౫. ఊనవీసతివస్ససిక్ఖాపదం

౪౦౨. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. [ఇదం వత్థు మహావ. ౯౯] తేన ఖో పన సమయేన రాజగహే సత్తరసవగ్గియా దారకా సహాయకా హోన్తి. ఉపాలిదారకో తేసం పామోక్ఖో హోతి. అథ ఖో ఉపాలిస్స మాతాపితూనం ఏతదహోసి – ‘‘కేన ను ఖో ఉపాయేన ఉపాలి అమ్హాకం అచ్చయేన సుఖఞ్చ జీవేయ్య న చ కిలమేయ్యా’’తి? అథ ఖో ఉపాలిస్స మాతాపితూనం ఏతదహోసి – ‘‘సచే ఖో ఉపాలి లేఖం సిక్ఖేయ్య, ఏవం ఖో ఉపాలి అమ్హాకం అచ్చయేన సుఖఞ్చ జీవేయ్య, న చ కిలమేయ్యా’’తి. అథ ఖో ఉపాలిస్స మాతాపితూనం ఏతదహోసి – ‘‘సచే ఖో ఉపాలి లేఖం సిక్ఖిస్సతి, అఙ్గులియో దుక్ఖా భవిస్సన్తి. సచే ఖో ఉపాలి గణనం సిక్ఖేయ్య, ఏవం ఖో ఉపాలి అమ్హాకం అచ్చయేన సుఖఞ్చ జీవేయ్య న చ కిలమేయ్యా’’తి. అథ ఖో ఉపాలిస్స మాతాపితూనం ఏతదహోసి – ‘‘సచే ఖో ఉపాలి గణనం సిక్ఖిస్సతి, ఉరస్స దుక్ఖో భవిస్సతి. సచే ఖో ఉపాలి రూపం సిక్ఖేయ్య, ఏవం ఖో ఉపాలి అమ్హాకం అచ్చయేన సుఖఞ్చ జీవేయ్య న చ కిలమేయ్యా’’తి. అథ ఖో ఉపాలిస్స మాతాపితూనం ఏతదహోసి – ‘‘సచే ఖో ఉపాలి రూపం సిక్ఖిస్సతి, అక్ఖీని దుక్ఖా భవిస్సన్తి. ఇమే ఖో సమణా సక్యపుత్తియా సుఖసీలా సుఖసమాచారా సుభోజనాని భుఞ్జిత్వా నివాతేసు సయనేసు సయన్తి. సచే ఖో ఉపాలి సమణేసు సక్యపుత్తియేసు పబ్బజేయ్య, ఏవం ఖో ఉపాలి అమ్హాకం అచ్చయేన సుఖఞ్చ జీవేయ్య, న చ కిలమేయ్యా’’తి.

అస్సోసి ఖో ఉపాలిదారకో మాతాపితూనం ఇమం కథాసల్లాపం. అథ ఖో ఉపాలిదారకో యేన తే దారకా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తే దారకే ఏతదవోచ – ‘‘ఏథ మయం, అయ్యా, సమణేసు సక్యపుత్తియేసు పబ్బజిస్సామా’’తి. ‘‘సచే ఖో త్వం, అయ్య, పబ్బజిస్ససి, ఏవం మయమ్పి పబ్బజిస్సామా’’తి. అథ ఖో తే దారకా ఏకమేకస్స మాతాపితరో ఉపసఙ్కమిత్వా ఏతదవోచుం – ‘‘అనుజానాథ మం అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జాయా’’తి. అథ ఖో తేసం దారకానం మాతాపితరో – ‘‘సబ్బేపిమే దారకా సమానచ్ఛన్దా కల్యాణాధిప్పాయా’’తి అనుజానింసు. తే భిక్ఖూ ఉపసఙ్కమిత్వా పబ్బజ్జం యాచింసు. తే భిక్ఖూ పబ్బాజేసుం ఉపసమ్పాదేసుం. తే రత్తియా పచ్చూససమయం పచ్చుట్ఠాయ రోదన్తి – ‘‘యాగుం దేథ, భత్తం దేథ, ఖాదనీయం దేథా’’తి. భిక్ఖూ ఏవమాహంసు – ‘‘ఆగమేథ, ఆవుసో, యావ రత్తి విభాయతి. సచే యాగు భవిస్సతి, పివిస్సథ. సచే భత్తం భవిస్సతి, భుఞ్జిస్సథ. సచే ఖాదనీయం భవిస్సతి, ఖాదిస్సథ. నో చే భవిస్సతి యాగు వా భత్తం వా ఖాదనీయం వా, పిణ్డాయ చరిత్వా భుఞ్జిస్సథా’’తి. ఏవమ్పి ఖో తే భిక్ఖూ భిక్ఖూహి వుచ్చమానా రోదన్తియేవ – ‘‘యాగుం దేథ, భత్తం దేథ, ఖాదనీయం దేథా’’తి. సేనాసనం ఊహదన్తిపి ఉమ్మిహన్తిపి.

అస్సోసి ఖో భగవా రత్తియా పచ్చూససమయం పచ్చుట్ఠాయ దారకసద్దం. సుత్వాన ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి – ‘‘కిం ను ఖో సో, ఆనన్ద, దారకసద్దో’’తి? అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసి. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే భిక్ఖుసఙ్ఘం సన్నిపాతాపేత్వా భిక్ఖూ పటిపుచ్ఛి – ‘‘సచ్చం కిర, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ జానం ఊనవీసతివస్సం పుగ్గలం ఉపసమ్పాదేన్తీ’’తి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ తే, భిక్ఖవే, మోఘపురిసా జానం ఊనవీసతివస్సం పుగ్గలం ఉపసమ్పాదేస్సన్తి! ఊనకవీసతివస్సో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో అక్ఖమో హోతి సీతస్స ఉణ్హస్స జిఘచ్ఛాయ పిపాసాయ డంసమకసవాతాతపసరీసపసమ్ఫస్సానం దురుత్తానం దురాగతానం వచనపథానం ఉప్పన్నానం సారీరికానం వేదనానం దుక్ఖానం తిబ్బానం ఖరానం కటుకానం అసాతానం అమనాపానం పాణహరానం అనధివాసకజాతికో హోతి. వీసతివస్సోవ ఖో, భిక్ఖవే, పుగ్గలో ఖమో హోతి సీతస్స ఉణ్హస్స…పే… పాణహరానం అధివాసకజాతికో హోతి. నేతం, భిక్ఖవే, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –

౪౦౩. ‘‘యో పన భిక్ఖు జానం ఊనవీసతివస్సం పుగ్గలం ఉపసమ్పాదేయ్య, సో చ పుగ్గలో అనుపసమ్పన్నో, తే చ భిక్ఖూ గారయ్హా, ఇదం తస్మిం పాచిత్తియ’’న్తి.

౪౦౪. యో పనాతి యో యాదిసో…పే… భిక్ఖూతి…పే… అయం ఇమస్మిం అత్థే అధిప్పేతో భిక్ఖూతి.

జానాతి నామ సామం వా జానాతి, అఞ్ఞే వా తస్స ఆరోచేన్తి, సో వా ఆరోచేతి.

ఊనవీసతివస్సో నామ అప్పత్తవీసతివస్సో.

‘‘ఉపసమ్పాదేస్సామీ’’తి గణం వా ఆచరియం వా పత్తం వా చీవరం వా పరియేసతి, సీమం వా సమ్మన్నతి [సమ్మనతి (క.)], ఆపత్తి దుక్కటస్స. ఞత్తియా దుక్కటం. ద్వీహి కమ్మవాచాహి దుక్కటా. కమ్మవాచాపరియోసానే ఉపజ్ఝాయస్స ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. గణస్స చ ఆచరియస్స చ ఆపత్తి దుక్కటస్స.

౪౦౫. ఊనవీసతివస్సే ఊనవీసతివస్ససఞ్ఞీ ఉపసమ్పాదేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. ఊనవీసతివస్సే వేమతికో ఉపసమ్పాదేతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. ఊనవీసతివస్సే పరిపుణ్ణవీసతివస్ససఞ్ఞీ ఉపసమ్పాదేతి, అనాపత్తి. పరిపుణ్ణవీసతివస్సే ఊనవీసతివస్ససఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స. పరిపుణ్ణవీసతివస్సే వేమతికో, ఆపత్తి దుక్కటస్స. పరిపుణ్ణవీసతివస్సే పరిపుణ్ణవీసతివస్ససఞ్ఞీ, అనాపత్తి.

౪౦౬. అనాపత్తి ఊనవీసతివస్సం పరిపుణ్ణవీసతివస్ససఞ్ఞీ ఉపసమ్పాదేతి, పరిపుణ్ణవీసతివస్సం పరిపుణ్ణవీసతివస్ససఞ్ఞీ ఉపసమ్పాదేతి, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.

ఊనవీసతివస్ససిక్ఖాపదం నిట్ఠితం పఞ్చమం.