౯. అధికరణవూపసమనసమథో
సమ్ముఖావినయో
౨౨౮. [పరి. ౨౯౨-౨౯౩, ౩౦౭ ఆదయో] ‘‘వివాదాధికరణం కతిహి సమథేహి సమ్మతి? వివాదాధికరణం ద్వీహి సమథేహి సమ్మతి – సమ్ముఖావినయేన చ, యేభుయ్యసికాయ చ. సియా వివాదాధికరణం ఏకం సమథం అనాగమ్మ యేభుయ్యసికం, ఏకేన సమథేన సమేయ్య – సమ్ముఖావినయేనాతి? సియాతిస్స వచనీయం. యథా కథం వియ? ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ వివదన్తి – ధమ్మోతి వా అధమ్మోతి వా, వినయోతి వా అవినయోతి వా, భాసితం లపితం తథాగతేనాతి వా అభాసితం అలపితం తథాగతేనాతి వా, ఆచిణ్ణం తథాగతేనాతి వా అనాచిణ్ణం తథాగతేనాతి వా, పఞ్ఞత్తం తథాగతేనాతి వా అపఞ్ఞత్తం తథాగతేనాతి వా, ఆపత్తీతి వా అనాపత్తీతి వా, లహుకా ఆపత్తీతి వా గరుకా ఆపత్తీతి వా, సావసేసా ఆపత్తీతి వా అనవసేసా ఆపత్తీతి వా, దుట్ఠుల్లా ఆపత్తీతి వా అదుట్ఠుల్లా ఆపత్తీతి వా.
‘‘తే చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ సక్కోన్తి తం అధికరణం వూపసమేతుం, ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అధికరణం వూపసన్తం. కేన వూపసన్తం? సమ్ముఖావినయేన. కిఞ్చ తత్థ సమ్ముఖావినయస్మిం? సఙ్ఘసమ్ముఖతా, ధమ్మసమ్ముఖతా, వినయసమ్ముఖతా, పుగ్గలసమ్ముఖతా. కా చ తత్థ సఙ్ఘసమ్ముఖతా? యావతికా భిక్ఖూ కమ్మప్పత్తా తే ఆగతా హోన్తి, ఛన్దారహానం ఛన్దో ఆహటో హోతి, సమ్ముఖీభూతా న పటిక్కోసన్తి – అయం తత్థ సఙ్ఘసమ్ముఖతా. కా చ తత్థ ధమ్మసమ్ముఖతా, వినయసమ్ముఖతా? యేన ధమ్మేన యేన వినయేన యేన సత్థుసాసనేన తం అధికరణం వూపసమ్మతి – అయం తత్థ ధమ్మసమ్ముఖతా, వినయసమ్ముఖతా. కా చ తత్థ పుగ్గలసమ్ముఖతా? యో చ వివదతి, యేన చ వివదతి, ఉభో అత్థపచ్చత్థికా సమ్ముఖీభూతా హోన్తి – అయం తత్థ పుగ్గలసమ్ముఖతా. ఏవం వూపసన్తం చే, భిక్ఖవే, అధికరణం కారకో ఉక్కోటేతి, ఉక్కోటనకం పాచిత్తియం; ఛన్దదాయకో ఖీయతి, ఖీయనకం పాచిత్తియం.
౨౨౯. ‘‘తే చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ న సక్కోన్తి తం అధికరణం తస్మిం ఆవాసే వూపసమేతుం, తేహి, భిక్ఖవే, భిక్ఖూహి, యస్మిం ఆవాసే సమ్బహులా [బహుతరా (సీ. స్యా.)] భిక్ఖూ, సో ఆవాసో గన్తబ్బో. తే చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ తం ఆవాసం గచ్ఛన్తా అన్తరామగ్గే సక్కోన్తి తం అధికరణం వూపసమేతుం, ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అధికరణం వూపసన్తం. కేన వూపసన్తం? సమ్ముఖావినయేన. కిఞ్చ తత్థ సమ్ముఖావినయస్మిం? సఙ్ఘసమ్ముఖతా, ధమ్మసమ్ముఖతా, వినయసమ్ముఖతా, పుగ్గలసమ్ముఖతా. కా చ తత్థ సఙ్ఘసమ్ముఖతా? యావతికా భిక్ఖూ కమ్మప్పత్తా తే ఆగతా హోన్తి, ఛన్దారహానం ఛన్దో ఆహటో హోతి, సమ్ముఖీభూతా న పటిక్కోసన్తి – అయం తత్థ సఙ్ఘసమ్ముఖతా. కా చ తత్థ ధమ్మసమ్ముఖతా, వినయసమ్ముఖతా? యేన ధమ్మేన యేన వినయేన యేన సత్థుసాసనేన తం అధికరణం వూపసమ్మతి – అయం తత్థ ధమ్మసమ్ముఖతా, వినయసమ్ముఖతా. కా చ తత్థ పుగ్గలసమ్ముఖతా? యో చ వివదతి, యేన చ వివదతి, ఉభో అత్థపచ్చత్థికా సమ్ముఖీభూతా హోన్తి – అయం తత్థ పుగ్గలసమ్ముఖతా. ఏవం వూపసన్తం చే, భిక్ఖవే, అధికరణం కారకో ఉక్కోటేతి, ఉక్కోటనకం పాచిత్తియం; ఛన్దదాయకో ఖీయతి, ఖీయనకం పాచిత్తియం.
౨౩౦. ‘‘తే చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ తం ఆవాసం ఆగచ్ఛన్తా అన్తరామగ్గే న సక్కోన్తి తం అధికరణం వూపసమేతుం, తేహి, భిక్ఖవే, భిక్ఖూహి, తం ఆవాసం గన్త్వా ఆవాసికా భిక్ఖూ ఏవమస్సు వచనీయా – ‘ఇదం ఖో, ఆవుసో, అధికరణం ఏవం జాతం, ఏవం సముప్పన్నం; సాధాయస్మన్తా ఇమం అధికరణం వూపసమేన్తు ధమ్మేన వినయేన సత్థుసాసనేన, యథయిదం అధికరణం సువూపసన్తం అస్సా’తి.
‘‘సచే, భిక్ఖవే, ఆవాసికా భిక్ఖూ వుడ్ఢతరా హోన్తి, ఆగన్తుకా భిక్ఖూ నవకతరా, తేహి, భిక్ఖవే, ఆవాసికేహి భిక్ఖూహి ఆగన్తుకా భిక్ఖూ ఏవమస్సు వచనీయా – ‘ఇఙ్ఘ తుమ్హే, ఆయస్మన్తో, ముహుత్తం ఏకమన్తం హోథ, యావ మయం మన్తేమా’తి. సచే పన, భిక్ఖవే, ఆవాసికా భిక్ఖూ నవకతరా హోన్తి, ఆగన్తుకా భిక్ఖూ వుడ్ఢతరా, తేహి, భిక్ఖవే, ఆవాసికేహి భిక్ఖూహి ఆగన్తుకా భిక్ఖూ ఏవమస్సు వచనీయా – ‘తేన హి తుమ్హే, ఆయస్మన్తో, ముహుత్తం ఇధేవ తావ హోథ, యావ మయం మన్తేమా’తి.
‘‘సచే పన, భిక్ఖవే, ఆవాసికానం భిక్ఖూనం మన్తయమానానం ఏవం హోతి – ‘న మయం సక్కోమ ఇమం అధికరణం వూపసమేతుం ధమ్మేన వినయేన సత్థుసాసనేనా’తి, న తం అధికరణం ఆవాసికేహి భిక్ఖూహి సమ్పటిచ్ఛితబ్బం. సచే పన, భిక్ఖవే, ఆవాసికానం భిక్ఖూనం మన్తయమానానం ఏవం హోతి – ‘సక్కోమ మయం ఇమం అధికరణం వూపసమేతుం ధమ్మేన వినయేన సత్థుసాసనేనా’తి, తేహి, భిక్ఖవే, ఆవాసికేహి భిక్ఖూహి ఆగన్తుకా భిక్ఖూ ఏవమస్సు వచనీయా – ‘సచే తుమ్హే, ఆయస్మన్తో, అమ్హాకం ఇమం అధికరణం యథాజాతం యథాసముప్పన్నం ఆరోచేస్సథ, యథా చ మయం ఇమం అధికరణం వూపసమేస్సామ ధమ్మేన వినయేన సత్థుసాసనేన తథా సువూపసన్తం భవిస్సతి. ఏవం మయం ఇమం అధికరణం సమ్పటిచ్ఛిస్సామ. నో చే తుమ్హే, ఆయస్మన్తో, అమ్హాకం ఇమం అధికరణం యథాజాతం యథాసముప్పన్నం ఆరోచేస్సథ, యథా చ మయం ఇమం అధికరణం వూపసమేస్సామ ధమ్మేన వినయేన సత్థుసాసనేన తథా న సువూపసన్తం భవిస్సతి, న మయం ఇమం అధికరణం సమ్పటిచ్ఛిస్సామా’తి. ఏవం సుపరిగ్గహితం ఖో, భిక్ఖవే, కత్వా ఆవాసికేహి భిక్ఖూహి తం అధికరణం సమ్పటిచ్ఛితబ్బం.
‘‘తేహి, భిక్ఖవే, ఆగన్తుకేహి భిక్ఖూహి ఆవాసికా భిక్ఖూ ఏవమస్సు వచనీయా – ‘యథాజాతం యథాసముప్పన్నం మయం ఇమం అధికరణం ఆయస్మన్తానం ఆరోచేస్సామ. సచే ఆయస్మన్తా సక్కోన్తి ఏత్తకేన వా ఏత్తకేన వా అన్తరేన ఇమం అధికరణం వూపసమేతుం ధమ్మేన వినయేన సత్థుసాసనేన తథా సువూపసన్తం భవిస్సతి. ఏవం మయం ఇమం అధికరణం ఆయస్మన్తానం నియ్యాదేస్సామ. నో చే ఆయస్మన్తా సక్కోన్తి ఏత్తకేన వా ఏత్తకేన వా అన్తరేన ఇమం అధికరణం వూపసమేతుం ధమ్మేన వినయేన సత్థుసాసనేన తథా న సువూపసన్తం భవిస్సతి, న మయం ఇమం అధికరణం ఆయస్మన్తానం నియ్యాదేస్సామ. మయమేవ ఇమస్స అధికరణస్స సామినో భవిస్సామా’తి. ఏవం సుపరిగ్గహితం ఖో, భిక్ఖవే, కత్వా ఆగన్తుకేహి భిక్ఖూహి తం అధికరణం ఆవాసికానం భిక్ఖూనం నియ్యాదేతబ్బం.
‘‘తే చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ సక్కోన్తి తం అధికరణం వూపసమేతుం, ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అధికరణం వూపసన్తం. కేన వూపసన్తం? సమ్ముఖావినయేన. కిఞ్చ తత్థ సమ్ముఖావినయస్మిం? సఙ్ఘసమ్ముఖతా, ధమ్మసమ్ముఖతా, వినయసమ్ముఖతా, పుగ్గలసమ్ముఖతా…పే… ఏవం వూపసన్తం చే, భిక్ఖవే, అధికరణం కారకో ఉక్కోటేతి, ఉక్కోటనకం పాచిత్తియం; ఛన్దదాయకో ఖీయతి, ఖీయనకం పాచిత్తియం.
ఉబ్బాహికాయవూపసమనం
౨౩౧. ‘‘తేహి చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూహి తస్మిం అధికరణే వినిచ్ఛియమానే అనన్తాని [అనగ్గాని (సీ.)] చేవ భస్సాని జాయన్తి, న చేకస్స [న చేతస్స (క.)] భాసితస్స అత్థో విఞ్ఞాయతి, అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఏవరూపం అధికరణం ఉబ్బాహికాయ వూపసమేతుం. ‘‘దసహఙ్గేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు ఉబ్బాహికాయ సమ్మన్నితబ్బో – సీలవా హోతి, పాతిమోక్ఖసంవరసంవుతో విహరతి ఆచారగోచరసమ్పన్నో అణుమత్తేసు వజ్జేసు భయదస్సావీ, సమాదాయ సిక్ఖతి సిక్ఖాపదేసు; బహుస్సుతో హోతి సుతధరో సుతసన్నిచయో, యే తే ధమ్మా ఆదికల్యాణా మజ్ఝేకల్యాణా పరియోసానకల్యాణా సాత్థం సబ్యఞ్జనం కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం అభివదన్తి, తథారూపస్స ధమ్మా బహుస్సుతా హోన్తి, ధాతా [ధతా (సీ. స్యా.)] వచసా పరిచితా మనసానుపేక్ఖితా దిట్ఠియా సుప్పటివిద్ధా; ఉభయాని ఖో పనస్స పాతిమోక్ఖాని విత్థారేన స్వాగతాని హోన్తి సువిభత్తాని సుప్పవత్తీని సువినిచ్ఛితాని సుత్తసో అనుబ్యఞ్జనసో; వినయే ఖో పన ఠితో [ఛేకో (క.)] హోతి అసంహీరో; పటిబలో హోతి ఉభో అత్థపచ్చత్థికే అస్సాసేతుం సఞ్ఞాపేతుం నిజ్ఝాపేతుం పేక్ఖేతుం పసాదేతుం; అధికరణసముప్పాదవూపసమనకుసలో హోతి; అధికరణం జానాతి; అధికరణసముదయం జానాతి; అధికరణనిరోధం జానాతి; అధికరణనిరోధగామినిపటిపదం జానాతి. అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఇమేహి దసహఙ్గేహి సమన్నాగతం భిక్ఖుం ఉబ్బాహికాయ సమ్మన్నితుం. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, సమ్మన్నితబ్బో. పఠమం భిక్ఖు యాచితబ్బో, యాచిత్వా బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన సఙ్ఘో ఞాపేతబ్బో –
౨౩౨. ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. అమ్హాకం ఇమస్మిం అధికరణే వినిచ్ఛియమానే అనన్తాని చేవ భస్సాని జాయన్తి, న చేకస్స భాసితస్స అత్థో విఞ్ఞాయతి. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఇత్థన్నామఞ్చ ఇత్థన్నామఞ్చ భిక్ఖుం సమ్మన్నేయ్య ఉబ్బాహికాయ ఇమం అధికరణం వూపసమేతుం. ఏసా ఞత్తి.
‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. అమ్హాకం ఇమస్మిం అధికరణే వినిచ్ఛియమానే అనన్తాని చేవ భస్సాని జాయన్తి, న చేకస్స భాసితస్స అత్థో విఞ్ఞాయతి. సఙ్ఘో ఇత్థన్నామఞ్చ ఇత్థన్నామఞ్చ భిక్ఖుం సమ్మన్నతి ఉబ్బాహికాయ ఇమం అధికరణం వూపసమేతుం. యస్సాయస్మతో ఖమతి ఇత్థన్నామస్స చ ఇత్థన్నామస్స చ భిక్ఖునో సమ్ముతి ఉబ్బాహికాయ ఇమం అధికరణం వూపసమేతుం, సో తుణ్హస్స; యస్స నక్ఖమతి, సో భాసేయ్య.
‘‘సమ్మతో సఙ్ఘేన ఇత్థన్నామో చ ఇత్థన్నామో చ భిక్ఖు ఉబ్బాహికాయ ఇమం అధికరణం వూపసమేతుం. ఖమతి సఙ్ఘస్స, తస్మా తుణ్హీ, ఏవమేతం ధారయామీ’’తి.
‘‘తే చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ సక్కోన్తి తం అధికరణం ఉబ్బాహికాయ వూపసమేతుం, ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అధికరణం వూపసన్తం. కేన వూపసన్తం? సమ్ముఖావినయేన. కిఞ్చ తత్థ సమ్ముఖావినయస్మిం? ధమ్మసమ్ముఖతా, వినయసమ్ముఖతా, పుగ్గలసమ్ముఖతా…పే… ఏవం వూపసన్తం చే, భిక్ఖవే, అధికరణం కారకో ఉక్కోటేతి, ఉక్కోటనకం పాచిత్తియం.
౨౩౩. ‘‘తేహి చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూహి తస్మిం అధికరణే వినిచ్ఛియమానే తత్రాస్స భిక్ఖు ధమ్మకథికో, తస్స నేవ సుత్తం ఆగతం హోతి, నో సుత్తవిభఙ్గో, సో అత్థం అసల్లక్ఖేన్తో బ్యఞ్జనచ్ఛాయాయ అత్థం పటిబాహతి, బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన తే భిక్ఖూ ఞాపేతబ్బా –
‘‘సుణన్తు మే ఆయస్మన్తా. అయం ఇత్థన్నామో భిక్ఖు ధమ్మకథికో. ఇమస్స నేవ సుత్తం ఆగతం హోతి, నో సుత్తవిభఙ్గో. సో అత్థం అసల్లక్ఖేన్తో బ్యఞ్జనచ్ఛాయాయ అత్థం పటిబాహతి. యదాయస్మన్తానం పత్తకల్లం, ఇత్థన్నామం భిక్ఖుం వుట్ఠాపేత్వా అవసేసా ఇమం అధికరణం వూపసమేయ్యామాతి.
‘‘తే చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ తం భిక్ఖుం వుట్ఠాపేత్వా సక్కోన్తి తం అధికరణం వూపసమేతుం, ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అధికరణం వూపసన్తం. కేన వూపసన్తం? సమ్ముఖావినయేన. కిఞ్చ తత్థ సమ్ముఖావినయస్మిం? ధమ్మసమ్ముఖతా, వినయసమ్ముఖతా, పుగ్గలసమ్ముఖతా…పే… ఏవం వూపసన్తం చే, భిక్ఖవే, అధికరణం కారకో ఉక్కోటేతి, ఉక్కోటనకం పాచిత్తియం.
‘‘తేహి చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూహి తస్మిం అధికరణే వినిచ్ఛియమానే తత్రాస్స భిక్ఖు ధమ్మకథికో, తస్స సుత్తఞ్హి ఖో ఆగతం హోతి, నో సుత్తవిభఙ్గో, సో అత్థం అసల్లక్ఖేన్తో బ్యఞ్జనచ్ఛాయాయ అత్థం పటిబాహతి, బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన తే భిక్ఖూ ఞాపేతబ్బా –
‘‘సుణన్తు మే ఆయస్మన్తా. అయం ఇత్థన్నామో భిక్ఖు ధమ్మకథికో. ఇమస్స సుత్తఞ్హి ఖో ఆగతం హోతి, నో సుత్తవిభఙ్గో. సో అత్థం అసల్లక్ఖేన్తో బ్యఞ్జనచ్ఛాయాయ అత్థం పటిబాహతి. యదాయస్మన్తానం పత్తకల్లం, ఇత్థన్నామం భిక్ఖుం వుట్ఠాపేత్వా అవసేసా ఇమం అధికరణం వూపసమేయ్యామాతి.
‘‘తే చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ తం భిక్ఖుం వుట్ఠాపేత్వా సక్కోన్తి తం అధికరణం వూపసమేతుం, ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అధికరణం వూపసన్తం. కేన వూపసన్తం? సమ్ముఖావినయేన. కిఞ్చ తత్థ సమ్ముఖావినయస్మిం? ధమ్మసమ్ముఖతా, వినయసమ్ముఖతా, పుగ్గలసమ్ముఖతా…పే… ఏవం వూపసన్తం చే, భిక్ఖవే, అధికరణం కారకో ఉక్కోటేతి, ఉక్కోటనకం పాచిత్తియం.
యేభుయ్యసికావినయో
౨౩౪. ‘‘తే చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ న సక్కోన్తి తం అధికరణం ఉబ్బాహికాయ వూపసమేతుం, తేహి, భిక్ఖవే, భిక్ఖూహి తం అధికరణం సఙ్ఘస్స నియ్యాదేతబ్బం – ‘న మయం [న చ మయం (క.)], భన్తే, సక్కోమ ఇమం అధికరణం ఉబ్బాహికాయ వూపసమేతుం, సఙ్ఘోవ ఇమం అధికరణం వూపసమేతూ’తి. అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఏవరూపం అధికరణం యేభుయ్యసికాయ వూపసమేతుం. పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు సలాకగ్గాహాపకో సమ్మన్నితబ్బో – యో న ఛన్దాగతిం గచ్ఛేయ్య, న దోసాగతిం గచ్ఛేయ్య, న మోహాగతిం గచ్ఛేయ్య, న భయాగతిం గచ్ఛేయ్య, గహితాగహితఞ్చ జానేయ్య…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, సమ్మన్నితబ్బో. పఠమం భిక్ఖు యాచితబ్బో, యాచిత్వా బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన సఙ్ఘో ఞాపేతబ్బో –
‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఇత్థన్నామం భిక్ఖుం సలాకగ్గాహాపకం సమ్మన్నేయ్య. ఏసా ఞత్తి.
‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. సఙ్ఘో ఇత్థన్నామం భిక్ఖుం సలాకగ్గాహాపకం సమ్మన్నతి. యస్సాయస్మతో ఖమతి ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో సలాకగ్గాహాపకస్స సమ్ముతి, సో తుణ్హస్స; యస్స నక్ఖమతి, సో భాసేయ్య.
‘‘సమ్మతో సఙ్ఘేన ఇత్థన్నామో భిక్ఖు సలాకగ్గాహాపకో. ఖమతి సఙ్ఘస్స, తస్మా తుణ్హీ, ఏవమేతం ధారయామీ’’తి.
‘‘తేన సలాకగ్గాహాపకేన భిక్ఖునా సలాకా గాహేతబ్బా. యథా బహుతరా భిక్ఖూ ధమ్మవాదినో వదన్తి తథా తం అధికరణం వూపసమేతబ్బం. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అధికరణం వూపసన్తం. కేన వూపసన్తం? సమ్ముఖావినయేన చ, యేభుయ్యసికాయ చ. కిఞ్చ తత్థ సమ్ముఖావినయస్మిం? సఙ్ఘసమ్ముఖతా, ధమ్మసమ్ముఖతా, వినయసమ్ముఖతా, పుగ్గలసమ్ముఖతా. కా చ తత్థ సఙ్ఘసమ్ముఖతా? యావతికా భిక్ఖూ కమ్మప్పత్తా తే ఆగతా హోన్తి, ఛన్దారహానం ఛన్దో ఆహటో హోతి, సమ్ముఖీభూతా న పటిక్కోసన్తి – అయం తత్థ సఙ్ఘసమ్ముఖతా. కా చ తత్థ ధమ్మసమ్ముఖతా, వినయసమ్ముఖతా? యేన ధమ్మేన యేన వినయేన యేన సత్థుసాసనేన తం అధికరణం వూపసమ్మతి – అయం తత్థ ధమ్మసమ్ముఖతా, వినయసమ్ముఖతా. కా చ తత్థ పుగ్గలసమ్ముఖతా? యో చ వివదతి, యేన చ వివదతి, ఉభో అత్థపచ్చత్థికా సమ్ముఖీభూతా హోన్తి – అయం తత్థ పుగ్గలసమ్ముఖతా. కా చ తత్థ యేభుయ్యసికాయ? యా యేభుయ్యసికాకమ్మస్స కిరియా కరణం ఉపగమనం అజ్ఝుపగమనం అధివాసనా అప్పటిక్కోసనా – అయం తత్థ యేభుయ్యసికాయ. ఏవం వూపసన్తం చే, భిక్ఖవే, అధికరణం కారకో ఉక్కోటేతి, ఉక్కోటనకం పాచిత్తియం; ఛన్దదాయకో ఖీయతి, ఖీయనకం పాచిత్తియ’’న్తి.
తివిధసలాకగ్గాహో
౨౩౫. తేన ఖో పన సమయేన సావత్థియా ఏవం జాతం ఏవం సముప్పన్నం అధికరణం హోతి. అథ ఖో తే భిక్ఖూ – అసన్తుట్ఠా సావత్థియా సఙ్ఘస్స అధికరణవూపసమనేన – అస్సోసుం ఖో అముకస్మిం కిర ఆవాసే సమ్బహులా థేరా విహరన్తి బహుస్సుతా ఆగతాగమా ధమ్మధరా వినయధరా మాతికాధరా పణ్డితా వియత్తా మేధావినో లజ్జినో కుక్కుచ్చకా సిక్ఖాకామా. తే చే థేరా ఇమం అధికరణం వూపసమేయ్యుం ధమ్మేన వినయేన సత్థుసాసనేన, ఏవమిదం అధికరణం సువూపసన్తం అస్సాతి. అథ ఖో తే భిక్ఖూ తం ఆవాసం గన్త్వా తే థేరే ఏతదవోచుం – ‘‘ఇదం, భన్తే, అధికరణం ఏవం జాతం, ఏవం సముప్పన్నం. సాధు, భన్తే, థేరా ఇమం అధికరణం వూపసమేన్తు ధమ్మేన వినయేన సత్థుసాసనేన, యథయిదం అధికరణం సువూపసన్తం అస్సా’’తి. అథ ఖో తే థేరా – యథా సావత్థియా సఙ్ఘేన అధికరణం వూపసమితం తథా సువూపసన్తన్తి [యథా సువూపసన్తం (సీ. స్యా.)] – తథా తం అధికరణం వూపసమేసుం.
అథ ఖో తే భిక్ఖూ – అసన్తుట్ఠా సావత్థియా సఙ్ఘస్స అధికరణవూపసమనేన, అసన్తుట్ఠా సమ్బహులానం థేరానం అధికరణవూపసమనేన – అస్సోసుం ఖో అముకస్మిం కిర ఆవాసే తయో థేరా విహరన్తి…పే… ద్వే థేరా విహరన్తి…పే… ఏకో థేరో విహరతి బహుస్సుతో ఆగతాగమో ధమ్మధరో వినయధరో మాతికాధరో పణ్డితో వియత్తో మేధావీ లజ్జీ కుక్కుచ్చకో సిక్ఖాకామో. సో చే థేరో ఇమం అధికరణం వూపసమేయ్య ధమ్మేన వినయేన సత్థుసాసనేన, ఏవమిదం అధికరణం సువూపసన్తం అస్సాతి. అథ ఖో తే భిక్ఖూ తం ఆవాసం గన్త్వా తం థేరం ఏతదవోచుం – ‘‘ఇదం, భన్తే, అధికరణం ఏవం జాతం, ఏవం సముప్పన్నం. సాధు, భన్తే, థేరో ఇమం అధికరణం వూపసమేతు ధమ్మేన వినయేన సత్థుసాసనేన, యథయిదం అధికరణం సువూపసన్తం అస్సా’’తి. అథ ఖో సో థేరో – యథా సావత్థియా సఙ్ఘేన అధికరణం వూపసమితం, యథా సమ్బహులేహి థేరేహి అధికరణం వూపసమితం, యథా తీహి థేరేహి అధికరణం వూపసమితం, యథా ద్వీహి థేరేహి అధికరణం వూపసమితం, తథా సువూపసన్తన్తి – తథా తం అధికరణం వూపసమేసి.
అథ ఖో తే భిక్ఖూ అసన్తుట్ఠా సావత్థియా సఙ్ఘస్స అధికరణవూపసమనేన, అసన్తుట్ఠా సమ్బహులానం థేరానం అధికరణవూపసమనేన, అసన్తుట్ఠా తిణ్ణం థేరానం అధికరణవూపసమనేన, అసన్తుట్ఠా ద్విన్నం థేరానం అధికరణవూపసమనేన, అసన్తుట్ఠా ఏకస్స థేరస్స అధికరణవూపసమనేన, యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం…పే… ‘‘నిహతమేతం, భిక్ఖవే, అధికరణం సన్తం వూపసన్తం సువూపసన్తం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, తేసం భిక్ఖూనం సఞ్ఞత్తియా తయో సలాకగ్గాహే – గూళ్హకం, సకణ్ణజప్పకం, వివటకం.
‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, గూళ్హకో సలాకగ్గాహో హోతి? తేన సలాకగ్గాహాపకేన భిక్ఖునా సలాకాయో వణ్ణావణ్ణాయో కత్వా ఏకమేకో భిక్ఖు ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవమస్స వచనీయో – ‘అయం ఏవంవాదిస్స సలాకా, అయం ఏవంవాదిస్స సలాకా. యం ఇచ్ఛసి తం గణ్హాహీ’తి. గహితే వత్తబ్బో – ‘మా చ కస్సచి దస్సేహీ’తి. సచే జానాతి – అధమ్మవాదీ బహుతరాతి, దుగ్గహోతి, పచ్చుక్కడ్ఢితబ్బం. సచే జానాతి – ధమ్మవాదీ బహుతరాతి, సుగ్గహోతి, సావేతబ్బం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, గూళ్హకో సలాకగ్గాహో హోతి.
‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, సకణ్ణజప్పకో సలాకగ్గాహో హోతి? తేన సలాకగ్గాహాపకేన భిక్ఖునా ఏకమేకస్స భిక్ఖునో ఉపకణ్ణకే ఆరోచేతబ్బం – ‘అయం ఏవంవాదిస్స సలాకా, అయం ఏవంవాదిస్స సలాకా. యం ఇచ్ఛసి తం గణ్హాహీ’తి. గహితే వత్తబ్బో – ‘మా చ కస్సచి ఆరోచేహీ’తి. సచే జానాతి – అధమ్మవాదీ బహుతరాతి, దుగ్గహోతి, పచ్చుక్కడ్ఢితబ్బం. సచే జానాతి – ధమ్మవాదీ బహుతరాతి, సుగ్గహోతి, సావేతబ్బం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, సకణ్ణజప్పకో సలాకగ్గాహో హోతి.
‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, వివటకో సలాకగ్గాహో హోతి? సచే జానాతి – ధమ్మవాదీ బహుతరాతి, విస్సట్ఠేనేవ వివటేన గాహేతబ్బో. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, వివటకో సలాకగ్గాహో హోతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, తయో సలాకగ్గాహా’’తి.
సతివినయో
౨౩౬. [పరి. ౨౯౨-౨౯౩, ౩౦౭ ఆదయో] ‘‘అనువాదాధికరణం కతిహి సమథేహి సమ్మతి? అనువాదాధికరణం చతూహి సమథేహి సమ్మతి – సమ్ముఖావినయేన చ, సతివినయేన చ, అమూళ్హవినయేన చ, తస్సపాపియసికాయ చ. సియా అనువాదాధికరణం ద్వే సమథే అనాగమ్మ – అమూళ్హవినయఞ్చ, తస్సపాపియసికఞ్చ; ద్వీహి సమథేహి సమ్మేయ్య – సమ్ముఖావినయేన చ, సతివినయేన చాతి? సియాతిస్స వచనీయం. యథా కథం వియ? ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ భిక్ఖుం అమూలికాయ సీలవిపత్తియా అనుద్ధంసేన్తి. తస్స ఖో, భిక్ఖవే [తస్స ఖో తం భిక్ఖవే (స్యా. క.)], భిక్ఖునో సతివేపుల్లప్పత్తస్స సతివినయో దాతబ్బో. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, దాతబ్బో –
‘‘తేన, భిక్ఖవే, భిక్ఖునా సఙ్ఘం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గ కరిత్వా…పే… ఏవమస్స వచనీయో – ‘మం, భన్తే, భిక్ఖూ అమూలికాయ సీలవిపత్తియా అనుద్ధంసేన్తి. సోహం, భన్తే, సతివేపుల్లప్పత్తో సఙ్ఘం సతివినయం యాచామీ’తి. దుతియమ్పి యాచితబ్బో. తతియమ్పి యాచితబ్బో. బ్యత్తేనం భిక్ఖునా పటిబలేన సఙ్ఘో ఞాపేతబ్బో –
‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. భిక్ఖూ ఇత్థన్నామం భిక్ఖుం అమూలికాయ సీలవిపత్తియా అనుద్ధంసేన్తి. సో సతివేపుల్లప్పత్తో సఙ్ఘం సతివినయం యాచతి. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో సతివేపుల్లప్పత్తస్స సతివినయం దదేయ్య. ఏసా ఞత్తి.
‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. భిక్ఖూ ఇత్థన్నామం భిక్ఖుం అమూలికాయ సీలవిపత్తియా అనుద్ధంసేన్తి. సో సతివేపుల్లప్పత్తో సఙ్ఘం సతివినయం యాచతి. సఙ్ఘో ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో సతివేపుల్లప్పత్తస్స సతివినయం దేతి. యస్సాయస్మతో ఖమతి ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో సతివేపుల్లప్పత్తస్స సతివినయస్స దానం, సో తుణ్హస్స; యస్స నక్ఖమతి, సో భాసేయ్య.
‘‘దుతియమ్పి ఏతమత్థం వదామి…పే… తతియమ్పి ఏతమత్థం వదామి…పే….
‘‘దిన్నో సఙ్ఘేన ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో సతివేపుల్లప్పత్తస్స సతివినయో. ఖమతి సఙ్ఘస్స, తస్మా తుణ్హీ, ఏవమేతం ధారయామీ’’తి.
‘‘ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అధికరణం వూపసన్తం. కేన వూపసన్తం? సమ్ముఖావినయేన చ సతివినయేన చ. కిఞ్చ తత్థ సమ్ముఖావినయస్మిం? సఙ్ఘసమ్ముఖతా, ధమ్మసమ్ముఖతా, వినయసమ్ముఖతా, పుగ్గలసమ్ముఖతా…పే… కా చ తత్థ పుగ్గలసమ్ముఖతా? యో చ అనువదతి, యఞ్చ అనువదతి, ఉభో సమ్ముఖీభూతా హోన్తి – అయం తత్థ పుగ్గలసమ్ముఖతా. కిఞ్చ తత్థ సతివినయస్మిం? యా సతివినయస్స కమ్మస్స కిరియా కరణం ఉపగమనం అజ్ఝుపగమనం అధివాసనా అప్పటిక్కోసనా – ఇదం తత్థ సతివినయస్మిం. ఏవం వూపసన్తం చే, భిక్ఖవే, అధికరణం కారకో ఉక్కోటేతి, ఉక్కోటనకం పాచిత్తియం; ఛన్దదాయకో ఖీయతి, ఖీయనకం పాచిత్తియం.
అమూళ్హవినయో
౨౩౭. ‘‘సియా అనువాదాధికరణం ద్వే సమథే అనాగమ్మ – సతివినయఞ్చ, తస్సపాపియసికఞ్చ; ద్వీహి సమథేహి సమ్మేయ్య – సమ్ముఖావినయేన చ, అమూళ్హవినయేన చాతి? సియాతిస్స వచనీయం. యథా కథం వియ? ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఉమ్మత్తకో హోతి చిత్తవిపరియాసకతో. తేన ఉమ్మత్తకేన చిత్తవిపరియాసకతేన బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం హోతి భాసితపరిక్కన్తం. తం భిక్ఖూ ఉమ్మత్తకేన చిత్తవిపరియాసకతేన అజ్ఝాచిణ్ణేన ఆపత్తియా చోదేన్తి – ‘సరతాయస్మా ఏవరూపిం ఆపత్తిం ఆపజ్జితా’తి. సో ఏవం వదేతి – ‘అహం ఖో, ఆవుసో, ఉమ్మత్తకో అహోసిం చిత్తవిపరియాసకతో. తేన మే ఉమ్మత్తకేన చిత్తవిపరియాసకతేన బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం భాసితపరిక్కన్తం. నాహం తం సరామి. మూళ్హేన మే ఏతం కత’న్తి. ఏవమ్పి నం వుచ్చమానా చోదేన్తేవ – ‘సరతాయస్మా ఏవరూపిం ఆపత్తిం ఆపజ్జితా’తి. ‘‘తస్స ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో అమూళ్హస్స అమూళ్హవినయో దాతబ్బో. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, దాతబ్బో –
‘‘తేన, భిక్ఖవే, భిక్ఖునా సఙ్ఘం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా…పే… ఏవమస్స వచనీయో – ‘అహం, భన్తే, ఉమ్మత్తకో అహోసిం చిత్తవిపరియాసకతో. తేన మే ఉమ్మత్తకేన చిత్తవిపరియాసకతేన బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం భాసితపరిక్కన్తం. మం భిక్ఖూ ఉమ్మత్తకేన చిత్తవిపరియాసకతేన అజ్ఝాచిణ్ణేన ఆపత్తియా చోదేన్తి – ‘సరతాయస్మా ఏవరూపిం ఆపత్తిం ఆపజ్జితా’తి. త్యాహం ఏవం వదామి – ‘అహం ఖో, ఆవుసో, ఉమ్మత్తకో అహోసిం చిత్తవిపరియాసకతో. తేన మే ఉమ్మత్తకేన చిత్తవిపరియాసకతేన బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం భాసితపరిక్కన్తం. నాహం తం సరామి. మూళ్హేన మే ఏతం కత’న్తి. ఏవమ్పి మం వుచ్చమానా చోదేన్తేవ – ‘సరతాయస్మా ఏవరూపిం ఆపత్తిం ఆపజ్జితా’తి. ‘సోహం, భన్తే, అమూళ్హో సఙ్ఘం అమూళ్హవినయం యాచామీ’తి. దుతియమ్పి యాచితబ్బో. తతియమ్పి యాచితబ్బో. బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన సఙ్ఘో ఞాపేతబ్బో –
‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. అయం ఇత్థన్నామో భిక్ఖు ఉమ్మత్తకో అహోసి చిత్తవిపరియాసకతో. తేన ఉమ్మత్తకేన చిత్తవిపరియాసకతేన బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం భాసితపరిక్కన్తం. తం భిక్ఖూ ఉమ్మత్తకేన చిత్తవిపరియాసకతేన అజ్ఝాచిణ్ణేన ఆపత్తియా చోదేన్తి – ‘సరతాయస్మా ఏవరూపిం ఆపత్తిం ఆపజ్జితా’తి. సో ఏవం వదేతి – ‘అహం ఖో, ఆవుసో, ఉమ్మత్తకో అహోసిం చిత్తవిపరియాసకతో. తేన మే ఉమ్మత్తకేన చిత్తవిపరియాసకతేన బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం భాసితపరిక్కన్తం. నాహం తం సరామి. మూళ్హేన మే ఏతం కత’న్తి. ఏవమ్పి నం వుచ్చమానా చోదేన్తేవ – ‘సరతాయస్మా ఏవరూపిం ఆపత్తిం ఆపజ్జితా’తి. సో అమూళ్హో సఙ్ఘం అమూళ్హవినయం యాచతి. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో అమూళ్హస్స అమూళ్హవినయం దదేయ్య. ఏసా ఞత్తి.
‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. అయం ఇత్థన్నామో భిక్ఖు ఉమ్మత్తకో అహోసి చిత్తవిపరియాసకతో. తేన ఉమ్మత్తకేన చిత్తవిపరియాసకతేన బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం భాసితపరిక్కన్తం. తం భిక్ఖూ ఉమ్మత్తకేన చిత్తవిపరియాసకతేన అజ్ఝాచిణ్ణేన ఆపత్తియా చోదేన్తి – ‘సరతాయస్మా ఏవరూపిం ఆపత్తిం ఆపజ్జితా’తి. సో ఏవం వదేతి – ‘అహం ఖో, ఆవుసో, ఉమ్మత్తకో అహోసిం చిత్తవిపరియాసకతో. తేన మే ఉమ్మత్తకేన చిత్తవిపరియాసకతేన బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం భాసితపరిక్కన్తం. నాహం తం సరామి. మూళ్హేన మే ఏతం కత’న్తి. ఏవమ్పి నం వుచ్చమానా చోదేన్తేవ – ‘సరతాయస్మా ఏవరూపిం ఆపత్తిం ఆపజ్జితా’తి. సో అమూళ్హో సఙ్ఘం అమూళ్హవినయం యాచతి. సఙ్ఘో ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో అమూళ్హస్స అమూళ్హవినయం దేతి. యస్సాయస్మతో ఖమతి ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో అమూళ్హస్స అమూళ్హవినయస్స దానం, సో తుణ్హస్స; యస్స నక్ఖమతి, సో భాసేయ్య.
‘‘దుతియమ్పి ఏతమత్థం వదామి…పే… తతియమ్పి ఏతమత్థం వదామి…పే….
‘‘దిన్నో సఙ్ఘేన ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో అమూళ్హస్స అమూళ్హవినయో. ఖమతి సఙ్ఘస్స, తస్మా తుణ్హీ, ఏవమేతం ధారయామీ’’తి.
‘‘ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అధికరణం వూపసన్తం. కేన వూపసన్తం? సమ్ముఖావినయేన చ, అమూళ్హవినయేన చ. కిఞ్చ తత్థ సమ్ముఖావినయస్మిం? సఙ్ఘసమ్ముఖతా, ధమ్మసమ్ముఖతా, వినయసమ్ముఖతా, పుగ్గలసమ్ముఖతా…పే… కిఞ్చ తత్థ అమూళ్హవినయస్మిం? యా అమూళ్హవినయస్స కమ్మస్స కిరియా కరణం ఉపగమనం అజ్ఝుపగమనం అధివాసనా అప్పటిక్కోసనా – ఇదం తత్థ అమూళ్హవినయస్మిం. ఏవం వూపసన్తం చే, భిక్ఖవే, అధికరణం కారకో ఉక్కోటేతి, ఉక్కోటనకం పాచిత్తియం; ఛన్దదాయకో ఖీయతి, ఖీయనకం పాచిత్తియం.
తస్సపాపియసికావినయో
౨౩౮. ‘‘సియా అనువాదాధికరణం ద్వే సమథే అనాగమ్మ – సతివినయఞ్చ, అమూళ్హవినయఞ్చ; ద్వీహి సమథేహి సమ్మేయ్య – సమ్ముఖావినయేన చ, తస్సపాపియసికాయ చాతి? సియాతిస్స వచనీయం. యథా కథం వియ? ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు భిక్ఖుం సఙ్ఘమజ్ఝే గరుకాయ ఆపత్తియా చోదేతి – ‘సరతాయస్మా ఏవరూపిం గరుకం ఆపత్తిం ఆపజ్జితా, పారాజికం వా పారాజికసామన్తం వా’తి. సో ఏవం వదేతి – ‘న ఖో అహం, ఆవుసో, సరామి ఏవరూపిం గరుకం ఆపత్తిం ఆపజ్జితా, పారాజికం వా పారాజికసామన్తం వా’తి. తమేనం సో నిబ్బేఠేన్తం అతివేఠేతి – ‘ఇఙ్ఘాయస్మా సాధుకమేవ జానాహి, యది సరసి ఏవరూపిం గరుకం ఆపత్తిం ఆపజ్జితా, పారాజికం వా పారాజికసామన్తం వా’తి. సో ఏవం వదేతి – ‘న ఖో అహం, ఆవుసో, సరామి ఏవరూపిం గరుకం ఆపత్తిం ఆపజ్జితా, పారాజికం వా పారాజికసామన్తం వా. సరామి చ ఖో అహం, ఆవుసో, ఏవరూపిం అప్పమత్తికం ఆపత్తిం ఆపజ్జితా’తి. తమేనం సో నిబ్బేఠేన్తం అతివేఠేతి – ‘ఇఙ్ఘాయస్మా సాధుకమేవ జానాహి, యది సరసి ఏవరూపిం గరుకం ఆపత్తిం ఆపజ్జితా, పారాజికం వా పారాజికసామన్తం వా’తి. సో ఏవం వదేతి – ‘ఇమఞ్హి నామాహం, ఆవుసో, అప్పమత్తికం ఆపత్తిం ఆపజ్జిత్వా అపుట్ఠో పటిజానిస్సామి. కిం పనాహం ఏవరూపిం గరుకం ఆపత్తిం ఆపజ్జిత్వా, పారాజికం వా పారాజికసామన్తం వా, పుట్ఠో న పటిజానిస్సామీ’తి? సో ఏవం వదేతి – ‘ఇమఞ్హి నామ త్వం, ఆవుసో, అప్పమత్తికం ఆపత్తిం ఆపజ్జిత్వా అపుట్ఠో న పటిజానిస్ససి. కిం పన త్వం ఏవరూపిం గరుకం ఆపత్తిం ఆపజ్జిత్వా, పారాజికం వా పారాజికసామన్తం వా, అపుట్ఠో పటిజానిస్ససి? ఇఙ్ఘాయస్మా సాధుకమేవ జానాహి, యది సరసి ఏవరూపిం గరుకం ఆపత్తిం ఆపజ్జితా, పారాజికం వా పారాజికసామన్తం వా’తి. సో ఏవం వదేసి – ‘సరామి ఖో అహం, ఆవుసో, ఏవరూపిం గరుకం ఆపత్తిం ఆపజ్జితా, పారాజికం వా పారాజికసామన్తం వా. దవా మే ఏతం వుత్తం, రవా మే ఏతం వుత్తం – నాహం తం సరామి ఏవరూపిం గరుకం ఆపత్తిం ఆపజ్జితా, పారాజికం వా పారాజికసామన్తం వా’తి. తస్స ఖో, భిక్ఖవే [తస్స ఖో తం భిక్ఖవే (క.) తస్స ఖ్వతం భిక్ఖవే (స్యా.)], భిక్ఖునో తస్సపాపియసికాకమ్మం కాతబ్బం. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, కాతబ్బం. బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన సఙ్ఘో ఞాపేతబ్బో –
‘‘సుణాతు మే, భన్తే సఙ్ఘో. అయం ఇత్థన్నామో భిక్ఖు సఙ్ఘమజ్ఝే గరుకాయ ఆపత్తియా అనుయుఞ్జియమానో అవజానిత్వా పటిజానాతి, పటిజానిత్వా అవజానాతి, అఞ్ఞేనాఞ్ఞం పటిచరతి, సమ్పజానముసా భాసతి. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో తస్సపాపియసికాకమ్మం కరేయ్య. ఏసా ఞత్తి.
‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. అయం ఇత్థన్నామో భిక్ఖు సఙ్ఘమజ్ఝే గరుకాయ ఆపత్తియా అనుయుఞ్జియమానో అవజానిత్వా పటిజానాతి, పటిజానిత్వా అవజానాతి, అఞ్ఞేనాఞ్ఞం పటిచరతి, సమ్పజానముసా భాసతి. సఙ్ఘో ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో తస్సపాపియసికాకమ్మం కరోతి. యస్సాయస్మతో ఖమతి ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో తస్సపాపియసికాకమ్మస్స కరణం, సో తుణ్హస్స; యస్స నక్ఖమతి, సో భాసేయ్య.
‘‘దుతియమ్పి ఏతమత్థం వదామి…పే… తతియమ్పి ఏతమత్థం వదామి…పే….
‘‘కతం సఙ్ఘేన ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో తస్సపాపియసికాకమ్మం. ఖమతి సఙ్ఘస్స, తస్మా తుణ్హీ, ఏవమేతం ధారయామీ’’తి.
‘‘ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అధికరణం వూపసన్తం. కేన వూపసన్తం? సమ్ముఖావినయేన చ, తస్సపాపియసికాయ చ. కిఞ్చ తత్థ సమ్ముఖావినయస్మిం? సఙ్ఘసమ్ముఖతా, ధమ్మసమ్ముఖతా, వినయసమ్ముఖతా…పే… కా చ తత్థ తస్సపాపియసికాయ? యా తస్సపాపియసికాకమ్మస్స కిరియా కరణం ఉపగమనం అజ్ఝుపగమనం అధివాసనా అప్పటిక్కోసనా – అయం తత్థ తస్సపాపియసికాయ. ఏవం వూపసన్తం చే, భిక్ఖవే, అధికరణం కారకో ఉక్కోటేతి, ఉక్కోటనకం పాచిత్తియం; ఛన్దదాయకో ఖీయతి, ఖీయనకం పాచిత్తియం.
పటిఞ్ఞాతకరణం
౨౩౯. [పరి. ౨౯౫, ౩౦౬, ౩౦౮ ఆదయో] ‘‘ఆపత్తాధికరణం కతిహి సమథేహి సమ్మతి? ఆపత్తాధికరణం తీహి సమథేహి సమ్మతి – సమ్ముఖావినయేన చ, పటిఞ్ఞాతకరణేన చ, తిణవత్థారకేన చ. సియా ఆపత్తాధికరణం ఏకం సమథం అనాగమ్మ – తిణవత్థారకం, ద్వీహి సమథేహి సమ్మేయ్య – సమ్ముఖావినయేన చ, పటిఞ్ఞాతకరణేన చాతి? సియాతిస్స వచనీయం. యథా కథం వియ? ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు లహుకం ఆపత్తిం ఆపన్నో హోతి. తేన, భిక్ఖవే, భిక్ఖునా ఏకం భిక్ఖుం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా ఉక్కుటికం నిసీదిత్వా అఞ్జలిం పగ్గహేత్వా ఏవమస్స వచనీయో – ‘అహం, ఆవుసో, ఇత్థన్నామం ఆపత్తిం ఆపన్నో; తం పటిదేసేమీ’తి. తేన వత్తబ్బో – ‘పస్ససీ’తి? ‘ఆమ పస్సామీ’తి. ‘ఆయతిం సంవరేయ్యాసీ’తి.
‘‘ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అధికరణం వూపసన్తం. కేన వూపసన్తం? సమ్ముఖావినయేన చ, పటిఞ్ఞాతకరణేన చ. కిఞ్చ తత్థ సమ్ముఖావినయస్మిం? ధమ్మసమ్ముఖతా, వినయసమ్ముఖతా, పుగ్గలసమ్ముఖతా…పే… కా చ తత్థ పుగ్గలసమ్ముఖతా? యో చ దేసేతి, యస్స చ దేసేతి, ఉభో సమ్ముఖీభూతా హోన్తి – అయం తత్థ పుగ్గలసమ్ముఖతా. కిఞ్చ తత్థ పటిఞ్ఞాతకరణస్మిం? యా పటిఞ్ఞాతకరణస్స కమ్మస్స కిరియా కరణం ఉపగమనం అజ్ఝుపగమనం అధివాసనా అప్పటిక్కోసనా – ఇదం తత్థ పటిఞ్ఞాతకరణస్మిం. ఏవం వూపసన్తం చే, భిక్ఖవే, అధికరణం పటిగ్గాహకో ఉక్కోటేతి, ఉక్కోటనకం పాచిత్తియం. ఏవఞ్చేతం లభేథ, ఇచ్చేతం కుసలం. నో చే లభేథ, తేన, భిక్ఖవే, భిక్ఖునా సమ్బహులే భిక్ఖూ ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా వుడ్ఢానం భిక్ఖూనం పాదే వన్దిత్వా ఉక్కుటికం నిసీదిత్వా అఞ్జలిం పగ్గహేత్వా ఏవమస్సు వచనీయా – ‘అహం, భన్తే, ఇత్థన్నామం ఆపత్తిం ఆపన్నో; తం పటిదేసేమీ’తి. బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన తే భిక్ఖూ ఞాపేతబ్బా –
‘‘సుణన్తు మే ఆయస్మన్తా. అయం ఇత్థన్నామో భిక్ఖు ఆపత్తిం సరతి, వివరతి, ఉత్తానిం కరోతి దేసేతి. యదాయస్మన్తానం పత్తకల్లం, అహం ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో ఆపత్తిం పటిగ్గణ్హేయ్యన్తి. తేన వత్తబ్బో – ‘పస్ససీ’తి? ‘ఆమ పస్సామీ’తి. ‘ఆయతిం సంవరేయ్యాసీ’తి.
‘‘ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అధికరణం వూపసన్తం. కేన వూపసన్తం? సమ్ముఖావినయేన చ, పటిఞ్ఞాతకరణేన చ. కిఞ్చ తత్థ సమ్ముఖావినయస్మిం? ధమ్మసమ్ముఖతా, వినయసమ్ముఖతా, పుగ్గలసమ్ముఖతా…పే… కా చ తత్థ పుగ్గలసమ్ముఖతా? యో చ దేసేతి, యస్స చ దేసేతి, ఉభో సమ్ముఖీభూతా హోన్తి – అయం తత్థ పుగ్గలసమ్ముఖతా. కిఞ్చ తత్థ పటిఞ్ఞాతకరణస్మిం? యా పటిఞ్ఞాతకరణస్స కమ్మస్స కిరియా కరణం ఉపగమనం అజ్ఝుపగమనం అధివాసనా అప్పటిక్కోసనా – ఇదం తత్థ పటిఞ్ఞాతకరణస్మిం. ఏవం వూపసన్తం చే, భిక్ఖవే, అధికరణం పటిగ్గాహకో ఉక్కోటేతి, ఉక్కోటనకం పాచిత్తియం. ఏవఞ్చేతం లభేథ, ఇచ్చేతం కుసలం. నో చే లభేథ, తేన, భిక్ఖవే, భిక్ఖునా సఙ్ఘం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా వుడ్ఢానం భిక్ఖూనం పాదే వన్దిత్వా ఉక్కుటికం నిసీదిత్వా అఞ్జలిం పగ్గహేత్వా ఏవమస్స వచనీయో – ‘అహం, భన్తే, ఇత్థన్నామం ఆపత్తిం ఆపన్నో; తం పటిదేసేమీ’తి. బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన సఙ్ఘో ఞాపేతబ్బో –
‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. అయం ఇత్థన్నామో భిక్ఖు ఆపత్తిం సరతి, వివరతి, ఉత్తానిం కరోతి, దేసేతి. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, అహం ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో ఆపత్తిం పటిగ్గణ్హేయ్యన్తి. తేన వత్తబ్బో – ‘పస్ససీ’తి? ‘ఆమ పస్సామీ’తి. ‘ఆయతిం సంవరేయ్యాసీ’తి.
‘‘ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అధికరణం వూపసన్తం. కేన వూపసన్తం? సమ్ముఖావినయేన చ, పటిఞ్ఞాతకరణేన చ. కిఞ్చ తత్థ సమ్ముఖావినయస్మిం? సఙ్ఘసమ్ముఖతా, ధమ్మసమ్ముఖతా, వినయసమ్ముఖతా, పుగ్గలసమ్ముఖతా…పే… ఏవం వూపసన్తం చే, భిక్ఖవే, అధికరణం పటిగ్గాహకో ఉక్కోటేతి, ఉక్కోటనకం పాచిత్తియం; ఛన్దదాయకో ఖీయతి, ఖీయనకం పాచిత్తియం.
తిణవత్థారకం
౨౪౦. ‘‘సియా ఆపత్తాధికరణం ఏకం సమథం అనాగమ్మ – పటిఞ్ఞాతకరణం, ద్వీహి సమథేహి సమ్మేయ్య – సమ్ముఖావినయేన చ, తిణవత్థారకేన చాతి? సియాతిస్స వచనీయం. యథా కథం వియ? ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖూనం భణ్డనజాతానం కలహజాతానం వివాదాపన్నానం విహరతం బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం హోతి భాసితపరిక్కన్తం. తత్ర చే భిక్ఖూనం ఏవం హోతి – ‘అమ్హాకం ఖో భణ్డనజాతానం కలహజాతానం వివాదాపన్నానం విహరతం బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం భాసితపరిక్కన్తం. సచే మయం ఇమాహి ఆపత్తీహి అఞ్ఞమఞ్ఞం కారేస్సామ, సియాపి తం అధికరణం కక్ఖళత్తాయ వాళత్తాయ భేదాయ సంవత్తేయ్యా’తి. అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఏవరూపం అధికరణం తిణవత్థారకేన వూపసమేతుం. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, వూపసమేతబ్బం. సబ్బేహేవ ఏకజ్ఝం సన్నిపతితబ్బం, సన్నిపతిత్వా బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన సఙ్ఘో ఞాపేతబ్బో –
‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. అమ్హాకం భణ్డనజాతానం కలహజాతానం వివాదాపన్నానం విహరతం బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం భాసితపరిక్కన్తం. సచే మయం ఇమాహి ఆపత్తీహి అఞ్ఞమఞ్ఞం కారేస్సామ, సియాపి తం అధికరణం కక్ఖళత్తాయ వాళత్తాయ భేదాయ సంవత్తేయ్య. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఇమం అధికరణం తిణవత్థారకేన వూపసమేయ్య, ఠపేత్వా థుల్లవజ్జం, ఠపేత్వా గిహిప్పటిసంయుత్తన్తి. ‘‘ఏకతోపక్ఖికానం భిక్ఖూనం బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన సకో పక్ఖో ఞాపేతబ్బో –
‘‘సుణన్తు మే ఆయస్మన్తా. అమ్హాకం భణ్డనజాతానం కలహజాతానం వివాదాపన్నానం విహరతం బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం భాసితపరిక్కన్తం. సచే మయం ఇమాహి ఆపత్తీహి అఞ్ఞమఞ్ఞం కారేస్సామ, సియాపి తం అధికరణం కక్ఖళత్తాయ వాళత్తాయ భేదాయ సంవత్తేయ్య. యదాయస్మన్తానం పత్తకల్లం, అహం యా చేవ ఆయస్మన్తానం ఆపత్తి, యా చ అత్తనో ఆపత్తి, ఆయస్మన్తానఞ్చేవ అత్థాయ, అత్తనో చ అత్థాయ, సఙ్ఘమజ్ఝే తిణవత్థారకేన దేసేయ్యం, ఠపేత్వా థుల్లవజ్జం, ఠపేత్వా గిహిప్పటిసంయుత్తన్తి.
౨౪౧. ‘‘అథాపరేసం ఏకతోపక్ఖికానం భిక్ఖూనం బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన సకో పక్ఖో ఞాపేతబ్బో –
‘‘సుణన్తు మే ఆయస్మన్తా. అమ్హాకం భణ్డనజాతానం కలహజాతానం వివాదాపన్నానం విహరతం బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం భాసితపరిక్కన్తం. సచే మయం ఇమాహి ఆపత్తీహి అఞ్ఞమఞ్ఞం కారేస్సామ, సియాపి తం అధికరణం కక్ఖళత్తాయ వాళత్తాయ భేదాయ సంవత్తేయ్య. యదాయస్మన్తానం పత్తకల్లం, అహం యా చేవ ఆయస్మన్తానం ఆపత్తి, యా చ అత్తనో ఆపత్తి, ఆయస్మన్తానఞ్చేవ అత్థాయ, అత్తనో చ అత్థాయ, సఙ్ఘమజ్ఝే తిణవత్థారకేన దేసేయ్యం, ఠపేత్వా థుల్లవజ్జం, ఠపేత్వా గిహిప్పటిసంయుత్తన్తి.
౨౪౨. ‘‘అథాపరేసం ఏకతోపక్ఖికానం భిక్ఖూనం బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన సఙ్ఘో ఞాపేతబ్బో –
‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. అమ్హాకం భణ్డనజాతానం కలహజాతానం వివాదాపన్నానం విహరతం బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం భాసితపరిక్కన్తం. సచే మయం ఇమాహి ఆపత్తీహి అఞ్ఞమఞ్ఞం కారేస్సామ, సియాపి తం అధికరణం కక్ఖళత్తాయ వాళత్తాయ భేదాయ సంవత్తేయ్య. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, అహం యా చేవ ఇమేసం ఆయస్మన్తానం ఆపత్తి, యా చ అత్తనో ఆపత్తి, ఇమేసఞ్చేవ ఆయస్మన్తానం అత్థాయ, అత్తనో చ అత్థాయ, సఙ్ఘమజ్ఝే తిణవత్థారకేన దేసేయ్యం, ఠపేత్వా థుల్లవజ్జం, ఠపేత్వా గిహిప్పటిసంయుత్తం. ఏసా ఞత్తి.
‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. అమ్హాకం భణ్డనజాతానం కలహజాతానం వివాదాపన్నానం విహరతం బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం భాసితపరిక్కన్తం. సచే మయం ఇమాహి ఆపత్తీహి అఞ్ఞమఞ్ఞం కారేస్సామ, సియాపి తం అధికరణం కక్ఖళత్తాయ వాళత్తాయ భేదాయ సంవత్తేయ్య. అహం యా చేవ ఇమేసం ఆయస్మన్తానం ఆపత్తి, యా చ అత్తనో ఆపత్తి, ఇమేసఞ్చేవ ఆయస్మన్తానం అత్థాయ, అత్తనో చ అత్థాయ, సఙ్ఘమజ్ఝే తిణవత్థారకేన దేసేమి, ఠపేత్వా థుల్లవజ్జం, ఠపేత్వా గిహిప్పటిసంయుత్తం. యస్సాయస్మతో ఖమతి అమ్హాకం ఇమాసం ఆపత్తీనం సఙ్ఘమజ్ఝే తిణవత్థారకేన దేసనా, ఠపేత్వా థుల్లవజ్జం, ఠపేత్వా గిహిప్పటిసంయుత్తం, సో తుణ్హస్స; యస్స నక్ఖమతి, సో భాసేయ్య.
‘‘దేసితా అమ్హాకం ఇమా ఆపత్తియో సఙ్ఘమజ్ఝే తిణవత్థారకేన, ఠపేత్వా థుల్లవజ్జం, ఠపేత్వా గిహిప్పటిసంయుత్తం. ఖమతి సఙ్ఘస్స, తస్మా తుణ్హీ, ఏవమేతం ధారయామీ’’తి.
‘‘అథాపరేసం…పే… ఏవమేతం ధారయామీ’’తి.
‘‘ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అధికరణం వూపసన్తం. కేన వూపసన్తం? సమ్ముఖావినయేన చ, తిణవత్థారకేన చ. కిఞ్చ తత్థ సమ్ముఖావినయస్మిం? సఙ్ఘసమ్ముఖతా, ధమ్మసమ్ముఖతా, వినయసమ్ముఖతా, పుగ్గలసమ్ముఖతా.
‘‘కా చ తత్థ సఙ్ఘసమ్ముఖతా? యావతికా భిక్ఖూ కమ్మప్పత్తా, తే ఆగతా హోన్తి, ఛన్దారహానం ఛన్దో ఆహటో హోతి, సమ్ముఖీభూతా న పటిక్కోసన్తి – అయం తత్థ సఙ్ఘసమ్ముఖతా.
‘‘కా చ తత్థ ధమ్మసమ్ముఖతా, వినయసమ్ముఖతా? యేన ధమ్మేన యేన వినయేన యేన సత్థుసాసనేన తం అధికరణం వూపసమ్మతి – అయం తత్థ ధమ్మసమ్ముఖతా, వినయసమ్ముఖతా.
‘‘కా చ తత్థ పుగ్గలసమ్ముఖతా? యో చ దేసేతి, యస్స చ దేసేతి, ఉభో సమ్ముఖీభూతా హోన్తి – అయం తత్థ పుగ్గలసమ్ముఖతా.
‘‘కిఞ్చ తత్థ తిణవత్థారకస్మిం? యా తిణవత్థారకస్స కమ్మస్స కిరియా కరణం ఉపగమనం అజ్ఝుపగమనం అధివాసనా అప్పటిక్కోసనా – ఇదం తత్థ తిణవత్థారకస్మిం. ఏవం వూపసన్తం చే, భిక్ఖవే, అధికరణం పటిగ్గాహకో ఉక్కోటేతి, ఉక్కోటనకం పాచిత్తియం; ఛన్దదాయకో ఖీయతి, ఖీయనకం పాచిత్తియం.
[పరి. ౨౯౫, ౩౦౭, ౩౦౮] ‘‘కిచ్చాధికరణం కతిహి సమథేహి సమ్మతి? కిచ్చాధికరణం ఏకేన సమథేన సమ్మతి – సమ్ముఖావినయేనా’’తి.
సమథక్ఖన్ధకం నిట్ఠితం చతుత్థం.