౨. భూతగామవగ్గో

౧. భూతగామసిక్ఖాపదం

౮౯. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా ఆళవియం విహరతి అగ్గాళవే చేతియే. తేన ఖో పన సమయేన ఆళవకా భిక్ఖూ నవకమ్మం కరోన్తా రుక్ఖం ఛిన్దన్తిపి ఛేదాపేన్తిపి. అఞ్ఞతరోపి ఆళవకో భిక్ఖు రుక్ఖం ఛిన్దతి. తస్మిం రుక్ఖే అధివత్థా దేవతా తం భిక్ఖుం ఏతదవోచ – ‘‘మా, భన్తే, అత్తనో భవనం కత్తుకామో మయ్హం భవనం ఛిన్దీ’’తి. సో భిక్ఖు అనాదియన్తో ఛిన్ది యేవ, తస్సా చ దేవతాయ దారకస్స బాహుం ఆకోటేసి. అథ ఖో తస్సా దేవతాయ ఏతదహోసి – ‘‘యంన్నూనాహం ఇమం భిక్ఖుం ఇధేవ జీవితా వోరోపేయ్య’’న్తి. అథ ఖో తస్సా దేవతాయ ఏతదహోసి – ‘‘న ఖో మేతం పతిరూపం యాహం ఇమం భిక్ఖుం ఇధేవ జీవితా వోరోపేయ్యం. యన్నూనాహం భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేయ్య’’న్తి. అథ ఖో సా దేవతా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసి. ‘‘సాధు సాధు దేవతే! సాధు ఖో త్వం, దేవతే, తం భిక్ఖుం జీవితా న వోరోపేసి. సచజ్జ త్వం, దేవతే, తం భిక్ఖుం జీవితా వోరోపేయ్యాసి, బహుఞ్చ త్వం, దేవతే, అపుఞ్ఞం పసవేయ్యాసి. గచ్ఛ త్వం, దేవతే, అముకస్మిం ఓకాసే రుక్ఖో వివిత్తో తస్మిం ఉపగచ్ఛా’’తి. మనుస్సా ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ సమణా సక్యపుత్తియా రుక్ఖం ఛిన్దిస్సన్తిపి ఛేదాపేస్సన్తిపి ఏకిన్ద్రియం సమణా సక్యపుత్తియా జీవం విహేఠేస్సన్తీ’’తి!

అస్సోసుం ఖో భిక్ఖూ తేసం మనుస్సానం ఉజ్ఝాయన్తానం ఖియ్యన్తానం విపాచేన్తానం. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఆళవకా భిక్ఖూ రుక్ఖం ఛిన్దిస్సన్తిపి ఛేదాపేస్సన్తిపీ’’తి…పే… ‘‘సచ్చం కిర తుమ్హే, భిక్ఖవే, రుక్ఖం ఛిన్దథాపి ఛేదాపేథాపీ’’తి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ తుమ్హే, మోఘపురిసా, రుక్ఖం ఛిన్దిస్సథాపి, ఛేదాపేస్సథాపి! జీవసఞ్ఞినో హి, మోఘపురిసా, మనుస్సా రుక్ఖస్మిం, నేతం మోఘపురిసా అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –

౯౦. ‘‘భూతగామపాతబ్యతాయ పాచిత్తియ’’న్తి.

౯౧. భూతగామో నామ పఞ్చ బీజజాతాని – మూలబీజం, ఖన్ధబీజం, ఫళుబీజం, అగ్గబీజం, బీజబీజమేవ [బీజబీజఞ్చేవ (ఇతిపి)] పఞ్చమం.

మూలబీజం నామ – హలిద్ది, సిఙ్గివేరం, వచా, వచత్తం, అతివిసా, కటుకరోహిణీ, ఉసీరం, భద్దమూత్తకం, యాని వా పనఞ్ఞానిపి అత్థి మూలే జాయన్తి, మూలే సఞ్జాయన్తి, ఏతం మూలబీజం నామ.

ఖన్ధబీజం నామ – అస్సత్థో, నిగ్రోధో, పిలక్ఖో, ఉదుమ్బరో, కచ్ఛకో, కపిత్థనో, యాని వా పనఞ్ఞానిపి అత్థి ఖన్ధే జాయన్తి, ఖన్ధే సఞ్జాయన్తి, ఏతం ఖన్ధబీజం నామ.

ఫళుబీజం నామ – ఉచ్ఛు, వేళు, నళో, యాని వా పనఞ్ఞానిపి అత్థి పబ్బే జాయన్తి, పబ్బే సఞ్జాయన్తి, ఏతం ఫళుబీజం నామ.

అగ్గబీజం నామ – అజ్జుకం, ఫణిజ్జకం, హిరివేరం, యాని వా పనఞ్ఞానిపి అత్థి అగ్గే జాయన్తి, అగ్గే సఞ్జాయన్తి, ఏతం అగ్గబీజం నామ.

బీజబీజం నామ – పుబ్బణ్ణం, అపరణ్ణం, యాని వా పనఞ్ఞానిపి అత్థి బీజే జాయన్తి, బీజే సఞ్జాయన్తి, ఏతం బీజబీజం నామ.

౯౨. బీజే బీజసఞ్ఞీ ఛిన్దతి వా ఛేదాపేతి వా, భిన్దతి వా భేదాపేతి వా, పచతి వా పచాపేతి వా, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. బీజే వేమతికో ఛిన్దతి వా ఛేదాపేతి వా, భిన్దతి వా భేదాపేతి వా, పచతి వా పచాపేతి వా, ఆపత్తి దుక్కటస్స. బీజే అబీజసఞ్ఞీ ఛిన్దతి వా ఛేదాపేతి వా, భిన్దతి వా భేదాపేతి వా, పచతి వా పచాపేతి వా, అనాపత్తి. అబీజే బీజసఞ్ఞీ ఆపత్తి దుక్కటస్స. అబీజే వేమతికో, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అబీజే అబీజసఞ్ఞీ, అనాపత్తి.

౯౩. అనాపత్తి – ‘‘ఇమం జాన, ఇమం దేహి, ఇమం ఆహర, ఇమినా అత్థో, ఇమం కప్పియం కరోహీ’’తి భణతి, అసఞ్చిచ్చ, అస్సతియా, అజానన్తస్స, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.

భూతగామసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం పఠమం.

౨. అఞ్ఞవాదకసిక్ఖాపదం

౯౪. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా కోసమ్బియం విహరతి ఘోసితారామే. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా ఛన్నో అనాచారం ఆచరిత్వా సఙ్ఘమజ్ఝే ఆపత్తియా అనుయుఞ్జీయమానో అఞ్ఞేనఞ్ఞం పటిచరతి – ‘‘కో ఆపన్నో, కిం ఆపన్నో, కిస్మిం ఆపన్నో, కథం ఆపన్నో, కం భణథ, కిం భణథా’’తి? యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఆయస్మా ఛన్నో సఙ్ఘమజ్ఝే ఆపత్తియా అనుయుఞ్జీయమానో అఞ్ఞేనఞ్ఞం పటిచరిస్సతి – కో ఆపన్నో, కిం ఆపన్నో, కిస్మిం ఆపన్నో, కథం ఆపన్నో, కం భణథ, కిం భణథా’’తి…పే… సచ్చం కిర త్వం, ఛన్న, సఙ్ఘమజ్ఝే ఆపత్తియా అనుయుఞ్జీయమానో అఞ్ఞేనఞ్ఞం పటిచరసి – కో ఆపన్నో, కిం ఆపన్నో, కిస్మిం ఆపన్నో, కథం ఆపన్నో, కం భణథ, కిం భణథాతి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ త్వం, మోఘపురిస, సఙ్ఘమజ్ఝే ఆపత్తియా అనుయుఞ్జీయమానో అఞ్ఞేనఞ్ఞం పటిచరిస్ససి – కో ఆపన్నో, కిం ఆపన్నో, కిస్మిం ఆపన్నో, కథం ఆపన్నో, కం భణథ, కిం భణథాతి! నేతం, మోఘపురిస, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… విగరహిత్వా…పే… ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘తేన హి, భిక్ఖవే, సఙ్ఘో ఛన్నస్స భిక్ఖునో అఞ్ఞవాదకం రోపేతు. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, రోపేతబ్బం. బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన సఙ్ఘో ఞాపేతబ్బో –

౯౫. ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. అయం ఛన్నో భిక్ఖు సఙ్ఘమజ్ఝే ఆపత్తియా అనుయుఞ్జీయమానో అఞ్ఞేనఞ్ఞం పటిచరతి. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఛన్నస్స భిక్ఖునో అఞ్ఞవాదకం రోపేయ్య. ఏసా ఞత్తి.

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. అయం ఛన్నో భిక్ఖు సఙ్ఘమజ్ఝే ఆపత్తియా అనుయుఞ్జీయమానో అఞ్ఞేనఞ్ఞం పటిచరతి. సఙ్ఘో ఛన్నస్స భిక్ఖునో అఞ్ఞవాదకం రోపేతి. యస్సాయస్మతో ఖమతి ఛన్నస్స భిక్ఖునో అఞ్ఞవాదకస్స రోపనా, సో తుణ్హస్స; యస్స నక్ఖమతి, సో భాసేయ్య.

‘‘రోపితం సఙ్ఘేన ఛన్నస్స భిక్ఖునో అఞ్ఞవాదకం. ఖమతి సఙ్ఘస్స, తస్మా తుణ్హీ, ఏవమేతం ధారయామీ’’తి.

అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఛన్నం అనేకపరియాయేన విగరహిత్వా దుబ్భరతాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –

‘‘అఞ్ఞవాదకే పాచిత్తియ’’న్తి.

ఏవఞ్చిదం భగవతా భిక్ఖూనం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం హోతి.

౯౬. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా ఛన్నో సఙ్ఘమజ్ఝే ఆపత్తియా అనుయుఞ్జీయమానో ‘‘అఞ్ఞేనఞ్ఞం పటిచరన్తో – ‘‘ఆపత్తిం ఆపజ్జిస్సామీ’’తి తుణ్హీభూతో సఙ్ఘం విహేసేతి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఆయస్మా ఛన్నో సఙ్ఘమజ్ఝే ఆపత్తియా అనుయుఞ్జీయమానో తుణ్హీభూతో సఙ్ఘం విహేసేస్సతీ’’తి…పే… సచ్చం కిర త్వం, ఛన్న, సఙ్ఘమజ్ఝే ఆపత్తియా అనుయుఞ్జీయమానో తుణ్హీభూతో సఙ్ఘం విహేసేసీతి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ త్వం, మోఘపురిస, సఙ్ఘమజ్ఝే ఆపత్తియా అనుయుఞ్జీయమానో తుణ్హీభూతో సఙ్ఘం విహేసేస్ససి! నేతం, మోఘపురిస, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… విగరహిత్వా…పే… ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘తేన హి, భిక్ఖవే, సఙ్ఘో ఛన్నస్స భిక్ఖునో విహేసకం రోపేతు. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, రోపేతబ్బం. బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన సఙ్ఘో ఞాపేతబ్బో –

౯౭. ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. అయం ఛన్నో భిక్ఖు సఙ్ఘమజ్ఝే ఆపత్తియా అనుయుఞ్జీయమానో తుణ్హీభూతో సఙ్ఘం విహేసేతి. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఛన్నస్స భిక్ఖునో విహేసకం రోపేయ్య. ఏసా ఞత్తి.

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. అయం ఛన్నో భిక్ఖు సఙ్ఘమజ్ఝే ఆపత్తియా అనుయుఞ్జీయమానో తుణ్హీభూతో సఙ్ఘం విహేసేతి. సఙ్ఘో ఛన్నస్స భిక్ఖునో విహేసకం రోపేతి. యస్సాయస్మాతో ఖమతి ఛన్నస్స భిక్ఖునో విహేసకస్స రోపనా, సో తుణ్హస్స; యస్స నక్ఖమతి, సో భాసేయ్య.

‘‘రోపితం సఙ్ఘేన ఛన్నస్స భిక్ఖునో విహేసకం. ఖమతి సఙ్ఘస్స, తస్మా తుణ్హీ, ఏవమేతం ధారయామీ’’తి.

అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఛన్నం అనేకపరియాయేన విగరహిత్వా దుబ్భరతాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –

౯౮. ‘‘అఞ్ఞవాదకే విహేసకే పాచిత్తియ’’న్తి.

౯౯. అఞ్ఞవాదకో నామ సఙ్ఘమజ్ఝే వత్థుస్మిం వా ఆపత్తియా వా అనుయుఞ్జీయమానో తం న కథేతుకామో తం న ఉగ్ఘాటేతుకామో అఞ్ఞేనఞ్ఞం పటిచరతి – ‘‘కో ఆపన్నో, కిం ఆపన్నో, కిస్మిం ఆపన్నో, కథం ఆపన్నో, కం భణథ, కిం భణథా’’తి. ఏసో అఞ్ఞవాదకో నామ.

విహేసకో నామ సఙ్ఘమజ్ఝే వత్థుస్మిం వా ఆపత్తియా వా అనుయుఞ్జీయమానో తం న కథేతుకామో తం న ఉగ్ఘాటేతుకామో తుణ్హీభూతో సఙ్ఘం విహేసేతి. ఏసో విహేసకో నామ.

౧౦౦. ఆరోపితే అఞ్ఞవాదకే సఙ్ఘమజ్ఝే వత్థుస్మిం వా ఆపత్తియా వా అనుయుఞ్జీయమానో తం న కథేతుకామో తం న ఉగ్ఘాటేతుకామో అఞ్ఞేనఞ్ఞం పటిచరతి – ‘‘కో ఆపన్నో, కిం ఆపన్నో, కిస్మిం ఆపన్నో, కథం ఆపన్నో, కం భణథ, కిం భణథా’’తి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. ఆరోపితే విహేసకే సఙ్ఘమజ్ఝే వత్థుస్మిం వా ఆపత్తియా వా అనుయుఞ్జీయమానో తం న కథేతుకామో తం న ఉగ్ఘాటేతుకామో తుణ్హీభూతో సఙ్ఘం విహేసేతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. రోపితే అఞ్ఞవాదకే సఙ్ఘమజ్ఝే వత్థుస్మిం వా ఆపత్తియా వా అనుయుఞ్జీయమానో తం న కథేతుకామో తం న ఉగ్ఘాటేతుకామో అఞ్ఞేనఞ్ఞం పటిచరతి – ‘‘కో ఆపన్నో, కిం ఆపన్నో, కిస్మిం ఆపన్నో, కథం ఆపన్నో, కం భణథ, కిం భణథా’’తి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. రోపితే విహేసకే సఙ్ఘమజ్ఝే వత్థుస్మిం వా ఆపత్తియా వా అనుయుఞ్జీయమానో తం న కథేతుకామో తం న ఉగ్ఘాటేతుకామో తుణ్హీభూతో సఙ్ఘం విహేసేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.

౧౦౧. ధమ్మకమ్మే ధమ్మకమ్మసఞ్ఞీ అఞ్ఞవాదకే విహేసకే, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. ధమ్మకమ్మే వేమతికో అఞ్ఞవాదకే విహేసకే, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. ధమ్మకమ్మే అధమ్మకమ్మసఞ్ఞీ అఞ్ఞవాదకే విహేసకే, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. అధమ్మకమ్మే ధమ్మకమ్మసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అధమ్మకమ్మే వేమతికో, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అధమ్మకమ్మే అధమ్మకమ్మసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స.

౧౦౨. అనాపత్తి అజానన్తో పుచ్ఛతి, గిలానో వా న కథేతి; ‘‘సఙ్ఘస్స భణ్డనం వా కలహో వా విగ్గహో వా వివాదో వా భవిస్సతీ’’తి న కథేతి; ‘‘సఙ్ఘభేదో వా సఙ్ఘరాజి వా భవిస్సతీ’’తి న కథేతి; ‘‘అధమ్మేన వా వగ్గేన వా నకమ్మారహస్స వా కమ్మం కరిస్సతీ’’తి న కథేతి; ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.

అఞ్ఞవాదకసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం దుతియం.

౩. ఉజ్ఝాపనకసిక్ఖాపదం

౧౦౩. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా దబ్బో మల్లపుత్తో సఙ్ఘస్స సేనాసనఞ్చ పఞ్ఞపేతి భత్తాని చ ఉద్దిసతి. తేన ఖో పన సమయేన మేత్తియభూమజకా [మేత్తియభూమ్మజకా (సీ. స్యా.)] భిక్ఖూ నవకా చేవ హోన్తి అప్పపుఞ్ఞా చ. యాని సఙ్ఘస్స లామకాని సేనాసనాని తాని తేసం పాపుణన్తి లామకాని చ భత్తాని. తే ఆయస్మన్తం దబ్బం మల్లపుత్తం భిక్ఖూ ఉజ్ఝాపేన్తి – ‘‘ఛన్దాయ దబ్బో మల్లపుత్తో సేనాసనం పఞ్ఞపేతి, ఛన్దాయ చ భత్తాని ఉద్దిసతీ’’తి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ మేత్తియభూమజకా భిక్ఖూ ఆయస్మన్తం దబ్బం మల్లపుత్తం భిక్ఖూ ఉజ్ఝాపేస్సన్తీ’’తి…పే… ‘‘సచ్చం కిర తుమ్హే, భిక్ఖవే, దబ్బం మల్లపుత్తం భిక్ఖూ ఉజ్ఝాపేథా’’తి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ తుమ్హే, మోఘపురిసా, దబ్బం మల్లపుత్తం భిక్ఖూ ఉజ్ఝాపేస్సథ! నేతం, మోఘపురిసా, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –

‘‘ఉజ్ఝాపనకే పాచిత్తియ’’న్తి.

ఏవఞ్చిదం భగవతా భిక్ఖూనం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం హోతి.

౧౦౪. తేన ఖో పన సమయేన మేత్తియభూమజకా భిక్ఖూ – ‘‘భగవతా ఉజ్ఝాపనకం పటిక్ఖిత్త’’న్తి, ‘‘ఏత్తావతా భిక్ఖూ సోస్సన్తీ’’తి [విహేసిస్సన్తీతి (ఇతిపి)] భిక్ఖూనం సామన్తా ఆయస్మన్తం దబ్బం మల్లపుత్తం ఖియ్యన్తి – ‘‘ఛన్దాయ దబ్బో మల్లపుత్తో సేనాసనం పఞ్ఞపేతి, ఛన్దాయ చ భత్తాని ఉద్దిసతీ’’తి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ మేత్తియభూమజకా భిక్ఖూ ఆయస్మన్తం దబ్బం మల్లపుత్తం ఖియ్యిస్సన్తీ’’తి…పే… ‘‘సచ్చం కిర తుమ్హే, భిక్ఖవే, దబ్బం మల్లపుత్తం ఖియ్యథా’’తి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ తుమ్హే, మోఘపురిసా, దబ్బం మల్లపుత్తం ఖియ్యిస్సథ! నేతం, మోఘపురిసా, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –

౧౦౫. ‘‘ఉజ్ఝాపనకే ఖియ్యనకే పాచిత్తియ’’న్తి.

౧౦౬. ఉజ్ఝాపనకం నామ ఉపసమ్పన్నం సఙ్ఘేన సమ్మతం సేనాసనపఞ్ఞాపకం వా భత్తుద్దేసకం వా యాగుభాజకం వా ఫలభాజకం వా ఖజ్జభాజకం వా అప్పమత్తకవిస్సజ్జకం వా అవణ్ణం కత్తుకామో, అయసం కత్తుకామో, మఙ్కుకత్తుకామో, ఉపసమ్పన్నం ఉజ్ఝాపేతి వా ఖియ్యతి వా, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. ధమ్మకమ్మే ధమ్మకమ్మసఞ్ఞీ ఉజ్ఝాపనకే ఖియ్యనకే ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. ధమ్మకమ్మే వేమతికో ఉజ్ఝాపనకే ఖియ్యనకే ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. ధమ్మకమ్మే అధమ్మకమ్మసఞ్ఞీ ఉజ్ఝాపనకే ఖియ్యనకే ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.

అనుపసమ్పన్నం ఉజ్ఝాపేతి వా ఖియ్యతి వా, ఆపత్తి దుక్కటస్స. ఉపసమ్పన్నం సఙ్ఘేన అసమ్మతం సేనాసనపఞ్ఞాపకం వా భత్తుద్దేసకం వా యాగుభాజకం వా ఫలభాజకం వా ఖజ్జభాజకం వా అప్పమత్తకవిస్సజ్జకం వా అవణ్ణం కత్తుకామో, అయసం కత్తుకామో, మఙ్కుకత్తుకామో, ఉపసమ్పన్నం వా అనుపసమ్పన్నం వా ఉజ్ఝాపేతి వా ఖియ్యతి వా, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుపసమ్పన్నం సఙ్ఘేన సమ్మతం వా అసమ్మతం వా సేనాసనపఞ్ఞాపకం వా భత్తుద్దేసకం వా యాగుభాజకం వా ఫలభాజకం వా ఖజ్జభాజకం వా అప్పమత్తకవిస్సజ్జకం వా అవణ్ణం కత్తుకామో, అయసం కత్తుకామో, మఙ్కుకత్తుకామో, ఉపసమ్పన్నం వా అనుపసమ్పన్నం వా ఉజ్ఝాపేతి వా ఖియ్యతి వా, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అధమ్మకమ్మే ధమ్మకమ్మసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అధమ్మకమ్మే వేమతికో, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అధమ్మకమ్మే అధమ్మకమ్మసఞ్ఞీ ఆపత్తి దుక్కటస్స.

౧౦౭. అనాపత్తి పకతియా ఛన్దా దోసా మోహా భయా కరోన్తం ఉజ్ఝాపేతి వా ఖియ్యతి వా, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.

ఉజ్ఝాపనకసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం తతియం.

౪. పఠమసేనాసనసిక్ఖాపదం

౧౦౮. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ హేమన్తికే కాలే అజ్ఝోకాసే సేనాసనం పఞ్ఞపేత్వా కాయం ఓతాపేన్తా కాలే ఆరోచితే తం పక్కమన్తా నేవ ఉద్ధరింసు న ఉద్ధరాపేసుం, అనాపుచ్ఛా పక్కమింసు. సేనాసనం ఓవట్ఠం హోతి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథం హి నామ భిక్ఖూ అజ్ఝోకాసే సేనాసనం పఞ్ఞపేత్వా తం పక్కమన్తా నేవ ఉద్ధరిస్సన్తి న ఉద్ధరాపేస్సన్తి, అనాపుచ్ఛా పక్కమిస్సన్తి, సేనాసనం ఓవట్ఠ’’న్తి! అథ ఖో తే భిక్ఖూ తే అనేకపరియాయేన విగరహిత్వా భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం…పే… సచ్చం కిర, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ అజ్ఝోకాసే…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –

౧౦౯. ‘‘యో పన భిక్ఖు సఙ్ఘికం మఞ్చం వా పీఠం వా భిసిం వా కోచ్ఛం వా అజ్ఝోకాసే సన్థరిత్వా వా సన్థరాపేత్వా వా తం పక్కమన్తో నేవ ఉద్ధరేయ్య న ఉద్ధరాపేయ్య, అనాపుచ్ఛం వా గచ్ఛేయ్య, పాచిత్తియ’’న్తి.

ఏవఞ్చిదం భగవతా భిక్ఖూనం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం హోతి.

౧౧౦. తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ అజ్ఝోకాసే వసిత్వా కాలస్సేవ సేనాసనం అభిహరన్తి. అద్దసా ఖో భగవా తే భిక్ఖూ కాలస్సేవ సేనాసనం అభిహరన్తే. దిస్వాన ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, అట్ఠ మాసే అవస్సికసఙ్కేతే [వసితుం అవస్సికసంకేతే (ఇతిపి)] మణ్డపే వా రుక్ఖమూలే వా యత్థ కాకా వా కులలా వా న ఊహదన్తి తత్థ సేనాసనం నిక్ఖిపితు’’న్తి.

౧౧౧. యో పనాతి యో యాదిసో…పే… భిక్ఖూతి…పే… అయం ఇమస్మిం అత్థే అధిప్పేతో భిక్ఖూతి.

సఙ్ఘికం నామ సఙ్ఘస్స దిన్నం హోతి పరిచ్చత్తం.

మఞ్చో నామ చత్తారో మఞ్చా – మసారకో, బున్దికాబద్ధో, కుళీరపాదకో, ఆహచ్చపాదకో.

పీఠం నామ చత్తారి పీఠాని – మసారకం, బున్దికాబద్ధం, కుళీరపాదకం, ఆహచ్చపాదకం.

భిసి నామ పఞ్చ భిసియో – ఉణ్ణభిసి, చోళభితి, వాకభిసి, తిణభిసి, పణ్ణభిసి.

కోచ్ఛం నామ – వాకమయం వా ఉసీరమయం వా ముఞ్జమయం వా పబ్బజమయం [బబ్బజమయం (సీ.)] వా అన్తో సంవేఠేత్వా బద్ధం హోతి.

సన్థరిత్వాతి సయం సన్థరిత్వా.

సన్థరాపేత్వాతి అఞ్ఞం సన్థరాపేత్వా. అనుపసమ్పన్నం సన్థరాపేతి, తస్స పలిబోధో. ఉపసమ్పన్నం సన్థరాపేతి, సన్థారకస్స [సన్థతస్స (ఇతిపి)] పలిబోధో.

తం పక్కమన్తో నేవ ఉద్ధరేయ్యాతి న సయం ఉద్ధరేయ్య.

న ఉద్ధరాపేయ్యాతి న అఞ్ఞం ఉద్ధరాపేయ్య.

అనాపుచ్ఛం వా గచ్ఛేయ్యాతి భిక్ఖుం వా సామణేరం వా ఆరామికం వా అనాపుచ్ఛా మజ్ఝిమస్స పురిసస్స లేడ్డుపాతం అతిక్కమన్తస్స ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.

౧౧౨. సఙ్ఘికే సఙ్ఘికసఞ్ఞీ అజ్ఝోకాసే సన్థరిత్వా వా సన్థరాపేత్వా వా తం పక్కమన్తో నేవ ఉద్ధరేయ్య న ఉద్ధరాపేయ్య అనాపుచ్ఛం వా గచ్ఛేయ్య, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. సఙ్ఘికే వేమతికో…పే… సఙ్ఘికే పుగ్గలికసఞ్ఞీ అజ్ఝోకాసే సన్థరిత్వా వా సన్థరాపేత్వా వా తం పక్కమన్తో నేవ ఉద్ధరేయ్య న ఉద్ధరాపేయ్య, అనాపుచ్ఛం వా గచ్ఛేయ్య, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.

చిమిలికం వా ఉత్తరత్థరణం వా భూమత్థరణం వా తట్టికం వా చమ్మఖణ్డం వా పాదపుఞ్ఛనిం వా ఫలకపీఠం వా అజ్ఝోకాసే సన్థరిత్వా వా సన్థరాపేత్వా వా తం పక్కమన్తో నేవ ఉద్ధరేయ్య న ఉద్ధరాపేయ్య, అనాపుచ్ఛం వా గచ్ఛేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స. పుగ్గలికే సఙ్ఘికసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స. పుగ్గలికే వేమతికో, ఆపత్తి దుక్కటస్స. పుగ్గలికే పుగ్గలికసఞ్ఞీ అఞ్ఞస్స పుగ్గలికే, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అత్తనో పుగ్గలికే అనాపత్తి.

౧౧౩. అనాపత్తి ఉద్ధరిత్వా గచ్ఛతి, ఉద్ధరాపేత్వా గచ్ఛతి, ఆపుచ్ఛం గచ్ఛతి, ఓతాపేన్తో గచ్ఛతి, కేనచి పలిబుద్ధం హోతి, ఆపదాసు, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.

పఠమసేనాసనసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం చతుత్థం.

౫. దుతియసేనాసనసిక్ఖాపదం

౧౧౪. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన సత్తరసవగ్గియా భిక్ఖూ సహాయకా హోన్తి. తే వసన్తాపి ఏకతోవ వసన్తి, పక్కమన్తాపి ఏకతోవ పక్కమన్తి. తే అఞ్ఞతరస్మిం సఙ్ఘికే విహారే సేయ్యం సన్థరిత్వా తం పక్కమన్తా నేవ ఉద్ధరింసు న ఉద్ధరాపేసుం, అనాపుచ్ఛా పక్కమింసు. సేనాసనం ఉపచికాహి ఖాయితం హోతి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ సత్తరసవగ్గియా భిక్ఖూ సఙ్ఘికే విహారే సేయ్యం సన్థరిత్వా తం పక్కమన్తా నేవ ఉద్ధరిస్సన్తి న ఉద్ధరాపేస్సన్తి, అనాపుచ్ఛా పక్కమిస్సన్తి, సేనాసనం ఉపచికాహి ఖాయిత’’న్తి! అథ ఖో తే భిక్ఖూ సత్తరసవగ్గియే భిక్ఖూ అనేకపరియాయేన విగరహిత్వా భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం…పే… ‘‘సచ్చం కిర, భిక్ఖవే, సత్తరసవగ్గియా భిక్ఖూ సఙ్ఘికే విహారే సేయ్యం సన్థరిత్వా తం పక్కమన్తా నేవ ఉద్ధరింసు న ఉద్ధరాపేసుం, అనాపుచ్ఛా పక్కమింసు, సేనాసనం ఉపచికాహి ఖాయిత’’న్తి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ తే, భిక్ఖవే, మోఘపురిసా సఙ్ఘికే విహారే సేయ్యం సన్థరిత్వా తం పక్కమన్తా నేవ ఉద్ధరిస్సన్తి న ఉద్ధరాపేస్సన్తి, అనాపుచ్ఛా పక్కమిస్సన్తి, సేనాసనం ఉపచికాహి ఖాయితం! నేతం, భిక్ఖవే, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –

౧౧౫. ‘‘యో పన భిక్ఖు సఙ్ఘికే విహారే సేయ్యం సన్థరిత్వా వా సన్థరాపేత్వా వా తం పక్కమన్తో నేవ ఉద్ధరేయ్య న ఉద్ధరాపేయ్య, అనాపుచ్ఛం వా గచ్ఛేయ్య, పాచిత్తియ’’న్తి.

౧౧౬. యో పనాతి యో యాదిసో…పే… భిక్ఖూతి…పే… అయం ఇమస్మిం అత్థే అధిప్పేతో భిక్ఖూతి.

సఙ్ఘికో నామ విహారో సఙ్ఘస్స దిన్నో హోతి పరిచ్చత్తో.

సేయ్యం నామ భిసి, చిమిలికా ఉత్తరత్థరణం, భూమత్థరణం, తట్టికా, చమ్మఖణ్డో, నిసీదనం, పచ్చత్థరణం, తిణసన్థారో, పణ్ణసన్థారో.

సన్థరిత్వాతి సయం సన్థరిత్వా.

సన్థరాపేత్వాతి అఞ్ఞం సన్థరాపేత్వా.

తం పక్కమన్తో నేవ ఉద్ధరేయ్యాతి న సయం ఉద్ధరేయ్య.

న ఉద్ధరాపేయ్యాతి న అఞ్ఞం ఉద్ధరాపేయ్య.

అనాపుచ్ఛం వా గచ్ఛేయ్యాతి భిక్ఖుం వా సామణేరం వా ఆరామికం వా అనాపుచ్ఛా పరిక్ఖిత్తస్స ఆరామస్స పరిక్ఖేపం అతిక్కమన్తస్స ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. అపరిక్ఖిత్తస్స ఆరామస్స ఉపచారం అతిక్కమన్తస్స ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. సఙ్ఘికే సఙ్ఘికసఞ్ఞీ సేయ్యం సన్థరిత్వా వా సన్థరాపేత్వా వా తం పక్కమన్తో నేవ ఉద్ధరేయ్య న ఉద్ధరాపేయ్య, అనాపుచ్ఛం వా గచ్ఛేయ్య, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. సఙ్ఘికే వేమతికో సేయ్యం సన్థరిత్వా వా సన్థరాపేత్వా వా తం పక్కమన్తో నేవ ఉద్ధరేయ్య న ఉద్ధరాపేయ్య, అనాపుచ్ఛం వా గచ్ఛేయ్య, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. సఙ్ఘికే పుగ్గలికసఞ్ఞీ సేయ్యం సన్థరిత్వా వా సన్థరాపేత్వా వా తం పక్కమన్తో నేవ ఉద్ధరేయ్య న ఉద్ధరాపేయ్య, అనాపుచ్ఛం వా గచ్ఛేయ్య, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.

౧౧౭. విహారస్స ఉపచారే వా ఉపట్ఠానసాలాయం వా మణ్డపే వా రుక్ఖమూలే వా సేయ్యం సన్థరిత్వా వా సన్థరాపేత్వా వా తం పక్కమన్తో నేవ ఉద్ధరేయ్య న ఉద్ధరాపేయ్య, అనాపుచ్ఛం వా గచ్ఛేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స. మఞ్చం వా పీఠం వా విహారే వా విహారస్సూపచారే వా ఉపట్ఠానసాలాయం వా మణ్డపే వా రుక్ఖమూలే వా సన్థరిత్వా వా సన్థరాపేత్వా వా తం పక్కమన్తో నేవ ఉద్ధరేయ్య న ఉద్ధరాపేయ్య, అనాపుచ్ఛం వా గచ్ఛేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స.

పుగ్గలికే సఙ్ఘికసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స. పుగ్గలికే వేమతికో, ఆపత్తి దుక్కటస్స. పుగ్గలికే పుగ్గలికసఞ్ఞీ అఞ్ఞస్స పుగ్గలికే ఆపత్తి దుక్కటస్స. అత్తనో పుగ్గలికే అనాపత్తి.

౧౧౮. అనాపత్తి ఉద్ధరిత్వా గచ్ఛతి, ఉద్ధరాపేత్వా గచ్ఛతి, ఆపుచ్ఛం గచ్ఛతి, కేనచి పలిబుద్ధం హోతి, సాపేక్ఖో గన్త్వా తత్థ ఠితో ఆపుచ్ఛతి, కేనచి పలిబుద్ధో హోతి, ఆపదాసు, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.

దుతియసేనాసనసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం పఞ్చమం.

౬. అనుపఖజ్జసిక్ఖాపదం

౧౧౯. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ వరసేయ్యాయో పలిబున్ధేన్తి, థేరా భిక్ఖూ వుట్ఠాపేన్తి [ఏత్థ తే ఇతి కమ్మపదం ఊనం వియ దిస్సతి]. అథ ఖో ఛబ్బగ్గియానం భిక్ఖూనం ఏతదహోసి – ‘‘కేన ను ఖో మయం ఉపాయేన ఇధేవ వస్సం వసేయ్యామా’’తి? అథ ఖో ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ థేరే భిక్ఖూ అనుపఖజ్జ సేయ్యం కప్పేన్తి – యస్స సమ్బాధో భవిస్సతి సో పక్కమిస్సతీతి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ థేరే భిక్ఖూ అనుపఖజ్జ సేయ్యం కప్పేస్సన్తీ’’తి! అథ ఖో తే భిక్ఖూ ఛబ్బగ్గియే భిక్ఖూ అనేకపరియాయేన విగరహిత్వా భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం …పే… ‘‘సచ్చం కిర తుమ్హే, భిక్ఖవే, థేరే భిక్ఖూ అనుపఖజ్జ సేయ్యం కప్పేథా’’తి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ తుమ్హే, మోఘపురిసా, థేరే భిక్ఖూ అనుపఖజ్జ సేయ్యం కప్పేస్సథ! నేతం, మోఘపురిసా, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –

౧౨౦. ‘‘యో పన భిక్ఖు సఙ్ఘికే విహారే జానం పుబ్బుపగతం భిక్ఖుం అనుపఖజ్జ సేయ్యం కప్పేయ్య – యస్స సమ్బాధో భవిస్సతి సో పక్కమిస్సతీ’తి, ఏతదేవ పచ్చయం కరిత్వా అనఞ్ఞం, పాచిత్తియ’’న్తి.

౧౨౧. యో పనాతి యో యాదిసో…పే… భిక్ఖూతి…పే… అయం ఇమస్మిం ౨.౦౨౫౧ అత్థే అధిప్పేతో భిక్ఖూతి.

సఙ్ఘికో నామ విహారో సఙ్ఘస్స దిన్నో హోతి పరిచ్చత్తో.

జానాతి నామ వుడ్ఢోతి జానాతి, గిలానోతి జానాతి, సఙ్ఘేన దిన్నోతి జానాతి.

అనుపఖజ్జాతి అనుపవిసిత్వా.

సేయ్యం కప్పేయ్యాతి మఞ్చస్స వా పీఠస్స వా పవిసన్తస్స వా నిక్ఖమన్తస్స వా ఉపచారే సేయ్యం సన్థరతి వా సన్థరాపేతి వా, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అభినిసీదతి వా అభినిపజ్జతి వా, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.

ఏతదేవ పచ్చయం కరిత్వా అనఞ్ఞన్తి న అఞ్ఞో కోచి పచ్చయో హోతి అనుపఖజ్జ సేయ్యం కప్పేతుం.

౧౨౨. సఙ్ఘికే సఙ్ఘికసఞ్ఞీ అనుపఖజ్జ సేయ్యం కప్పేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. సఙ్ఘికే వేమతికో అనుపఖజ్జ సేయ్యం కప్పేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. సఙ్ఘికే పుగ్గలికసఞ్ఞీ అనుపఖజ్జ సేయ్యం కప్పేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.

మఞ్చస్స వా పీఠస్స వా పవిసన్తస్స వా నిక్ఖమన్తస్స వా ఉపచారం ఠపేత్వా సేయ్యం సన్థరతి వా సన్థరాపేతి వా, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అభినిసీదతి వా అభినిపజ్జతి వా, ఆపత్తి దుక్కటస్స. విహారస్స ఉపచారే వా ఉపట్ఠానసాలాయం వా మణ్డపే వా రుక్ఖమూలే వా అజ్ఝోకాసే వా సేయ్యం సన్థరతి వా సన్థరాపేతి వా, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అభినిసీదతి వా అభినిప్పజ్జతి వా, ఆపత్తి దుక్కటస్స. పుగ్గలికే సఙ్ఘికసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స. పుగ్గలికే వేమతికో, ఆపత్తి దుక్కటస్స. పుగ్గలికే పుగ్గలికసఞ్ఞీ అఞ్ఞస్స పుగ్గలికే ఆపత్తి దుక్కటస్స. అత్తనో పుగ్గలికే అనాపత్తి.

౧౨౩. అనాపత్తి గిలానో పవిసతి, సీతేన వా ఉణ్హేన వా పీళితో పవిసతి, ఆపదాసు, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.

అనుపఖజ్జసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం ఛట్ఠం.

౭. నిక్కడ్ఢనసిక్ఖాపదం

౧౨౪. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన సత్తరసవగ్గియా భిక్ఖూ అఞ్ఞతరం పచ్చన్తిమం మహావిహారం పటిసఙ్ఖరోన్తి – ‘‘ఇధ మయం వస్సం వసిస్సామా’’తి. అద్దసంసు ఖో ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ సత్తరసవగ్గియే భిక్ఖూ విహారం పటిసఙ్ఖరోన్తే. దిస్వాన ఏవమాహంసు – ‘‘ఇమే, ఆవుసో, సత్తరసవగ్గియా భిక్ఖూ విహారం పటిసఙ్ఖరోన్తి. హన్ద నే వుట్ఠాపేస్సామా’’తి! ఏకచ్చే ఏవమాహంసు – ‘‘ఆగమేథావుసో, యావ పటిసఙ్ఖరోన్తి; పటిసఙ్ఖతే వుట్ఠాపేస్సామా’’తి.

అథ ఖో ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ సత్తరసవగ్గియే భిక్ఖూ ఏతదవోచుం – ‘‘ఉట్ఠేథావుసో, అమ్హాకం విహారో పాపుణాతీ’’తి. ‘‘నను, ఆవుసో, పటికచ్చేవ [పటిగచ్చేవ (సీ.)] ఆచిక్ఖితబ్బం, మయఞ్చఞ్ఞం పటిసఙ్ఖరేయ్యామా’’తి. ‘‘నను, ఆవుసో, సఙ్ఘికో విహారో’’తి? ‘‘ఆమావుసో, సఙ్ఘికో విహారో’’తి. ‘‘ఉట్ఠేథావుసో, అమ్హాకం విహారో పాపుణాతీ’’తి. ‘‘మహల్లకో, ఆవుసో, విహారో. తుమ్హేపి వసథ, మయమ్పి వసిస్సామా’’తి. ‘‘ఉట్ఠేథావుసో, అమ్హాకం విహారో పాపుణాతీ’’తి కుపితా అనత్తమనా గీవాయం గహేత్వా నిక్కడ్ఢన్తి. తే నిక్కడ్ఢీయమానా రోదన్తి. భిక్ఖూ ఏవమాహంసు – ‘‘కిస్స తుమ్హే, ఆవుసో, రోదథా’’తి? ‘‘ఇమే, ఆవుసో, ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ కుపితా అనత్తమనా అమ్హే సఙ్ఘికా విహారా నిక్కడ్ఢన్తీ’’తి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ కుపితా అనత్తమనా భిక్ఖూ సఙ్ఘికా విహారా నిక్కడ్ఢిస్సన్తీ’’తి! అథ ఖో తే భిక్ఖూ ఛబ్బగ్గియే భిక్ఖూ అనేకపరియాయేన విగరహిత్వా భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం…పే… ‘‘సచ్చం కిర తుమ్హే, భిక్ఖవే, కుపితా అనత్తమనా భిక్ఖూ సఙ్ఘికా విహారా నిక్కడ్ఢథా’’తి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ తుమ్హే, మోఘపురిసా, కుపితా అనత్తమనా భిక్ఖూ సఙ్ఘికా విహారా నిక్కడ్ఢిస్సథ? నేతం, మోఘపురిసా, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –

౧౨౫. ‘‘యో పన భిక్ఖు భిక్ఖుం కుపితో అనత్తమనో సఙ్ఘికా విహారా నిక్కడ్ఢేయ్య వా నిక్కడ్ఢాపేయ్య వా, పాచిత్తియ’’న్తి.

౧౨౬. యో పనాతి యో యాదిసో…పే… భిక్ఖూతి…పే… అయం ఇమస్మిం అత్థే అధిప్పేతో భిక్ఖూతి.

భిక్ఖున్తి అఞ్ఞం భిక్ఖుం.

కుపితో అనత్తమనోతి అనభిరద్ధో ఆహతచిత్తో ఖిలజాతో.

సఙ్ఘికో నామ విహారో సఙ్ఘస్స దిన్నో హోతి పరిచ్చత్తో.

నిక్కడ్ఢేయ్యాతి గబ్భే గహేత్వా పముఖం నిక్కడ్ఢతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. పముఖే గహేత్వా బహి నిక్కడ్ఢతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. ఏకేన పయోగేన బహుకేపి ద్వారే అతిక్కామేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.

నిక్కడ్ఢాపేయ్యాతి అఞ్ఞం ఆణాపేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స [దుక్కటస్స (కత్థచి)]. సకిం ఆణత్తో బహుకేపి ద్వారే అతిక్కామేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.

౧౨౭. సఙ్ఘికే సఙ్ఘికసఞ్ఞీ కుపితో అనత్తమనో నిక్కడ్ఢతి వా నిక్కడ్ఢాపేతి వా, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. సఙ్ఘికే వేమతికో కుపితో అనత్తమనో నిక్కడ్ఢతి వా నిక్కడ్ఢాపేతి వా, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. సఙ్ఘికే పుగ్గలికసఞ్ఞీ కుపితో అనత్తమనో నిక్కడ్ఢతి వా నిక్కడ్ఢాపేతి వా, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.

తస్స పరిక్ఖారం నిక్కడ్ఢతి వా నిక్కడ్ఢాపేతి వా, ఆపత్తి దుక్కటస్స. విహారస్స ఉపచారా వా ఉపట్ఠానసాలాయ వా మణ్డపా వా రుక్ఖమూలా వా అజ్ఝోకాసా వా నిక్కడ్ఢతి వా నిక్కడ్ఢాపేతి వా, ఆపత్తి దుక్కటస్స. తస్స పరిక్ఖారం నిక్కడ్ఢతి వా నిక్కడ్ఢాపేతి వా, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుపసమ్పన్నం విహారా వా విహారస్స ఉపచారా వా ఉపట్ఠానసాలాయ వా మణ్డపా వా రుక్ఖమూలా వా అజ్ఝోకాసా వా నిక్కడ్ఢతి వా నిక్కడ్ఢాపేతి వా, ఆపత్తి దుక్కటస్స. తస్స పరిక్ఖారం నిక్కడ్ఢతి వా నిక్కడ్ఢాపేతి వా, ఆపత్తి దుక్కటస్స.

పుగ్గలికే సఙ్ఘికసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స. పుగ్గలికే వేమతికో, ఆపత్తి దుక్కటస్స. పుగ్గలికే పుగ్గలికసఞ్ఞీ అఞ్ఞస్స పుగ్గలికే ఆపత్తి దుక్కటస్స. అత్తనో పుగ్గలికే అనాపత్తి.

౧౨౮. అనాపత్తి అలజ్జిం నిక్కడ్ఢతి వా నిక్కడ్ఢాపేతి వా, తస్స పరిక్ఖారం నిక్కడ్ఢతి వా నిక్కడ్ఢాపేతి వా, ఉమ్మత్తకం నిక్కడ్ఢతి వా నిక్కడ్ఢాపేతి వా, తస్స పరిక్ఖారం నిక్కడ్ఢతి వా నిక్కడ్ఢాపేతి వా, భణ్డనకారకం కలహకారకం వివాదకారకం భస్సకారకం సఙ్ఘే అధికరణకారకం నిక్కడ్ఢతి వా నిక్కడ్ఢాపేతి వా, తస్స పరిక్ఖారం నిక్కడ్ఢతి వా నిక్కడ్ఢాపేతి వా, అన్తేవాసికం వా సద్ధివిహారికం వా న సమ్మా వత్తన్తం నిక్కడ్ఢతి వా నిక్కడ్ఢాపేతి వా, తస్స పరిక్ఖారం నిక్కడ్ఢతి వా నిక్కడ్ఢాపేతి వా, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.

నిక్కడ్ఢనసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం సత్తమం.

౮. వేహాసకుటిసిక్ఖాపదం

౧౨౯. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన ద్వే భిక్ఖూ సఙ్ఘికే విహారే ఉపరివేహాసకుటియా విహరన్తి?. ఏకో హేట్ఠా విహరతి [విహరన్తి, ఏకో హేట్ఠా (?)], ఏకో ఉపరి. ఉపరిమో భిక్ఖు ఆహచ్చపాదకం మఞ్చం సహసా అభినిసీది. మఞ్చపాదో నిప్పతిత్వా [పతిత్వా (స్యా.)] హేట్ఠిమస్స భిక్ఖునో మత్థకే అవత్థాసి. సో భిక్ఖు విస్సరమకాసి. భిక్ఖూ ఉపధావిత్వా తం భిక్ఖుం ఏతదవోచుం – ‘‘కిస్స త్వం, ఆవుసో, విస్సరమకాసీ’’తి? అథ ఖో సో భిక్ఖు భిక్ఖూనం ఏతమత్థం ఆరోచేసి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ భిక్ఖు సఙ్ఘికే విహారే ఉపరివేహాసకుటియా ఆహచ్చపాదకం మఞ్చం సహసా అభినిసీదిస్సతీ’’తి! అథ ఖో తే భిక్ఖూ తం భిక్ఖుం అనేకపరియాయేన విగరహిత్వా భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం…పే… ‘‘సచ్చం కిర త్వం, భిక్ఖు, సఙ్ఘికే విహారే ఉపరివేహాసకుటియా ఆహచ్చపాదకం మఞ్చం సహసా అభినిసీదసీ’’తి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ త్వం, మోఘపురిస, సఙ్ఘికే విహారే ఉపరివేహాసకుటియా ఆహచ్చపాదకం మఞ్చం సహసా అభినిసీదిస్ససి! నేతం, మోఘపురిస, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –

౧౩౦. ‘‘యో పన భిక్ఖు సఙ్ఘికే విహారే ఉపరివేహాసకుటియా ఆహచ్చపాదకం మఞ్చం వా పీఠం వా అభినిసీదేయ్య వా అభినిపజ్జేయ్య వా, పాచిత్తియ’’న్తి.

౧౩౧. యో పనాతి యో యాదిసో…పే… భిక్ఖూతి…పే… అయం ఇమస్మిం అత్థే అధిప్పేతో భిక్ఖూతి.

సఙ్ఘికో నామ విహారో సఙ్ఘస్స దిన్నో హోతి పరిచ్చత్తో.

వేహాసకుటి నామ మజ్ఝిమస్స పురిసస్స అసీసఘట్టా.

ఆహచ్చపాదకో నామ మఞ్చో అఙ్గే విజ్ఝిత్వా ఠితో హోతి. ఆహచ్చపాదకం నామ పీఠం అఙ్గే విజ్ఝిత్వా ఠితం హోతి.

అభినిసీదేయ్యాతి తస్మిం అభినిసీదతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.

అభినిపజ్జేయ్యాతి తస్మిం అభినిపజ్జతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.

౧౩౨. సఙ్ఘికే సఙ్ఘికసఞ్ఞీ ఉపరివేహాసకుటియా ఆహచ్చపాదకం మఞ్చం వా పీఠం వా అభినిసీదతి వా అభినిపజ్జతి వా, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. సఙ్ఘికే వేమతికో…పే… సఙ్ఘికే పుగ్గలికసఞ్ఞీ ఉపరివేహాసకుటియా ఆహచ్చపాదకం మఞ్చం వా పీఠం వా అభినిసీదతి వా అభినిపజ్జతి వా, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.

పుగ్గలికే సఙ్ఘికసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స. పుగ్గలికే వేమతికో, ఆపత్తి దుక్కటస్స. పుగ్గలికే పుగ్గలికసఞ్ఞీ అఞ్ఞస్స పుగ్గలికే, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అత్తనో పుగ్గలికే, అనాపత్తి.

౧౩౩. అనాపత్తి – అవేహాసకుటియా సీసఘట్టాయ హేట్ఠా అపరిభోగం హోతి, పదరసఞ్చితం హోతి, పటాణి దిన్నా హోతి, తస్మిం ఠితో గణ్హతి వా లగ్గేతి వా, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.

వేహాసకుటిసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం అట్ఠమం.

౯. మహల్లకవిహారసిక్ఖాపదం

౧౩౪. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా కోసమ్బియం విహరతి ఘోసితారామే. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మతో ఛన్నస్స ఉపట్ఠాకో మహామత్తో ఆయస్మతో ఛన్నస్స విహారం కారాపేతి. అథ ఖో ఆయస్మా ఛన్నో కతపరియోసితం విహారం పునప్పునం ఛాదాపేతి, పునప్పునం లేపాపేతి. అతిభారితో విహారో పరిపతి. అథ ఖో ఆయస్మా ఛన్నో తిణఞ్చ కట్ఠఞ్చ సంకడ్ఢన్తో అఞ్ఞతరస్స బ్రాహ్మణస్స యవఖేత్తం దూసేసి. అథ ఖో సో బ్రాహ్మణో ఉజ్ఝాయతి ఖియ్యతి విపాచేతి – ‘‘కథఞ్హి నామ భదన్తా అమ్హాకం యవఖేత్తం దూసేస్సన్తీ’’తి! అస్సోసుం ఖో భిక్ఖూ తస్స బ్రాహ్మణస్స ఉజ్ఝాయన్తస్స ఖియ్యన్తస్స విపాచేన్తస్స. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఆయస్మా ఛన్నో కతపరియోసితం విహారం పునప్పునం ఛాదాపేస్సతి, పునప్పునం లేపాపేస్సతి, అతిభారితో విహారో పరిపతీ’’తి! అథ ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మన్తం ఛన్నం అనేకపరియాయేన విగరహిత్వా భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం…పే… ‘‘సచ్చం కిర త్వం, ఛన్న, కతపరియోసితం విహారం పునప్పునం ఛాదాపేసి, పునప్పునం లేపాపేసి, అతిభారితో విహారో పరిపతీ’’తి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ త్వం, మోఘపురిస, కతపరియోసితం విహారం పునప్పునం ఛాదాపేస్ససి, పునప్పునం లేపాపేస్ససి, అతిభారితో విహారో పరిపతి! నేతం, మోఘపురిస, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –

౧౩౫. ‘‘మహల్లకం పన భిక్ఖునా విహారం కారయమానేన యావద్వారకోసా అగ్గళట్ఠపనాయ ఆలోకసన్ధిపరికమ్మాయ ద్వత్తిచ్ఛదనస్స పరియాయ అప్పహరితే ఠితేన అధిట్ఠాతబ్బం. తతో చే ఉత్తరిం అప్పహరితేపి ఠితో అధిట్ఠహేయ్య పాచిత్తియ’’న్తి.

౧౩౬. మహల్లకో నామ విహారో సస్సామికో వుచ్చతి.

విహారో నామ ఉల్లిత్తో వా హోతి అవలిత్తో వా ఉల్లిత్తావలిత్తో వా.

కారయమానేనాతి కరోన్తో వా కారాపేన్తో వా.

యావ ద్వారకోసాతి పిట్ఠసఙ్ఘాటస్స [పీఠసంఘాటస్స (ఇతిపి), పిట్ఠిసఙ్ఘాటస్స (స్యా.)] సమన్తా హత్థపాసా.

అగ్గళట్ఠపనాయాతి ద్వారట్ఠపనాయ.

ఆలోకసన్ధిపరికమ్మాయాతి వాతపానపరికమ్మాయ సేతవణ్ణం కాళవణ్ణం గేరుకపరికమ్మం మాలాకమ్మం లతాకమ్మం మకరదన్తకం పఞ్చపటికం.

ద్వత్తిచ్ఛదనస్స పరియాయం అప్పహరితే ఠితేన అధిట్ఠాతబ్బన్తి – హరితం నామ పుబ్బణ్ణం అపరణ్ణం. సచే హరితే ఠితో అధిట్ఠాతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. మగ్గేన ఛాదేన్తస్స ద్వే మగ్గే అధిట్ఠహిత్వా తతియం మగ్గం ఆణాపేత్వా పక్కమితబ్బం. పరియాయేన ఛాదేన్తస్స ద్వే పరియాయే అధిట్ఠహిత్వా తతియం పరియాయం ఆణాపేత్వా పక్కమితబ్బం.

౧౩౭. తతో చే ఉత్తరి అప్పహరితేపి ఠితో అధిట్ఠహేయ్యాతి ఇట్ఠకాయ ౨.౦౨౬౨ ఛాదేన్తస్స ఇట్ఠకిట్ఠకాయ ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. సిలాయ ఛాదేన్తస్స సిలాయ సిలాయ ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. సుధాయ ఛాదేన్తస్స పిణ్డే పిణ్డే ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. తిణేన ఛాదేన్తస్స కరళే కరళే ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. పణ్ణేన ఛాదేన్తస్స పణ్ణే పణ్ణే ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.

అతిరేకద్వత్తిపరియాయే అతిరేకసఞ్ఞీ అధిట్ఠాతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. అతిరేకద్వత్తిపరియాయే వేమతికో అధిట్ఠాతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. అతిరేకద్వత్తిపరియాయే ఊనకసఞ్ఞీ అధిట్ఠాతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.

ఊనకద్వత్తిపరియాయే అతిరేకసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స. ఊనకద్వత్తిపరియాయే వేమతికో, ఆపత్తి దుక్కటస్స. ఊనకద్వత్తిపరియాయే ఊనకసఞ్ఞీ, అనాపత్తి.

౧౩౮. అనాపత్తి ద్వత్తిపరియాయే, ఊనకద్వత్తిపరియాయే, లేణే, గుహాయ, తిణకుటికాయ, అఞ్ఞస్సత్థాయ, అత్తనో ధనేన, వాసాగారం ఠపేత్వా సబ్బత్థ అనాపత్తి, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.

మహల్లకవిహారసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం నవమం.

౧౦. సప్పాణకసిక్ఖాపదం

౧౩౯. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా ఆళవియం విహరతి అగ్గాళవే చేతియే. తేన ఖో పన సమయేన ఆళవకా భిక్ఖూ నవకమ్మం కరోన్తా జానం సప్పాణకం ఉదకం తిణమ్పి మత్తికమ్పి సిఞ్చన్తిపి సిఞ్చాపేన్తిపి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఆళవకా భిక్ఖూ జానం సప్పాణకం ఉదకం తిణమ్పి మత్తికమ్పి సిఞ్చిస్సన్తిపి సిఞ్చాపేస్సన్తిపీ’’తి! అథ ఖో తే భిక్ఖూ ఆళవకే భిక్ఖూ అనేకపరియాయేన విగరహిత్వా భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం…పే… ‘‘సచ్చం కిర తుమ్హే, భిక్ఖవే, జానం సప్పాణకం ఉదకం తిణమ్పి మత్తికమ్పి సిఞ్చథపి సిఞ్చాపేథపీ’’తి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ తుమ్హే, మోఘపురిసా, జానం సప్పాణకం ఉదకం తిణమ్పి మత్తికమ్పి సిఞ్చిస్సథపి సిఞ్చాపేస్సథపి! నేతం, మోఘపురిసా, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –

౧౪౦. ‘‘యో పన భిక్ఖు జానం సప్పాణకం ఉదకం తిణం వా మత్తికం వా సిఞ్చేయ్య వా సిఞ్చాపేయ్య వా, పాచిత్తియ’’న్తి.

౧౪౧. యో పనాతి యో యాదిసో…పే… భిక్ఖూతి…పే… అయం ఇమస్మిం అత్థే అధిప్పేతో భిక్ఖూతి.

జానాతి నామ [జానం నామ (స్యా.)] సామం వా జానాతి అఞ్ఞే వా తస్స ఆరోచేన్తి.

సిఞ్చేయ్యాతి సయం సిఞ్చతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.

సిఞ్చాపేయ్యాతి అఞ్ఞం ఆణాపేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స [ఆపత్తి దుక్కటస్స (కత్థచి)]. సకిం ఆణత్తో బహుకమ్పి సిఞ్చతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.

౧౪౨. సప్పాణకే సప్పాణకసఞ్ఞీ తిణం వా మత్తికం వా సిఞ్చతి వా సిఞ్చాపేతి వా, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. సప్పాణకే వేమతికో తిణం వా మత్తికం వా సిఞ్చతి వా సిఞ్చాపేతి వా, ఆపత్తి దుక్కటస్స. సప్పాణకే అప్పాణకసఞ్ఞీ తిణం వా మత్తికం వా సిఞ్చతి వా సిఞ్చాపేతి వా, అనాపత్తి. అప్పాణకే సప్పాణకసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అప్పాణకే వేమతికో, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అప్పాణకే అప్పాణకసఞ్ఞీ, అనాపత్తి.

౧౪౩. అనాపత్తి అసఞ్చిచ్చ, అస్సతియా, అజానన్తస్స, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.

సప్పాణకసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం దసమం.

భూతగామవగ్గో దుతియో.

తస్సుద్దానం –

భూతం అఞ్ఞాయ ఉజ్ఝాయం, పక్కమన్తేన తే దువే;

పుబ్బే నిక్కడ్ఢనాహచ్చ, ద్వారం సప్పాణకేన చాతి.