౧. భూతగామసిక్ఖాపదం

౮౯. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా ఆళవియం విహరతి అగ్గాళవే చేతియే. తేన ఖో పన సమయేన ఆళవకా భిక్ఖూ నవకమ్మం కరోన్తా రుక్ఖం ఛిన్దన్తిపి ఛేదాపేన్తిపి. అఞ్ఞతరోపి ఆళవకో భిక్ఖు రుక్ఖం ఛిన్దతి. తస్మిం రుక్ఖే అధివత్థా దేవతా తం భిక్ఖుం ఏతదవోచ – ‘‘మా, భన్తే, అత్తనో భవనం కత్తుకామో మయ్హం భవనం ఛిన్దీ’’తి. సో భిక్ఖు అనాదియన్తో ఛిన్ది యేవ, తస్సా చ దేవతాయ దారకస్స బాహుం ఆకోటేసి. అథ ఖో తస్సా దేవతాయ ఏతదహోసి – ‘‘యంన్నూనాహం ఇమం భిక్ఖుం ఇధేవ జీవితా వోరోపేయ్య’’న్తి. అథ ఖో తస్సా దేవతాయ ఏతదహోసి – ‘‘న ఖో మేతం పతిరూపం యాహం ఇమం భిక్ఖుం ఇధేవ జీవితా వోరోపేయ్యం. యన్నూనాహం భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేయ్య’’న్తి. అథ ఖో సా దేవతా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసి. ‘‘సాధు సాధు దేవతే! సాధు ఖో త్వం, దేవతే, తం భిక్ఖుం జీవితా న వోరోపేసి. సచజ్జ త్వం, దేవతే, తం భిక్ఖుం జీవితా వోరోపేయ్యాసి, బహుఞ్చ త్వం, దేవతే, అపుఞ్ఞం పసవేయ్యాసి. గచ్ఛ త్వం, దేవతే, అముకస్మిం ఓకాసే రుక్ఖో వివిత్తో తస్మిం ఉపగచ్ఛా’’తి. మనుస్సా ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ సమణా సక్యపుత్తియా రుక్ఖం ఛిన్దిస్సన్తిపి ఛేదాపేస్సన్తిపి ఏకిన్ద్రియం సమణా సక్యపుత్తియా జీవం విహేఠేస్సన్తీ’’తి!

అస్సోసుం ఖో భిక్ఖూ తేసం మనుస్సానం ఉజ్ఝాయన్తానం ఖియ్యన్తానం విపాచేన్తానం. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఆళవకా భిక్ఖూ రుక్ఖం ఛిన్దిస్సన్తిపి ఛేదాపేస్సన్తిపీ’’తి…పే… ‘‘సచ్చం కిర తుమ్హే, భిక్ఖవే, రుక్ఖం ఛిన్దథాపి ఛేదాపేథాపీ’’తి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ తుమ్హే, మోఘపురిసా, రుక్ఖం ఛిన్దిస్సథాపి, ఛేదాపేస్సథాపి! జీవసఞ్ఞినో హి, మోఘపురిసా, మనుస్సా రుక్ఖస్మిం, నేతం మోఘపురిసా అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –

౯౦. ‘‘భూతగామపాతబ్యతాయ పాచిత్తియ’’న్తి.

౯౧. భూతగామో నామ పఞ్చ బీజజాతాని – మూలబీజం, ఖన్ధబీజం, ఫళుబీజం, అగ్గబీజం, బీజబీజమేవ [బీజబీజఞ్చేవ (ఇతిపి)] పఞ్చమం.

మూలబీజం నామ – హలిద్ది, సిఙ్గివేరం, వచా, వచత్తం, అతివిసా, కటుకరోహిణీ, ఉసీరం, భద్దమూత్తకం, యాని వా పనఞ్ఞానిపి అత్థి మూలే జాయన్తి, మూలే సఞ్జాయన్తి, ఏతం మూలబీజం నామ.

ఖన్ధబీజం నామ – అస్సత్థో, నిగ్రోధో, పిలక్ఖో, ఉదుమ్బరో, కచ్ఛకో, కపిత్థనో, యాని వా పనఞ్ఞానిపి అత్థి ఖన్ధే జాయన్తి, ఖన్ధే సఞ్జాయన్తి, ఏతం ఖన్ధబీజం నామ.

ఫళుబీజం నామ – ఉచ్ఛు, వేళు, నళో, యాని వా పనఞ్ఞానిపి అత్థి పబ్బే జాయన్తి, పబ్బే సఞ్జాయన్తి, ఏతం ఫళుబీజం నామ.

అగ్గబీజం నామ – అజ్జుకం, ఫణిజ్జకం, హిరివేరం, యాని వా పనఞ్ఞానిపి అత్థి అగ్గే జాయన్తి, అగ్గే సఞ్జాయన్తి, ఏతం అగ్గబీజం నామ.

బీజబీజం నామ – పుబ్బణ్ణం, అపరణ్ణం, యాని వా పనఞ్ఞానిపి అత్థి బీజే జాయన్తి, బీజే సఞ్జాయన్తి, ఏతం బీజబీజం నామ.

౯౨. బీజే బీజసఞ్ఞీ ఛిన్దతి వా ఛేదాపేతి వా, భిన్దతి వా భేదాపేతి వా, పచతి వా పచాపేతి వా, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. బీజే వేమతికో ఛిన్దతి వా ఛేదాపేతి వా, భిన్దతి వా భేదాపేతి వా, పచతి వా పచాపేతి వా, ఆపత్తి దుక్కటస్స. బీజే అబీజసఞ్ఞీ ఛిన్దతి వా ఛేదాపేతి వా, భిన్దతి వా భేదాపేతి వా, పచతి వా పచాపేతి వా, అనాపత్తి. అబీజే బీజసఞ్ఞీ ఆపత్తి దుక్కటస్స. అబీజే వేమతికో, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అబీజే అబీజసఞ్ఞీ, అనాపత్తి.

౯౩. అనాపత్తి – ‘‘ఇమం జాన, ఇమం దేహి, ఇమం ఆహర, ఇమినా అత్థో, ఇమం కప్పియం కరోహీ’’తి భణతి, అసఞ్చిచ్చ, అస్సతియా, అజానన్తస్స, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.

భూతగామసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం పఠమం.