౨౦౨. జీవకవత్థు

౩౨౬. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. తేన ఖో పన సమయేన వేసాలీ ఇద్ధా చేవ హోతి ఫితా [ఫీతా (బహూసు)] చ బహుజనా చ ఆకిణ్ణమనుస్సా చ సుభిక్ఖా చ; సత్త చ పాసాదసహస్సాని సత్త చ పాసాదసతాని సత్త చ పాసాదా; సత్త చ కూటాగారసహస్సాని సత్త చ కూటాగారసతాని సత్త చ కూటాగారాని; సత్త చ ఆరామసహస్సాని సత్త చ ఆరామసతాని సత్త చ ఆరామా; సత్త చ పోక్ఖరణీసహస్సాని సత్త చ పోక్ఖరణీసతాని సత్త చ పోక్ఖరణియో; అమ్బపాలీ చ గణికా అభిరూపా హోతి దస్సనీయా పాసాదికా పరమాయ వణ్ణపోక్ఖరతాయ సమన్నాగతా, పదక్ఖిణా [పదక్ఖా (స్యా.)] నచ్చే చ గీతే చ వాదితే చ, అభిసటా అత్థికానం అత్థికానం మనుస్సానం పఞ్ఞాసాయ చ రత్తిం గచ్ఛతి; తాయ చ వేసాలీ భియ్యోసోమత్తాయ ఉపసోభతి. అథ ఖో రాజగహకో నేగమో వేసాలిం అగమాసి కేనచిదేవ కరణీయేన. అద్దసా ఖో రాజగహకో నేగమో వేసాలిం ఇద్ధఞ్చేవ ఫితఞ్చ బహుజనఞ్చ ఆకిణ్ణమనుస్సఞ్చ సుభిక్ఖఞ్చ; సత్త చ పాసాదసహస్సాని సత్త చ పాసాదసతాని సత్త చ పాసాదే; సత్త చ కూటాగారసహస్సాని సత్త చ కూటాగారసతాని సత్త చ కూటాగారాని; సత్త చ ఆరామసహస్సాని సత్త చ ఆరామసతాని సత్త చ ఆరామే; సత్త చ పోక్ఖరణీసహస్సాని సత్త చ పోక్ఖరణీసతాని సత్త చ పోక్ఖరణియో; అమ్బపాలిఞ్చ గణికం అభిరూపం దస్సనీయం పాసాదికం పరమాయ వణ్ణపోక్ఖరతాయ సమన్నాగతం, పదక్ఖిణం [పదక్ఖం (స్యా.)] నచ్చే చ గీతే చ వాదితే చ, అభిసటం అత్థికానం అత్థికానం మనుస్సానం పఞ్ఞాసాయ చ రత్తిం గచ్ఛన్తిం, తాయ చ వేసాలిం భియ్యోసోమత్తాయ ఉపసోభన్తిం.

౩౨౭. అథ ఖో రాజగహకో నేగమో వేసాలియం తం కరణీయం తీరేత్వా పునదేవ రాజగహం పచ్చాగఞ్ఛి. యేన రాజా మాగధో సేనియో బిమ్బిసారో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా రాజానం మాగధం సేనియం బిమ్బిసారం ఏతదవోచ – ‘‘వేసాలీ, దేవ, ఇద్ధా చేవ ఫితా చ బహుజనా చ ఆకిణ్ణమనుస్సా చ సుభిక్ఖా చ; సత్త చ పాసాదసహస్సాని…పే… తాయ చ వేసాలీ భియ్యోసోమత్తాయ ఉపసోభతి. సాధు, దేవ, మయమ్పి గణికం వుట్ఠాపేస్సామా’’తి [వుట్ఠాపేయ్యామ (క.)]. ‘‘తేన హి, భణే, తాదిసిం కుమారిం జానాథ యం తుమ్హే గణికం వుట్ఠాపేయ్యాథా’’తి. తేన ఖో పన సమయేన రాజగహే సాలవతీ నామ కుమారీ అభిరూపా హోతి దస్సనీయా పాసాదికా పరమాయ వణ్ణపోక్ఖరతాయ సమన్నాగతా. అథ ఖో రాజగహకో నేగమో సాలవతిం కుమారిం గణికం వుట్ఠాపేసి. అథ ఖో సాలవతీ గణికా నచిరస్సేవ పదక్ఖిణా అహోసి నచ్చే చ గీతే చ వాదితే చ, అభిసటా అత్థికానం అత్థికానం మనుస్సానం పటిసతేన చ రత్తిం గచ్ఛతి. అథ ఖో సాలవతీ గణికా నచిరస్సేవ గబ్భినీ అహోసి. అథ ఖో సాలవతియా గణికాయ ఏతదహోసి – ‘‘ఇత్థీ ఖో గబ్భినీ పురిసానం అమనాపా. సచే మం కోచి జానిస్సతి సాలవతీ గణికా గబ్భినీతి, సబ్బో మే సక్కారో భఞ్జిస్సతి [పరిహాయిస్సతి (సీ. స్యా.)]. యంనూనాహం గిలానం పటివేదేయ్య’’న్తి. అథ ఖో సాలవతీ గణికా దోవారికం ఆణాపేసి – ‘‘మా, భణే దోవారిక, కోచి పురిసో పావిసి. యో చ మం పుచ్ఛతి, ‘గిలానా’తి పటివేదేహీ’’తి. ‘‘ఏవం, అయ్యే’’తి ఖో సో దోవారికో సాలవతియా గణికాయ పచ్చస్సోసి. అథ ఖో సాలవతీ గణికా తస్స గబ్భస్స పరిపాకమన్వాయ పుత్తం విజాయి. అథ ఖో సాలవతీ గణికా దాసిం ఆణాపేసి – ‘‘హన్ద, జే, ఇమం దారకం కత్తరసుప్పే పక్ఖిపిత్వా నీహరిత్వా సఙ్కారకూటే ఛడ్డేహీ’’తి. ‘‘ఏవం, అయ్యే’’తి ఖో సా దాసీ సాలవతియా గణికాయ పటిస్సుత్వా తం దారకం కత్తరసుప్పే పక్ఖిపిత్వా నీహరిత్వా సఙ్కారకూటే ఛడ్డేసి.

౩౨౮. తేన ఖో పన సమయేన అభయో నామ రాజకుమారో కాలస్సేవ రాజుపట్ఠానం గచ్ఛన్తో అద్దస తం దారకం కాకేహి సమ్పరికిణ్ణం, దిస్వాన మనుస్సే పుచ్ఛి – ‘‘కిం ఏతం, భణే, కాకేహి సమ్పరికిణ్ణ’’న్తి? ‘‘దారకో, దేవా’’తి. ‘‘జీవతి, భణే’’తి? ‘‘జీవతి, దేవా’’తి. ‘‘తేన హి, భణే, తం దారకం అమ్హాకం అన్తేపురం నేత్వా ధాతీనం దేథ పోసేతు’’న్తి. ‘‘ఏవం, దేవా’’తి ఖో తే మనుస్సా అభయస్స రాజకుమారస్స పటిస్సుత్వా తం దారకం అభయస్స రాజకుమారస్స అన్తేపురం నేత్వా ధాతీనం అదంసు – ‘‘పోసేథా’’తి. తస్స జీవతీతి ‘జీవకో’తి నామం అకంసు. కుమారేన పోసాపితోతి ‘కోమారభచ్చో’తి నామం అకంసు. అథ ఖో జీవకో కోమారభచ్చో నచిరస్సేవ విఞ్ఞుతం పాపుణి. అథ ఖో జీవకో కోమారభచ్చో యేన అభయో రాజకుమారో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా అభయం రాజకుమారం ఏతదవోచ – ‘‘కా మే, దేవ, మాతా, కో పితా’’తి? ‘‘అహమ్పి ఖో తే, భణే జీవక, మాతరం న జానామి; అపి చాహం తే పితా; మయాసి [మయాపి (క.)] పోసాపితో’’తి. అథ ఖో జీవకస్స కోమారభచ్చస్స ఏతదహోసి – ‘‘ఇమాని ఖో రాజకులాని న సుకరాని అసిప్పేన ఉపజీవితుం. యంనూనాహం సిప్పం సిక్ఖేయ్య’’న్తి.

౩౨౯. తేన ఖో పన సమయేన తక్కసిలాయం [తక్కసీలాయం (క.)] దిసాపామోక్ఖో వేజ్జో పటివసతి. అథ ఖో జీవకో కోమారభచ్చో అభయం రాజకుమారం అనాపుచ్ఛా యేన తక్కసిలా తేన పక్కామి. అనుపుబ్బేన యేన తక్కసిలా, యేన వేజ్జో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తం వేజ్జం ఏతదవోచ – ‘‘ఇచ్ఛామహం, ఆచరియ, సిప్పం సిక్ఖితు’’న్తి. ‘‘తేన హి, భణే జీవక, సిక్ఖస్సూ’’తి. అథ ఖో జీవకో కోమారభచ్చో బహుఞ్చ గణ్హాతి లహుఞ్చ గణ్హాతి సుట్ఠు చ ఉపధారేతి, గహితఞ్చస్స న సమ్ముస్సతి [న పముస్సతి (సీ. స్యా.)]. అథ ఖో జీవకస్స కోమారభచ్చస్స సత్తన్నం వస్సానం అచ్చయేన ఏతదహోసి – ‘‘అహం, ఖో బహుఞ్చ గణ్హామి లహుఞ్చ గణ్హామి సుట్ఠు చ ఉపధారేమి, గహితఞ్చ మే న సమ్ముస్సతి, సత్త చ మే వస్సాని అధీయన్తస్స, నయిమస్స సిప్పస్స అన్తో పఞ్ఞాయతి. కదా ఇమస్స సిప్పస్స అన్తో పఞ్ఞాయిస్సతీ’’తి. అథ ఖో జీవకో కోమారభచ్చో యేన సో వేజ్జో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా తం వేజ్జం ఏతదవోచ – ‘‘అహం ఖో, ఆచరియ, బహుఞ్చ గణ్హామి లహుఞ్చ గణ్హామి సుట్ఠు చ ఉపధారేమి, గహితఞ్చ మే న సమ్ముస్సతి, సత్త చ మే వస్సాని అధీయన్తస్స, నయిమస్స సిప్పస్స అన్తో పఞ్ఞాయతి. కదా ఇమస్స సిప్పస్స అన్తో పఞ్ఞాయిస్సతీ’’తి? ‘‘తేన హి, భణే జీవక, ఖణిత్తిం ఆదాయ తక్కసిలాయ సమన్తా యోజనం ఆహిణ్డిత్వా యం కిఞ్చి అభేసజ్జం పస్సేయ్యాసి తం ఆహరా’’తి. ‘‘ఏవం, ఆచరియా’’తి ఖో జీవకో కోమారభచ్చో తస్స వేజ్జస్స పటిస్సుత్వా ఖణిత్తిం ఆదాయ తక్కసిలాయ సమన్తా యోజనం ఆహిణ్డన్తో న కిఞ్చి అభేసజ్జం అద్దస. అథ ఖో జీవకో కోమారభచ్చో యేన సో వేజ్జో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా తం వేజ్జం ఏతదవోచ – ‘‘ఆహిణ్డన్తోమ్హి, ఆచరియ, తక్కసిలాయ సమన్తా యోజనం, న కిఞ్చి [ఆహిణ్టన్తో న కిఞ్చి (క.)] అభేసజ్జం అద్దస’’న్తి. ‘‘సుసిక్ఖితోసి, భణే జీవక. అలం తే ఏత్తకం జీవికాయా’’తి జీవకస్స కోమారభచ్చస్స పరిత్తం పాథేయ్యం పాదాసి. అథ ఖో జీవకో కోమారభచ్చో తం పరిత్తం పాథేయ్యం ఆదాయ యేన రాజగహం తేన పక్కామి. అథ ఖో జీవకస్స కోమారభచ్చస్స తం పరిత్తం పాథేయ్యం అన్తరామగ్గే సాకేతే పరిక్ఖయం అగమాసి. అథ ఖో జీవకస్స కోమారభచ్చస్స ఏతదహోసి – ‘‘ఇమే ఖో మగ్గా కన్తారా అప్పోదకా అప్పభక్ఖా, న సుకరా అపాథేయ్యేన గన్తుం. యంనూనాహం పాథేయ్యం పరియేసేయ్య’’న్తి.

జీవకవత్థు నిట్ఠితం.