౮. చీవరక్ఖన్ధకో
౨౦౨. జీవకవత్థు
౩౨౬. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. తేన ఖో పన సమయేన వేసాలీ ఇద్ధా చేవ హోతి ఫితా [ఫీతా (బహూసు)] చ బహుజనా చ ఆకిణ్ణమనుస్సా చ సుభిక్ఖా చ; సత్త చ పాసాదసహస్సాని సత్త చ పాసాదసతాని సత్త చ పాసాదా; సత్త చ కూటాగారసహస్సాని సత్త చ కూటాగారసతాని సత్త చ కూటాగారాని; సత్త చ ఆరామసహస్సాని సత్త చ ఆరామసతాని సత్త చ ఆరామా; సత్త చ పోక్ఖరణీసహస్సాని సత్త చ పోక్ఖరణీసతాని సత్త చ పోక్ఖరణియో; అమ్బపాలీ చ గణికా అభిరూపా హోతి దస్సనీయా పాసాదికా పరమాయ వణ్ణపోక్ఖరతాయ సమన్నాగతా, పదక్ఖిణా [పదక్ఖా (స్యా.)] నచ్చే చ గీతే చ వాదితే చ, అభిసటా అత్థికానం అత్థికానం మనుస్సానం పఞ్ఞాసాయ చ రత్తిం గచ్ఛతి; తాయ చ వేసాలీ భియ్యోసోమత్తాయ ఉపసోభతి. అథ ఖో రాజగహకో నేగమో వేసాలిం అగమాసి కేనచిదేవ కరణీయేన. అద్దసా ఖో రాజగహకో నేగమో వేసాలిం ఇద్ధఞ్చేవ ఫితఞ్చ బహుజనఞ్చ ఆకిణ్ణమనుస్సఞ్చ సుభిక్ఖఞ్చ; సత్త చ పాసాదసహస్సాని సత్త చ పాసాదసతాని సత్త చ పాసాదే; సత్త చ కూటాగారసహస్సాని సత్త చ కూటాగారసతాని సత్త చ కూటాగారాని; సత్త చ ఆరామసహస్సాని సత్త చ ఆరామసతాని సత్త చ ఆరామే; సత్త చ పోక్ఖరణీసహస్సాని సత్త చ పోక్ఖరణీసతాని సత్త చ పోక్ఖరణియో; అమ్బపాలిఞ్చ గణికం అభిరూపం దస్సనీయం పాసాదికం పరమాయ వణ్ణపోక్ఖరతాయ సమన్నాగతం, పదక్ఖిణం [పదక్ఖం (స్యా.)] నచ్చే చ గీతే చ వాదితే చ, అభిసటం అత్థికానం అత్థికానం మనుస్సానం పఞ్ఞాసాయ చ రత్తిం గచ్ఛన్తిం, తాయ చ వేసాలిం భియ్యోసోమత్తాయ ఉపసోభన్తిం.
౩౨౭. అథ ఖో రాజగహకో నేగమో వేసాలియం తం కరణీయం తీరేత్వా పునదేవ రాజగహం పచ్చాగఞ్ఛి. యేన రాజా మాగధో సేనియో బిమ్బిసారో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా రాజానం మాగధం సేనియం బిమ్బిసారం ఏతదవోచ – ‘‘వేసాలీ, దేవ, ఇద్ధా చేవ ఫితా చ బహుజనా చ ఆకిణ్ణమనుస్సా చ సుభిక్ఖా చ; సత్త చ పాసాదసహస్సాని…పే… తాయ చ వేసాలీ భియ్యోసోమత్తాయ ఉపసోభతి. సాధు, దేవ, మయమ్పి గణికం వుట్ఠాపేస్సామా’’తి [వుట్ఠాపేయ్యామ (క.)]. ‘‘తేన హి, భణే, తాదిసిం కుమారిం జానాథ యం తుమ్హే గణికం వుట్ఠాపేయ్యాథా’’తి. తేన ఖో పన సమయేన రాజగహే సాలవతీ నామ కుమారీ అభిరూపా హోతి దస్సనీయా పాసాదికా పరమాయ వణ్ణపోక్ఖరతాయ సమన్నాగతా. అథ ఖో రాజగహకో నేగమో సాలవతిం కుమారిం గణికం వుట్ఠాపేసి. అథ ఖో సాలవతీ గణికా నచిరస్సేవ పదక్ఖిణా అహోసి నచ్చే చ గీతే చ వాదితే చ, అభిసటా అత్థికానం అత్థికానం మనుస్సానం పటిసతేన చ రత్తిం గచ్ఛతి. అథ ఖో సాలవతీ గణికా నచిరస్సేవ గబ్భినీ అహోసి. అథ ఖో సాలవతియా గణికాయ ఏతదహోసి – ‘‘ఇత్థీ ఖో గబ్భినీ పురిసానం అమనాపా. సచే మం కోచి జానిస్సతి సాలవతీ గణికా గబ్భినీతి, సబ్బో మే సక్కారో భఞ్జిస్సతి [పరిహాయిస్సతి (సీ. స్యా.)]. యంనూనాహం గిలానం పటివేదేయ్య’’న్తి. అథ ఖో సాలవతీ గణికా దోవారికం ఆణాపేసి – ‘‘మా, భణే దోవారిక, కోచి పురిసో పావిసి. యో చ మం పుచ్ఛతి, ‘గిలానా’తి పటివేదేహీ’’తి. ‘‘ఏవం, అయ్యే’’తి ఖో సో దోవారికో సాలవతియా గణికాయ పచ్చస్సోసి. అథ ఖో సాలవతీ గణికా తస్స గబ్భస్స పరిపాకమన్వాయ పుత్తం విజాయి. అథ ఖో సాలవతీ గణికా దాసిం ఆణాపేసి – ‘‘హన్ద, జే, ఇమం దారకం కత్తరసుప్పే పక్ఖిపిత్వా నీహరిత్వా సఙ్కారకూటే ఛడ్డేహీ’’తి. ‘‘ఏవం, అయ్యే’’తి ఖో సా దాసీ సాలవతియా గణికాయ పటిస్సుత్వా తం దారకం కత్తరసుప్పే పక్ఖిపిత్వా నీహరిత్వా సఙ్కారకూటే ఛడ్డేసి.
౩౨౮. తేన ఖో పన సమయేన అభయో నామ రాజకుమారో కాలస్సేవ రాజుపట్ఠానం గచ్ఛన్తో అద్దస తం దారకం కాకేహి సమ్పరికిణ్ణం, దిస్వాన మనుస్సే పుచ్ఛి – ‘‘కిం ఏతం, భణే, కాకేహి సమ్పరికిణ్ణ’’న్తి? ‘‘దారకో, దేవా’’తి. ‘‘జీవతి, భణే’’తి? ‘‘జీవతి, దేవా’’తి. ‘‘తేన హి, భణే, తం దారకం అమ్హాకం అన్తేపురం నేత్వా ధాతీనం దేథ పోసేతు’’న్తి. ‘‘ఏవం, దేవా’’తి ఖో తే మనుస్సా అభయస్స రాజకుమారస్స పటిస్సుత్వా తం దారకం అభయస్స రాజకుమారస్స అన్తేపురం నేత్వా ధాతీనం అదంసు – ‘‘పోసేథా’’తి. తస్స జీవతీతి ‘జీవకో’తి నామం అకంసు. కుమారేన పోసాపితోతి ‘కోమారభచ్చో’తి నామం అకంసు. అథ ఖో జీవకో కోమారభచ్చో నచిరస్సేవ విఞ్ఞుతం పాపుణి. అథ ఖో జీవకో కోమారభచ్చో యేన అభయో రాజకుమారో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా అభయం రాజకుమారం ఏతదవోచ – ‘‘కా మే, దేవ, మాతా, కో పితా’’తి? ‘‘అహమ్పి ఖో తే, భణే జీవక, మాతరం న జానామి; అపి చాహం తే పితా; మయాసి [మయాపి (క.)] పోసాపితో’’తి. అథ ఖో జీవకస్స కోమారభచ్చస్స ఏతదహోసి – ‘‘ఇమాని ఖో రాజకులాని న సుకరాని అసిప్పేన ఉపజీవితుం. యంనూనాహం సిప్పం సిక్ఖేయ్య’’న్తి.
౩౨౯. తేన ఖో పన సమయేన తక్కసిలాయం [తక్కసీలాయం (క.)] దిసాపామోక్ఖో వేజ్జో పటివసతి. అథ ఖో జీవకో కోమారభచ్చో అభయం రాజకుమారం అనాపుచ్ఛా యేన తక్కసిలా తేన పక్కామి. అనుపుబ్బేన యేన తక్కసిలా, యేన వేజ్జో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తం వేజ్జం ఏతదవోచ – ‘‘ఇచ్ఛామహం, ఆచరియ, సిప్పం సిక్ఖితు’’న్తి. ‘‘తేన హి, భణే జీవక, సిక్ఖస్సూ’’తి. అథ ఖో జీవకో కోమారభచ్చో బహుఞ్చ గణ్హాతి లహుఞ్చ గణ్హాతి సుట్ఠు చ ఉపధారేతి, గహితఞ్చస్స న సమ్ముస్సతి [న పముస్సతి (సీ. స్యా.)]. అథ ఖో జీవకస్స కోమారభచ్చస్స సత్తన్నం వస్సానం అచ్చయేన ఏతదహోసి – ‘‘అహం, ఖో బహుఞ్చ గణ్హామి లహుఞ్చ గణ్హామి సుట్ఠు చ ఉపధారేమి, గహితఞ్చ మే న సమ్ముస్సతి, సత్త చ మే వస్సాని అధీయన్తస్స, నయిమస్స సిప్పస్స అన్తో పఞ్ఞాయతి. కదా ఇమస్స సిప్పస్స అన్తో పఞ్ఞాయిస్సతీ’’తి. అథ ఖో జీవకో కోమారభచ్చో యేన సో వేజ్జో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా తం వేజ్జం ఏతదవోచ – ‘‘అహం ఖో, ఆచరియ, బహుఞ్చ గణ్హామి లహుఞ్చ గణ్హామి సుట్ఠు చ ఉపధారేమి, గహితఞ్చ మే న సమ్ముస్సతి, సత్త చ మే వస్సాని అధీయన్తస్స, నయిమస్స సిప్పస్స అన్తో పఞ్ఞాయతి. కదా ఇమస్స సిప్పస్స అన్తో పఞ్ఞాయిస్సతీ’’తి? ‘‘తేన హి, భణే జీవక, ఖణిత్తిం ఆదాయ తక్కసిలాయ సమన్తా యోజనం ఆహిణ్డిత్వా యం కిఞ్చి అభేసజ్జం పస్సేయ్యాసి తం ఆహరా’’తి. ‘‘ఏవం, ఆచరియా’’తి ఖో జీవకో కోమారభచ్చో తస్స వేజ్జస్స పటిస్సుత్వా ఖణిత్తిం ఆదాయ తక్కసిలాయ సమన్తా యోజనం ఆహిణ్డన్తో న కిఞ్చి అభేసజ్జం అద్దస. అథ ఖో జీవకో కోమారభచ్చో యేన సో వేజ్జో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా తం వేజ్జం ఏతదవోచ – ‘‘ఆహిణ్డన్తోమ్హి, ఆచరియ, తక్కసిలాయ సమన్తా యోజనం, న కిఞ్చి [ఆహిణ్టన్తో న కిఞ్చి (క.)] అభేసజ్జం అద్దస’’న్తి. ‘‘సుసిక్ఖితోసి, భణే జీవక. అలం తే ఏత్తకం జీవికాయా’’తి జీవకస్స కోమారభచ్చస్స పరిత్తం పాథేయ్యం పాదాసి. అథ ఖో జీవకో కోమారభచ్చో తం పరిత్తం పాథేయ్యం ఆదాయ యేన రాజగహం తేన పక్కామి. అథ ఖో జీవకస్స కోమారభచ్చస్స తం పరిత్తం పాథేయ్యం అన్తరామగ్గే సాకేతే పరిక్ఖయం అగమాసి. అథ ఖో జీవకస్స కోమారభచ్చస్స ఏతదహోసి – ‘‘ఇమే ఖో మగ్గా కన్తారా అప్పోదకా అప్పభక్ఖా, న సుకరా అపాథేయ్యేన గన్తుం. యంనూనాహం పాథేయ్యం పరియేసేయ్య’’న్తి.
జీవకవత్థు నిట్ఠితం.
౨౦౩. సేట్ఠిభరియావత్థు
౩౩౦. తేన ఖో పన సమయేన సాకేతే సేట్ఠిభరియాయ సత్తవస్సికో సీసాబాధో హోతి. బహూ మహన్తా మహన్తా దిసాపామోక్ఖా వేజ్జా ఆగన్త్వా నాసక్ఖింసు అరోగం కాతుం. బహుం హిరఞ్ఞం ఆదాయ అగమంసు. అథ ఖో జీవకో కోమారభచ్చో సాకేతం పవిసిత్వా మనుస్సే పుచ్ఛి – ‘‘కో, భణే, గిలానో, కం తికిచ్ఛామీ’’తి? ‘‘ఏతిస్సా, ఆచరియ, సేట్ఠిభరియాయ సత్తవస్సికో సీసాబాధో; గచ్ఛ, ఆచరియ, సేట్ఠిభరియం తికిచ్ఛాహీ’’తి. అథ ఖో జీవకో కోమారభచ్చో యేన సేట్ఠిస్స గహపతిస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా దోవారికం ఆణాపేసి – ‘‘గచ్ఛ, భణే దోవారిక, సేట్ఠిభరియాయ పావద – ‘వేజ్జో, అయ్యే, ఆగతో, సో తం దట్ఠుకామో’’’తి. ‘‘ఏవం, ఆచరియా’’తి ఖో సో దోవారికో జీవకస్స కోమారభచ్చస్స పటిస్సుత్వా యేన సేట్ఠిభరియా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా సేట్ఠిభరియం ఏతదవోచ – ‘‘వేజ్జో, అయ్యే, ఆగతో; సో తం దట్ఠుకామో’’తి. ‘‘కీదిసో, భణే దోవారిక, వేజ్జో’’తి? ‘‘దహరకో, అయ్యే’’తి. ‘‘అలం, భణే దోవారిక, కిం మే దహరకో వేజ్జో కరిస్సతి? బహూ మహన్తా మహన్తా దిసాపామోక్ఖా వేజ్జా ఆగన్త్వా నాసక్ఖింసు అరోగం కాతుం. బహుం హిరఞ్ఞం ఆదాయ అగమంసూ’’తి. అథ ఖో సో దోవారికో యేన జీవకో కోమారభచ్చో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా జీవకం కోమారభచ్చం ఏతదవోచ – ‘‘సేట్ఠిభరియా, ఆచరియ, ఏవమాహ – ‘అలం, భణే దోవారిక, కిం మే దహరకో వేజ్జో కరిస్సతి? బహూ మహన్తా మహన్తా దిసాపామోక్ఖా వేజ్జా ఆగన్త్వా నాసక్ఖింసు అరోగం కాతుం. బహుం హిరఞ్ఞం ఆదాయ అగమంసూ’’’తి. ‘‘గచ్ఛ, భణే దోవారిక, సేట్ఠిభరియాయ పావద – ‘వేజ్జో, అయ్యే, ఏవమాహ – మా కిర, అయ్యే, పురే కిఞ్చి అదాసి. యదా అరోగా అహోసి తదా యం ఇచ్ఛేయ్యాసి తం దజ్జేయ్యాసీ’’’తి. ‘‘ఏవం, ఆచరియా’’తి ఖో సో దోవారికో జీవకస్స కోమారభచ్చస్స పటిస్సుత్వా యేన సేట్ఠిభరియా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా సేట్ఠిభరియం ఏతదవోచ – ‘‘వేజ్జో, అయ్యే, ఏవమాహ – ‘మా కిర, అయ్యే, పురే కిఞ్చి అదాసి. యదా అరోగా అహోసి తదా యం ఇచ్ఛేయ్యాసి తం దజ్జేయ్యాసీ’’’తి. ‘‘తేన హి, భణే దోవారిక, వేజ్జో ఆగచ్ఛతూ’’తి. ‘‘ఏవం, అయ్యే’’తి ఖో సో దోవారికో సేట్ఠిభరియాయ పటిస్సుత్వా యేన జీవకో కోమారభచ్చో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా జీవకం కోమారభచ్చం ఏతదవోచ – ‘‘సేట్ఠిభరియా తం, ఆచరియ, పక్కోసతీ’’తి.
అథ ఖో జీవకో కోమారభచ్చో యేన సేట్ఠిభరియా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా సేట్ఠిభరియాయ వికారం సల్లక్ఖేత్వా సేట్ఠిభరియం ఏతదవోచ – ‘‘పసతేన, అయ్యే, సప్పినా అత్థో’’తి. అథ ఖో సేట్ఠిభరియా జీవకస్స కోమారభచ్చస్స పసతం సప్పిం దాపేసి. అథ ఖో జీవకో కోమారభచ్చో తం పసతం సప్పిం నానాభేసజ్జేహి నిప్పచిత్వా సేట్ఠిభరియం మఞ్చకే ఉత్తానం నిపాతేత్వా [నిపజ్జాపేత్వా (సీ. స్యా.)] నత్థుతో అదాసి. అథ ఖో తం సప్పిం నత్థుతో దిన్నం ముఖతో ఉగ్గఞ్ఛి. అథ ఖో సేట్ఠిభరియా పటిగ్గహే నిట్ఠుభిత్వా దాసిం ఆణాపేసి – ‘‘హన్ద, జే, ఇమం సప్పిం పిచునా గణ్హాహీ’’తి. అథ ఖో జీవకస్స కోమారభచ్చస్స ఏతదహోసి – ‘‘అచ్ఛరియం [అచ్ఛరియం వత భో (స్యా.)] యావ లూఖాయం ఘరణీ, యత్ర హి నామ ఇమం ఛడ్డనీయధమ్మం సప్పిం పిచునా గాహాపేస్సతి. బహుకాని చ మే మహగ్ఘాని [మహగ్ఘాని మహగ్ఘాని (సీ. స్యా.)] భేసజ్జాని ఉపగతాని. కిమ్పి మాయం కిఞ్చి [కఞ్చి (స్యా.)] దేయ్యధమ్మం దస్సతీ’’తి. అథ ఖో సేట్ఠిభరియా జీవకస్స కోమారభచ్చస్స వికారం సల్లక్ఖేత్వా జీవకం కోమారభచ్చం ఏతదవోచ – ‘‘కిస్స త్వం, ఆచరియ, విమనోసీ’’తి? ఇధ మే ఏతదహోసి – ‘‘అచ్ఛరియం యావ లూఖాయం ధరణీ, యత్ర హి నామ ఇమం ఛడ్డనీయధమ్మం సప్పిం పిచునా గాహాపేస్సతి. బహుకాని చ మే మహగ్ఘాని సజ్జాని ఉపగతాని. కిమ్పి మాయం కిఞ్చి దేయ్యధమ్మం దస్సతీ’’తి. ‘‘మయం ఖో, ఆచరియ, ఆగారికా నామ ఉపజానామేతస్స సంయమస్స. వరమేతం సప్పి దాసానం వా కమ్మకరానం వా పాదబ్భఞ్జనం వా పదీపకరణే వా ఆసిత్తం. మా ఖో త్వం, ఆచరియ, విమనో అహోసి. న తే దేయ్యధమ్మో హాయిస్సతీ’’తి. అథ ఖో జీవకో కోమారభచ్చో సేట్ఠిభరియాయ సత్తవస్సికం సీసాబాధం ఏకేనేవ నత్థుకమ్మేన అపకడ్ఢి. అథ ఖో సేట్ఠిభరియా అరోగా సమానా జీవకస్స కోమారభచ్చస్స చత్తారి సహస్సాని పాదాసి. పుత్తో – మాతా మే అరోగా ఠితాతి చత్తారి సహస్సాని పాదాసి. సుణిసా – సస్సు మే అరోగా ఠితాతి చత్తారి సహస్సాని పాదాసి. సేట్ఠి గహపతి – భరియా మే అరోగా ఠితాతి చత్తారి సహస్సాని పాదాసి దాసఞ్చ దాసిఞ్చ అస్సరథఞ్చ.
అథ ఖో జీవకో కోమారభచ్చో తాని సోళససహస్సాని ఆదాయ దాసఞ్చ దాసిఞ్చ అస్సరథఞ్చ యేన రాజగహం తేన పక్కామి. అనుపుబ్బేన యేన రాజగహం యేన అభయో రాజకుమారో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా అభయం రాజకుమారం ఏతదవోచ – ‘‘ఇదం మే, దేవ, పఠమకమ్మం సోళససహస్సాని దాసో చ దాసీ చ అస్సరథో చ. పటిగ్గణ్హాతు మే దేవో పోసావనిక’’న్తి. ‘‘అలం, భణే జీవక; తుయ్హమేవ హోతు. అమ్హాకఞ్ఞేవ అన్తేపురే నివేసనం మాపేహీ’’తి. ‘‘ఏవం, దేవా’’తి ఖో జీవకో కోమారభచ్చో అభయస్స రాజకుమారస్స పటిస్సుత్వా అభయస్స రాజకుమారస్స అన్తేపురే నివేసనం మాపేసి.
సేట్ఠిభరియావత్థు నిట్ఠితం.
౨౦౪. బిమ్బిసారరాజవత్థు
౩౩౧. తేన ఖో పన సమయేన రఞ్ఞో మాగధస్స సేనియస్స బిమ్బిసారస్స భగన్దలాబాధో హోతి. సాటకా లోహితేన మక్ఖియన్తి. దేవియో దిస్వా ఉప్పణ్డేన్తి – ‘‘ఉతునీ దాని దేవో, పుప్ఫం దేవస్స ఉప్పన్నం, న చిరం [నచిరస్సేవ (స్యా.)] దేవో విజాయిస్సతీ’’తి. తేన రాజా మఙ్కు హోతి. అథ ఖో రాజా మాగధో సేనియో బిమ్బిసారో అభయం రాజకుమారం ఏతదవోచ – ‘‘మయ్హం ఖో, భణే అభయ, తాదిసో ఆబాధో, సాటకా లోహితేన మక్ఖియన్తి, దేవియో మం దిస్వా ఉప్పణ్డేన్తి – ‘ఉతునీ దాని దేవో, పుప్ఫం దేవస్స ఉప్పన్నం, న చిరం దేవో విజాయిస్సతీ’తి. ఇఙ్ఘ, భణే అభయ, తాదిసం వేజ్జం జానాహి యో మం తికిచ్ఛేయ్యా’’తి. ‘‘అయం, దేవ, అమ్హాకం జీవకో వేజ్జో తరుణో భద్రకో. సో దేవం తికిచ్ఛిస్సతీ’’తి. ‘‘తేన హి, భణే అభయ, జీవకం వేజ్జం ఆణాపేహి; సో మం తికిచ్ఛిస్సతీ’’తి. అథ ఖో అభయో రాజకుమారో జీవకం కోమారభచ్చం ఆణాపేసి – ‘‘గచ్ఛ, భణే జీవక, రాజానం తికిచ్ఛాహీ’’తి. ‘‘ఏవం, దేవా’’తి ఖో జీవకో కోమారభచ్చో అభయస్స రాజకుమారస్స పటిస్సుత్వా నఖేన భేసజ్జం ఆదాయ యేన రాజా మాగధో సేనియో బిమ్బిసారో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా రాజానం మాగధం సేనియం బిమ్బిసారం ఏతదవోచ – ‘‘ఆబాధం తే, దేవ, పస్సామా’’తి [పస్సామీతి (స్యా.)]. అథ ఖో జీవకో కోమారభచ్చో రఞ్ఞో మాగధస్స సేనియస్స బిమ్బిసారస్స భగన్దలాబాధం ఏకేనేవ ఆలేపేన అపకడ్ఢి. అథ ఖో రాజా మాగధో సేనియో బిమ్బిసారో అరోగో సమానో పఞ్చ ఇత్థిసతాని సబ్బాలఙ్కారం భూసాపేత్వా ఓముఞ్చాపేత్వా పుఞ్జం కారాపేత్వా జీవకం కోమారభచ్చం ఏతదవోచ – ‘‘ఏతం, భణే జీవక, పఞ్చన్నం ఇత్థిసతానం సబ్బాలఙ్కారం తుయ్హం హోతూ’’తి. ‘‘అలం, దేవ, అధికారం మే దేవో సరతూ’’తి. ‘‘తేన హి, భణే జీవక, మం ఉపట్ఠహ, ఇత్థాగారఞ్చ, బుద్ధప్పముఖఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘ’’న్తి. ‘‘ఏవం, దేవా’’తి ఖో జీవకో కోమారభచ్చో రఞ్ఞో మాగధస్స సేనియస్స బిమ్బిసారస్స పచ్చస్సోసి.
బిమ్బిసారరాజవత్థు నిట్ఠితం.
౨౦౫. రాజగహసేట్ఠివత్థు
౩౩౨. తేన ఖో పన సమయేన రాజగహకస్స సేట్ఠిస్స సత్తవస్సికో సీసాబాధో హోతి. బహూ మహన్తా మహన్తా దిసాపామోక్ఖా వేజ్జా ఆగన్త్వా నాసక్ఖింసు అరోగం కాతుం. బహుం హిరఞ్ఞం ఆదాయ అగమంసు. అపి చ, వేజ్జేహి పచ్చక్ఖాతో హోతి. ఏకచ్చే వేజ్జా ఏవమాహంసు – ‘‘పఞ్చమం దివసం సేట్ఠి గహపతి కాలం కరిస్సతీ’’తి. ఏకచ్చే వేజ్జా ఏవమాహంసు – ‘‘సత్తమం దివసం సేట్ఠి గహపతి కాలం కరిస్సతీ’’తి. అథ ఖో రాజగహకస్స నేగమస్స ఏతదహోసి – ‘‘అయం ఖో సేట్ఠి గహపతి బహూపకారో రఞ్ఞో చేవ నేగమస్స చ. అపి చ, వేజ్జేహి పచ్చక్ఖాతో. ఏకచ్చే వేజ్జా ఏవమాహంసు – ‘పఞ్చమం దివసం సేట్ఠి గహపతి కాలం కరిస్సతీ’తి. ఏకచ్చే వేజ్జా ఏవమాహంసు – ‘సత్తమం దివసం సేట్ఠి గహపతి కాలం కరిస్సతీ’తి. అయఞ్చ రఞ్ఞో జీవకో వేజ్జో తరుణో భద్రకో. యంనూన మయం రాజానం జీవకం వేజ్జం యాచేయ్యామ సేట్ఠిం గహపతిం తికిచ్ఛితు’’న్తి. అథ ఖో రాజగహకో నేగమో యేన రాజా మాగధో సేనియో బిమ్బిసారో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా రాజానం మాగధం సేనియం బిమ్బిసారం ఏతదవోచ – ‘‘అయం, దేవ, సేట్ఠి గహపతి బహూపకారో దేవస్స చేవ నేగమస్స చ; అపి చ, వేజ్జేహి పచ్చక్ఖాతో. ఏకచ్చే వేజ్జా ఏవమాహంసు – పఞ్చమం దివసం సేట్ఠి గహపతి కాలం కరిస్సతీతి. ఏకచ్చే వేజ్జా ఏవమాహంసు – సత్తమం దివసం సేట్ఠి గహపతి కాలం కరిస్సతీతి. సాధు దేవో జీవకం వేజ్జం ఆణాపేతు సేట్ఠిం గహపతిం తికిచ్ఛితు’’న్తి.
అథ ఖో రాజా మాగధో సేనియో బిమ్బిసారో జీవకం కోమారభచ్చం ఆణాపేసి – ‘‘గచ్ఛ, భణే జీవక, సేట్ఠిం గహపతిం తికిచ్ఛాహీ’’తి. ‘‘ఏవం, దేవా’’తి ఖో జీవకో కోమారభచ్చో రఞ్ఞో మాగధస్స సేనియస్స బిమ్బిసారస్స పటిస్సుత్వా యేన సేట్ఠి గహపతి తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా సేట్ఠిస్స గహపతిస్స వికారం సల్లక్ఖేత్వా సేట్ఠిం గహపతిం ఏతదవోచ – ‘‘సచే త్వం, గహపతి, అరోగో భవేయ్యాసి [సచాహం తం గహపతి అరోగాపేయ్యం (సీ.), సచాహం తం గహపతి అరోగం కరేయ్యం (స్యా.)] కిం మే అస్స దేయ్యధమ్మో’’తి? ‘‘సబ్బం సాపతేయ్యఞ్చ తే, ఆచరియ, హోతు, అహఞ్చ తే దాసో’’తి. ‘‘సక్ఖిస్ససి పన త్వం, గహపతి, ఏకేన పస్సేన సత్తమాసే నిపజ్జితు’’న్తి? ‘‘సక్కోమహం, ఆచరియ, ఏకేన పస్సేన సత్తమాసే నిపజ్జితు’’న్తి. ‘‘సక్ఖిస్ససి పన త్వం, గహపతి, దుతియేన పస్సేన సత్తమాసే నిపజ్జితు’’న్తి? ‘‘సక్కోమహం, ఆచరియ, దుతియేన పస్సేన సత్తమాసే నిపజ్జితు’’న్తి. ‘‘సక్ఖిస్ససి పన త్వం, గహపతి, ఉత్తానో సత్తమాసే నిపజ్జితు’’న్తి? ‘‘సక్కోమహం, ఆచరియ, ఉత్తానో సత్తమాసే నిపజ్జితు’’న్తి.
అథ ఖో జీవకో కోమారభచ్చో సేట్ఠిం గహపతిం మఞ్చకే నిపాతేత్వా [నిపజ్జాపేత్వా (సీ. స్యా.)] మఞ్చకే [మఞ్చకేన (సీ.)] సమ్బన్ధిత్వా సీసచ్ఛవిం ఉప్పాటేత్వా [ఫాలేత్వా (సీ.)] సిబ్బినిం వినామేత్వా ద్వే పాణకే నీహరిత్వా మహాజనస్స దస్సేసి – ‘‘పస్సథయ్యే [పస్సేస్యాథ (సీ.), పస్సథ (స్యా.), పస్సథయ్యో (క.)], ఇమే ద్వే పాణకే, ఏకం ఖుద్దకం ఏకం మహల్లకం. యే తే ఆచరియా ఏవమాహంసు – పఞ్చమం దివసం సేట్ఠి గహపతి కాలం కరిస్సతీతి – తేహాయం మహల్లకో పాణకో దిట్ఠో. పఞ్చమం దివసం సేట్ఠిస్స గహపతిస్స మత్థలుఙ్గం పరియాదియిస్సతి. మత్థలుఙ్గస్స పరియాదానా సేట్ఠి గహపతి కాలం కరిస్సతి. సుదిట్ఠో తేహి ఆచరియేహి. యే తే ఆచరియా ఏవమాహంసు – సత్తమం దివసం సేట్ఠి గహపతి కాలం కరిస్సతీతి – తేహాయం ఖుద్దకో పాణకో దిట్ఠో. సత్తమం దివసం సేట్ఠిస్స గహపతిస్స మత్థలుఙ్గం పరియాదియిస్సతి. మత్థలుఙ్గస్స పరియాదానా సేట్ఠి గహపతి కాలం కరిస్సతి. సుదిట్ఠో తేహి ఆచరియేహీ’’తి. సిబ్బినిం సమ్పటిపాటేత్వా సీసచ్ఛవిం సిబ్బిత్వా ఆలేపం అదాసి. అథ ఖో సేట్ఠి గహపతి సత్తాహస్స అచ్చయేన జీవకం కోమారభచ్చం ఏతదవోచ – ‘‘నాహం, ఆచరియ, సక్కోమి ఏకేన పస్సేన సత్తమాసే నిపజ్జితు’’న్తి. ‘‘నను మే త్వం, గహపతి, పటిస్సుణి – సక్కోమహం, ఆచరియ, ఏకేన పస్సేన సత్తమాసే నిపజ్జితు’’న్తి? ‘‘సచ్చాహం, ఆచరియ, పటిస్సుణిం, అపాహం మరిస్సామి, నాహం సక్కోమి ఏకేన పస్సేన సత్తమాసే నిపజ్జితు’’న్తి. ‘‘తేన హి త్వం, గహపతి, దుతియేన పస్సేన సత్తమాసే నిపజ్జాహీ’’తి. అథ ఖో సేట్ఠి గహపతి సత్తాహస్స అచ్చయేన జీవకం కోమారభచ్చం ఏతదవోచ – ‘‘నాహం, ఆచరియ, సక్కోమి దుతియేన పస్సేన సత్తమాసే నిపజ్జితు’’న్తి. ‘‘నను మే త్వం, గహపతి, పటిస్సుణి – సక్కోమహం, ఆచరియ, దుతియేన పస్సేన సత్తమాసే నిపజ్జితు’’న్తి? ‘‘సచ్చాహం, ఆచరియ, పటిస్సుణిం, అపాహం మరిస్సామి, నాహం, ఆచరియ, సక్కోమి దుతియేన పస్సేన సత్తమాసే నిపజ్జితు’’న్తి. ‘‘తేన హి త్వం, గహపతి, ఉత్తానో సత్తమాసే నిపజ్జాహీ’’తి. అథ ఖో సేట్ఠి గహపతి సత్తాహస్స అచ్చయేన జీవకం కోమారభచ్చం ఏతదవోచ – ‘‘నాహం, ఆచరియ, సక్కోమి ఉత్తానో సత్తమాసే నిపజ్జితు’’న్తి. ‘‘నను మే త్వం, గహపతి, పటిస్సుణి – సక్కోమహం, ఆచరియ, ఉత్తానో సత్తమాసే నిపజ్జితు’’న్తి? ‘‘సచ్చాహం, ఆచరియ, పటిస్సుణిం, అపాహం మరిస్సామి, నాహం సక్కోమి ఉత్తానో సత్తమాసే నిపజ్జితు’’న్తి. ‘‘అహం చే తం, గహపతి, న వదేయ్యం, ఏత్తకమ్పి త్వం న నిపజ్జేయ్యాసి, అపి చ పటికచ్చేవ మయా ఞాతో – తీహి సత్తాహేహి సేట్ఠి గహపతి అరోగో భవిస్సతీతి. ఉట్ఠేహి, గహపతి, అరోగోసి. జానాసి కిం మే దేయ్యధమ్మో’’తి? ‘‘సబ్బం సాపతేయ్యఞ్చ తే, ఆచరియ, హోతు, అహఞ్చ తే దాసో’’తి. ‘‘అలం, గహపతి, మా మే త్వం సబ్బం సాపతేయ్యం అదాసి, మా చ మే దాసో. రఞ్ఞో సతసహస్సం దేహి, మయ్హం సతసహస్స’’న్తి. అథ ఖో సేట్ఠి గహపతి అరోగో సమానో రఞ్ఞో సతసహస్సం అదాసి, జీవకస్స కోమారభచ్చస్స సతసహస్సం.
రాజగహసేట్ఠివత్థు నిట్ఠితం.
౨౦౬. సేట్ఠిపుత్తవత్థు
౩౩౩. తేన ఖో పన సమయేన బారాణసేయ్యకస్స సేట్ఠిపుత్తస్స మోక్ఖచికాయ కీళన్తస్స అన్తగణ్ఠాబాధో హోతి, యేన యాగుపి పీతా న సమ్మా పరిణామం గచ్ఛతి, భత్తమ్పి భుత్తం న సమ్మా పరిణామం గచ్ఛతి, ఉచ్చారోపి పస్సావోపి న పగుణో. సో తేన కిసో హోతి లూఖో దుబ్బణ్ణో ఉప్పణ్డుప్పణ్డుకజాతో ధమనిసన్థతగత్తో. అథ ఖో బారాణసేయ్యకస్స సేట్ఠిస్స ఏతదహోసి – ‘‘మయ్హం ఖో పుత్తస్స తాదిసో ఆబాధో, యేన యాగుపి పీతా న సమ్మా పరిణామం గచ్ఛతి, భత్తమ్పి భుత్తం న సమ్మా పరిణామం గచ్ఛతి, ఉచ్చారోపి పస్సావోపి న పగుణో. సో తేన కిసో లూఖో దుబ్బణ్ణో ఉప్పణ్డుప్పణ్డుకజాతో ధమనిసన్థతగత్తో. యంనూనాహం రాజగహం గన్త్వా రాజానం జీవకం వేజ్జం యాచేయ్యం పుత్తం మే తికిచ్ఛితు’’న్తి. అథ ఖో బారాణసేయ్యకో సేట్ఠి రాజగహం గన్త్వా యేన రాజా మాగధో సేనియో బిమ్బిసారో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా రాజానం మాగధం సేనియం బిమ్బిసారం ఏతదవోచ – ‘‘మయ్హం ఖో, దేవ, పుత్తస్స తాదిసో ఆబాధో, యేన యాగుపి పీతా న సమ్మా పరిణామం గచ్ఛతి, భత్తమ్పి భుత్తం న సమ్మా పరిణామం గచ్ఛతి, ఉచ్చారోపి పస్సావోపి న పగుణో. సో తేన కిసో లూఖో దుబ్బణ్ణో ఉప్పణ్డుప్పణ్డుకజాతో ధమనిసన్థతగత్తో. సాధు దేవో జీవకం వేజ్జం ఆణాపేతు పుత్తం మే తికిచ్ఛితు’’న్తి.
అథ ఖో రాజా మాగధో సేనియో బిమ్బిసారో జీవకం కోమారభచ్చం ఆణాపేసి – ‘‘గచ్ఛ, భణే జీవక, బారాణసిం గన్త్వా బారాణసేయ్యకం సేట్ఠిపుత్తం తికిచ్ఛాహీ’’తి. ‘‘ఏవం, దేవా’’తి ఖో జీవకో కోమారభచ్చో రఞ్ఞో మాగధస్స సేనియస్స బిమ్బిసారస్స పటిస్సుత్వా బారాణసిం గన్త్వా యేన బారాణసేయ్యకో సేట్ఠిపుత్తో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా బారాణసేయ్యకస్స సేట్ఠిపుత్తస్స వికారం సల్లక్ఖేత్వా జనం ఉస్సారేత్వా తిరోకరణియం పరిక్ఖిపిత్వా థమ్భే ఉబ్బన్ధిత్వా [ఉపనిబన్ధిత్వా (సీ. స్యా.)] భరియం పురతో ఠపేత్వా ఉదరచ్ఛవిం ఉప్పాటేత్వా అన్తగణ్ఠిం నీహరిత్వా భరియాయ దస్సేసి – ‘‘పస్స తే సామికస్స ఆబాధం, ఇమినా యాగుపి పీతా న సమ్మా పరిణామం గచ్ఛతి, భత్తమ్పి భుత్తం న సమ్మా పరిణామం గచ్ఛతి, ఉచ్చారోపి పస్సావోపి న పగుణో; ఇమినాయం కిసో లూఖో దుబ్బణ్ణో ఉప్పణ్డుప్పణ్డుకజాతో ధమనిసన్థతగత్తో’’తి. అన్తగణ్ఠిం వినివేఠేత్వా అన్తాని పటిపవేసేత్వా ఉదరచ్ఛవిం సిబ్బిత్వా ఆలేపం అదాసి. అథ ఖో బారాణసేయ్యకో సేట్ఠిపుత్తో నచిరస్సేవ అరోగో అహోసి. అథ ఖో బారాణసేయ్యకో సేట్ఠి ‘పుత్తో మే అరోగో ఠితో’తి [అరోగాపితోతి (సీ.)] జీవకస్స కోమారభచ్చస్స సోళససహస్సాని పాదాసి. అథ ఖో జీవకో కోమారభచ్చో తాని సోళససహస్సాని ఆదాయ పునదేవ రాజగహం పచ్చాగఞ్ఛి.
సేట్ఠిపుత్తవత్థు నిట్ఠితం.
౨౦౭. పజ్జోతరాజవత్థు
౩౩౪. తేన ఖో పన సమయేన రఞ్ఞో [ఉజ్జేనియం రఞ్ఞో (స్యా.)] పజ్జోతస్స పణ్డురోగాబాధో హోతి. బహూ మహన్తా మహన్తా దిసాపామోక్ఖా వేజ్జా ఆగన్త్వా నాసక్ఖింసు అరోగం కాతుం. బహుం హిరఞ్ఞం ఆదాయ అగమంసు. అథ ఖో రాజా పజ్జోతో రఞ్ఞో మాగధస్స సేనియస్స బిమ్బిసారస్స సన్తికే దూతం పాహేసి – ‘‘మయ్హం ఖో తాదిసో ఆబాధో, సాధు దేవో జీవకం వేజ్జం ఆణాపేతు, సో మం తికిచ్ఛిస్సతీ’’తి. అథ ఖో రాజా మాగధో సేనియో బిమ్బిసారో జీవకం కోమారభచ్చం ఆణాపేసి – ‘‘గచ్ఛ, భణే జీవక; ఉజ్జేనిం గన్త్వా రాజానం పజ్జోతం తికిచ్ఛాహీ’’తి. ‘‘ఏవం, దేవా’’తి ఖో జీవకో కోమారభచ్చో రఞ్ఞో మాగధస్స సేనియస్స బిమ్బిసారస్స పటిస్సుత్వా ఉజ్జేనిం గన్త్వా యేన రాజా పజ్జోతో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా రఞ్ఞో పజ్జోతస్స వికారం సల్లక్ఖేత్వా రాజానం పజ్జోతం ఏతదవోచ – ‘‘సప్పిం దేహి [ఇదం పదద్వయం సీ. స్యా. పోత్థకేసు నత్థి], సప్పిం దేవ, నిప్పచిస్సామి. తం దేవో పివిస్సతీ’’తి. ‘‘అలం, భణే జీవక, యం తే సక్కా వినా సప్పినా అరోగం కాతుం తం కరోహి. జేగుచ్ఛం మే సప్పి, పటికూల’’న్తి. అథ ఖో జీవకస్స కోమారభచ్చస్స ఏతదహోసి – ‘‘ఇమస్స ఖో రఞ్ఞో తాదిసో ఆబాధో, న సక్కా వినా సప్పినా అరోగం కాతుం. యంనూనాహం సప్పిం నిప్పచేయ్యం కసావవణ్ణం కసావగన్ధం కసావరస’’న్తి. అథ ఖో జీవకో కోమారభచ్చో నానాభేసజ్జేహి సప్పిం నిప్పచి కసావవణ్ణం కసావగన్ధం కసావరసం. అథ ఖో జీవకస్స కోమారభచ్చస్స ఏతదహోసి – ‘‘ఇమస్స ఖో రఞ్ఞో సప్పి పీతం పరిణామేన్తం ఉద్దేకం దస్సతి. చణ్డోయం రాజా ఘాతాపేయ్యాపి మం. యంనూనాహం పటికచ్చేవ ఆపుచ్ఛేయ్య’’న్తి. అథ ఖో జీవకో కోమారభచ్చో యేన రాజా పజ్జోతో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా రాజానం పజ్జోతం ఏతదవోచ – ‘‘మయం ఖో, దేవ, వేజ్జా నామ తాదిసేన ముహుత్తేన మూలాని ఉద్ధరామ భేసజ్జాని సంహరామ. సాధు దేవో వాహనాగారేసు చ ద్వారేసు చ ఆణాపేతు – యేన వాహనేన జీవకో ఇచ్ఛతి తేన వాహనేన గచ్ఛతు, యేన ద్వారేన ఇచ్ఛతి తేన ద్వారేన గచ్ఛతు, యం కాలం ఇచ్ఛతి తం కాలం గచ్ఛతు, యం కాలం ఇచ్ఛతి తం కాలం పవిసతూ’’తి. అథ ఖో రాజా పజ్జోతో వాహనాగారేసు చ ద్వారేసు చ ఆణాపేసి – ‘‘యేన వాహనేన జీవకో ఇచ్ఛతి తేన వాహనేన గచ్ఛతు, యేన ద్వారేన ఇచ్ఛతి తేన ద్వారేన గచ్ఛతు, యం కాలం ఇచ్ఛతి తం కాలం గచ్ఛతు, యం కాలం ఇచ్ఛతి తం కాలం పవిసతూ’’తి.
తేన ఖో పన సమయేన రఞ్ఞో పజ్జోతస్స భద్దవతికా నామ హత్థినికా పఞ్ఞాసయోజనికా హోతి. అథ ఖో జీవకో కోమారభచ్చో రఞ్ఞో పజ్జోతస్స సప్పిం [తం సప్పిం (స్యా.)] ఉపనామేసి – ‘‘కసావం దేవో పివతూ’’తి. అథ ఖో జీవకో కోమారభచ్చో రాజానం పజ్జోతం సప్పిం పాయేత్వా హత్థిసాలం గన్త్వా భద్దవతికాయ హత్థినికాయ నగరమ్హా నిప్పతి.
అథ ఖో రఞ్ఞో పజ్జోతస్స తం సప్పి పీతం పరిణామేన్తం ఉద్దేకం అదాసి. అథ ఖో రాజా పజ్జోతో మనుస్సే ఏతదవోచ – ‘‘దుట్ఠేన, భణే, జీవకేన సప్పిం పాయితోమ్హి. తేన హి, భణే, జీవకం వేజ్జం విచినథా’’తి. ‘‘భద్దవతికాయ, దేవ, హత్థినికాయ నగరమ్హా నిప్పతితో’’తి. తేన ఖో పన సమయేన రఞ్ఞో పజ్జోతస్స కాకో నామ దాసో సట్ఠియోజనికో హోతి, అమనుస్సేన పటిచ్చ జాతో. అథ ఖో రాజా పజ్జోతో కాకం దాసం ఆణాపేసి – ‘‘గచ్ఛ, భణే కాక, జీవకం వేజ్జం నివత్తేహి – రాజా తం, ఆచరియ, నివత్తాపేతీతి. ఏతే ఖో, భణే కాక, వేజ్జా నామ బహుమాయా. మా చస్స కిఞ్చి పటిగ్గహేసీ’’తి.
అథ ఖో కాకో దాసో జీవకం కోమారభచ్చం అన్తరామగ్గే కోసమ్బియం సమ్భావేసి
పాతరాసం కరోన్తం. అథ ఖో కాకో దాసో జీవకం కోమారభచ్చం ఏతదవోచ – ‘‘రాజా తం, ఆచరియ, నివత్తాపేతీ’’తి. ‘‘ఆగమేహి, భణే కాక, యావ భుఞ్జామ [భుఞ్జామి (సీ. స్యా.)]. హన్ద, భణే కాక, భుఞ్జస్సూ’’తి. ‘‘అలం, ఆచరియ, రఞ్ఞామ్హి ఆణత్తో – ఏతే ఖో, భణే కాక, వేజ్జా నామ బహుమాయా, మా చస్స కిఞ్చి పటిగ్గహేసీ’’తి. తేన ఖో పన సమయేన జీవకో కోమారభచ్చో నఖేన భేసజ్జం ఓలుమ్పేత్వా ఆమలకఞ్చ ఖాదతి పానీయఞ్చ పివతి. అథ ఖో జీవకో కోమారభచ్చో కాకం దాసం ఏతదవోచ – ‘‘హన్ద, భణే కాక, ఆమలకఞ్చ ఖాద పానీయఞ్చ పివస్సూ’’తి. అథ ఖో కాకో దాసో – అయం ఖో వేజ్జో ఆమలకఞ్చ ఖాదతి పానీయఞ్చ పివతి, న అరహతి కిఞ్చి పాపకం హోతున్తి – ఉపడ్ఢామలకఞ్చ ఖాది పానీయఞ్చ అపాయి. తస్స తం ఉపడ్ఢామలకం ఖాదితం తత్థేవ నిచ్ఛారేసి. అథ ఖో కాకో దాసో జీవకం కోమారభచ్చం ఏతదవోచ – ‘‘అత్థి మే, ఆచరియ, జీవిత’’న్తి? ‘‘మా, భణే కాక, భాయి, త్వం చేవ అరోగో భవిస్ససి రాజా చ. చణ్డో సో రాజా ఘాతాపేయ్యాపి మం, తేనాహం న నివత్తామీ’’తి భద్దవతికం హత్థినికం కాకస్స నియ్యాదేత్వా యేన రాజగహం తేన పక్కామి. అనుపుబ్బేన యేన రాజా మాగధో సేనియో బిమ్బిసారో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా రఞ్ఞో మాగధస్స సేనియస్స బిమ్బిసారస్స ఏతమత్థం ఆరోచేసి. ‘‘సుట్ఠు, భణే జీవక, అకాసి యమ్పి న నివత్తో, చణ్డో సో రాజా ఘాతాపేయ్యాపి త’’న్తి. అథ ఖో రాజా పజ్జోతో అరోగో సమానో జీవకస్స కోమారభచ్చస్స సన్తికే దూతం పాహేసి – ‘‘ఆగచ్ఛతు జీవకో, వరం దస్సామీ’’తి. ‘‘అలం, అయ్యో [దేవ (స్యా.)], అధికారం మే దేవో సరతూ’’తి.
పజ్జోతరాజవత్థు నిట్ఠితం.
౨౦౮. సివేయ్యకదుస్సయుగకథా
౩౩౫. తేన ఖో పన సమయేన రఞ్ఞో పజ్జోతస్స సివేయ్యకం దుస్సయుగం ఉప్పన్నం హోతి – బహూనం [బహున్నం (సీ. స్యా.)] దుస్సానం బహూనం దుస్సయుగానం బహూనం దుస్సయుగసతానం బహూనం దుస్సయుగసహస్సానం బహూనం దుస్సయుగసతసహస్సానం అగ్గఞ్చ సేట్ఠఞ్చ మోక్ఖఞ్చ ఉత్తమఞ్చ పవరఞ్చ. అథ ఖో రాజా పజ్జోతో తం సివేయ్యకం దుస్సయుగం జీవకస్స కోమారభచ్చస్స పాహేసి. అథ ఖో జీవకస్స కోమారభచ్చస్స ఏతదహోసి – ‘‘ఇదం ఖో మే సివేయ్యకం దుస్సయుగం రఞ్ఞా పజ్జోతేన పహితం – బహూనం దుస్సానం బహూనం దుస్సయుగానం బహూనం దుస్సయుగసతానం బహూనం దుస్సయుగసహస్సానం బహూనం దుస్సయుగసతసహస్సానం అగ్గఞ్చ సేట్ఠఞ్చ మోక్ఖఞ్చ ఉత్తమఞ్చ పవరఞ్చ. నయిదం అఞ్ఞో కోచి పచ్చారహతి అఞ్ఞత్ర తేన భగవతా అరహతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన, రఞ్ఞా వా మాగధేన సేనియేన బిమ్బిసారేనా’’తి.
సివేయ్యకదుస్సయుగకథా నిట్ఠితా.
౨౦౯. సమత్తింసవిరేచనకథా
౩౩౬. తేన ఖో పన సమయేన భగవతో కాయో దోసాభిసన్నో హోతి. అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి – ‘‘దోసాభిసన్నో ఖో, ఆనన్ద, తథాగతస్స కాయో. ఇచ్ఛతి తథాగతో విరేచనం పాతు’’న్తి. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో యేన జీవకో కోమారభచ్చో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా జీవకం కోమారభచ్చం ఏతదవోచ – ‘‘దోసాభిసన్నో ఖో, ఆవుసో జీవక, తథాగతస్స కాయో. ఇచ్ఛతి తథాగతో విరేచనం పాతు’’న్తి. ‘‘తేన హి, భన్తే ఆనన్ద, భగవతో కాయం కతిపాహం సినేహేథా’’తి. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవతో కాయం కతిపాహం సినేహేత్వా యేన జీవకో కోమారభచ్చో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా జీవకం కోమారభచ్చం ఏతదవోచ – ‘‘సినిద్ధో ఖో, ఆవుసో జీవక, తథాగతస్స కాయో. యస్స దాని కాలం మఞ్ఞసీ’’తి. అథ ఖో జీవకస్స కోమారభచ్చస్స ఏతదహోసి – ‘‘న ఖో మేతం పతిరూపం యోహం భగవతో ఓళారికం విరేచనం దదేయ్య’’న్తి. తీణి ఉప్పలహత్థాని నానాభేసజ్జేహి పరిభావేత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకం ఉప్పలహత్థం భగవతో ఉపనామేసి – ‘‘ఇమం, భన్తే, భగవా పఠమం ఉప్పలహత్థం ఉపసిఙ్ఘతు. ఇదం భగవన్తం దసక్ఖత్తుం విరేచేస్సతీ’’తి. దుతియం ఉప్పలహత్థం భగవతో ఉపనామేసి – ‘‘ఇమం, భన్తే, భగవా దుతియం ఉప్పలహత్థం ఉపసిఙ్ఘతు. ఇదం భగవన్తం దసక్ఖత్తుం విరేచేస్సతీ’’తి. తతియం ఉప్పలహత్థం భగవతో ఉపనామేసి – ‘‘ఇమం, భన్తే, భగవా తతియం ఉప్పలహత్థం ఉపసిఙ్ఘతు. ఇదం భగవన్తం దసక్ఖత్తుం విరేచేస్సతీ’’తి. ఏవం భగవతో సమత్తింసాయ విరేచనం భవిస్సతీతి. అథ ఖో జీవకో కోమారభచ్చో భగవతో సమత్తింసాయ విరేచనం దత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి. అథ ఖో జీవకస్స కోమారభచ్చస్స బహి ద్వారకోట్ఠకా నిక్ఖన్తస్స ఏతదహోసి – ‘‘మయా ఖో భగవతో సమత్తింసాయ విరేచనం దిన్నం. దోసాభిసన్నో తథాగతస్స కాయో. న భగవన్తం సమత్తింసక్ఖత్తుం విరేచేస్సతి, ఏకూనత్తింసక్ఖత్తుం భగవన్తం విరేచేస్సతి. అపి చ, భగవా విరిత్తో నహాయిస్సతి. నహాతం భగవన్తం సకిం విరేచేస్సతి. ఏవం భగవతో సమత్తింసాయ విరేచనం భవిస్సతీ’’తి.
అథ ఖో భగవా జీవకస్స కోమారభచ్చస్స చేతసా చేతోపరివితక్కమఞ్ఞాయ ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి – ‘‘ఇధానన్ద, జీవకస్స కోమారభచ్చస్స బహి ద్వారకోట్ఠకా నిక్ఖన్తస్స ఏతదహోసి – ‘మయా ఖో భగవతో సమత్తింసాయ విరేచనం దిన్నం. దోసాభిసన్నో తథాగతస్స కాయో. న భగవన్తం సమతింసక్ఖత్తుం విరేచేస్సతి, ఏకూనతింసక్ఖత్తుం భగవన్తం విరేచేస్సతి. అపి చ, భగవా విరిత్తో నహాయిస్సతి. నహాతం భగవన్తం సకిం విరేచేస్సతి. ఏవం భగవతో సమత్తింసాయ విరేచనం భవిస్సతీ’తి. తేన హానన్ద, ఉణ్హోదకం పటియాదేహీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవతో పటిస్సుణిత్వా ఉణ్హోదకం పటియాదేసి.
అథ ఖో జీవకో కోమారభచ్చో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో జీవకో కోమారభచ్చో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘విరిత్తో, భన్తే, భగవా’’తి? ‘‘విరిత్తోమ్హి, జీవకా’’తి. ఇధ మయ్హం, భన్తే, బహి ద్వారకోట్ఠకా నిక్ఖన్తస్స ఏతదహోసి – ‘‘మయా ఖో భగవతో సమత్తింసాయ విరేచనం దిన్నం. దోసాభిసన్నో తథాగతస్స కాయో. న భగవన్తం సమత్తింసక్ఖత్తుం విరేచేస్సతి, ఏకూనత్తింసక్ఖత్తుం భగవన్తం విరేచేస్సతి. అపి చ, భగవా విరిత్తో నహాయిస్సతి. నహాతం భగవన్తం సకిం విరేచేస్సతి. ఏవం భగవతో సమత్తింసాయ విరేచనం భవిస్సతీ’’తి. నహాయతు, భన్తే, భగవా, నహాయతు సుగతోతి. అథ ఖో భగవా ఉణ్హోదకం నహాయి. నహాతం భగవన్తం సకిం విరేచేసి. ఏవం భగవతో సమత్తింసాయ విరేచనం అహోసి. అథ ఖో జీవకో కోమారభచ్చో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘యావ, భన్తే, భగవతో కాయో పకతత్తో హోతి, అలం [అహం తావ యూసపిణ్టపాతేనాతి (సీ.), అలం యూసపిణ్టకేనాతి (స్యా.)] యూసపిణ్డపాతేనా’’తి.
సమత్తింసవిరేచనకథా నిట్ఠితా.
౨౧౦. వరయాచనాకథా
౩౩౭. అథ ఖో భగవతో కాయో నచిరస్సేవ పకతత్తో అహోసి. అథ ఖో జీవకో కోమారభచ్చో తం సివేయ్యకం దుస్సయుగం ఆదాయ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో జీవకో కోమారభచ్చో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఏకాహం, భన్తే, భగవన్తం వరం యాచామీ’’తి. ‘‘అతిక్కన్తవరా ఖో, జీవక, తథాగతా’’తి. ‘‘యఞ్చ, భన్తే, కప్పతి యఞ్చ అనవజ్జ’’న్తి. ‘‘వదేహి, జీవకా’’తి. ‘‘భగవా, భన్తే, పంసుకూలికో, భిక్ఖుసఙ్ఘో చ. ఇదం మే, భన్తే, సివేయ్యకం దుస్సయుగం రఞ్ఞా పజ్జోతేన పహితం – బహూనం దుస్సానం బహూనం దుస్సయుగానం బహూనం దుస్సయుగసతానం బహూనం దుస్సయుగసహస్సానం బహూనం దుస్సయుగసతసహస్సానం అగ్గఞ్చ సేట్ఠఞ్చ మోక్ఖఞ్చ ఉత్తమఞ్చ పవరఞ్చ. పటిగ్గణ్హాతు మే, భన్తే, భగవా సివేయ్యకం దుస్సయుగం; భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ గహపతిచీవరం అనుజానాతూ’’తి. పటిగ్గహేసి భగవా సివేయ్యకం దుస్సయుగం. అథ ఖో భగవా జీవకం కోమారభచ్చం ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేసి సమాదపేసి సముత్తేజేసి సమ్పహంసేసి. అథ ఖో జీవకో కోమారభచ్చో భగవతా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సితో సమాదపితో సముత్తేజితో సమ్పహంసితో ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, గహపతిచీవరం. యో ఇచ్ఛతి, పంసుకూలికో హోతు. యో ఇచ్ఛతి, గహపతిచీవరం సాదియతు. ఇతరీతరేనపాహం [పహం (సీ.), చాహం (స్యా.)], భిక్ఖవే, సన్తుట్ఠిం వణ్ణేమీ’’తి.
అస్సోసుం ఖో రాజగహే మనుస్సా – ‘‘భగవతా కిర భిక్ఖూనం గహపతిచీవరం అనుఞ్ఞాత’’న్తి. తే చ మనుస్సా హట్ఠా అహేసుం ఉదగ్గా ‘‘ఇదాని ఖో మయం దానాని దస్సామ పుఞ్ఞాని కరిస్సామ, యతో భగవతా భిక్ఖూనం గహపతిచీవరం అనుఞ్ఞాత’’న్తి. ఏకాహేనేవ రాజగహే బహూని చీవరసహస్సాని ఉప్పజ్జింసు.
అస్సోసుం ఖో జానపదా మనుస్సా – ‘‘భగవతా కిర భిక్ఖూనం గహపతిచీవరం అనుఞ్ఞాత’’న్తి. తే చ మనుస్సా హట్ఠా అహేసుం ఉదగ్గా – ‘‘ఇదాని ఖో మయం దానాని దస్సామ పుఞ్ఞాని కరిస్సామ, యతో భగవతా భిక్ఖూనం గహపతిచీవరం అనుఞ్ఞాత’’న్తి. జనపదేపి ఏకాహేనేవ బహూని చీవరసహస్సాని ఉప్పజ్జింసు.
తేన ఖో పన సమయేన సఙ్ఘస్స పావారో ఉప్పన్నో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, పావారన్తి.
కోసేయ్యపావారో ఉప్పన్నో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, కోసేయ్యపావారన్తి.
కోజవం ఉప్పన్నం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, కోజవన్తి.
వరయాచనాకథా నిట్ఠితా.
పఠమభాణవారో నిట్ఠితో.
౨౧౧. కమ్బలానుజాననాదికథా
౩౩౮. తేన ఖో పన సమయేన కాసిరాజా జీవకస్స కోమారభచ్చస్స అడ్ఢకాసికం కమ్బలం పాహేసి ఉపడ్ఢకాసినం ఖమమానం. అథ ఖో జీవకో కోమారభచ్చో తం అడ్ఢకాసికం కమ్బలం ఆదాయ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో జీవకో కోమారభచ్చో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అయం మే, భన్తే, అడ్ఢకాసికో కమ్బలో కాసిరఞ్ఞా పహితో ఉపడ్ఢకాసినం ఖమమానో. పటిగ్గణ్హాతు మే, భన్తే, భగవా కమ్బలం, యం మమస్స దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయా’’తి. పటిగ్గహేసి భగవా కమ్బలం. అథ ఖో భగవా జీవకం కోమారభచ్చం ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేసి…పే… పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, కమ్బల’’న్తి.
౩౩౯. తేన ఖో పన సమయేన సఙ్ఘస్స ఉచ్చావచాని చీవరాని ఉప్పన్నాని హోన్తి. అథ ఖో భిక్ఖూనం ఏతదహోసి – ‘‘కిం ను ఖో భగవతా చీవరం అనుఞ్ఞాతం, కిం అననుఞ్ఞాత’’న్తి? భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఛ చీవరాని – ఖోమం కప్పాసికం కోసేయ్యం కమ్బలం సాణం భఙ్గన్తి.
౩౪౦. తేన ఖో పన సమయేన యే తే భిక్ఖూ గహపతిచీవరం సాదియన్తి తే కుక్కుచ్చాయన్తా పంసుకూలం న సాదియన్తి – ఏకంయేవ భగవతా చీవరం అనుఞ్ఞాతం, న ద్వేతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, గహపతిచీవరం సాదియన్తేన పంసుకూలమ్పి సాదియితుం; తదుభయేనపాహం, భిక్ఖవే, సన్తుట్ఠిం వణ్ణేమీతి.
కమ్బలానుజాననాదికథా నిట్ఠితా.
౨౧౨. పంసుకూలపరియేసనకథా
౩౪౧. తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా భిక్ఖూ కోసలేసు జనపదే అద్ధానమగ్గప్పటిపన్నా హోన్తి. ఏకచ్చే భిక్ఖూ సుసానం ఓక్కమింసు పంసుకూలాయ, ఏకచ్చే భిక్ఖూ నాగమేసుం. యే తే భిక్ఖూ సుసానం ఓక్కమింసు పంసుకూలాయ తే పంసుకూలాని లభింసు. యే తే భిక్ఖూ నాగమేసుం తే ఏవమాహంసు – ‘‘అమ్హాకమ్పి, ఆవుసో, భాగం దేథా’’తి. తే ఏవమాహంసు – ‘‘న మయం, ఆవుసో, తుమ్హాకం భాగం దస్సామ. కిస్స తుమ్హే నాగమిత్థా’’తి? భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, నాగమేన్తానం నాకామా భాగం దాతున్తి.
తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా భిక్ఖూ కోసలేసు జనపదే అద్ధానమగ్గప్పటిపన్నా హోన్తి. ఏకచ్చే భిక్ఖూ సుసానం ఓక్కమింసు పంసుకూలాయ, ఏకచ్చే భిక్ఖూ ఆగమేసుం. యే తే భిక్ఖూ సుసానం ఓక్కమింసు పంసుకూలాయ తే పంసుకూలాని లభింసు. యే తే భిక్ఖూ ఆగమేసుం తే ఏవమాహంసు – ‘‘అమ్హాకమ్పి, ఆవుసో, భాగం దేథా’’తి. తే ఏవమాహంసు – ‘‘న మయం, ఆవుసో, తుమ్హాకం భాగం దస్సామ. కిస్స తుమ్హే న ఓక్కమిత్థా’’తి? భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఆగమేన్తానం అకామా భాగం దాతున్తి.
తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా భిక్ఖూ కోసలేసు జనపదే అద్ధానమగ్గప్పటిపన్నా హోన్తి. ఏకచ్చే భిక్ఖూ పఠమం సుసానం ఓక్కమింసు పంసుకూలాయ, ఏకచ్చే భిక్ఖూ పచ్ఛా ఓక్కమింసు. యే తే భిక్ఖూ పఠమం సుసానం ఓక్కమింసు పంసుకూలాయ తే పంసుకూలాని లభింసు. యే తే భిక్ఖూ పచ్ఛా ఓక్కమింసు తే న లభింసు. తే ఏవమాహంసు – ‘‘అమ్హాకమ్పి, ఆవుసో, భాగం దేథా’’తి. తే ఏవమాహంసు – ‘‘న మయం, ఆవుసో, తుమ్హాకం భాగం దస్సామ. కిస్స తుమ్హే పచ్ఛా ఓక్కమిత్థా’’తి? భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, పచ్ఛా ఓక్కన్తానం నాకామా భాగం దాతున్తి.
తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా భిక్ఖూ కోసలేసు జనపదే అద్ధానమగ్గప్పటిపన్నా హోన్తి. తే సదిసా సుసానం ఓక్కమింసు పంసుకూలాయ. ఏకచ్చే భిక్ఖూ పంసుకూలాని లభింసు, ఏకచ్చే భిక్ఖూ న లభింసు. యే తే భిక్ఖూ న లభింసు, తే ఏవమాహంసు – ‘‘అమ్హాకమ్పి, ఆవుసో, భాగం దేథా’’తి. తే ఏవమాహంసు – ‘‘న మయం, ఆవుసో, తుమ్హాకం భాగం దస్సామ. కిస్స తుమ్హే న లభిత్థా’’తి? భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, సదిసానం ఓక్కన్తానం అకామా భాగం దాతున్తి.
తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా భిక్ఖూ కోసలేసు జనపదే అద్ధానమగ్గప్పటిపన్నా హోన్తి. తే కతికం కత్వా సుసానం ఓక్కమింసు పంసుకూలాయ. ఏకచ్చే భిక్ఖూ పంసుకూలాని లభింసు, ఏకచ్చే భిక్ఖూ న లభింసు. యే తే భిక్ఖూ న లభింసు తే ఏవమాహంసు – ‘‘అమ్హాకమ్పి, ఆవుసో, భాగం దేథా’’తి. తే ఏవమాహంసు – ‘‘న మయం, ఆవుసో, తుమ్హాకం భాగం దస్సామ. కిస్స తుమ్హే న లభిత్థా’’తి? భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, కతికం కత్వా ఓక్కన్తానం అకామా భాగం దాతున్తి.
పంసుకూలపరియేసనకథా నిట్ఠితా.
౨౧౩. చీవరపటిగ్గాహకసమ్ముతికథా
౩౪౨. తేన ఖో పన సమయేన మనుస్సా చీవరం ఆదాయ ఆరామం ఆగచ్ఛన్తి. తే పటిగ్గాహకం అలభమానా పటిహరన్తి. చీవరం పరిత్తం ఉప్పజ్జతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతం భిక్ఖుం చీవరపటిగ్గాహకం సమ్మన్నితుం – యో న ఛన్దాగతిం గచ్ఛేయ్య, న దోసాగతిం గచ్ఛేయ్య, న మోహాగతిం గచ్ఛేయ్య, న భయాగతిం గచ్ఛేయ్య, గహితాగహితఞ్చ జానేయ్య. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, సమ్మన్నితబ్బో. పఠమం భిక్ఖు యాచితబ్బో; యాచిత్వా బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన సఙ్ఘో ఞాపేతబ్బో –
‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం సఙ్ఘో ఇత్థన్నామం భిక్ఖుం చీవరపటిగ్గాహకం సమ్మన్నేయ్య. ఏసా ఞత్తి.
‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. సఙ్ఘో ఇత్థన్నామం భిక్ఖుం చీవరపటిగ్గాహకం సమ్మన్నతి. యస్సాయస్మతో ఖమతి ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో చీవరపటిగ్గాహకస్స సమ్ముతి, సో తుణ్హస్స; యస్స నక్ఖమతి, సో భాసేయ్య.
‘‘సమ్మతో సఙ్ఘేన ఇత్థన్నామో భిక్ఖు చీవరపటిగ్గాహకో. ఖమతి సఙ్ఘస్స, తస్మా తుణ్హీ, ఏవమేతం ధారయామీ’’తి.
తేన ఖో పన సమయేన చీవరపటిగ్గాహకా భిక్ఖూ చీవరం పటిగ్గహేత్వా తత్థేవ ఉజ్ఝిత్వా పక్కమన్తి. చీవరం నస్సతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతం భిక్ఖుం చీవరనిదహకం సమ్మన్నితుం – యో న ఛన్దాగతిం గచ్ఛేయ్య, న దోసాగతిం గచ్ఛేయ్య, న మోహాగతిం గచ్ఛేయ్య, న భయాగతిం గచ్ఛేయ్య, నిహితానిహితఞ్చ జానేయ్య. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, సమ్మన్నితబ్బో. పఠమం భిక్ఖు యాచితబ్బో; యాచిత్వా బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన సఙ్ఘో ఞాపేతబ్బో –
‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఇత్థన్నామం భిక్ఖుం చీవరనిదహకం సమ్మన్నేయ్య. ఏసా ఞత్తి. ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. సఙ్ఘో ఇత్థన్నామం భిక్ఖుం చీవరనిదహకం సమ్మన్నతి. యస్సాయస్మతో ఖమతి ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో చీవరనిదహకస్స సమ్ముతి, సో తుణ్హస్స; యస్స నక్ఖమతి, సో భాసేయ్య.
‘‘సమ్మతో సఙ్ఘేన ఇత్థన్నామో భిక్ఖు చీవరనిదహకో. ఖమతి సఙ్ఘస్స, తస్మా తుణ్హీ, ఏవమేతం ధారయామీ’’తి.
చీవరపటిగ్గాహకసమ్ముతికథా నిట్ఠితా.
౨౧౪. భణ్డాగారసమ్ముతిఆదికథా
౩౪౩. తేన ఖో పన సమయేన చీవరనిదహకో భిక్ఖు మణ్డపేపి రుక్ఖమూలేపి నిబ్బకోసేపి చీవరం నిదహతి, ఉన్దూరేహిపి ఉపచికాహిపి ఖజ్జన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, భణ్డాగారం సమ్మన్నితుం, యం సఙ్ఘో ఆకఙ్ఖతి విహారం వా అడ్ఢయోగం వా పాసాదం వా హమ్మియం వా గుహం వా. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, సమ్మన్నితబ్బో. బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన సఙ్ఘో ఞాపేతబ్బో –
‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఇత్థన్నామం విహారం భణ్డాగారం సమ్మన్నేయ్య. ఏసా ఞత్తి.
‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. సఙ్ఘో ఇత్థన్నామం విహారం భణ్డాగారం సమ్మన్నతి. యస్సాయస్మతో ఖమతి ఇత్థన్నామస్స విహారస్స భణ్డాగారస్స సమ్ముతి, సో తుణ్హస్స; యస్స నక్ఖమతి, సో భాసేయ్య.
‘‘సమ్మతో సఙ్ఘేన ఇత్థన్నామో విహారో భణ్డాగారం. ఖమతి సఙ్ఘస్స, తస్మా తుణ్హీ, ఏవమేతం ధారయామీ’’తి.
తేన ఖో పన సమయేన సఙ్ఘస్స భణ్డాగారే చీవరం అగుత్తం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతం భిక్ఖుం భణ్డాగారికం సమ్మన్నితుం – యో న ఛన్దాగతిం గచ్ఛేయ్య, న దోసాగతిం గచ్ఛేయ్య, న మోహాగతిం గచ్ఛేయ్య, న భయాగతిం గచ్ఛేయ్య, గుత్తాగుత్తఞ్చ జానేయ్య. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, సమ్మన్నితబ్బో. పఠమం భిక్ఖు యాచితబ్బో; యాచిత్వా బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన సఙ్ఘో ఞాపేతబ్బో –
‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఇత్థన్నామం భిక్ఖుం భణ్డాగారికం సమ్మన్నేయ్య. ఏసా ఞత్తి.
‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. సఙ్ఘో ఇత్థన్నామం భిక్ఖుం భణ్డాగారికం సమ్మన్నతి. యస్సాయస్మతో ఖమతి ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో భణ్డాగారికస్స సమ్ముతి, సో తుణ్హస్స; యస్స నక్ఖమతి, సో భాసేయ్య.
‘‘సమ్మతో సఙ్ఘేన ఇత్థన్నామో భిక్ఖు భణ్డాగారికో. ఖమతి సఙ్ఘస్స, తస్మా తుణ్హీ, ఏవమేతం ధారయామీ’’తి.
తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ భణ్డాగారికం వుట్ఠాపేన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. న, భిక్ఖవే, భణ్డాగారికో వుట్ఠాపేతబ్బో. యో వుట్ఠాపేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సాతి.
తేన ఖో పన సమయేన సఙ్ఘస్స భణ్డాగారే చీవరం ఉస్సన్నం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, సమ్ముఖీభూతేన సఙ్ఘేన భాజేతున్తి.
తేన ఖో పన సమయేన సఙ్ఘో చీవరం భాజేన్తో కోలాహలం అకాసి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతం భిక్ఖుం చీవరభాజకం సమ్మన్నితుం – యో న ఛన్దాగతిం గచ్ఛేయ్య, న దోసాగతిం గచ్ఛేయ్య, న మోహాగతిం గచ్ఛేయ్య, న భయాగతిం గచ్ఛేయ్య, భాజితాభాజితఞ్చ జానేయ్య. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, సమ్మన్నితబ్బో. పఠమం భిక్ఖు యాచితబ్బో; యాచిత్వా బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన సఙ్ఘో ఞాపేతబ్బో –
‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఇత్థన్నామం భిక్ఖుం చీవరభాజకం సమ్మన్నేయ్య. ఏసా ఞత్తి.
‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. సఙ్ఘో ఇత్థన్నామం భిక్ఖుం చీవరభాజకం సమ్మన్నతి. యస్సాయస్మతో ఖమతి ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో చీవరభాజకస్స సమ్ముతి, సో తుణ్హస్స; యస్స నక్ఖమతి, సో భాసేయ్య.
‘‘సమ్మతో సఙ్ఘేన ఇత్థన్నామో భిక్ఖు చీవరభాజకో. ఖమతి సఙ్ఘస్స, తస్మా తుణ్హీ, ఏవమేతం ధారయామీ’’తి.
అథ ఖో చీవరభాజకానం భిక్ఖూనం ఏతదహోసి – ‘‘కథం ను ఖో చీవరం భాజేతబ్బ’’న్తి? భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, పఠమం ఉచ్చినిత్వా తులయిత్వా వణ్ణావణ్ణం కత్వా భిక్ఖూ గణేత్వా వగ్గం బన్ధిత్వా చీవరపటివీసం ఠపేతున్తి.
అథ ఖో చీవరభాజకానం భిక్ఖూనం ఏతదహోసి – ‘‘కథం ను ఖో సామణేరానం చీవరపటివీసో దాతబ్బో’’తి? భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, సామణేరానం ఉపడ్ఢపటివీసం దాతున్తి.
తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరో భిక్ఖు సకేన భాగేన ఉత్తరితుకామో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఉత్తరన్తస్స సకం భాగం దాతున్తి.
తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరో భిక్ఖు అతిరేకభాగేన ఉత్తరితుకామో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, అనుక్ఖేపే దిన్నే అతిరేకభాగం దాతున్తి.
అథ ఖో చీవరభాజకానం భిక్ఖూనం ఏతదహోసి – ‘‘కథం ను ఖో చీవరపటివీసో దాతబ్బో, ఆగతపటిపాటియా [ఆగతాగతపటిపాటియా (క.)] ను ఖో ఉదాహు యథావుడ్ఢ’’న్తి? భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, వికలకే తోసేత్వా కుసపాతం కాతున్తి.
భణ్డాగారసమ్ముతిఆదికథా నిట్ఠితా.
౨౧౫. చీవరరజనకథా
౩౪౪. తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ ఛకణేనపి పణ్డుమత్తికాయపి చీవరం రజన్తి. చీవరం దుబ్బణ్ణం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఛ రజనాని – మూలరజనం, ఖన్ధరజనం, తచరజనం, పత్తరజనం, పుప్ఫరజనం, ఫలరజనన్తి.
తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ సీతుదకాయ [సీతున్దికాయ (సీ.), సీతూదకాయ (స్యా.)] చీవరం రజన్తి. చీవరం దుగ్గన్ధం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, రజనం పచితుం చుల్లం రజనకుమ్భిన్తి. రజనం ఉత్తరియతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఉత్తరాళుమ్పం [ఉత్తరాళుపం (యోజనా), ఉత్తరాళుపం (స్యా.)] బన్ధితున్తి.
తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ న జానన్తి రజనం పక్కం వా అపక్కం వా. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఉదకే వా నఖపిట్ఠికాయ వా థేవకం దాతున్తి.
తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ రజనం ఓరోపేన్తా కుమ్భిం ఆవిఞ్ఛన్తి [ఆవిఞ్జన్తి (సీ.), ఆవట్టన్తి (స్యా.)]. కుమ్భీ భిజ్జతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, రజనుళుఙ్కం [రజనాళుఙ్కం (యోజనా)] దణ్డకథాలకన్తి.
తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూనం రజనభాజనం న సంవిజ్జతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, రజనకోలమ్బం రజనఘటన్తి.
తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ పాతియాపి పత్తేపి చీవరం ఓమద్దన్తి. చీవరం పరిభిజ్జతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, రజనదోణికన్తి.
తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ ఛమాయ చీవరం పత్థరన్తి. చీవరం పంసుకితం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, తిణసన్థారకన్తి.
తిణసన్థారకో ఉపచికాహి ఖజ్జతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, చీవరవంసం చీవరరజ్జున్తి.
మజ్ఝేన లగ్గేన్తి. రజనం ఉభతో గలతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, కణ్ణే బన్ధితున్తి.
కణ్ణో జీరతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, కణ్ణసుత్తకన్తి.
రజనం ఏకతో గలతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, సమ్పరివత్తకం సమ్పరివత్తకం రజేతుం, న చ అచ్ఛిన్నే థేవే పక్కమితున్తి.
తేన ఖో పన సమయేన చీవరం పత్థిన్నం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఉదకే ఓసారేతున్తి.
తేన ఖో పన సమయేన చీవరం ఫరుసం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, పాణినా ఆకోటేతున్తి.
తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ అచ్ఛిన్నకాని చీవరాని ధారేన్తి దన్తకాసావాని. మనుస్సా ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – సేయ్యథాపి నామ [సేయ్యథాపి (?)] గిహీ కామభోగినోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. న, భిక్ఖవే, అచ్ఛిన్నకాని చీవరాని ధారేతబ్బాని. యో ధారేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సాతి.
చీవరరజనకథా నిట్ఠితా.
౨౧౬. ఛిన్నకచీవరానుజాననా
౩౪౫. అథ ఖో భగవా రాజగహే యథాభిరన్తం విహరిత్వా యేన దక్ఖిణాగిరి తేన చారికం పక్కామి. అద్దసా ఖో భగవా మగధఖేత్తం అచ్ఛిబద్ధం [అచ్చిబద్ధం (సీ. స్యా.), అచ్ఛిబన్ధం (క.)] పాళిబద్ధం మరియాదబద్ధం సిఙ్ఘాటకబద్ధం, దిస్వాన ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి – ‘‘పస్ససి నో త్వం, ఆనన్ద, మగధఖేత్తం అచ్ఛిబద్ధం పాళిబద్ధం మరియాదబద్ధం సిఙ్ఘాటకబద్ధ’’న్తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి. ‘‘ఉస్సహసి త్వం, ఆనన్ద, భిక్ఖూనం ఏవరూపాని చీవరాని సంవిదహితు’’న్తి? ‘‘ఉస్సహామి, భగవా’’తి. అథ ఖో భగవా దక్ఖిణాగిరిస్మిం యథాభిరన్తం విహరిత్వా పునదేవ రాజగహం పచ్చాగఞ్ఛి. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో సమ్బహులానం భిక్ఖూనం చీవరాని సంవిదహిత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘పస్సతు మే [పస్సథ తుమ్హే (క.)], భన్తే, భగవా చీవరాని సంవిదహితానీ’’తి. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘పణ్డితో, భిక్ఖవే, ఆనన్దో; మహాపఞ్ఞో, భిక్ఖవే, ఆనన్దో; యత్ర హి నామ మయా సంఖిత్తేన భాసితస్స విత్థారేన అత్థం ఆజానిస్సతి, కుసిమ్పి నామ కరిస్సతి, అడ్ఢకుసిమ్పి నామ కరిస్సతి, మణ్డలమ్పి నామ కరిస్సతి, అడ్ఢమణ్డలమ్పి నామ కరిస్సతి, వివట్టమ్పి నామ కరిస్సతి, అనువివట్టమ్పి నామ కరిస్సతి, గీవేయ్యకమ్పి నామ కరిస్సతి, జఙ్ఘేయ్యకమ్పి నామ కరిస్సతి, బాహన్తమ్పి నామ కరిస్సతి, ఛిన్నకం భవిస్సతి, సత్థలూఖం సమణసారుప్పం పచ్చత్థికానఞ్చ అనభిచ్ఛితం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఛిన్నకం సఙ్ఘాటిం ఛిన్నకం ఉత్తరాసఙ్గం ఛిన్నకం అన్తరవాసక’’న్తి.
ఛిన్నకచీవరానుజాననా నిట్ఠితా.
౨౧౭. తిచీవరానుజాననా
౩౪౬. అథ ఖో భగవా రాజగహే యథాభిరన్తం విహరిత్వా యేన వేసాలీ తేన చారికం పక్కామి. అద్దస ఖో భగవా అన్తరా చ రాజగహం అన్తరా చ వేసాలిం అద్ధానమగ్గప్పటిపన్నో సమ్బహులే భిక్ఖూ చీవరేహి ఉబ్భణ్డితే [ఉబ్భణ్డీకతే (స్యా.)] సీసేపి చీవరభిసిం కరిత్వా ఖన్ధేపి చీవరభిసిం కరిత్వా కటియాపి చీవరభిసిం కరిత్వా ఆగచ్ఛన్తే, దిస్వాన భగవతో ఏతదహోసి – ‘‘అతిలహుం ఖో ఇమే మోఘపురిసా చీవరే బాహుల్లాయ ఆవత్తా. యంనూనాహం భిక్ఖూనం చీవరే సీమం బన్ధేయ్యం, మరియాదం ఠపేయ్య’’న్తి. అథ ఖో భగవా అనుపుబ్బేన చారికం చరమానో యేన వేసాలీ తదవసరి. తత్ర సుదం భగవా వేసాలియం విహరతి గోతమకే చేతియే. తేన ఖో పన సమయేన భగవా సీతాసు హేమన్తికాసు రత్తీసు అన్తరట్ఠకాసు హిమపాతసమయే రత్తిం అజ్ఝోకాసే ఏకచీవరో నిసీది. న భగవన్తం సీతం అహోసి. నిక్ఖన్తే పఠమే యామే సీతం భగవన్తం అహోసి. దుతియం భగవా చీవరం పారుపి. న భగవన్తం సీతం అహోసి. నిక్ఖన్తే మజ్ఝిమే యామే సీతం భగవన్తం అహోసి. తతియం భగవా చీవరం పారుపి. న భగవన్తం సీతం అహోసి. నిక్ఖన్తే పచ్ఛిమే యామే ఉద్ధస్తే అరుణే నన్దిముఖియా రత్తియా సీతం భగవన్తం అహోసి. చతుత్థం భగవా చీవరం పారుపి. న భగవన్తం సీతం అహోసి. అథ ఖో భగవతో ఏతదహోసి – ‘‘యేపి ఖో తే కులపుత్తా ఇమస్మిం ధమ్మవినయే సీతాలుకా సీతభీరుకా తేపి సక్కోన్తి తిచీవరేన యాపేతుం. యంనూనాహం భిక్ఖూనం చీవరే సీమం బన్ధేయ్యం, మరియాదం ఠపేయ్యం, తిచీవరం అనుజానేయ్య’’న్తి. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘ఇధాహం, భిక్ఖవే, అన్తరా చ రాజగహం అన్తరా చ వేసాలిం అద్ధానమగ్గప్పటిపన్నో అద్దసం సమ్బహులే భిక్ఖూ చీవరేహి ఉబ్భణ్డితే సీసేపి చీవరభిసిం కరిత్వా ఖన్ధేపి చీవరభిసిం కరిత్వా కటియాపి చీవరభిసిం కరిత్వా ఆగచ్ఛన్తే, దిస్వాన మే ఏతదహోసి – ‘అతిలహుం ఖో ఇమే మోఘపురిసా చీవరే బాహుల్లాయ ఆవత్తా. యంనూనాహం భిక్ఖూనం చీవరే సీమం బన్ధేయ్యం, మరియాదం ఠపేయ్య’న్తి. ఇధాహం, భిక్ఖవే, సీతాసు హేమన్తికాసు రత్తీసు అన్తరట్ఠకాసు హిమపాతసమయే రత్తిం అజ్ఝోకాసే ఏకచీవరో నిసీదిం. న మం సీతం అహోసి. నిక్ఖన్తే పఠమే యామే సీతం మం అహోసి. దుతియాహం చీవరం పారుపిం. న మం సీతం అహోసి. నిక్ఖన్తే మజ్ఝిమే యామే సీతం మం అహోసి. తతియాహం చీవరం పారుపిం. న మం సీతం అహోసి. నిక్ఖన్తే పచ్ఛిమే యామే ఉద్ధస్తే అరుణే నన్దిముఖియా రత్తియా సీతం మం అహోసి. చతుత్థాహం చీవరం పారుపిం. న మం సీతం అహోసి. తస్స మయ్హం, భిక్ఖవే, ఏతదహోసి – ‘‘యేపి ఖో తే కులపుత్తా ఇమస్మిం ధమ్మవినయే సీతాలుకా సీతభీరుకా తేపి సక్కోన్తి తిచీవరేన యాపేతుం. యంనూనాహం భిక్ఖూనం చీవరే సీమం బన్ధేయ్యం, మరియాదం ఠపేయ్యం, తిచీవరం అనుజానేయ్య’న్తి. అనుజానామి, భిక్ఖవే, తిచీవరం – దిగుణం సఙ్ఘాటిం, ఏకచ్చియం ఉత్తరాసఙ్గం, ఏకచ్చియం అన్తరవాసక’’న్తి.
తిచీవరానుజాననా నిట్ఠితా.
౨౧౮. అతిరేకచీవరకథా
౩౪౭. [పారా. ౪౬౧] తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ భగవతా తిచీవరం అనుఞ్ఞాతన్తి అఞ్ఞేనేవ తిచీవరేన గామం పవిసన్తి, అఞ్ఞేన తిచీవరేన ఆరామే అచ్ఛన్తి, అఞ్ఞేన తిచీవరేన నహానం ఓతరన్తి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ అతిరేకచీవరం ధారేస్సన్తీ’’తి. అథ ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘న, భిక్ఖవే, అతిరేకచీవరం ధారేతబ్బం. యో ధారేయ్య, యథాధమ్మో కారేతబ్బో’’తి.
[పారా. ౪౬౧] తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మతో ఆనన్దస్స అతిరేకచీవరం ఉప్పన్నం హోతి. ఆయస్మా చ ఆనన్దో తం చీవరం ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స దాతుకామో హోతి. ఆయస్మా చ సారిపుత్తో సాకేతే విహరతి. అథ ఖో ఆయస్మతో ఆనన్దస్స ఏతదహోసి – ‘‘భగవతా సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం ‘న అతిరేకచీవరం ధారేతబ్బ’న్తి. ఇదఞ్చ మే అతిరేకచీవరం ఉప్పన్నం. అహఞ్చిమం చీవరం ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స దాతుకామో. ఆయస్మా చ సారిపుత్తో సాకేతే విహరతి. కథం ను ఖో మయా పటిపజ్జితబ్బ’’న్తి? భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసి. ‘‘కీవచిరం పనానన్ద, సారిపుత్తో ఆగచ్ఛిస్సతీ’’తి? ‘‘నవమం వా, భగవా, దివసం, దసమం వా’’తి. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, దసాహపరమం అతిరేకచీవరం ధారేతు’’న్తి.
తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూనం అతిరేకచీవరం ఉప్పన్నం హోతి. అథ ఖో భిక్ఖూనం ఏతదహోసి – ‘‘కథం ను ఖో అమ్హేహి అతిరేకచీవరే పటిపజ్జితబ్బ’’న్తి? భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, అతిరేకచీవరం వికప్పేతున్తి.
౩౪౮. అథ ఖో భగవా వేసాలియం యథాభిరన్తం విహరిత్వా యేన బారాణసీ తేన చారికం పక్కామి. అనుపుబ్బేన చారికం చరమానో యేన బారాణసీ తదవసరి. తత్ర సుదం భగవా బారాణసియం విహరతి ఇసిపతనే మిగదాయే. తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరస్స భిక్ఖునో అన్తరవాసకో ఛిద్దో హోతి. అథ ఖో తస్స భిక్ఖునో ఏతదహోసి – ‘‘భగవతా తిచీవరం అనుఞ్ఞాతం – దిగుణా సఙ్ఘాటి, ఏకచ్చియో ఉత్తరాసఙ్గో, ఏకచ్చియో అన్తరవాసకో. అయఞ్చ మే అన్తరవాసకో ఛిద్దో. యంనూనాహం అగ్గళం అచ్ఛుపేయ్యం, సమన్తతో దుపట్టం భవిస్సతి, మజ్ఝే ఏకచ్చియ’’న్తి. అథ ఖో సో భిక్ఖు అగ్గళం అచ్ఛుపేసి. అద్దసా ఖో భగవా సేనాసనచారికం ఆహిణ్డన్తో తం భిక్ఖుం అగ్గళం అచ్ఛుపేన్తం [అచ్ఛుపన్తం (క.)], దిస్వాన యేన సో భిక్ఖు తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా తం భిక్ఖుం ఏతదవోచ – ‘‘కిం త్వం, భిక్ఖు, కరోసీ’’తి? ‘‘అగ్గళం, భగవా, అచ్ఛుపేమీ’’తి. ‘‘సాధు సాధు, భిక్ఖు; సాధు ఖో త్వం, భిక్ఖు, అగ్గళం అచ్ఛుపేసీ’’తి. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, అహతానం దుస్సానం అహతకప్పానం దిగుణం సఙ్ఘాటిం, ఏకచ్చియం ఉత్తరాసఙ్గం, ఏకచ్చియం అన్తరవాసకం; ఉతుద్ధటానం దుస్సానం చతుగ్గుణం సఙ్ఘాటిం, దిగుణం ఉత్తరాసఙ్గం, దిగుణం అన్తరవాసకం; పంసుకూలే యావదత్థం; పాపణికే ఉస్సాహో కరణీయో. అనుజానామి, భిక్ఖవే, అగ్గళం తున్నం ఓవట్టికం కణ్డుసకం దళ్హీకమ్మ’’న్తి.
అతిరేకచీవరకథా నిట్ఠితా.
౨౧౯. విసాఖావత్థు
౩౪౯. అథ ఖో భగవా బారాణసియం యథాభిరన్తం విహరిత్వా యేన సావత్థి తేన చారికం పక్కామి. అనుపుబ్బేన చారికం చరమానో యేన సావత్థి తదవసరి. తత్ర సుదం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో విసాఖా మిగారమాతా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో విసాఖం మిగారమాతరం భగవా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేసి సమాదపేసి సముత్తేజేసి సమ్పహంసేసి. అథ ఖో విసాఖా మిగారమాతా, భగవతా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సితా సమాదపితా సముత్తేజితా సమ్పహంసితా, భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అధివాసేతు మే, భన్తే, భగవా స్వాతనాయ భత్తం సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేనా’’తి. అధివాసేసి భగవా తుణ్హీభావేన. అథ ఖో విసాఖా మిగారమాతా భగవతో అధివాసనం విదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి.
తేన ఖో పన సమయేన తస్సా రత్తియా అచ్చయేన చాతుద్దీపికో మహామేఘో పావస్సి. అథ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘యథా, భిక్ఖవే, జేతవనే వస్సతి ఏవం చతూసు దీపేసు వస్సతి. ఓవస్సాపేథ, భిక్ఖవే, కాయం. అయం పచ్ఛిమకో చాతుద్దీపికో మహామేఘో’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో పటిస్సుణిత్వా నిక్ఖిత్తచీవరా కాయం ఓవస్సాపేన్తి. అథ ఖో విసాఖా మిగారమాతా పణీతం ఖాదనీయం భోజనీయం పటియాదాపేత్వా దాసిం ఆణాపేసి – ‘‘గచ్ఛ, జే. ఆరామం గన్త్వా కాలం ఆరోచేహి – కాలో, భన్తే, నిట్ఠితం భత్త’’న్తి. ‘‘ఏవం, అయ్యే’’తి ఖో సా దాసీ విసాఖాయ మిగారమాతుయా పటిస్సుణిత్వా ఆరామం గన్త్వా అద్దస భిక్ఖూ నిక్ఖిత్తచీవరే కాయం ఓవస్సాపేన్తే, దిస్వాన ‘నత్థి ఆరామే భిక్ఖూ, ఆజీవకా కాయం ఓవస్సాపేన్తీ’తి యేన విసాఖా మిగారమాతా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా విసాఖం మిగారమాతరం ఏతదవోచ – ‘‘నత్థయ్యే, ఆరామే భిక్ఖూ, ఆజీవకా కాయం ఓవస్సాపేన్తీ’’తి. అథ ఖో విసాఖాయ మిగారమాతుయా పణ్డితాయ వియత్తాయ మేధావినియా ఏతదహోసి – ‘‘నిస్సంసయం ఖో అయ్యా నిక్ఖిత్తచీవరా కాయం ఓవస్సాపేన్తి. సాయం బాలా మఞ్ఞిత్థ – నత్థి ఆరామే భిక్ఖూ, ఆజీవకా కాయం ఓవస్సాపేన్తీ’’తి, పున దాసిం ఆణాపేసి – ‘‘గచ్ఛ, జే. ఆరామం గన్త్వా కాలం ఆరోచేహి – కాలో, భన్తే, నిట్ఠితం భత్త’’న్తి. అథ ఖో తే భిక్ఖూ గత్తాని సీతిం కరిత్వా [సీతీకరిత్వా (స్యా.)] కల్లకాయా చీవరాని గహేత్వా యథావిహారం పవిసింసు. అథ ఖో సా దాసీ ఆరామం గన్త్వా భిక్ఖూ అపస్సన్తీ ‘నత్థి ఆరామే భిక్ఖూ, సుఞ్ఞో ఆరామో’తి యేన విసాఖా మిగారమాతా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా విసాఖం మిగారమాతరం ఏతదవోచ – ‘‘నత్థయ్యే, ఆరామే భిక్ఖూ, సుఞ్ఞో ఆరామో’’తి. అథ ఖో విసాఖాయ మిగారమాతుయా పణ్డితాయ వియత్తాయ మేధావినియా ఏతదహోసి – ‘‘నిస్సంసయం ఖో అయ్యా గత్తాని సీతిం కరిత్వా కల్లకాయా చీవరాని గహేత్వా యథావిహారం పవిట్ఠా. సాయం బాలా మఞ్ఞిత్థ – నత్థి ఆరామే భిక్ఖూ, సుఞ్ఞో ఆరామో’’తి, పున దాసిం ఆణాపేసి – ‘‘గచ్ఛ, జే. ఆరామం గన్త్వా కాలం ఆరోచేహి – కాలో, భన్తే, నిట్ఠితం భత్త’’న్తి.
౩౫౦. అథ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘సన్దహథ [సన్నహథ (సీ. స్యా.)], భిక్ఖవే, పత్తచీవరం; కాలో భత్తస్సా’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ – సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో సమ్మిఞ్జితం వా బాహం పసారేయ్య, పసారితం వా బాహం సమిఞ్జేయ్య, ఏవమేవ – జేతవనే అన్తరహితో విసాఖాయ మిగారమాతుయా కోట్ఠకే పాతురహోసి. నిసీది భగవా పఞ్ఞత్తే ఆసనే సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేన. అథ ఖో విసాఖా మిగారమాతా – ‘‘అచ్ఛరియం వత భో! అబ్భుతం వత భో! తథాగతస్స మహిద్ధికతా మహానుభావతా, యత్ర హి నామ జణ్ణుకమత్తేసుపి ఓఘేసు పవత్తమానేసు, కటిమత్తేసుపి ఓఘేసు పవత్తమానేసు, న హి నామ ఏకభిక్ఖుస్సపి [పవత్తమానేసు న ఏకభిక్ఖుస్సపి (?)] పాదా వా చీవరాని వా అల్లాని భవిస్సన్తీ’’తి – హట్ఠా ఉదగ్గా బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం పణీతేన ఖాదనీయేన భోజనీయేన సహత్థా సన్తప్పేత్వా సమ్పవారేత్వా భగవన్తం భుత్తావిం ఓనీతపత్తపాణిం ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో విసాఖా మిగారమాతా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అట్ఠాహం, భన్తే, భగవన్తం వరాని యాచామీ’’తి. ‘‘అతిక్కన్తవరా ఖో, విసాఖే, తథాగతా’’తి. ‘‘యాని చ, భన్తే, కప్పియాని యాని చ అనవజ్జానీ’’తి. ‘‘వదేహి, విసాఖే’’తి. ‘‘ఇచ్ఛామహం, భన్తే, సఙ్ఘస్స యావజీవం వస్సికసాటికం దాతుం, ఆగన్తుకభత్తం దాతుం, గమికభత్తం దాతుం, గిలానభత్తం దాతుం, గిలానుపట్ఠాకభత్తం దాతుం, గిలానభేసజ్జం దాతుం, ధువయాగుం దాతుం, భిక్ఖునిసఙ్ఘస్స ఉదకసాటికం దాతు’’న్తి. ‘‘కిం పన త్వం, విసాఖే, అత్థవసం సమ్పస్సమానా తథాగతం అట్ఠ వరాని యాచసీ’’తి?
‘‘ఇధాహం, భన్తే, దాసిం ఆణాపేసిం – ‘గచ్ఛ, జే. ఆరామం గన్త్వా కాలం ఆరోచేహి – కాలో, భన్తే, నిట్ఠితం భత్త’’’న్తి. అథ ఖో సా, భన్తే, దాసీ ఆరామం గన్త్వా అద్దస భిక్ఖూ నిక్ఖిత్తచీవరే కాయం ఓవస్సాపేన్తే, దిస్వాన ‘‘నత్థి ఆరామే భిక్ఖూ, ఆజీవకా కాయం ఓవస్సాపేన్తీ’’తి యేనాహం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా మం ఏతదవోచ – ‘‘నత్థయ్యే, ఆరామే భిక్ఖూ, ఆజీవకా కాయం ఓవస్సాపేన్తీ’’తి. అసుచి, భన్తే, నగ్గియం జేగుచ్ఛం పటికూలం. ఇమాహం, భన్తే, అత్థవసం సమ్పస్సమానా ఇచ్ఛామి సఙ్ఘస్స యావజీవం వస్సికసాటికం దాతుం.
‘‘పున చపరం, భన్తే, ఆగన్తుకో భిక్ఖు న వీథికుసలో న గోచరకుసలో కిలన్తో పిణ్డాయ చరతి. సో మే ఆగన్తుకభత్తం భుఞ్జిత్వా వీథికుసలో గోచరకుసలో అకిలన్తో పిణ్డాయ చరిస్సతి. ఇమాహం, భన్తే, అత్థవసం సమ్పస్సమానా ఇచ్ఛామి సఙ్ఘస్స యావజీవం ఆగన్తుకభత్తం దాతుం.
‘‘పున చపరం, భన్తే, గమికో భిక్ఖు అత్తనో భత్తం పరియేసమానో సత్థా వా విహాయిస్సతి, యత్థ వా వాసం గన్తుకామో భవిస్సతి తత్థ వికాలే ఉపగచ్ఛిస్సతి, కిలన్తో అద్ధానం గమిస్సతి. సో మే గమికభత్తం భుఞ్జిత్వా సత్థా న విహాయిస్సతి, యత్థ వాసం గన్తుకామో భవిస్సతి తత్థ కాలే ఉపగచ్ఛిస్సతి, అకిలన్తో అద్ధానం గమిస్సతి. ఇమాహం, భన్తే, అత్థవసం సమ్పస్సమానా ఇచ్ఛామి సఙ్ఘస్స యావజీవం గమికభత్తం దాతుం.
‘‘పున చపరం, భన్తే, గిలానస్స భిక్ఖునో సప్పాయాని భోజనాని అలభన్తస్స ఆబాధో వా అభివడ్ఢిస్సతి, కాలంకిరియా వా భవిస్సతి. తస్స మే గిలానభత్తం భుత్తస్స ఆబాధో న అభివడ్ఢిస్సతి, కాలంకిరియా న భవిస్సతి. ఇమాహం, భన్తే, అత్థవసం సమ్పస్సమానా ఇచ్ఛామి సఙ్ఘస్స యావజీవం గిలానభత్తం దాతుం. ‘‘పున చపరం, భన్తే, గిలానుపట్ఠాకో భిక్ఖు అత్తనో భత్తం పరియేసమానో గిలానస్స ఉస్సూరే భత్తం నీహరిస్సతి, భత్తచ్ఛేదం కరిస్సతి. సో మే గిలానుపట్ఠాకభత్తం భుఞ్జిత్వా గిలానస్స కాలేన భత్తం నీహరిస్సతి, భత్తచ్ఛేదం న కరిస్సతి. ఇమాహం, భన్తే, అత్థవసం సమ్పస్సమానా ఇచ్ఛామి సఙ్ఘస్స యావజీవం గిలానుపట్ఠాకభత్తం దాతుం.
‘‘పున చపరం, భన్తే, గిలానస్స భిక్ఖునో సప్పాయాని భేసజ్జాని అలభన్తస్స ఆబాధో వా అభివడ్ఢిస్సతి, కాలంకిరియా వా భవిస్సతి. తస్స మే గిలానభేసజ్జం పరిభుత్తస్స ఆబాధో న అభివడ్ఢిస్సతి, కాలంకిరియా న భవిస్సతి. ఇమాహం, భన్తే, అత్థవసం సమ్పస్సమానా ఇచ్ఛామి సఙ్ఘస్స యావజీవం గిలానభేసజ్జం దాతుం.
‘‘పున చపరం, భన్తే, భగవతా అన్ధకవిన్దే దసానిసంసే సమ్పస్సమానేన యాగు అనుఞ్ఞాతా. త్యాహం, భన్తే, ఆనిసంసే సమ్పస్సమానా ఇచ్ఛామి సఙ్ఘస్స యావజీవం ధువయాగుం దాతుం.
‘‘ఇధ, భన్తే, భిక్ఖునియో అచిరవతియా నదియా వేసియాహి సద్ధిం నగ్గా ఏకతిత్థే నహాయన్తి. తా, భన్తే, వేసియా భిక్ఖునియో ఉప్పణ్డేసుం – ‘కిం ను ఖో నామ తుమ్హాకం, అయ్యే, దహరానం [దహరానం దహరానం (సీ.)] బ్రహ్మచరియం చిణ్ణేన, నను నామ కామా పరిభుఞ్జితబ్బా; యదా జిణ్ణా భవిస్సథ తదా బ్రహ్మచరియం చరిస్సథ. ఏవం తుమ్హాకం ఉభో అత్థా పరిగ్గహితా భవిస్సన్తీ’తి. తా, భన్తే, భిక్ఖునియో వేసియాహి ఉప్పణ్డియమానా మఙ్కూ అహేసుం. అసుచి, భన్తే, మాతుగామస్స నగ్గియం జేగుచ్ఛం పటికూలం. ఇమాహం, భన్తే, అత్థవసం సమ్పస్సమానా ఇచ్ఛామి భిక్ఖునిసఙ్ఘస్స యావజీవం ఉదకసాటికం దాతు’’న్తి.
౩౫౧. ‘‘కిం పన త్వం, విసాఖే, ఆనిసంసం సమ్పస్సమానా తథాగతం అట్ఠ వరాని యాచసీ’’తి? ‘‘ఇధ, భన్తే, దిసాసు వస్సంవుట్ఠా భిక్ఖూ సావత్థిం ఆగచ్ఛిస్సన్తి భగవన్తం దస్సనాయ. తే భగవన్తం ఉపసఙ్కమిత్వా పుచ్ఛిస్సన్తి – ‘ఇత్థన్నామో, భన్తే, భిక్ఖు కాలఙ్కతో, తస్స కా గతి కో అభిసమ్పరాయో’తి? తం భగవా బ్యాకరిస్సతి సోతాపత్తిఫలే వా సకదాగామిఫలే వా అనాగామిఫలే వా అరహత్తే వా. త్యాహం ఉపసఙ్కమిత్వా పుచ్ఛిస్సామి – ‘ఆగతపుబ్బా ను ఖో, భన్తే, తేన అయ్యేన సావత్థీ’తి? సచే మే వక్ఖన్తి – ‘ఆగతపుబ్బా తేన భిక్ఖునా సావత్థీ’తి నిట్ఠమేత్థ గచ్ఛిస్సామి – నిస్సంసయం మే పరిభుత్తం తేన అయ్యేన వస్సికసాటికా వా ఆగన్తుకభత్తం వా గమికభత్తం వా గిలానభత్తం వా గిలానుపట్ఠాకభత్తం వా గిలానభేసజ్జం వా ధువయాగు వాతి. తస్సా మే తదనుస్సరన్తియా పాముజ్జం జాయిస్సతి, పముదితాయ పీతి జాయిస్సతి, పీతిమనాయ కాయో పస్సమ్భిస్సతి, పస్సద్ధకాయా సుఖం వేదియిస్సామి, సుఖినియా చిత్తం సమాధియిస్సతి. సా మే భవిస్సతి ఇన్ద్రియభావనా బలభావనా బోజ్ఝఙ్గభావనా. ఇమాహం, భన్తే, ఆనిసంసం సమ్పస్సమానా తథాగతం అట్ఠ వరాని యాచామీ’’తి. ‘‘సాధు సాధు, విసాఖే; సాధు ఖో త్వం, విసాఖే, ఇమం ఆనిసంసం సమ్పస్సమానా తథాగతం అట్ఠ వరాని యాచసి. అనుజానామి తే, విసాఖే, అట్ఠ వరానీ’’తి. అథ ఖో భగవా విసాఖం మిగారమాతరం ఇమాహి గాథాహి అనుమోది –
‘‘యా అన్నపానం దదతిప్పమోదితా;
సీలూపపన్నా సుగతస్స సావికా;
దదాతి దానం అభిభుయ్య మచ్ఛరం;
సోవగ్గికం సోకనుదం సుఖావహం.
‘‘దిబ్బం సా లభతే ఆయుం [దిబ్బం బలం సా లభతే చ ఆయుం (సీ. స్యా.)];
ఆగమ్మ మగ్గం విరజం అనఙ్గణం;
సా పుఞ్ఞకామా సుఖినీ అనామయా;
సగ్గమ్హి కాయమ్హి చిరం పమోదతీ’’తి.
౩౫౨. అథ ఖో భగవా విసాఖం మిగారమాతరం ఇమాహి గాథాహి అనుమోదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామి. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, వస్సికసాటికం, ఆగన్తుకభత్తం, గమికభత్తం, గిలానభత్తం, గిలానుపట్ఠాకభత్తం, గిలానభేసజ్జం, ధువయాగుం, భిక్ఖునిసఙ్ఘస్స ఉదకసాటిక’’న్తి.
విసాఖావత్థు నిట్ఠితం.
విసాఖాభాణవారో నిట్ఠితో.
౨౨౦. నిసీదనాదిఅనుజాననా
౩౫౩. తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ పణీతాని భోజనాని భుఞ్జిత్వా ముట్ఠస్సతీ అసమ్పజానా నిద్దం ఓక్కమన్తి. తేసం ముట్ఠస్సతీనం అసమ్పజానానం నిద్దం ఓక్కమన్తానం సుపినన్తేన అసుచి ముచ్చతి, సేనాసనం అసుచినా మక్ఖియతి. అథ ఖో భగవా ఆయస్మతా ఆనన్దేన పచ్ఛాసమణేన సేనాసనచారికం ఆహిణ్డన్తో అద్దస సేనాసనం అసుచినా మక్ఖితం, దిస్వాన ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి – ‘‘కిం ఏతం, ఆనన్ద, సేనాసనం మక్ఖిత’’న్తి? ‘‘ఏతరహి, భన్తే, భిక్ఖూ పణీతాని భోజనాని భుఞ్జిత్వా ముట్ఠస్సతీ అసమ్పజానా నిద్దం ఓక్కమన్తి. తేసం ముట్ఠస్సతీనం అసమ్పజానానం నిద్దం ఓక్కమన్తానం సుపినన్తేన అసుచి ముచ్చతి; తయిదం, భగవా, సేనాసనం అసుచినా మక్ఖిత’’న్తి. ‘‘ఏవమేతం, ఆనన్ద, ఏవమేతం, ఆనన్ద. ముచ్చతి హి, ఆనన్ద, ముట్ఠస్సతీనం అసమ్పజానానం నిద్దం ఓక్కమన్తానం సుపినన్తేన అసుచి. యే తే, ఆనన్ద, భిక్ఖూ ఉపట్ఠితస్సతీ సమ్పజానా నిద్దం ఓక్కమన్తి, తేసం అసుచి న ముచ్చతి. యేపి తే, ఆనన్ద, పుథుజ్జనా కామేసు వీతరాగా, తేసమ్పి అసుచి న ముచ్చతి. అట్ఠానమేతం, ఆనన్ద, అనవకాసో యం అరహతో అసుచి ముచ్చేయ్యా’’తి. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘ఇధాహం, భిక్ఖవే, ఆనన్దేన పచ్ఛాసమణేన సేనాసనచారికం ఆహిణ్డన్తో అద్దసం సేనాసనం అసుచినా మక్ఖితం, దిస్వాన ఆనన్దం ఆమన్తేసిం ‘కిం ఏతం, ఆనన్ద, సేనాసనం మక్ఖిత’న్తి? ‘ఏతరహి, భన్తే, భిక్ఖూ పణీతాని భోజనాని భుఞ్జిత్వా ముట్ఠస్సతీ అసమ్పజానా నిద్దం ఓక్కమన్తి. తేసం ముట్ఠస్సతీనం అసమ్పజానానం నిద్దం ఓక్కమన్తానం సుపినన్తేన అసుచి ముచ్చతి; తయిదం, భగవా, సేనాసనం అసుచినా మక్ఖిత’న్తి. ‘ఏవమేతం, ఆనన్ద, ఏవమేతం, ఆనన్ద, ముచ్చతి హి, ఆనన్ద, ముట్ఠస్సతీనం అసమ్పజానానం నిద్దం ఓక్కమన్తానం సుపినన్తేన అసుచి. యే తే, ఆనన్ద, భిక్ఖూ ఉపట్ఠితస్సతీ సమ్పజానా నిద్దం ఓక్కమన్తి, తేసం అసుచి న ముచ్చతి. యేపి తే, ఆనన్ద, పుథుజ్జనా కామేసు వీతరాగా తేసమ్పి అసుచి న ముచ్చతి. అట్ఠానమేతం, ఆనన్ద, అనవకాసో యం అరహతో అసుచి ముచ్చేయ్యా’’’తి.
‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆదీనవా ముట్ఠస్సతిస్స అసమ్పజానస్స నిద్దం ఓక్కమతో – దుక్ఖం సుపతి, దుక్ఖం పటిబుజ్ఝతి, పాపకం సుపినం పస్సతి, దేవతా న రక్ఖన్తి, అసుచి ముచ్చతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆదీనవా ముట్ఠస్సతిస్స అసమ్పజానస్స నిద్దం ఓక్కమతో.
‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఆనిసంసా ఉపట్ఠితస్సతిస్స సమ్పజానస్స నిద్దం ఓక్కమతో – సుఖం సుపతి, సుఖం పటిబుజ్ఝతి, న పాపకం సుపినం పస్సతి, దేవతా రక్ఖన్తి, అసుచి న ముచ్చతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఆనిసంసా ఉపట్ఠితస్సతిస్స సమ్పజానస్స నిద్దం ఓక్కమతో.
‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, కాయగుత్తియా చీవరగుత్తియా సేనాసనగుత్తియా నిసీదన’’న్తి.
తేన ఖో పన సమయేన అతిఖుద్దకం నిసీదనం న సబ్బం సేనాసనం సంగోపేతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, యావమహన్తం పచ్చత్థరణం ఆకఙ్ఖతి తావమహన్తం పచ్చత్థరణం కాతున్తి.
౩౫౪. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మతో ఆనన్దస్స ఉపజ్ఝాయస్స ఆయస్మతో బేలట్ఠసీసస్స థుల్లకచ్ఛాబాధో హోతి. తస్స లసికాయ చీవరాని కాయే లగ్గన్తి. తాని భిక్ఖూ ఉదకేన తేమేత్వా తేమేత్వా అపకడ్ఢన్తి. అద్దసా ఖో భగవా సేనాసనచారికం ఆహిణ్డన్తో తే భిక్ఖూ తాని చీవరాని ఉదకేన తేమేత్వా తేమేత్వా అపకడ్ఢన్తే, దిస్వాన యేన తే భిక్ఖూ తేనుపసఙ్కమి, ఉపఙ్కమిత్వా తే భిక్ఖూ ఏతదవోచ – ‘‘కిం ఇమస్స, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో ఆబాధో’’తి? ‘‘ఇమస్స, భన్తే, ఆయస్మతో థుల్లకచ్ఛాబాధో. లసికాయ చీవరాని కాయే లగ్గన్తి. తాని మయం ఉదకేన తేమేత్వా తేమేత్వా అపకడ్ఢామా’’తి. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, యస్స కణ్డు వా పిళకా వా అస్సావో వా థుల్లకచ్ఛు వా ఆబాధో కణ్డుప్పటిచ్ఛాది’’న్తి.
౩౫౫. అథ ఖో విసాఖా మిగారమాతా ముఖపుఞ్ఛనచోళం [ముఖపుఞ్జనచోళం (క.)] ఆదాయ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో విసాఖా మిగారమాతా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘పటిగ్గణ్హాతు మే, భన్తే, భగవా ముఖపుఞ్ఛనచోళం, యం మమస్స దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయా’’తి. పటిగ్గహేసి భగవా ముఖపుఞ్ఛనచోళం. అథ ఖో భగవా విసాఖం మిగారమాతరం ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేసి సమాదపేసి సముత్తేజేసి సమ్పహంసేసి. అథ ఖో విసాఖా మిగారమాతా భగవతా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సితా సమాదపితా సముత్తేజితా సమ్పహంసితా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ముఖపుఞ్ఛనచోళక’’న్తి [ముఖపుఞ్ఛనచోలన్తి (స్యా.)].
౩౫౬. తేన ఖో పన సమయేన రోజో మల్లో ఆయస్మతో ఆనన్దస్స సహాయో హోతి. రోజస్స మల్లస్స ఖోమపిలోతికా ఆయస్మతో ఆనన్దస్స హత్థే నిక్ఖిత్తా హోతి. ఆయస్మతో చ ఆనన్దస్స ఖోమపిలోతికాయ అత్థో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతస్స విస్సాసం గహేతుం – సన్దిట్ఠో చ హోతి, సమ్భత్తో చ, ఆలపితో చ, జీవతి చ, జానాతి చ, గహితే మే అత్తమనో భవిస్సతీతి. అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఇమేహి పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతస్స విస్సాసం గహేతున్తి.