్తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘న సుచర’న్తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘న ఉస్సహామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘న విసహామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘న రమామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘నాభిరమామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి. ఏవమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, దుబ్బల్యావికమ్మఞ్చేవ హోతి సిక్ఖా చ అపచ్చక్ఖాతా.
౫౧. ‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, దుబ్బల్యావికమ్మఞ్చేవ హోతి సిక్ఖా చ పచ్చక్ఖాతా? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఉక్కణ్ఠితో అనభిరతో సామఞ్ఞా చవితుకామో భిక్ఖుభావం అట్టీయమానో హరాయమానో జిగుచ్ఛమానో గిహిభావం పత్థయమానో…పే… అసక్యపుత్తియభావం పత్థయమానో – ‘బుద్ధం పచ్చక్ఖామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి. ఏవమ్పి, భిక్ఖవే, దుబ్బల్యావికమ్మఞ్చేవ హోతి సిక్ఖా చ పచ్చక్ఖాతా.
‘‘అథ వా పన ఉక్కణ్ఠితో అనభిరతో సామఞ్ఞా చవితుకామో భిక్ఖుభావం అట్టీయమానో హరాయమానో జిగుచ్ఛమానో గిహిభావం పత్థయమానో…పే… అసక్యపుత్తియభావం పత్థయమానో – ‘ధమ్మం పచ్చక్ఖామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘సఙ్ఘం పచ్చక్ఖామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘సిక్ఖం పచ్చక్ఖామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘వినయం పచ్చక్ఖామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘పాతిమోక్ఖం పచ్చక్ఖామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘ఉద్దేసం పచ్చక్ఖామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘ఉపజ్ఝాయం పచ్చక్ఖామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘ఆచరియం పచ్చక్ఖామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘సద్ధివిహారికం పచ్చక్ఖామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘అన్తేవాసికం పచ్చక్ఖామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘సమానుపజ్ఝాయకం పచ్చక్ఖామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘సమానాచరియకం పచ్చక్ఖామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘సబ్రహ్మచారిం పచ్చక్ఖామీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘గిహీతి మం ధారేహీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘ఉపాసకోతి మం ధారేహీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘ఆరామికోతి మం ధారేహీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘సామణేరోతి మం ధారేహీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘తిత్థియోతి మం ధారేహీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘తిత్థియసావకోతి మం ధారేహీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘అస్సమణోతి మం ధారేహీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘అసక్యపుత్తియోతి మం ధారేహీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి. ఏవమ్పి, భిక్ఖవే, దుబ్బల్యావికమ్మఞ్చేవ హోతి సిక్ఖా చ పచ్చక్ఖాతా.
౫౨. ‘‘అథ వా పన ఉక్కణ్ఠితో అనభిరతో సామఞ్ఞా చవితుకామో భిక్ఖుభావం అట్టీయమానో హరాయమానో జిగుచ్ఛమానో గిహిభావం పత్థయమానో…పే… అసక్యపుత్తియభావం పత్థయమానో – ‘అలం మే బుద్ధేనా’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి…పే… ‘అలం మే సబ్రహ్మచారీహీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి. ఏవమ్పి…పే… అథ వా పన…పే… ‘కిం ను మే బుద్ధేనా’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి…పే… ‘కిం ను మే సబ్రహ్మచారీహీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘న మమత్థో బుద్ధేనా’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి…పే… ‘న మమత్థో సబ్రహ్మచారీహీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి… ‘సుముత్తాహం బుద్ధేనా’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి…పే… ‘సుముత్తాహం సబ్రహ్మచారీహీ’తి వదతి విఞ్ఞాపేతి. ఏవమ్పి, భిక్ఖవే, దుబ్బల్యావికమ్మఞ్చేవ హోతి సిక్ఖా చ పచ్చక్ఖాతా.
౫౩. ‘‘యాని వా పనఞ్ఞానిపి అత్థి బుద్ధవేవచనాని వా ధమ్మవేవచనాని వా సఙ్ఘవేవచనాని వా సిక్ఖావేవచనాని వా వినయవేవచనాని వా పాతిమోక్ఖవేవచనాని వా ఉద్దేసవేవచనాని వా ఉపజ్ఝాయవేవచనాని వా ఆచరియవేవచనాని వా సద్ధివిహారికవేవచనాని వా అన్తేవాసికవేవచనాని వా సమానుపజ్ఝాయకవేవచనాని వా సమానాచరియకవేవచనాని వా సబ్రహ్మచారివేవచనాని వా గిహివేవచనాని వా ఉపాసకవేవచనాని వా ఆరామికవేవచనాని వా సామణేరవేవచనాని వా తిత్థియవేవచనాని వా తిత్థియసావకవేవచనాని వా అస్సమణవేవచనాని వా అసక్యపుత్తియవేవచనాని వా, తేహి ఆకారేహి తేహి లిఙ్గేహి తేహి నిమిత్తేహి వదతి విఞ్ఞాపేతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, దుబ్బల్యావికమ్మఞ్చేవ హోతి సిక్ఖా చ పచ్చక్ఖాతా.
౫౪. ‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, అపచ్చక్ఖాతా హోతి సిక్ఖా? ఇధ, భిక్ఖవే, యేహి ఆకారేహి యేహి లిఙ్గేహి యేహి నిమిత్తేహి సిక్ఖా పచ్చక్ఖాతా హోతి తేహి ఆకారేహి తేహి లిఙ్గేహి తేహి నిమిత్తేహి ఉమ్మత్తకో సిక్ఖం పచ్చక్ఖాతి, అపచ్చక్ఖాతా హోతి సిక్ఖా. ఉమ్మత్తకస్స సన్తికే సిక్ఖం పచ్చక్ఖాతి, అపచ్చక్ఖాతా హోతి సిక్ఖా. ఖిత్తచిత్తో సిక్ఖం పచ్చక్ఖాతి, అపచ్చక్ఖాతా హోతి సిక్ఖా. ఖిత్తచిత్తస్స సన్తికే సిక్ఖం పచ్చక్ఖాతి, అపచ్చక్ఖాతా హోతి సిక్ఖా. వేదనాట్టో సిక్ఖం పచ్చక్ఖాతి, అపచ్చక్ఖాతా హోతి సిక్ఖా. వేదనాట్టస్స సన్తికే సిక్ఖం పచ్చక్ఖాతి, అపచ్చక్ఖాతా హోతి సిక్ఖా. దేవతాయ సన్తికే సిక్ఖం పచ్చక్ఖాతి, అపచ్చక్ఖాతా హోతి సిక్ఖా. తిరచ్ఛానగతస్స సన్తికే సిక్ఖం పచ్చక్ఖాతి, అపచ్చక్ఖాతా హోతి సిక్ఖా. అరియకేన మిలక్ఖస్స [మిలక్ఖకస్స (సీ. స్యా.) మిలక్ఖుస్స (క.)] సన్తికే సిక్ఖం పచ్చక్ఖాతి, సో చ న పటివిజానాతి, అపచ్చక్ఖాతా హోతి సిక్ఖా. మిలక్ఖకేన అరియకస్స సన్తికే సిక్ఖం పచ్చక్ఖాతి, సో చ న పటివిజానాతి, అపచ్చక్ఖాతా హోతి సిక్ఖా. అరియకేన అరియస్స సన్తికే సిక్ఖం పచ్చక్ఖాతి, సో చ న పటివిజానాతి, అపచ్చక్ఖాతా హోతి సిక్ఖా. మిలక్ఖకేన మిలక్ఖస్స సన్తికే సిక్ఖం పచ్చక్ఖాతి, సో చ న పటివిజానాతి, అపచ్చక్ఖాతా హోతి సిక్ఖా. దవాయ సిక్ఖం పచ్చక్ఖాతి, అపచ్చక్ఖాతా హోతి సిక్ఖా. రవాయ సిక్ఖం పచ్చక్ఖాతి, అపచ్చక్ఖాతా హోతి సిక్ఖా. అసావేతుకామో సావేతి, అపచ్చక్ఖాతా హోతి సిక్ఖా. సావేతుకామో న సావేతి, అపచ్చక్ఖాతా హోతి సిక్ఖా. అవిఞ్ఞుస్స సావేతి, అపచ్చక్ఖాతా హోతి సిక్ఖా. విఞ్ఞుస్స న సావేతి, అపచ్చక్ఖాతా హోతి సిక్ఖా. సబ్బసో వా పన న సావేతి, అపచ్చక్ఖాతా హోతి సిక్ఖా. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, అపచ్చక్ఖాతా హోతి సిక్ఖా’’.
౫౫. [మహాని. ౪౯, ౫౦, ౫౧] మేథునధమ్మో నామ యో సో అసద్ధమ్మో గామధమ్మో వసలధమ్మో దుట్ఠుల్లం ఓదకన్తికం రహస్సం ద్వయంద్వయసమాపత్తి, ఏసో మేథునధమ్మో నామ.
పటిసేవతి నామ యో నిమిత్తేన నిమిత్తం అఙ్గజాతేన అఙ్గజాతం అన్తమసో తిలఫలమత్తమ్పి పవేసేతి, ఏసో పటిసేవతి నామ.
అన్తమసో తిరచ్ఛానగతాయపీతి తిరచ్ఛానగతిత్థియాపి మేథునం ధమ్మం పటిసేవిత్వా అస్సమణో హోతి అసక్యపుత్తియో, పగేవ మనుస్సిత్థియా. తేన వుచ్చతి – ‘అన్తమసో తిరచ్ఛానగతాయపీ’తి.
పారాజికో హోతీతి సేయ్యథాపి నామ పురిసో సీసచ్ఛిన్నో అభబ్బో తేన సరీరబన్ధనేన జీవితుం, ఏవమేవ భిక్ఖు మేథునం ధమ్మం పటిసేవిత్వా అస్సమణో హోతి అసక్యపుత్తియో. తేన వుచ్చతి – ‘పారాజికో హోతీ’తి.
అసంవాసోతి సంవాసో నామ ఏకకమ్మం ఏకుద్దేసో సమసిక్ఖతా – ఏసో సంవాసో నామ. సో తేన సద్ధిం నత్థి. తేన వుచ్చతి – ‘అసంవాసో’తి.
౫౬. తిస్సో ఇత్థియో – మనుస్సిత్థీ, అమనుస్సిత్థీ, తిరచ్ఛానగతిత్థీ. తయో ఉభతోబ్యఞ్జనకా – మనుస్సుభతోబ్యఞ్జనకో, అమనుస్సుభతోబ్యఞ్జనకో, తిరచ్ఛానగతుభతోబ్యఞ్జనకో. తయో పణ్డకా – మనుస్సపణ్డకో, అమనుస్సపణ్డకో, తిరచ్ఛానగతపణ్డకో. తయో పురిసా – మనుస్సపురిసో, అమనుస్సపురిసో, తిరచ్ఛానగతపురిసో.
మనుస్సిత్థియా తయో మగ్గే మేథునం ధమ్మం పటిసేవన్తస్స ఆపత్తి పారాజికస్స – వచ్చమగ్గే, పస్సావమగ్గే, ముఖే. అమనుస్సిత్థియా…పే… తిరచ్ఛానగతిత్థియా తయో మగ్గే మేథునం ధమ్మం పటిసేవన్తస్స ఆపత్తి పారాజికస్స – వచ్చమగ్గే, పస్సావమగ్గే, ముఖే. మనుస్సుభతోబ్యఞ్జనకస్స… అమనుస్సుభతోబ్యఞ్జనకస్స… తిరచ్ఛానగతుభతోబ్యఞ్జనకస్స తయో మగ్గే మేథునం ధమ్మం పటిసేవన్తస్స ఆపత్తి పారాజికస్స – వచ్చమగ్గే, పస్సావమగ్గే, ముఖే. మనుస్సపణ్డకస్స ద్వే మగ్గే మేథునం ధమ్మం పటిసేవన్తస్స ఆపత్తి పారాజికస్స – వచ్చమగ్గే, ముఖే. అమనుస్సపణ్డకస్స… తిరచ్ఛానగతపణ్డకస్స… మనుస్సపురిసస్స… అమనుస్సపురిసస్స… తిరచ్ఛానగతపురిసస్స ద్వే మగ్గే మేథునం ధమ్మం పటిసేవన్తస్స ఆపత్తి పారాజికస్స – వచ్చమగ్గే, ముఖే.
౫౭. భిక్ఖుస్స సేవనచిత్తం ఉపట్ఠితే మనుస్సిత్థియా వచ్చమగ్గం అఙ్గజాతం పవేసేన్తస్స ఆపత్తి పారాజికస్స. భిక్ఖుస్స సేవనచిత్తం ఉపట్ఠితే మనుస్సిత్థియా పస్సావమగ్గం… ముఖం అఙ్గజాతం పవేసేన్తస్స ఆపత్తి పారాజికస్స. భిక్ఖుస్స సేవనచిత్తం ఉపట్ఠితే అమనుస్సిత్థియా… తిరచ్ఛానగతిత్థియా… మనుస్సుభతోబ్యఞ్జనకస్స… అమనుస్సుభతోబ్యఞ్జనకస్స… తిరచ్ఛానగతుభతోబ్యఞ్జనకస్స… వచ్చమగ్గం పస్సావమగ్గం ముఖం అఙ్గజాతం పవేసేన్తస్స ఆపత్తి పారాజికస్స. భిక్ఖుస్స సేవనచిత్తం ఉపట్ఠితే మనుస్సపణ్డకస్స వచ్చమగ్గం ముఖం అఙ్గజాతం పవేసేన్తస్స ఆపత్తి పారాజికస్స. భిక్ఖుస్స సేవనచిత్తం ఉపట్ఠితే అమనుస్సపణ్డకస్స… తిరచ్ఛానగతపణ్డకస్స… మనుస్సపురిసస్స… అమనుస్సపురిసస్స… తిరచ్ఛానగతపురిసస్స వచ్చమగ్గం ముఖం అఙ్గజాతం పవేసేన్తస్స ఆపత్తి పారాజికస్స.
౫౮. భిక్ఖుపచ్చత్థికా మనుస్సిత్థిం భిక్ఖుస్స సన్తికే ఆనేత్వా వచ్చమగ్గేన అఙ్గజాతం అభినిసీదేన్తి. సో చే పవేసనం సాదియతి [పవిసనం సాదయతి (క.)], పవిట్ఠం సాదియతి, ఠితం సాదియతి, ఉద్ధరణం సాదియతి, ఆపత్తి పారాజికస్స. భిక్ఖుపచ్చత్థికా మనుస్సిత్థిం భిక్ఖుస్స సన్తికే ఆనేత్వా వచ్చమగ్గేన అఙ్గజాతం అభినిసీదేన్తి. సో చే పవేసనం న సాదియతి, పవిట్ఠం సాదియతి, ఠితం సాదియతి, ఉద్ధరణం సాదియతి, ఆపత్తి పారాజికస్స. భిక్ఖుపచ్చత్థికా మనుస్సిత్థిం భిక్ఖుస్స సన్తికే ఆనేత్వా వచ్చమగ్గేన అఙ్గజాతం అభినిసీదేన్తి. సో చే పవేసనం న సాదియతి, పవిట్ఠం న సాదియతి, ఠితం సాదియతి, ఉద్ధరణం సాదియతి, ఆపత్తి పారాజికస్స. భిక్ఖుపచ్చత్థికా మనుస్సిత్థిం భిక్ఖుస్స సన్తికే ఆనేత్వా వచ్చమగ్గేన అఙ్గజాతం అభినిసీదేన్తి. సో చే పవేసనం న సాదియతి, పవిట్ఠం న సాదియతి, ఠితం న సాదియతి, ఉద్ధరణం సాదియతి ఆపత్తి పారాజికస్స. భిక్ఖుపచ్చత్థికా మనుస్సిత్థిం భిక్ఖుస్స సన్తికే ఆనేత్వా వచ్చమగ్గేన అఙ్గజాతం అభినిసీదేన్తి. సో చే పవేసనం న సాదియతి, పవిట్ఠం న సాదియతి, ఠితం న సాదియతి, ఉద్ధరణం న సాదియతి, అనాపత్తి.
భిక్ఖుపచ్చత్థికా మనుస్సిత్థిం భిక్ఖుస్స సన్తికే ఆనేత్వా పస్సావమగ్గేన… ముఖేన అఙ్గజాతం అభినిసీదేన్తి. సో చే పవేసనం సాదియతి, పవిట్ఠం సాదియతి, ఠితం సాదియతి, ఉద్ధరణం సాదియతి, ఆపత్తి పారాజికస్స…పే… న సాదియతి, అనాపత్తి.
౫౯. భిక్ఖుపచ్చత్థికా మనుస్సిత్థిం జాగరన్తిం… సుత్తం… మత్తం… ఉమ్మత్తం… పమత్తం… మతం అక్ఖాయితం… మతం యేభుయ్యేన అక్ఖాయితం…పే… ఆపత్తి పారాజికస్స. మతం యేభుయ్యేన ఖాయితం భిక్ఖుస్స సన్తికే ఆనేత్వా వచ్చమగ్గేన… పస్సావమగ్గేన… ముఖేన అఙ్గజాతం అభినిసీదేన్తి. సో చే పవేసనం సాదియతి, పవిట్ఠం సాదియతి, ఠితం సాదియతి, ఉద్ధరణం సాదియతి, ఆపత్తి థుల్లచ్చయస్స…పే… న సాదియతి, అనాపత్తి.
భిక్ఖుపచ్చత్థికా అమనుస్సిత్థిం… తిరచ్ఛానగతిత్థిం… మనుస్సుభతోబ్యఞ్జనకం… అమనుస్సుభతోబ్యఞ్జనకం… తిరచ్ఛానగతుభతోబ్యఞ్జనకం భిక్ఖుస్స సన్తికే ఆనేత్వా వచ్చమగ్గేన… పస్సావమగ్గేన… ముఖేన అఙ్గజాతం అభినిసీదేన్తి. సో చే పవేసనం సాదియతి, పవిట్ఠం సాదియతి, ఠితం సాదియతి, ఉద్ధరణం సాదియతి, ఆపత్తి పారాజికస్స…పే… న సాదియతి, అనాపత్తి.
భిక్ఖుపచ్చత్థికా తిరచ్ఛానగతుభతోబ్యఞ్జనకం జాగరన్తం… సుత్తం… మత్తం… ఉమ్మత్తం… పమత్తం… మతం అక్ఖాయితం… మతం యేభుయ్యేన అక్ఖాయితం…పే… ఆపత్తి పారాజికస్స. మతం యేభుయ్యేన ఖాయితం భిక్ఖుస్స సన్తికే ఆనేత్వా వచ్చమగ్గేన… పస్సావమగ్గేన… ముఖేన అఙ్గజాతం అభినిసీదేన్తి. సో చే పవేసనం సాదియతి, పవిట్ఠం సాదియతి, ఠితం సాదియతి, ఉద్ధరణం సాదియతి, ఆపత్తి థుల్లచ్చయస్స…పే… న సాదియతి, అనాపత్తి.
భిక్ఖుపచ్చత్థికా మనుస్సపణ్డకం… అమనుస్సపణ్డకం… తిరచ్ఛానగతపణ్డకం భిక్ఖుస్స సన్తికే ఆనేత్వా వచ్చమగ్గేన… ముఖేన అఙ్గజాతం అభినిసీదేన్తి. సో చే పవేసనం సాదియతి, పవిట్ఠం సాదియతి, ఠితం సాదియతి, ఉద్ధరణం సాదియతి, ఆపత్తి పారాజికస్స…పే… న సాదియతి, అనాపత్తి.
భిక్ఖుపచ్చత్థికా తిరచ్ఛానగతపణ్డకం జాగరన్తం… సుత్తం… మత్తం… ఉమ్మత్తం… పమత్తం… మతం అక్ఖాయితం … మతం యేభుయ్యేన అక్ఖాయితం…పే… ఆపత్తి పారాజికస్స. మతం యేభుయ్యేన ఖాయితం భిక్ఖుస్స సన్తికే ఆనేత్వా వచ్చమగ్గేన… ముఖేన అఙ్గజాతం అభినిసీదేన్తి. సో చే పవేసనం సాదియతి, పవిట్ఠం సాదియతి, ఠితం సాదియతి, ఉద్ధరణం సాదియతి, ఆపత్తి థుల్లచ్చయస్స…పే… న సాదియతి, అనాపత్తి.
౬౦. భిక్ఖుపచ్చత్థికా మనుస్సపురిసం… అమనుస్సపురిసం… తిరచ్ఛానగతపురిసం భిక్ఖుస్స సన్తికే ఆనేత్వా వచ్చమగ్గేన… ముఖేన అఙ్గజాతం అభినిసీదేన్తి. సో చే పవేసనం సాదియతి, పవిట్ఠం సాదియతి, ఠితం సాదియతి, ఉద్ధరణం సాదియతి, ఆపత్తి పారాజికస్స…పే… న సాదియతి, అనాపత్తి.
భిక్ఖుపచ్చత్థికా తిరచ్ఛానగతపురిసం జాగరన్తం… సుత్తం… మత్తం… ఉమ్మత్తం… పమత్తం… మతం అక్ఖాయితం… మతం యేభుయ్యేన అక్ఖాయితం…పే… ఆపత్తి పారాజికస్స. మతం యేభుయ్యేన ఖాయితం భిక్ఖుస్స సన్తికే ఆనేత్వా వచ్చమగ్గేన… ముఖేన అఙ్గజాతం అభినిసీదేన్తి. సో చే పవేసనం సాదియతి, పవిట్ఠం సాదియతి, ఠితం సాదియతి, ఉద్ధరణం సాదియతి, ఆపత్తి థుల్లచ్చయస్స…పే… న సాదియతి, అనాపత్తి.
౬౧. భిక్ఖుపచ్చత్థికా మనుస్సిత్థిం భిక్ఖుస్స సన్తికే ఆనేత్వా వచ్చమగ్గేన… పస్సావమగ్గేన… ముఖేన అఙ్గజాతం అభినిసీదేన్తి సన్థతాయ అసన్థతస్స, అసన్థతాయ సన్థతస్స, సన్థతాయ సన్థతస్స, అసన్థతాయ అసన్థతస్స. సో చే పవేసనం సాదియతి, పవిట్ఠం సాదియతి, ఠితం సాదియతి, ఉద్ధరణం సాదియతి, ఆపత్తి పారాజికస్స…పే… న సాదియతి, అనాపత్తి.
భిక్ఖుపచ్చత్థికా మనుస్సిత్థిం జాగరన్తిం… సుత్తం… మత్తం… ఉమ్మత్తం… పమత్తం… మతం అక్ఖాయితం… మతం యేభుయ్యేన అక్ఖాయితం…పే… ఆపత్తి పారాజికస్స. మతం యేభుయ్యేన ఖాయితం భిక్ఖుస్స సన్తికే ఆనేత్వా వచ్చమగ్గేన… పస్సావమగ్గేన… ముఖేన అఙ్గజాతం అభినిసీదేన్తి, సన్థతాయ అసన్థతస్స, అసన్థతాయ సన్థతస్స, సన్థతాయ సన్థతస్స, అసన్థతాయ అసన్థతస్స. సో చే పవేసనం సాదియతి, పవిట్ఠం సాదియతి, ఠితం సాదియతి, ఉద్ధరణం సాదియతి, ఆపత్తి థుల్లచ్చయస్స…పే… న సాదియతి, అనాపత్తి.
భిక్ఖుపచ్చత్థికా అమనుస్సిత్థిం… తిరచ్ఛానగతిత్థిం… మనుస్సుభతోబ్యఞ్జనకం… అమనస్సుభతోబ్యఞ్జనకం … తిరచ్ఛానగతుభతోబ్యఞ్జనకం భిక్ఖుస్స సన్తికే ఆనేత్వా వచ్చమగ్గేన… పస్సావమగ్గేన… ముఖేన అఙ్గజాతం అభినిసీదేన్తి సన్థతస్స అసన్థతస్స, అసన్థతస్స సన్థతస్స, సన్థతస్స సన్థతస్స, అసన్థతస్స అసన్థతస్స. సో చే పవేసనం సాదియతి, పవిట్ఠం సాదియతి, ఠితం సాదియతి, ఉద్ధరణం సాదియతి, ఆపత్తి పారాజికస్స…పే… న సాదియతి, అనాపత్తి.
భిక్ఖుపచ్చత్థికా తిరచ్ఛానగతుభతోబ్యఞ్జనకం జాగరన్తం… సుత్తం… మత్తం… ఉమ్మత్తం… పమత్తం… మతం అక్ఖాయితం… మతం యేభుయ్యేన అక్ఖాయితం…పే… ఆపత్తి పారాజికస్స. మతం యేభుయ్యేన ఖాయితం భిక్ఖుస్స సన్తికే ఆనేత్వా వచ్చమగ్గేన… పస్సావమగ్గేన… ముఖేన అఙ్గజాతం అభినిసీదేన్తి, సన్థతస్స అసన్థతస్స, అసన్థతస్స సన్థతస్స, సన్థతస్స సన్థతస్స, అసన్థతస్స అసన్థతస్స. సో చే పవేసనం సాదియతి, పవిట్ఠం సాదియతి, ఠితం సాదియతి, ఉద్ధరణం సాదియతి, ఆపత్తి థుల్లచ్చయస్స…పే… న సాదియతి, అనాపత్తి.
౬౨. భిక్ఖుపచ్చత్థికా మనుస్సపణ్డకం… అమనుస్సపణ్డకం… తిరచ్ఛానగతపణ్డకం… మనుస్సపురిసం… అమనుస్సపురిసం… తిరచ్ఛానగతపురిసం భిక్ఖుస్స సన్తికే ఆనేత్వా వచ్చమగ్గేన… ముఖేన అఙ్గజాతం అభినిసీదేన్తి సన్థతస్స అసన్థతస్స, అసన్థతస్స సన్థతస్స, సన్థతస్స సన్థతస్స, అసన్థతస్స అసన్థతస్స. సో చే పవేసనం సాదియతి, పవిట్ఠం సాదియతి, ఠితం సాదియతి, ఉద్ధరణం సాదియతి, ఆపత్తి పారాజికస్స…పే… న సాదియతి, అనాపత్తి.
భిక్ఖుపచ్చత్థికా తిరచ్ఛానగతపురిసం జాగరన్తం… సుత్తం… మత్తం… ఉమ్మత్తం… పమత్తం… మతం అక్ఖాయితం… మతం యేభుయ్యేన అక్ఖాయితం…పే… ఆపత్తి పారాజికస్స. మతం యేభుయ్యేన ఖాయితం భిక్ఖుస్స సన్తికే ఆనేత్వా వచ్చమగ్గేన… ముఖేన అఙ్గజాతం అభినిసీదేన్తి, సన్థతస్స అసన్థతస్స, అసన్థతస్స సన్థతస్స, సన్థతస్స సన్థతస్స, అసన్థతస్స అసన్థతస్స. సో చ పవేసనం సాదియతి, పవిట్ఠం సాదియతి, ఠితం సాదియతి, ఉద్ధరణం సాదియతి, ఆపత్తి థుల్లచ్చయస్స…పే… న సాదియతి, అనాపత్తి.
౬౩. భిక్ఖుపచ్చత్థికా భిక్ఖుం మనుస్సిత్థియా సన్తికే ఆనేత్వా అఙ్గజాతేన వచ్చమగ్గం… పస్సావమగ్గం… ముఖం అభినిసీదేన్తి. సో చే పవేసనం సాదియతి, పవిట్ఠం సాదియతి, ఠితం సాదియతి, ఉద్ధరణం సాదియతి, ఆపత్తి పారాజికస్స…పే… న సాదియతి, అనాపత్తి.
భిక్ఖుపచ్చత్థికా భిక్ఖుం మనుస్సిత్థియా జాగరన్తియా… సుత్తాయ… మత్తాయ… ఉమ్మత్తాయ… పమత్తాయ … మతాయ అక్ఖాయితాయ… మతాయ యేభుయ్యేన అక్ఖాయితాయ…పే… ఆపత్తి పారాజికస్స. మతాయ యేభుయ్యేన ఖాయితాయ సన్తికే ఆనేత్వా అఙ్గజాతేన వచ్చమగ్గం… పస్సావమగ్గం… ముఖం అభినిసీదేన్తి. సో చే పవేసనం సాదియతి, పవిట్ఠం సాదియతి, ఠితం సాదియతి, ఉద్ధరణం సాదియతి, ఆపత్తి థుల్లచ్చయస్స…పే… న సాదియతి, అనాపత్తి.
భిక్ఖుపచ్చత్థికా భిక్ఖుం అమనుస్సిత్థియా… తిరచ్ఛానగతిత్థియా… మనుస్సుభతోబ్యఞ్జనకస్స… అమనుస్సుభతోబ్యఞ్జనకస్స… తిరచ్ఛానగతుభతోబ్యఞ్జనకస్స… మనుస్సపణ్డకస్స… అమనుస్సపణ్డకస్స… తిరచ్ఛానగతపణ్డకస్స… మనుస్సపురిసస్స… అమనుస్సపురిసస్స… తిరచ్ఛానగతపురిసస్స సన్తికే ఆనేత్వా అఙ్గజాతేన వచ్చమగ్గం… ముఖం అభినిసీదేన్తి. సో చే పవేసనం సాదియతి, పవిట్ఠం సాదియతి, ఠితం సాదియతి, ఉద్ధరణం సాదియతి, ఆపత్తి పారాజికస్స…పే… న సాదియతి, అనాపత్తి.
భిక్ఖుపచ్చత్థికా భిక్ఖుం తిరచ్ఛానగతపురిసస్స జాగరన్తస్స… సుత్తస్స… మత్తస్స… ఉమ్మత్తస్స… పమత్తస్స… మతస్స అక్ఖాయితస్స… మతస్స యేభుయ్యేన అక్ఖాయితస్స…పే… ఆపత్తి పారాజికస్స. మతస్స యేభుయ్యేన ఖాయితస్స సన్తికే ఆనేత్వా అఙ్గజాతేన వచ్చమగ్గం… ముఖం అభినిసీదేన్తి. సో చే పవేసనం సాదియతి, పవిట్ఠం సాదియతి, ఠితం సాదియతి, ఉద్ధరణం సాదియతి, ఆపత్తి థుల్లచ్చయస్స…పే… న సాదియతి, అనాపత్తి.
౬౪. భిక్ఖుపచ్చత్థికా భిక్ఖుం మనుస్సిత్థియా సన్తికే ఆనేత్వా అఙ్గజాతేన వచ్చమగ్గం… పస్సావమగ్గం… ముఖం అభినిసీదేన్తి సన్థతస్స అసన్థతాయ, అసన్థతస్స సన్థతాయ, సన్థతస్స సన్థతాయ, అసన్థతస్స అసన్థతాయ. సో చే పవేసనం సాదియతి, పవిట్ఠం సాదియతి, ఠితం సాదియతి, ఉద్ధరణం సాదియతి, ఆపత్తి పారాజికస్స…పే… న సాదియతి, అనాపత్తి.
భిక్ఖుపచ్చత్థికా భిక్ఖుం మనుస్సిత్థియా జాగరన్తియా… సుత్తాయ… మత్తాయ… ఉమ్మత్తాయ… పమత్తాయ… మతాయ అక్ఖాయితాయ… మతాయ యేభుయ్యేన అక్ఖాయితాయ…పే… ఆపత్తి పారాజికస్స. మతాయ యేభుయ్యేన ఖాయితాయ సన్తికే ఆనేత్వా అఙ్గజాతేన వచ్చమగ్గం… పస్సావమగ్గం… ముఖం అభినిసీదేన్తి సన్థతస్స అసన్థతాయ, అసన్థతస్స సన్థతాయ, సన్థతస్స సన్థతాయ, అసన్థతస్స అసన్థతాయ. సో చే పవేసనం సాదియతి, పవిట్ఠం సాదియతి, ఠితం సాదియతి, ఉద్ధరణం సాదియతి, ఆపత్తి థుల్లచ్చయస్స…పే… న సాదియతి, అనాపత్తి.
భిక్ఖుపచ్చత్థికా భిక్ఖుం అమనుస్సిత్థియా… తిరచ్ఛానగతిత్థియా… మనుస్సుభతోబ్యఞ్జనకస్స… అమనుస్సుభతోబ్యఞ్జనకస్స… తిరచ్ఛానగతుభతోబ్యఞ్జనకస్స… మనుస్సపణ్డకస్స… అమనుస్సపణ్డకస్స… తిరచ్ఛానగతపణ్డకస్స… మనుస్సపురిసస్స… అమనుస్సపురిసస్స… తిరచ్ఛానగతపురిసస్స సన్తికే ఆనేత్వా అఙ్గజాతేన వచ్చమగ్గం… ముఖం అభినిసీదేన్తి సన్థతస్స అసన్థతస్స, అసన్థతస్స సన్థతస్స, సన్థతస్స సన్థతస్స, అసన్థతస్స అసన్థతస్స. సో చే పవేసనం సాదియతి, పవిట్ఠం సాదియతి, ఠితం సాదియతి, ఉద్ధరణం సాదియతి, ఆపత్తి పారాజికస్స…పే… న సాదియతి, అనాపత్తి.
౬౫. భిక్ఖుపచ్చత్థికా భిక్ఖుం తిరచ్ఛానగతపురిసస్స జాగరన్తస్స… సుత్తస్స… మత్తస్స… ఉమ్మత్తస్స… పమత్తస్స… మతస్స అక్ఖాయితస్స… మతస్స యేభుయ్యేన అక్ఖాయితస్స…పే… ఆపత్తి పారాజికస్స. మతస్స యేభుయ్యేన ఖాయితస్స సన్తికే ఆనేత్వా అఙ్గజాతేన వచ్చమగ్గం… ముఖం అభినిసీదేన్తి సన్థతస్స అసన్థతస్స, అసన్థతస్స సన్థతస్స, సన్థతస్స సన్థతస్స, అసన్థతస్స అసన్థతస్స. సో చే పవేసనం సాదియతి, పవిట్ఠం సాదియతి, ఠితం సాదియతి, ఉద్ధరణం సాదియతి, ఆపత్తి థుల్లచ్చయస్స…పే… న సాదియతి, అనాపత్తి.
యథా భిక్ఖుపచ్చత్థికా విత్థారితా, ఏవం విత్థారేతబ్బా.
రాజపచ్చత్థికా… చోరపచ్చత్థికా… ధుత్తపచ్చత్థికా… ఉప్పళగన్ధపచ్చత్థికా. సంఖిత్తం.
౬౬. మగ్గేన మగ్గం పవేసేతి, ఆపత్తి పారాజికస్స. మగ్గేన అమగ్గం పవేసేతి, ఆపత్తి పారాజికస్స. అమగ్గేన మగ్గం పవేసేతి, ఆపత్తి పారాజికస్స. అమగ్గేన అమగ్గం పవేసేతి, ఆపత్తి థుల్లచ్చయస్స.
భిక్ఖు సుత్తభిక్ఖుమ్హి విప్పటిపజ్జతి; పటిబుద్ధో సాదియతి, ఉభో నాసేతబ్బా. పటిబుద్ధో న సాదియతి, దూసకో నాసేతబ్బో. భిక్ఖు సుత్తసామణేరమ్హి విప్పటిపజ్జతి; పటిబుద్ధో సాదియతి, ఉభో నాసేతబ్బా. పటిబుద్ధో న సాదియతి, దూసకో నాసేతబ్బో. సామణేరో సుత్తభిక్ఖుమ్హి విప్పటిపజ్జతి; పటిబుద్ధో సాదియతి, ఉభో నాసేతబ్బా. పటిబుద్ధో న సాదియతి, దూసకో నాసేతబ్బో. సామణేరో సుత్తసామణేరమ్హి విప్పటిపజ్జతి; పటిబుద్ధో సాదియతి, ఉభో నాసేతబ్బా. పటిబుద్ధో న సాదియతి, దూసకో నాసేతబ్బో.
అనాపత్తి అజానన్తస్స, అసాదియన్తస్స, ఉమ్మత్తకస్స, ఖిత్తచిత్తస్స, వేదనాట్టస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.
సన్థతభాణవారో నిట్ఠితో.
వినీతవత్థుఉద్దానగాథా
మక్కటీ వజ్జిపుత్తా చ, గిహీ నగ్గో చ తిత్థియా;
దారికుప్పలవణ్ణా చ, బ్యఞ్జనేహిపరే దువే.
మాతా ధీతా భగినీ చ, జాయా చ ముదు లమ్బినా;
ద్వే వణా లేపచిత్తఞ్చ, దారుధీతలికాయ చ.
సున్దరేన సహ పఞ్చ, పఞ్చ సివథికట్ఠికా;
నాగీ యక్ఖీ చ పేతీ చ, పణ్డకోపహతో ఛుపే.
భద్దియే అరహం సుత్తో, సావత్థియా చతురో పరే;
వేసాలియా తయో మాలా, సుపినే భారుకచ్ఛకో.
సుపబ్బా సద్ధా భిక్ఖునీ, సిక్ఖమానా సామణేరీ చ;
వేసియా పణ్డకో గిహీ, అఞ్ఞమఞ్ఞం వుడ్ఢపబ్బజితో మిగోతి.
వినీతవత్థు
౬౭. తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరో భిక్ఖు మక్కటియా మేథునం ధమ్మం పటిసేవి. తస్స కుక్కుచ్చం అహోసి – ‘‘భగవతా సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం, కచ్చి ను ఖో అహం పారాజికం ఆపత్తిం ఆపన్నో’’తి? భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసి. ‘‘ఆపత్తిం త్వం, భిక్ఖు, ఆపన్నో పారాజిక’’న్తి.
తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా వేసాలికా వజ్జిపుత్తకా భిక్ఖూ సిక్ఖం అపచ్చక్ఖాయ దుబ్బల్యం అనావికత్వా మేథునం ధమ్మం పటిసేవింసు. తేసం కుక్కుచ్చం అహోసి – ‘‘భగవతా సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం, కచ్చి ను ఖో మయం పారాజికం ఆపత్తిం ఆపన్నా’’తి? భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘ఆపత్తిం తుమ్హే, భిక్ఖవే, ఆపన్నా పారాజిక’’న్తి.
తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరో భిక్ఖు – ‘ఏవం మే అనాపత్తి భవిస్సతీ’తి, గిహిలిఙ్గేన మేథునం ధమ్మం పటిసేవి. తస్స కుక్కుచ్చం అహోసి ‘‘భగవతా సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం, కచ్చి ను ఖో అహం పారాజికం ఆపత్తిం ఆపన్నో’’తి? భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసి. ‘‘ఆపత్తిం త్వం, భిక్ఖు, ఆపన్నో పారాజిక’’న్తి.
తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరో భిక్ఖు – ‘ఏవం మే అనాపత్తి భవిస్సతీ’తి, నగ్గో హుత్వా మేథునం ధమ్మం పటిసేవి. తస్స కుక్కుచ్చం అహోసి…పే… ‘‘ఆపత్తిం త్వం, భిక్ఖు, ఆపన్నో పారాజిక’’న్తి.
తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరో భిక్ఖు – ‘ఏవం మే అనాపత్తి భవిస్సతీ’తి, కుసచీరం నివాసేత్వా… వాకచీరం నివాసేత్వా… ఫలకచీరం నివాసేత్వా… కేసకమ్బలం నివాసేత్వా… వాలకమ్బలం నివాసేత్వా… ఉలూకపక్ఖికం నివాసేత్వా… అజినక్ఖిపం నివాసేత్వా మేథునం ధమ్మం పటిసేవి. తస్స కుక్కుచ్చం అహోసి…పే… ‘‘ఆపత్తిం త్వం, భిక్ఖు, ఆపన్నో పారాజిక’’న్తి.
తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరో పిణ్డచారికో భిక్ఖు పీఠకే నిపన్నం దారికం పస్సిత్వా సారత్తో అఙ్గుట్ఠం అఙ్గజాతం పవేసేసి. సా కాలమకాసి. తస్స కుక్కుచ్చం అహోసి…పే… ‘‘అనాపత్తి, భిక్ఖు, పారాజికస్స. ఆపత్తి సఙ్ఘాదిసేసస్సా’’తి.
౬౮. తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరో మాణవకో ఉప్పలవణ్ణాయ భిక్ఖునియా పటిబద్ధచిత్తో హోతి. అథ ఖో సో మాణవకో ఉప్పలవణ్ణాయ భిక్ఖునియా గామం పిణ్డాయ పవిట్ఠాయ కుటికం పవిసిత్వా నిలీనో అచ్ఛి. ఉప్పలవణ్ణా భిక్ఖునీ పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తా పాదే పక్ఖాలేత్వా కుటికం పవిసిత్వా మఞ్చకే నిసీది. అథ ఖో సో మాణవకో ఉప్పలవణ్ణం భిక్ఖునిం ఉగ్గహేత్వా దూసేసి. ఉప్పలవణ్ణా భిక్ఖునీ భిక్ఖునీనం ఏతమత్థం ఆరోచేసి. భిక్ఖునియో భిక్ఖూనం ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. భిక్ఖూ భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనాపత్తి, భిక్ఖవే, అసాదియన్తియా’’తి.
౬౯. తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరస్స భిక్ఖునో ఇత్థిలిఙ్గం పాతుభూతం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, తంయేవ ఉపజ్ఝం తమేవ ఉపసమ్పదం తానియేవ [తాని (సీ. స్యా.)] వస్సాని భిక్ఖునీహి సఙ్గమితుం [సఙ్కమితుం (సీ. స్యా.)]. యా ఆపత్తియో భిక్ఖూనం భిక్ఖునీహి సాధారణా తా ఆపత్తియో భిక్ఖునీనం సన్తికే వుట్ఠాతుం. యా ఆపత్తియో భిక్ఖూనం భిక్ఖునీహి అసాధారణా తాహి ఆపత్తీహి అనాపత్తీ’’తి.
తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరిస్సా భిక్ఖునియా పురిసలిఙ్గం పాతుభూతం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, తంయేవ ఉపజ్ఝం తమేవ ఉపసమ్పదం తానియేవ [తాని (సీ. స్యా.)] వస్సాని భిక్ఖూహి సఙ్గమితుం [సఙ్కమితుం (సీ. స్యా.)]. యా ఆపత్తియో భిక్ఖునీనం భిక్ఖూహి సాధారణా తా ఆపత్తియో భిక్ఖూనం సన్తికే వుట్ఠాతుం. యా ఆపత్తియో భిక్ఖునీనం భిక్ఖూహి అసాధారణా తాహి ఆపత్తీహి అనాపత్తీ’’తి.
౭౦. తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరో భిక్ఖు – ‘ఏవం మే అనాపత్తి భవిస్సతీ’తి, మాతుయా మేథునం ధమ్మం పటిసేవి… ధీతుయా మేథునం ధమ్మం పటిసేవి… భగినియా మేథునం ధమ్మం పటిసేవి… తస్స కుక్కుచ్చం అహోసి…పే… ‘‘ఆపత్తిం త్వం, భిక్ఖు, ఆపన్నో పారాజిక’’న్తి.
తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరో భిక్ఖు పురాణదుతియికాయ మేథునం ధమ్మం పటిసేవి. తస్స కుక్కుచ్చం అహోసి…పే… ‘‘ఆపత్తిం త్వం, భిక్ఖు, ఆపన్నో పారాజిక’’న్తి.
౭౧. తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరో భిక్ఖు ముదుపిట్ఠికో హోతి. సో అనభిరతియా పీళితో అత్తనో అఙ్గజాతం ముఖేన అగ్గహేసి. తస్స కుక్కుచ్చం అహోసి…పే… ‘‘ఆపత్తిం త్వం, భిక్ఖు, ఆపన్నో పరాజిక’’న్తి.