౪. సమథక్ఖన్ధకం

౧. సమ్ముఖావినయో

౧౮౫. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ అసమ్ముఖీభూతానం భిక్ఖూనం కమ్మాని కరోన్తి – తజ్జనీయమ్పి, నియస్సమ్పి, పబ్బాజనీయమ్పి, పటిసారణీయమ్పి, ఉక్ఖేపనీయమ్పి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ అసమ్ముఖీభూతానం భిక్ఖూనం కమ్మాని కరిస్సన్తి – తజ్జనీయమ్పి, నియస్సమ్పి, పబ్బాజనీయమ్పి, పటిసారణీయమ్పి, ఉక్ఖేపనీయమ్పీ’’తి! అథ ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం…పే… ‘‘సచ్చం కిర, భిక్ఖవే, ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ అసమ్ముఖీభూతానం భిక్ఖూనం కమ్మాని కరోన్తి – తజ్జనీయమ్పి, నియస్సమ్పి, పబ్బాజనీయమ్పి, పటిసారణీయమ్పి, ఉక్ఖేపనీయమ్పీ’’తి? ‘‘సచ్చం భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా – ‘‘అననుచ్ఛవికం, భిక్ఖవే, తేసం మోఘపురిసానం అననులోమికం అప్పతిరూపం అస్సామణకం అకప్పియం అకరణీయం. కథఞ్హి నామ తే, భిక్ఖవే, మోఘపురిసా అసమ్ముఖీభూతానం భిక్ఖూనం కమ్మాని కరిస్సన్తి – తజ్జనీయమ్పి, నియస్సమ్పి, పబ్బాజనీయమ్పి, పటిసారణీయమ్పి, ఉక్ఖేపనీయమ్పి! నేతం, భిక్ఖవే, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… విగరహిత్వా…పే… ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – న, భిక్ఖవే, అసమ్ముఖీభూతానం భిక్ఖూనం కమ్మం కాతబ్బం – తజ్జనీయం వా, నియస్సం వా, పబ్బాజనీయం వా, పటిసారణీయం వా, ఉక్ఖేపనీయం వా. యో కరేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స.

౧౮౬. ‘‘అధమ్మవాదీ పుగ్గలో అధమ్మవాదీ సమ్బహులా అధమ్మవాదీ సఙ్ఘో. ధమ్మవాదీ పుగ్గలో ధమ్మవాదీ సమ్బహులా ధమ్మవాదీ సఙ్ఘో.

కణ్హపక్ఖనవకం

౧౮౭. ‘‘అధమ్మవాదీ పుగ్గలో ధమ్మవాదిం పుగ్గలం సఞ్ఞాపేతి నిజ్ఝాపేతి పేక్ఖేతి అనుపేక్ఖేతి దస్సేతి అనుదస్సేతి – అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసనం, ఇమం గణ్హాహి, ఇమం రోచేహీతి. ఏవఞ్చేతం అధికరణం వూపసమ్మతి, అధమ్మేన వూపసమ్మతి సమ్ముఖావినయపతిరూపకేన.

‘‘అధమ్మవాదీ పుగ్గలో ధమ్మవాదీ సమ్బహులే సఞ్ఞాపేతి నిజ్ఝాపేతి పేక్ఖేతి అనుపేక్ఖేతి దస్సేతి అనుదస్సేతి – అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసనం, ఇమం గణ్హథ, ఇమం రోచేథాతి. ఏవఞ్చేతం అధికరణం వూపసమ్మతి, అధమ్మేన వూపసమ్మతి సమ్ముఖావినయపతిరూపకేన.

‘‘అధమ్మవాదీ పుగ్గలో ధమ్మవాదిం సఙ్ఘం సఞ్ఞాపేతి నిజ్ఝాపేతి పేక్ఖేతి అనుపేక్ఖేతి దస్సేతి అనుదస్సేతి – అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసనం, ఇమం గణ్హాహి, ఇమం రోచేహీతి [ఇమం గణ్హథ, ఇమం రోచేథాతి (క.)]. ఏవఞ్చేతం అధికరణం వూపసమ్మతి, అధమ్మేన వూపసమ్మతి సమ్ముఖావినయపతిరూపకేన.

‘‘అధమ్మవాదీ సమ్బహులా ధమ్మవాదిం పుగ్గలం సఞ్ఞాపేన్తి నిజ్ఝాపేన్తి పేక్ఖేన్తి అనుపేక్ఖేన్తి దస్సేన్తి అనుదస్సేన్తి – అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసనం, ఇమం గణ్హాహి, ఇమం రోచేహీతి. ఏవఞ్చేతం అధికరణం వూపసమ్మతి, అధమ్మేన వూపసమ్మతి సమ్ముఖావినయపతిరూపకేన.

‘‘అధమ్మవాదీ సమ్బహులా ధమ్మవాదీ సమ్బహులే సఞ్ఞాపేన్తి నిజ్ఝాపేన్తి పేక్ఖేన్తి అనుపేక్ఖేన్తి దస్సేన్తి అనుదస్సేన్తి – అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసనం, ఇమం గణ్హథ, ఇమం రోచేథాతి. ఏవఞ్చేతం అధికరణం వూపసమ్మతి, అధమ్మేన వూపసమ్మతి సమ్ముఖావినయపతిరూపకేన.

‘‘అధమ్మవాదీ సమ్బహులా ధమ్మవాదిం సఙ్ఘం సఞ్ఞాపేన్తి నిజ్ఝాపేన్తి పేక్ఖేన్తి అనుపేక్ఖేన్తి దస్సేన్తి అనుదస్సేన్తి – అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసనం, ఇమం గణ్హాహి, ఇమం రోచేహీతి. ఏవఞ్చేతం అధికరణం వూపసమ్మతి, అధమ్మేన వూపసమ్మతి సమ్ముఖావినయపతిరూపకేన.

‘‘అధమ్మవాదీ సఙ్ఘో ధమ్మవాదిం పుగ్గలం సఞ్ఞాపేతి నిజ్ఝాపేతి పేక్ఖేతి అనుపేక్ఖేతి దస్సేతి అనుదస్సేతి – అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసనం, ఇమం గణ్హాహి, ఇమం రోచేహీతి. ఏవఞ్చేతం అధికరణం వూపసమ్మతి, అధమ్మేన వూపసమ్మతి సమ్ముఖావినయపతిరూపకేన.

‘‘అధమ్మవాదీ సఙ్ఘో ధమ్మవాదీ సమ్బహులే సఞ్ఞాపేతి నిజ్ఝాపేతి పేక్ఖేతి అనుపేక్ఖేతి దస్సేతి అనుదస్సేతి – అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసనం, ఇమం గణ్హథ, ఇమం రోచేథాతి. ఏవఞ్చేతం అధికరణం వూపసమ్మతి, అధమ్మేన వూపసమ్మతి సమ్ముఖావినయపతిరూపకేన.

‘‘అధమ్మవాదీ సఙ్ఘో ధమ్మవాదిం సఙ్ఘం సఞ్ఞాపేతి నిజ్ఝాపేతి పేక్ఖేతి అనుపేక్ఖేతి దస్సేతి అనుదస్సేతి – అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసనం, ఇమం గణ్హాహి, ఇమం రోచేహీతి. ఏవఞ్చేతం అధికరణం వూపసమ్మతి, అధమ్మేన వూపసమ్మతి సమ్ముఖావినయపతిరూపకేన.

కణ్హపక్ఖనవకం నిట్ఠితం.

సుక్కపక్ఖనవకం

౧౮౮. ‘‘ధమ్మవాదీ పుగ్గలో అధమ్మవాదిం పుగ్గలం సఞ్ఞాపేతి నిజ్ఝాపేతి పేక్ఖేతి అనుపేక్ఖేతి దస్సేతి అనుదస్సేతి – అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసనం, ఇమం గణ్హాహి, ఇమం రోచేహీతి. ఏవఞ్చేతం అధికరణం వూపసమ్మతి, ధమ్మేన వూపసమ్మతి సమ్ముఖావినయేన.

‘‘ధమ్మవాదీ పుగ్గలో అధమ్మవాదీ సమ్బహులే సఞ్ఞాపేతి నిజ్ఝాపేతి పేక్ఖేతి అనుపేక్ఖేతి దస్సేతి అనుదస్సేతి – అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసనం, ఇమం గణ్హథ, ఇమం రోచేథాతి. ఏవఞ్చేతం అధికరణం వూపసమ్మతి, ధమ్మేన వూపసమ్మతి సమ్ముఖావినయేన.

‘‘ధమ్మవాదీ పుగ్గలో అధమ్మవాదిం సఙ్ఘం సఞ్ఞాపేతి నిజ్ఝాపేతి పేక్ఖేతి అనుపేక్ఖేతి దస్సేతి అనుదస్సేతి – అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసనం, ఇమం గణ్హాహి, ఇమం రోచేహీతి. ఏవఞ్చేతం అధికరణం వూపసమ్మతి, ధమ్మేన వూపసమ్మతి సమ్ముఖావినయేన.

‘‘ధమ్మవాదీ సమ్బహులా అధమ్మవాదిం పుగ్గలం సఞ్ఞాపేన్తి నిజ్ఝాపేన్తి పేక్ఖేన్తి అనుపేక్ఖేన్తి దస్సేన్తి అనుదస్సేన్తి – అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసనం, ఇమం గణ్హాహి, ఇమం రోచేహీతి. ఏవఞ్చేతం అధికరణం వూపసమ్మతి, ధమ్మేన వూపసమ్మతి సమ్ముఖావినయేన.

‘‘ధమ్మవాదీ సమ్బహులా అధమ్మవాదీ సమ్బహులే సఞ్ఞాపేన్తి నిజ్ఝాపేన్తి పేక్ఖేన్తి అనుపేక్ఖేన్తి దస్సేన్తి అనుదస్సేన్తి – అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసనం, ఇమం గణ్హథ, ఇమం రోచేథాతి. ఏవఞ్చేతం అధికరణం వూపసమ్మతి, ధమ్మేన వూపసమ్మతి సమ్ముఖావినయేన.

‘‘ధమ్మవాదీ సమ్బహులా అధమ్మవాదిం సఙ్ఘం సఞ్ఞాపేన్తి నిజ్ఝాపేన్తి పేక్ఖేన్తి అనుపేక్ఖేన్తి దస్సేన్తి అనుదస్సేన్తి – అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసనం, ఇమం గణ్హాహి, ఇమం రోచేహీతి. ఏవఞ్చేతం అధికరణం వూపసమ్మతి, ధమ్మేన వూపసమ్మతి సమ్ముఖావినయేన.

‘‘ధమ్మవాదీ సఙ్ఘో అధమ్మవాదిం పుగ్గలం సఞ్ఞాపేతి నిజ్ఝాపేతి పేక్ఖేతి అనుపేక్ఖేతి దస్సేతి అనుదస్సేతి – అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసనం, ఇమం గణ్హాహి, ఇమం రోచేహీతి. ఏవఞ్చేతం అధికరణం వూపసమ్మతి, ధమ్మేన వూపసమ్మతి సమ్ముఖావినయేన.

‘‘ధమ్మవాదీ సఙ్ఘో అధమ్మవాదీ సమ్బహులే సఞ్ఞాపేతి నిజ్ఝాపేతి పేక్ఖేతి అనుపేక్ఖేతి దస్సేతి అనుదస్సేతి – అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసనం, ఇమం గణ్హథ, ఇమం రోచేథాతి. ఏవఞ్చేతం అధికరణం వూపసమ్మతి, ధమ్మేన వూపసమ్మతి సమ్ముఖావినయేన.

‘‘ధమ్మవాదీ సఙ్ఘో అధమ్మవాదిం సఙ్ఘం సఞ్ఞాపేతి నిజ్ఝాపేతి పేక్ఖేతి అనుపేక్ఖేతి దస్సేతి అనుదస్సేతి – అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసనం, ఇమం గణ్హాహి, ఇమం రోచేహీతి. ఏవఞ్చేతం అధికరణం వూపసమ్మతి, ధమ్మేన వూపసమ్మతి సమ్ముఖావినయేనా’’తి.

సుక్కపక్ఖనవకం నిట్ఠితం.

౨. సతివినయో

౧౮౯. [ఇదం వత్థు పారా. ౩౮౦ ఆదయో] తేన సమయేన బుద్ధో భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మతా దబ్బేన మల్లపుత్తేన జాతియా సత్తవస్సేన అరహత్తం సచ్ఛికతం హోతి. యం కిఞ్చి సావకేన పత్తబ్బం సబ్బం తేన అనుప్పత్తం హోతి. నత్థి చస్స కిఞ్చి ఉత్తరి [ఉత్తరిం (సీ.)] కరణీయం, కతస్స వా పతిచయో. అథ ఖో ఆయస్మతో దబ్బస్స మల్లపుత్తస్స రహోగతస్స పటిసల్లీనస్స ఏవం చేతసో పరివితక్కో ఉదపాది – ‘‘మయా ఖో జాతియా సత్తవస్సేన అరహత్తం సచ్ఛికతం. యం కిఞ్చి సావకేన పత్తబ్బం సబ్బం మయా అనుప్పత్తం. నత్థి చ మే కిఞ్చి ఉత్తరికరణీయం, కతస్స వా పతిచయో. కిం ను ఖో అహం సఙ్ఘస్స వేయ్యావచ్చం కరేయ్య’’న్తి?

అథ ఖో ఆయస్మతో దబ్బస్స మల్లపుత్తస్స ఏతదహోసి – ‘‘యంనూనాహం సఙ్ఘస్స సేనాసనఞ్చ పఞ్ఞపేయ్యం భత్తాని చ ఉద్దిసేయ్య’’న్తి. అథ ఖో ఆయస్మా దబ్బో మల్లపుత్తో సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా దబ్బో మల్లపుత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఇధ మయ్హం, భన్తే, రహోగతస్స పటిసల్లీనస్స ఏవం చేతసో పరివితక్కో ఉదపాది – ‘మయా ఖో జాతియా సత్తవస్సేన అరహత్తం సచ్ఛికతం. యం కిఞ్చి సావకేన పత్తబ్బం, సబ్బం మయా అనుప్పత్తం. నత్థి చ మే కిఞ్చి ఉత్తరికరణీయం, కతస్స వా పతిచయో. కిం ను ఖో అహం సఙ్ఘస్స వేయ్యావచ్చం కరేయ్య’న్తి? తస్స మయ్హం, భన్తే, ఏతదహోసి – ‘యంనూనాహం సఙ్ఘస్స సేనాసనఞ్చ పఞ్ఞపేయ్యం భత్తాని చ ఉద్దిసేయ్య’న్తి. ఇచ్ఛామహం, భన్తే, సఙ్ఘస్స సేనాసనఞ్చ పఞ్ఞాపేతుం భత్తాని చ ఉద్దిసితు’’న్తి. ‘‘సాధు సాధు, దబ్బ. తేన హి త్వం, దబ్బ, సఙ్ఘస్స సేనాసనఞ్చ పఞ్ఞపేహి భత్తాని చ ఉద్దిసాహీ’’తి [ఉద్దిసాతి (పారా. ౩౮౦)]. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా దబ్బో మల్లపుత్తో భగవతో పచ్చస్సోసి. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘తేన హి, భిక్ఖవే, సఙ్ఘో దబ్బం మల్లపుత్తం సేనాసనపఞ్ఞాపకఞ్చ భత్తుద్దేసకఞ్చ సమ్మన్నతు. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, సమ్మన్నితబ్బో. పఠమం దబ్బో మల్లపుత్తో యాచితబ్బో [దబ్బో యాచితబ్బో (స్యా. క.)]. యాచిత్వా బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన సఙ్ఘో ఞాపేతబ్బో –

౧౯౦. ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఆయస్మన్తం దబ్బం మల్లపుత్తం సేనాసనపఞ్ఞాపకఞ్చ భత్తుద్దేసకఞ్చ సమ్మన్నేయ్య. ఏసా ఞత్తి.

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. సఙ్ఘో ఆయస్మన్తం దబ్బం మల్లపుత్తం సేనాసనపఞ్ఞాపకఞ్చ భత్తుద్దేసకఞ్చ సమ్మన్నతి. యస్సాయస్మతో ఖమతి ఆయస్మతో దబ్బస్స మల్లపుత్తస్స సేనాసనపఞ్ఞాపకస్స చ భత్తుద్దేసకస్స చ సమ్ముతి, సో తుణ్హస్స; యస్స నక్ఖమతి, సో భాసేయ్య.

‘‘సమ్మతో సఙ్ఘేన ఆయస్మా దబ్బో మల్లపుత్తో సేనాసనపఞ్ఞాపకో చ భత్తుద్దేసకో చ. ఖమతి సఙ్ఘస్స, తస్మా తుణ్హీ, ఏవమేతం ధారయామీ’’తి.

౧౯౧. సమ్మతో చ పనాయస్మా దబ్బో మల్లపుత్తో సభాగానం భిక్ఖూనం ఏకజ్ఝం సేనాసనం పఞ్ఞపేతి. యే తే భిక్ఖూ సుత్తన్తికా తేసం ఏకజ్ఝం సేనాసనం పఞ్ఞపేతి – తే అఞ్ఞమఞ్ఞం సుత్తన్తం సఙ్గాయిస్సన్తీతి. యే తే భిక్ఖూ వినయధరా తేసం ఏకజ్ఝం సేనాసనం పఞ్ఞపేతి – తే అఞ్ఞమఞ్ఞం వినయం వినిచ్ఛినిస్సన్తీతి. యే తే భిక్ఖూ ధమ్మకథికా తేసం ఏకజ్ఝం సేనాసనం పఞ్ఞపేతి – తే అఞ్ఞమఞ్ఞం ధమ్మం సాకచ్ఛిస్సన్తీతి. యే తే భిక్ఖూ ఝాయినో తేసం ఏకజ్ఝం సేనాసనం పఞ్ఞపేతి – తే అఞ్ఞమఞ్ఞం న బ్యాబాధిస్సన్తీతి. యే తే భిక్ఖూ తిరచ్ఛానకథికా కాయదళ్హిబహులా [కాయదడ్ఢిబహులా (సీ.)] విహరన్తి తేసమ్పి ఏకజ్ఝం సేనాసనం పఞ్ఞపేతి – ఇమాయపిమే ఆయస్మన్తో రతియా అచ్ఛిస్సన్తీతి. యేపి తే భిక్ఖూ వికాలే ఆగచ్ఛన్తి తేసమ్పి తేజోధాతుం సమాపజ్జిత్వా తేనేవ ఆలోకేన సేనాసనం పఞ్ఞపేతి; అపిసు భిక్ఖూ సఞ్చిచ్చ వికాలే ఆగచ్ఛన్తి – మయం ఆయస్మతో దబ్బస్స మల్లపుత్తస్స ఇద్ధిపాటిహారియం పస్సిస్సామాతి.

తే ఆయస్మన్తం దబ్బం మల్లపుత్తం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవం వదన్తి – ‘‘అమ్హాకం, ఆవుసో దబ్బ, సేనాసనం పఞ్ఞపేహీ’’తి. తే ఆయస్మా దబ్బో మల్లపుత్తో ఏవం వదేతి – ‘‘కత్థ ఆయస్మన్తా ఇచ్ఛన్తి కత్థ పఞ్ఞపేమీ’’తి? తే సఞ్చిచ్చ దూరే అపదిసన్తి – ‘‘అమ్హాకం, ఆవుసో దబ్బ, గిజ్ఝకూటే పబ్బతే సేనాసనం పఞ్ఞపేహి. అమ్హాకం, ఆవుసో, చోరపపాతే సేనాసనం పఞ్ఞపేహి. అమ్హాకం, ఆవుసో, ఇసిగిలిపస్సే కాళసిలాయం సేనాసనం పఞ్ఞపేహి. అమ్హాకం, ఆవుసో, వేభారపస్సే సత్తపణ్ణిగుహాయం సేనాసనం పఞ్ఞపేహి. అమ్హాకం, ఆవుసో, సీతవనే సప్పసోణ్డికపబ్భారే సేనాసనం పఞ్ఞపేహి. అమ్హాకం, ఆవుసో, గోతమకకన్దరాయం [గోమటకన్దరాయం (స్యా. కం.)] సేనాసనం పఞ్ఞపేహి. అమ్హాకం, ఆవుసో, తిన్దుకకన్దరాయం సేనాసనం పఞ్ఞపేహి. అమ్హాకం, ఆవుసో, తపోదకన్దరాయం [కపోతకన్దరాయం (క.)] సేనాసనం పఞ్ఞపేహి. అమ్హాకం, ఆవుసో, తపోదారామే సేనాసనం పఞ్ఞపేహి. అమ్హాకం, ఆవుసో, జీవకమ్బవనే సేనాసనం పఞ్ఞపేహి. అమ్హాకం, ఆవుసో, మద్దకుచ్ఛిమ్హి మిగదాయే సేనాసనం పఞ్ఞపేహీ’’తి.

తేసం ఆయస్మా దబ్బో మల్లపుత్తో తేజోధాతుం సమాపజ్జిత్వా అఙ్గులియా జలమానాయ పురతో పురతో గచ్ఛతి. తేపి తేనేవ ఆలోకేన ఆయస్మతో దబ్బస్స మల్లపుత్తస్స పిట్ఠితో పిట్ఠితో గచ్ఛన్తి. తేసం ఆయస్మా దబ్బో మల్లపుత్తో ఏవం సేనాసనం పఞ్ఞపేతి – అయం మఞ్చో, ఇదం పీఠం, అయం భిసి, ఇదం బిబ్బోహనం [బిమ్బోహనం (సీ. స్యా. కం.)], ఇదం వచ్చట్ఠానం, ఇదం పస్సావట్ఠానం, ఇదం పానీయం, ఇదం పరిభోజనీయం, అయం కత్తరదణ్డో, ఇదం సఙ్ఘస్స కతికసణ్ఠానం, ఇమం కాలం పవిసితబ్బం, ఇమం కాలం నిక్ఖమితబ్బన్తి. తేసం ఆయస్మా దబ్బో మల్లపుత్తో ఏవం సేనాసనం పఞ్ఞపేత్వా పునదేవ వేళువనం పచ్చాగచ్ఛతి.

౧౯౨. తేన ఖో పన సమయేన మేత్తియభూమజకా [మేత్తియభుమ్మజకా (సీ. స్యా. కం.)] భిక్ఖూ నవకా చేవ హోన్తి అప్పపుఞ్ఞా చ. యాని సఙ్ఘస్స లామకాని సేనాసనాని తాని తేసం పాపుణన్తి లామకాని చ భత్తాని. తేన ఖో పన సమయేన రాజగహే మనుస్సా ఇచ్ఛన్తి థేరానం భిక్ఖూనం అభిసఙ్ఖారికం పిణ్డపాతం దాతుం – సప్పిమ్పి, తేలమ్పి, ఉత్తరిభఙ్గమ్పి. మేత్తియభూమజకానం పన భిక్ఖూనం పాకతికం దేన్తి – యథారన్ధం [యథారద్ధం (స్యా.)] కణాజకం బిలఙ్గదుతియం. తే పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతప్పటిక్కన్తా థేరే భిక్ఖూ పుచ్ఛన్తి – ‘‘తుమ్హాకం, ఆవుసో, భత్తగ్గే కిం అహోసి, తుమ్హాకం కిం అహోసీ’’తి [కిం నాహోసి (స్యా. కం.)]? ఏకచ్చే థేరా ఏవం వదన్తి – ‘‘అమ్హాకం, ఆవుసో, సప్పి అహోసి, తేలం అహోసి, ఉత్తరిభఙ్గం అహోసీ’’తి. మేత్తియభూమజకా పన భిక్ఖూ ఏవం వదన్తి – ‘‘అమ్హాకం, ఆవుసో, న కిఞ్చి అహోసి – పాకతికం యథారన్ధం కణాజకం బిలఙ్గదుతియ’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన కల్యాణభత్తికో గహపతి సఙ్ఘస్స చతుక్కభత్తం దేతి నిచ్చభత్తం. సో భత్తగ్గే సపుత్తదారో ఉపతిట్ఠిత్వా పరివిసతి – అఞ్ఞే ఓదనేన పుచ్ఛన్తి, అఞ్ఞే సూపేన పుచ్ఛన్తి, అఞ్ఞే తేలేన పుచ్ఛన్తి, అఞ్ఞే ఉత్తరిభఙ్గేన పుచ్ఛన్తి. తేన ఖో పన సమయేన కల్యాణభత్తికస్స గహపతినో భత్తం స్వాతనాయ మేత్తియభూమజకానం భిక్ఖూనం ఉద్దిట్ఠం హోతి. అథ ఖో కల్యాణభత్తికో గహపతి ఆరామం అగమాసి కేనచిదేవ కరణీయేన. సో యేనాయస్మా దబ్బో మల్లపుత్తో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం దబ్బం మల్లపుత్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో కల్యాణభత్తికం గహపతిం ఆయస్మా దబ్బో మల్లపుత్తో ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేసి సమాదపేసి సముత్తేజేసి సమ్పహంసేసి. అథ ఖో కల్యాణభత్తికో గహపతి ఆయస్మతా దబ్బేన మల్లపుత్తేన ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సితో సమాదపితో సముత్తేజితో సమ్పహంసితో ఆయస్మన్తం దబ్బం మల్లపుత్తం ఏతదవోచ – ‘‘కస్స, భన్తే, అమ్హాకం ఘరే స్వాతనాయ భత్తం ఉద్దిట్ఠ’’న్తి? ‘‘మేత్తియభూమజకానం ఖో, గహపతి, భిక్ఖూనం తుమ్హాకం ఘరే స్వాతనాయ భత్తం ఉద్దిట్ఠ’’న్తి. అథ ఖో కల్యాణభత్తికో గహపతి అనత్తమనో అహోసి. కథఞ్హి నామ పాపభిక్ఖూ అమ్హాకం ఘరే భుఞ్జిస్సన్తీతి ఘరం గన్త్వా దాసిం ఆణాపేసి – ‘‘యే, జే, స్వే భత్తికా ఆగచ్ఛన్తి తే కోట్ఠకే ఆసనం పఞ్ఞపేత్వా కణాజకేన బిలఙ్గదుతియేన పరివిసా’’తి. ‘‘ఏవం అయ్యా’’తి ఖో సా దాసీ కల్యాణభత్తికస్స గహపతినో పచ్చస్సోసి.

అథ ఖో మేత్తియభూమజకా భిక్ఖూ – హియ్యో ఖో, ఆవుసో, అమ్హాకం కల్యాణభత్తికస్స గహపతినో భత్తం ఉద్దిట్ఠం; స్వే అమ్హే కల్యాణభత్తికో గహపతి సపుత్తదారో ఉపతిట్ఠిత్వా పరివిసిస్సతి; అఞ్ఞే ఓదనేన పుచ్ఛిస్సన్తి, అఞ్ఞే సూపేన పుచ్ఛిస్సన్తి, అఞ్ఞే తేలేన పుచ్ఛిస్సన్తి, అఞ్ఞే ఉత్తరిభఙ్గేన పుచ్ఛిస్సన్తీతి. తే తేనేవ సోమనస్సేన న చిత్తరూపం రత్తియా సుపింసు. అథ ఖో మేత్తియభూమజకా భిక్ఖూ పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన కల్యాణభత్తికస్స గహపతినో నివేసనం తేనుపసఙ్కమింసు. అద్దసా ఖో సా దాసీ మేత్తియభూమజకే భిక్ఖూ దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తే; దిస్వాన కోట్ఠకే ఆసనం పఞ్ఞాపేత్వా మేత్తియభూమజకే భిక్ఖూ ఏతదవోచ – ‘‘నిసీదథ, భన్తే’’తి. అథ ఖో మేత్తియభూమజకానం భిక్ఖూనం ఏతదహోసి – ‘‘నిస్సంసయం ఖో న తావ భత్తం సిద్ధం భవిస్సతి యథా మయం కోట్ఠకే నిసీదాపియామా’’తి [నిసీదాపేయ్యామాతి (క.)]. అథ ఖో సా దాసీ కణాజకేన [కాణాజకేన (స్యా. కం.)] బిలఙ్గదుతియేన ఉపగఞ్ఛి – భుఞ్జథ, భన్తేతి. ‘‘మయం ఖో, భగిని, నిచ్చభత్తికా’’తి. ‘‘జానామి అయ్యా నిచ్చభత్తికాతి. అపి చాహం హియ్యోవ గహపతినా ఆణత్తా – ‘యే, జే, స్వే భత్తికా ఆగచ్ఛన్తి, తే కోట్ఠకే ఆసనం పఞ్ఞాపేత్వా కణాజకేన బిలఙ్గదుతియేన పరివిసా’తి. భుఞ్జథ, భన్తే’’తి. అథ ఖో మేత్తియభూమజకా భిక్ఖూ – హియ్యో ఖో, ఆవుసో, కల్యాణభత్తికో గహపతి ఆరామం అగమాసి దబ్బస్స మల్లపుత్తస్స సన్తికే. నిస్సంసయం ఖో మయం దబ్బేన మల్లపుత్తేన గహపతినో అన్తరే పరిభిన్నాతి [సన్తికే పరిభిన్నాతి (స్యా. కం.)]. తే తేనేవ దోమనస్సేన న చిత్తరూపం భుఞ్జింసు. అథ ఖో మేత్తియభూమజకా భిక్ఖూ పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతప్పటిక్కన్తా ఆరామం గన్త్వా పత్తచీవరం పటిసామేత్వా బహారామకోట్ఠకే సఙ్ఘాటిపల్లత్థికాయ నిసీదింసు తుణ్హీభూతా మఙ్కుభూతా పత్తక్ఖన్ధా అధోముఖా పజ్ఝాయన్తా అప్పటిభానా.

అథ ఖో మేత్తియా భిక్ఖునీ యేన మేత్తియభూమజకా భిక్ఖూ తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా మేత్తియభూమజకే భిక్ఖూ ఏతదవోచ – ‘‘వన్దామి అయ్యా’’తి. ఏవం వుత్తే మేత్తియభూమజకా భిక్ఖూ నాలపింసు. దుతియమ్పి ఖో…పే… తతియమ్పి ఖో మేత్తియా భిక్ఖునీ మేత్తియభూమజకే భిక్ఖూ ఏతదవోచ – ‘‘వన్దామి అయ్యా’’తి. తతియమ్పి ఖో మేత్తియభూమజకా భిక్ఖూ నాలపింసు. ‘‘క్యాహం అయ్యానం అపరజ్ఝామి? కిస్స మం అయ్యా నాలపన్తీ’’తి? ‘‘తథా హి పన త్వం, భగిని, అమ్హే దబ్బేన మల్లపుత్తేన విహేఠియమానే అజ్ఝుపేక్ఖసీ’’తి? ‘‘క్యాహం, అయ్యా, కరోమీ’’తి? ‘‘సచే ఖో త్వం, భగిని, ఇచ్ఛేయ్యాసి, అజ్జేవ భగవా ఆయస్మన్తం దబ్బం మల్లపుత్తం నాసాపేయ్యా’’తి. ‘‘క్యాహం, అయ్యా, కరోమి? కిం మయా సక్కా కాతు’’న్తి? ‘‘ఏహి త్వం, భగిని, యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం ఏవం వదేహి – ‘ఇదం, భన్తే, నచ్ఛన్నం నప్పతిరూపం, యాయం, భన్తే, దిసా అభయా అనీతికా అనుపద్దవా సాయం దిసా సభయా సఈతికా సఉపద్దవా; యతో నివాతం తతో సవాతం [తతో పవాతం (సీ. స్యా. కం.)]; ఉదకం మఞ్ఞే ఆదిత్తం; అయ్యేనమ్హి దబ్బేన మల్లపుత్తేన దూసితా’’’తి. ‘‘ఏవం అయ్యా’’తి ఖో మేత్తియా భిక్ఖునీ మేత్తియభూమజకానం భిక్ఖూనం పటిస్సుత్వా [పటిస్సుణిత్వా (స్యా. కం.)] యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితా ఖో మేత్తియా [సా మేత్తియా (స్యా. క.)] భిక్ఖునీ భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఇదం, భన్తే, నచ్ఛన్నం నప్పతిరూపం, యాయం, భన్తే, దిసా అభయా అనీతికా అనుపద్దవా సాయం దిసా సభయా సఈతికా సఉపద్దవా; యతో నివాతం తతో సవాతం; ఉదకం మఞ్ఞే ఆదిత్తం; అయ్యేనమ్హి దబ్బేన మల్లపుత్తేన దూసితా’’తి.

౧౯౩. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే భిక్ఖుసఙ్ఘం సన్నిపాతాపేత్వా ఆయస్మన్తం దబ్బం మల్లపుత్తం పటిపుచ్ఛి – ‘‘సరసి త్వం, దబ్బ, ఏవరూపం కత్తా యథాయం భిక్ఖునీ ఆహా’’తి? ‘‘యథా మం, భన్తే, భగవా జానాతీ’’తి. దుతియమ్పి ఖో భగవా ఆయస్మన్తం దబ్బం మల్లపుత్తం ఏతదవోచ – ‘‘సరసి త్వం, దబ్బ, ఏవరూపం కత్తా యథాయం భిక్ఖునీ ఆహా’’తి? ‘‘యథా మం, భన్తే, భగవా జానాతీ’’తి. తతియమ్పి ఖో భగవా ఆయస్మన్తం దబ్బం మల్లపుత్తం ఏతదవోచ – ‘‘సరసి త్వం, దబ్బ, ఏవరూపం కత్తా యథాయం భిక్ఖునీ ఆహా’’తి? ‘‘యథా మం, భన్తే, భగవా జానాతీ’’తి. ‘‘న ఖో, దబ్బ, దబ్బా ఏవం నిబ్బేఠేన్తి. సచే తయా కతం కతన్తి వదేహి. సచే అకతం అకతన్తి వదేహీ’’తి. ‘‘యతోహం, భన్తే, జాతో నాభిజానామి సుపినన్తేనపి మేథునం ధమ్మం పటిసేవితా, పగేవ జాగరో’’తి. అథ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘తేన హి, భిక్ఖవే, మేత్తియం భిక్ఖునిం నాసేథ. ఇమే చ భిక్ఖూ అనుయుఞ్జథా’’తి. ఇదం వత్వా భగవా ఉట్ఠాయాసనా విహారం పావిసి.

అథ ఖో తే భిక్ఖూ మేత్తియం భిక్ఖునిం నాసేసుం. అథ ఖో మేత్తియభూమజకా భిక్ఖూ తే భిక్ఖూ ఏతదవోచుం – ‘‘మావుసో, మేత్తియం భిక్ఖునిం నాసేథ, న సా కిఞ్చి అపరజ్ఝతి; అమ్హేహి సా ఉస్సాహితా కుపితేహి అనత్తమనేహి చావనాధిప్పాయేహీ’’తి. ‘‘కిం పన తుమ్హే, ఆవుసో, ఆయస్మన్తం దబ్బం మల్లపుత్తం అమూలికాయ సీలవిపత్తియా అనుద్ధంసేథా’’తి? ‘‘ఏవమావుసో’’తి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ మేత్తియభూమజకా భిక్ఖూ ఆయస్మన్తం దబ్బం మల్లపుత్తం అమూలికాయ సీలవిపత్తియా అనుద్ధంసేస్సన్తీ’’తి! అథ ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం …పే… ‘‘సచ్చం కిర, భిక్ఖవే, మేత్తియభూమజకా భిక్ఖూ దబ్బం మల్లపుత్తం అమూలికాయ సీలవిపత్తియా అనుద్ధంసేన్తీ’’తి? ‘‘సచ్చం భగవా’’తి…పే… విగరహిత్వా…పే… ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి –

‘‘తేన హి, భిక్ఖవే, సఙ్ఘో దబ్బస్స మల్లపుత్తస్స సతివేపుల్లప్పత్తస్స సతివినయం దేతు. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, దాతబ్బో – ‘‘తేన, భిక్ఖవే, దబ్బేన మల్లపుత్తేన సఙ్ఘం ఉపసఙ్కమిత్వా, ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా, వుడ్ఢానం భిక్ఖూనం పాదే వన్దిత్వా, ఉక్కుటికం నిసీదిత్వా, అఞ్జలిం పగ్గహేత్వా, ఏవమస్స వచనీయో – ‘ఇమే మం, భన్తే, మేత్తియభూమజకా భిక్ఖూ అమూలికాయ సీలవిపత్తియా అనుద్ధంసేన్తి. సోహం, భన్తే, సతివేపుల్లప్పత్తో సఙ్ఘం సతివినయం యాచామీ’తి. దుతియమ్పి యాచితబ్బో. తతియమ్పి యాచితబ్బో – ‘ఇమే మం, భన్తే మేత్తియభూమజకా భిక్ఖూ అమూలికాయ సీలవిపత్తియా అనుద్ధంసేన్తి. సోహం [సోహం భన్తే (క.)] సతివేపుల్లప్పత్తో తతియమ్పి, భన్తే, సఙ్ఘం సతివినయం యాచామీ’తి. ‘‘బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన సఙ్ఘో ఞాపేతబ్బో –

౧౯౪. సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. ఇమే మేత్తియభూమజకా భిక్ఖూ ఆయస్మన్తం దబ్బం మల్లపుత్తం అమూలికాయ సీలవిపత్తియా అనుద్ధంసేన్తి. ఆయస్మా దబ్బో మల్లపుత్తో సతివేపుల్లప్పత్తో సఙ్ఘం సతివినయం యాచతి. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఆయస్మతో దబ్బస్స మల్లపుత్తస్స సతివేపుల్లప్పత్తస్స సతివినయం దదేయ్య. ఏసా ఞత్తి.

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. ఇమే మేత్తియభూమజకా భిక్ఖూ ఆయస్మన్తం దబ్బం మల్లపుత్తం అమూలికాయ సీలవిపత్తియా అనుద్ధంసేన్తి. ఆయస్మా దబ్బో మల్లపుత్తో సతివేపుల్లప్పత్తో సఙ్ఘం సతివినయం యాచతి. సఙ్ఘో ఆయస్మతో దబ్బస్స మల్లపుత్తస్స సతివేపుల్లప్పత్తస్స సతివినయం దేతి. యస్సాయస్మతో ఖమతి ఆయస్మతో దబ్బస్స మల్లపుత్తస్స సతివేపుల్లప్పత్తస్స సతివినయస్స దానం, సో తుణ్హస్స; యస్స నక్ఖమతి, సో భాసేయ్య.

‘‘దుతియమ్పి ఏతమత్థం వదామి…పే… తతియమ్పి ఏతమత్థం వదామి – సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. ఇమే మేత్తియభూమజకా భిక్ఖూ ఆయస్మన్తం దబ్బం మల్లపుత్తం అమూలికాయ సీలవిపత్తియా అనుద్ధంసేన్తి. ఆయస్మా దబ్బో మల్లపుత్తో సతివేపుల్లప్పత్తో సఙ్ఘం సతివినయం యాచతి. సఙ్ఘో ఆయస్మతో దబ్బస్స మల్లపుత్తస్స సతివేపుల్లప్పత్తస్స సతివినయం దేతి. యస్సాయస్మతో ఖమతి ఆయస్మతో దబ్బస్స మల్లపుత్తస్స సతివేపుల్లప్పత్తస్స సతివినయస్స దానం, సో తుణ్హస్స; యస్స నక్ఖమతి, సో భాసేయ్య.

‘‘దిన్నో సఙ్ఘేన ఆయస్మతో దబ్బస్స మల్లపుత్తస్స సతివేపుల్లప్పత్తస్స సతివినయో. ఖమతి సఙ్ఘస్స, తస్మా తుణ్హీ, ఏవమేతం ధారయామీ’’తి.

౧౯౫. ‘‘పఞ్చిమాని, భిక్ఖవే, ధమ్మికాని సతివినయస్స దానాని. సుద్ధో హోతి భిక్ఖు అనాపత్తికో, అనువదన్తి చ నం, యాచతి చ, తస్స సఙ్ఘో సతివినయం దేతి ధమ్మేన సమగ్గేన – ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ధమ్మికాని సతివినయస్స దానానీ’’తి.

౩. అమూళ్హవినయో

౧౯౬. తేన ఖో పన సమయేన గగ్గో భిక్ఖు ఉమ్మత్తకో హోతి, చిత్తవిపరియాసకతో. తేన ఉమ్మత్తకేన చిత్తవిపరియాసకతేన బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం హోతి భాసితపరిక్కన్తం. భిక్ఖూ గగ్గం భిక్ఖుం ఉమ్మత్తకేన చిత్తవిపరియాసకతేన అజ్ఝాచిణ్ణేన ఆపత్తియా చోదేన్తి – ‘‘సరతాయస్మా ఏవరూపిం ఆపత్తిం ఆపజ్జితా’’తి? సో ఏవం వదేతి – ‘‘అహం ఖో, ఆవుసో, ఉమ్మత్తకో అహోసిం చిత్తవిపరియాసకతో. తేన మే ఉమ్మత్తకేన చిత్తవిపరియాసకతేన బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం భాసితపరిక్కన్తం. నాహం తం సరామి. మూళ్హేన మే ఏతం కత’’న్తి. ఏవమ్పి నం వుచ్చమానా చోదేన్తేవ – ‘‘సరతాయస్మా ఏవరూపిం ఆపత్తిం ఆపజ్జితా’’తి? యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా..పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ భిక్ఖూ గగ్గం భిక్ఖుం ఉమ్మత్తకేన చిత్తవిపరియాసకతేన అజ్ఝాచిణ్ణేన ఆపత్తియా చోదేస్సన్తి – ‘‘సరతాయస్మా ఏవరూపిం ఆపత్తిం ఆపజ్జితా’తి! సో ఏవం వదేతి – ‘అహం ఖో, ఆవుసో, ఉమ్మత్తకో అహోసిం చిత్తవిపరియాసకతో. తేన మే ఉమ్మత్తకేన చిత్తవిపరియాసకతేన బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం భాసితపరిక్కన్తం. నాహం తం సరామి. మూళ్హేన మే ఏతం కత’న్తి. ఏవమ్పి నం వుచ్చమానా చోదేన్తేవ – ‘‘సరతాయస్మా ఏవరూపిం ఆపత్తిం ఆపజ్జితా’’తి? అథ ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం…పే… ‘‘సచ్చం కిర, భిక్ఖవే…పే… సచ్చం భగవా’’తి…పే… విగరహిత్వా…పే… ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి –

‘‘తేన హి, భిక్ఖవే, సఙ్ఘో గగ్గస్స భిక్ఖునో అమూళ్హస్స అమూళ్హవినయం దేతు. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, దాతబ్బో – ‘‘తేన, భిక్ఖవే, గగ్గేన భిక్ఖునా సఙ్ఘం ఉపసఙ్కమిత్వా, ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా, వుడ్ఢానం భిక్ఖూనం పాదే వన్దిత్వా, ఉక్కుటికం నిసీదిత్వా, అఞ్జలిం పగ్గహేత్వా, ఏవమస్స వచనీయో – ‘అహం, భన్తే, ఉమ్మత్తకో అహోసిం చిత్తవిపరియాసకతో. తేన మే ఉమ్మత్తకేన చిత్తవిపరియాసకతేన బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం భాసితపరిక్కన్తం. మం భిక్ఖూ ఉమ్మత్తకేన చిత్తవిపరియాసకతేన అజ్ఝాచిణ్ణేన ఆపత్తియా చోదేన్తి – ‘సరతాయస్మా ఏవరూపిం ఆపత్తిం ఆపజ్జితా’తి? త్యాహం ఏవం వదామి – ‘అహం ఖో, ఆవుసో, ఉమ్మత్తకో అహోసిం చిత్తవిపరియాసకతో. తేన మే ఉమ్మత్తకేన చిత్తవిపరియాసకతేన బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం భాసితపరిక్కన్తం. నాహం తం సరామి. మూళ్హేన మే ఏతం కత’న్తి. ఏవమ్పి మం వుచ్చమానా చోదేన్తేవ – ‘సరతాయస్మా ఏవరూపిం ఆపత్తిం ఆపజ్జితా’తి? సోహం, భన్తే, అమూళ్హో సఙ్ఘం అమూళ్హవినయం యాచామీ’తి. దుతియమ్పి యాచితబ్బో. తతియమ్పి యాచితబ్బో – ‘అహం, భన్తే, ఉమ్మత్తకో అహోసిం చిత్తవిపరియాసకతో. తేన మే ఉమ్మత్తకేన చిత్తవిపరియాసకతేన బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం భాసితపరిక్కన్తం. మం భిక్ఖూ ఉమ్మత్తకేన చిత్తవిపరియాసకతేన అజ్ఝాచిణ్ణేన ఆపత్తియా చోదేన్తి – ‘సరతాయస్మా ఏవరూపిం ఆపత్తిం ఆపజ్జితా’తి? త్యాహం ఏవం వదామి – ‘అహం ఖో, ఆవుసో, ఉమ్మత్తకో అహోసిం చిత్తవిపరియాసకతో. తేన మే ఉమ్మత్తకేన చిత్తవిపరియాసకతేన బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం భాసితపరిక్కన్తం. నాహం తం సరామి మూళ్హేన మే ఏతం కత’న్తి. ఏవమ్పి మం వుచ్చమానా చోదేన్తేవ – ‘సరతాయస్మా ఏవరూపిం ఆపత్తిం ఆపజ్జితా’తి? సోహం అమూళ్హో [సోహం భన్తే అమూళ్హో (క.)] తతియమ్పి, భన్తే, సఙ్ఘం అమూళ్హవినయం యాచామీ’తి. బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన సఙ్ఘో ఞాపేతబ్బో –

౧౯౭. ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. అయం గగ్గో భిక్ఖు ఉమ్మత్తకో అహోసి చిత్తవిపరియాసకతో. తేన ఉమ్మత్తకేన చిత్తవిపరియాసకతేన బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం భాసితపరిక్కన్తం. భిక్ఖూ గగ్గం భిక్ఖుం ఉమ్మత్తకేన చిత్తవిపరియాసకతేన అజ్ఝాచిణ్ణేన ఆపత్తియా చోదేన్తి – ‘సరతాయస్మా ఏవరూపిం ఆపత్తిం ఆపజ్జితా’తి? సో ఏవం వదేతి – ‘అహం ఖో, ఆవుసో, ఉమ్మత్తకో అహోసిం చిత్తవిపరియాసకతో. తేన మే ఉమ్మత్తకేన చిత్తవిపరియాసకతేన బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం భాసితపరిక్కన్తం. నాహం తం సరామి, మూళ్హేన మే ఏతం కత’న్తి. ఏవమ్పి నం వుచ్చమానా చోదేన్తేవ – ‘సరతాయస్మా ఏవరూపిం ఆపత్తిం ఆపజ్జితా’తి? సో అమూళ్హో సఙ్ఘం అమూళ్హవినయం యాచతి. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో గగ్గస్స భిక్ఖునో అమూళ్హస్స అమూళ్హవినయం దదేయ్య. ఏసా ఞత్తి.

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. అయం గగ్గో భిక్ఖు ఉమ్మత్తకో అహోసి చిత్తవిపరియాసకతో. తేన ఉమ్మత్తకేన చిత్తవిపరియాసకతేన బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం భాసితపరిక్కన్తం. భిక్ఖూ గగ్గం భిక్ఖుం ఉమ్మత్తకేన చిత్తవిపరియాసకతేన అజ్ఝాచిణ్ణేన ఆపత్తియా చోదేన్తి – ‘సరతాయస్మా ఏవరూపిం ఆపత్తిం ఆపజ్జితా’తి? సో ఏవం వదేతి – ‘అహం ఖో, ఆవుసో, ఉమ్మత్తకో అహోసిం చిత్తవిపరియాసకతో. తేన మే ఉమ్మత్తకేన చిత్తవిపరియాసకతేన బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం భాసితపరిక్కన్తం. నాహం తం సరామి మూళ్హేన మే ఏతం కత’న్తి. ఏవమ్పి నం వుచ్చమానా చోదేన్తేవ – ‘సరతాయస్మా ఏవరూపిం ఆపత్తిం ఆపజ్జితా’తి? సో అమూళ్హో సఙ్ఘం అమూళ్హవినయం యాచతి. సఙ్ఘో గగ్గస్స భిక్ఖునో అమూళ్హస్స అమూళ్హవినయం దేతి. యస్సాయస్మతో ఖమతి గగ్గస్స భిక్ఖునో అమూళ్హస్స అమూళ్హవినయస్స దానం, సో తుణ్హస్స; యస్స నక్ఖమతి, సో భాసేయ్య.

‘‘దుతియమ్పి ఏతమత్థం వదామి…పే… తతియమ్పి ఏతమత్థం వదామి…పే….

‘‘దిన్నో సఙ్ఘేన గగ్గస్స భిక్ఖునో అమూళ్హస్స అమూళ్హవినయో. ఖమతి సఙ్ఘస్స, తస్మా తుణ్హీ, ఏవమేతం ధారయామీ’’తి.

౧౯౮. ‘‘తీణిమాని, భిక్ఖవే, అధమ్మికాని అమూళ్హవినయస్స దానాని, తీణి ధమ్మికాని. కమ్మాని తీణి అధమ్మికాని అమూళ్హవినయస్స దానాని?

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఆపత్తిం ఆపన్నో హోతి. తమేనం చోదేతి సఙ్ఘో వా, సమ్బహులా వా, ఏకపుగ్గలో వా – ‘సరతాయస్మా ఏవరూపిం ఆపత్తిం ఆపజ్జితా’తి? సో సరమానోవ ఏవం వదేతి – ‘న ఖో అహం, ఆవుసో, సరామి ఏవరూపిం ఆపత్తిం ఆపజ్జితా’తి. తస్స సఙ్ఘో అమూళ్హవినయం దేతి. అధమ్మికం అమూళ్హవినయస్స దానం.

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఆపత్తిం ఆపన్నో హోతి. తమేనం చోదేతి సఙ్ఘో వా, సమ్బహులా వా, ఏకపుగ్గలో వా – ‘సరతాయస్మా ఏవరూపిం ఆపత్తిం ఆపజ్జితా’తి? సో సరమానోవ ఏవం వదేతి – ‘సరామి ఖో అహం, ఆవుసో, యథాసుపినన్తేనా’తి. తస్స సఙ్ఘో అమూళ్హవినయం దేతి. అధమ్మికం అమూళ్హవినయస్స దానం.

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఆపత్తిం ఆపన్నో హోతి. తమేనం చోదేతి సఙ్ఘో వా, సమ్బహులా వా, ఏకపుగ్గలో వా – ‘సరతాయస్మా ఏవరూపిం ఆపత్తిం ఆపజ్జితా’తి? సో అనుమ్మత్తకో ఉమ్మత్తకాలయం కరోతి – ‘అహమ్పి ఖో ఏవం కరోమి. తుమ్హేపి ఏవం కరోథ. మయ్హమ్పి ఏతం కప్పతి. తుమ్హాకమ్పేతం కప్పతీ’తి. తస్స సఙ్ఘో అమూళ్హవినయం దేతి. అధమ్మికం అమూళ్హవినయస్స దానం. ఇమాని తీణి అధమ్మికాని అమూళ్హవినయస్స దానాని.

౧౯౯. ‘‘కతమాని తీణి ధమ్మికాని అమూళ్హవినయస్స దానాని?

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఉమ్మత్తకో హోతి చిత్తవిపరియాసకతో. తేన ఉమ్మత్తకేన చిత్తవిపరియాసకతేన బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం హోతి భాసితపరిక్కన్తం. తమేనం చోదేతి సఙ్ఘో వా, సమ్బహులా వా, ఏకపుగ్గలో వా – ‘సరతాయస్మా ఏవరూపిం ఆపత్తిం ఆపజ్జితా’తి? సో అస్సరమానోవ ఏవం వదేతి – ‘న ఖో అహం, ఆవుసో, సరామి ఏవరూపిం ఆపత్తిం ఆపజ్జితా’తి. తస్స సఙ్ఘో అమూళ్హవినయం దేతి. ధమ్మికం అమూళ్హవినయస్స దానం.

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఉమ్మత్తకో హోతి చిత్తవిపరియాసకతో. తేన ఉమ్మత్తకేన చిత్తవిపరియాసకతేన బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం హోతి భాసితపరిక్కన్తం. తమేనం చోదేతి సఙ్ఘో వా, సమ్బహులా వా, ఏకపుగ్గలో వా – ‘సరతాయస్మా ఏవరూపిం ఆపత్తిం ఆపజ్జితా’తి? సో అస్సరమానోవ ఏవం వదేతి – ‘సరామి ఖో అహం, ఆవుసో, యథా సుపినన్తేనా’తి. తస్స సఙ్ఘో అమూళ్హవినయం దేతి. ధమ్మికం అమూళ్హవినయస్స దానం.

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఉమ్మత్తకో హోతి చిత్తవిపరియాసకతో. తేన ఉమ్మత్తకేన చిత్తవిపరియాసకతేన బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం హోతి భాసితపరిక్కన్తం. తమేనం చోదేతి సఙ్ఘో వా, సమ్బహులా వా, ఏకపుగ్గలో వా – ‘సరతాయస్మా ఏవరూపిం ఆపత్తిం ఆపజ్జితా’తి? సో ఉమ్మత్తకో ఉమ్మత్తకాలయం కరోతి – ‘అహమ్పి ఏవం కరోమి. తుమ్హేపి ఏవం కరోథ. మయ్హమ్పి ఏతం కప్పతి. తుమ్హాకమ్పేతం కప్పతీ’తి. తస్స సఙ్ఘో అమూళ్హవినయం దేతి. ధమ్మికం అమూళ్హవినయస్స దానం. ‘‘ఇమాని తీణి ధమ్మికాని అమూళ్హవినయస్స దానానీ’’తి.

౪. పటిఞ్ఞాతకరణం

౨౦౦. తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ అప్పటిఞ్ఞాయ భిక్ఖూనం కమ్మాని కరోన్తి – తజ్జనీయమ్పి, నియస్సమ్పి, పబ్బాజనీయమ్పి, పటిసారణీయమ్పి, ఉక్ఖేపనీయమ్పి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ అప్పటిఞ్ఞాయ భిక్ఖూనం కమ్మాని కరిస్సన్తి – తజ్జనీయమ్పి, నియస్సమ్పి, పబ్బాజనీయమ్పి, పటిసారణీయమ్పి, ఉక్ఖేపనీయమ్పీ’’తి! అథ ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం…పే… ‘‘సచ్చం కిర, భిక్ఖవే…పే… ‘‘సచ్చం భగవా’’తి…పే… విగరహిత్వా…పే… ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘న, భిక్ఖవే, అప్పటిఞ్ఞాయ భిక్ఖూనం కమ్మం కాతబ్బం – తజ్జనీయం వా, నియస్సం వా, పబ్బాజనీయం వా, పటిసారణీయం వా, ఉక్ఖేపనీయం వా. యో కరేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స.

౨౦౧. ‘‘ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, అధమ్మికం హోతి పటిఞ్ఞాతకరణం, ఏవం ధమ్మికం. కథఞ్చ, భిక్ఖవే, అధమ్మికం హోతి పటిఞ్ఞాతకరణం?

‘‘భిక్ఖు పారాజికం అజ్ఝాపన్నో హోతి. తమేనం చోదేతి సఙ్ఘో వా, సమ్బహులా వా, ఏకపుగ్గలో వా – ‘పారాజికం ఆయస్మా అజ్ఝాపన్నో’తి? సో ఏవం వదేతి – ‘న ఖో అహం, ఆవుసో, పారాజికం అజ్ఝాపన్నో, సఙ్ఘాదిసేసం అజ్ఝాపన్నో’తి. తం సఙ్ఘో సఙ్ఘాదిసేసేన కారేతి. అధమ్మికం పటిఞ్ఞాతకరణం.

‘‘భిక్ఖు పారాజికం అజ్ఝాపన్నో హోతి. తమేనం చోదేతి సఙ్ఘో వా, సమ్బహులా వా, ఏకపుగ్గలో వా – ‘పారాజికం ఆయస్మా అజ్ఝాపన్నో’తి? సో ఏవం వదేతి – ‘న ఖో అహం, ఆవుసో, పారాజికం అజ్ఝాపన్నో, థుల్లచ్చయం…పే… పాచిత్తియం…పే… పాటిదేసనీయం…పే… దుక్కటం…పే… దుబ్భాసితం అజ్ఝాపన్నో’తి. తం సఙ్ఘో దుబ్భాసితేన కారేతి. అధమ్మికం పటిఞ్ఞాతకరణం.

‘‘భిక్ఖు సఙ్ఘాదిసేసం…పే… థుల్లచ్చయం…పే… పాచిత్తియం…పే… పాటిదేసనీయం…పే… దుక్కటం…పే… దుబ్భాసితం అజ్ఝాపన్నో హోతి. తమేనం చోదేతి సఙ్ఘో వా, సమ్బహులా వా, ఏకపుగ్గలో వా – ‘దుబ్భాసితం ఆయస్మా అజ్ఝాపన్నో’తి? సో ఏవం వదేతి – ‘న ఖో అహం, ఆవుసో, దుబ్భాసితం అజ్ఝాపన్నో, పారాజికం అజ్ఝాపన్నో’తి. తం సఙ్ఘో పారాజికేన కారేతి. అధమ్మికం పటిఞ్ఞాతకరణం.

‘‘భిక్ఖు దుబ్భాసితం అజ్ఝాపన్నో హోతి. తమేనం చోదేతి సఙ్ఘో వా, సమ్బహులా వా, ఏకపుగ్గలో వా – ‘దుబ్భాసితం ఆయస్మా అజ్ఝాపన్నో’తి? సో ఏవం వదేతి – ‘న ఖో అహం, ఆవుసో, దుబ్భాసితం అజ్ఝాపన్నో, సఙ్ఘాదిసేసం…పే… థుల్లచ్చయం…పే… పాచిత్తియం…పే… పాటిదేసనీయం…పే… దుక్కటం అజ్ఝాపన్నో’తి. తం సఙ్ఘో దుక్కటేన కారేతి. అధమ్మికం పటిఞ్ఞాతకరణం. ‘‘ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, అధమ్మికం హోతి పటిఞ్ఞాతకరణం.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, ధమ్మికం హోతి పటిఞ్ఞాతకరణం? భిక్ఖు పారాజికం అజ్ఝాపన్నో హోతి. తమేనం చోదేతి సఙ్ఘో వా, సమ్బహులా వా, ఏకపుగ్గలో వా – ‘పారాజికం ఆయస్మా అజ్ఝాపన్నో’తి? సో ఏవం వదేతి – ‘ఆమ, ఆవుసో, పారాజికం అజ్ఝాపన్నో’తి. తం సఙ్ఘో పారాజికేన కారేతి. ధమ్మికం పటిఞ్ఞాతకరణం.

‘‘భిక్ఖు సఙ్ఘాదిసేసం…పే… థుల్లచ్చయం…పే… పాచిత్తియం…పే… పాటిదేసనీయం…పే… దుక్కటం…పే… దుబ్భాసితం అజ్ఝాపన్నో హోతి. తమేనం చోదేతి సఙ్ఘో వా, సమ్బహులా వా, ఏకపుగ్గలో వా – ‘దుబ్భాసితం ఆయస్మా అజ్ఝాపన్నో’తి? సో ఏవం వదేతి – ‘ఆమ, ఆవుసో, దుబ్భాసితం అజ్ఝాపన్నో’తి. తం సఙ్ఘో దుబ్భాసితేన కారేతి. ధమ్మికం పటిఞ్ఞాతకరణం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, ధమ్మికం హోతి పటిఞ్ఞాతకరణ’’న్తి.

౫. యేభుయ్యసికా

౨౦౨. తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ సఙ్ఘమజ్ఝే భణ్డనజాతా కలహజాతా వివాదాపన్నా అఞ్ఞమఞ్ఞం ముఖసత్తీహి వితుదన్తా విహరన్తి, న సక్కోన్తి తం అధికరణం వూపసమేతుం. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఏవరూపం అధికరణం యేభుయ్యసికాయ వూపసమేతుం. పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు సలాకగ్గాహాపకో సమ్మన్నితబ్బో – యో న ఛన్దాగతిం గచ్ఛేయ్య, న దోసాగతిం గచ్ఛేయ్య, న మోహాగతిం గచ్ఛేయ్య, న భయాగతిం గచ్ఛేయ్య, గహితాగహితుఞ్చ జానేయ్య. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, సమ్మన్నితబ్బో. పఠమం భిక్ఖు యాచితబ్బో, యాచిత్వా బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన సఙ్ఘో ఞాపేతబ్బో –

౨౦౩. ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఇత్థన్నామం భిక్ఖుం సలాకగ్గాహాపకం సమ్మన్నేయ్య. ఏసా ఞత్తి.

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. సఙ్ఘో ఇత్థన్నామం భిక్ఖుం సలాకగ్గాహాపకం సమ్మన్నతి. యస్సాయస్మతో ఖమతి ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో సలాకగ్గాహాపకస్స సమ్ముతి, సో తుణ్హస్స; యస్స నక్ఖమతి, సో భాసేయ్య.

‘‘సమ్మతో సఙ్ఘేన ఇత్థన్నామో భిక్ఖు సలాకగ్గాహాపకో. ఖమతి సఙ్ఘస్స, తస్మా తుణ్హీ, ఏవమేతం ధారయామీ’’తి.

౨౦౪. ‘‘దసయిమే, భిక్ఖవే, అధమ్మికా సలాకగ్గాహా, దస ధమ్మికా [దస ధమ్మికా సలాకగ్గాహా (క.)]. కతమే దస అధమ్మికా సలాకగ్గాహా? ఓరమత్తకఞ్చ అధికరణం హోతి, న చ గతిగతం హోతి, న చ సరితసారితం హోతి, జానాతి అధమ్మవాదీ బహుతరాతి, అప్పేవ నామ అధమ్మవాదీ బహుతరా అస్సూతి, జానాతి సఙ్ఘో భిజ్జిస్సతీతి, అప్పేవ నామ సఙ్ఘో భిజ్జేయ్యాతి, అధమ్మేన గణ్హన్తి, వగ్గా గణ్హన్తి, న చ యథాదిట్ఠియా గణ్హన్తి – ఇమే దస అధమ్మికా సలాకగ్గాహా.

‘‘కతమే దస ధమ్మికా సలాకగ్గాహా? న చ ఓరమత్తకం అధికరణం హోతి, గతిగతఞ్చ హోతి, సరితసారితఞ్చ హోతి, జానాతి ధమ్మవాదీ బహుతరాతి, అప్పేవ నామ ధమ్మవాదీ బహుతరా అస్సూతి, జానాతి సఙ్ఘో న భిజ్జిస్సతీతి, అప్పేవ నామ సఙ్ఘో న భిజ్జేయ్యాతి, ధమ్మేన గణ్హన్తి, సమగ్గా గణ్హన్తి, యథాదిట్ఠియా చ గణ్హన్తి – ఇమే దస ధమ్మికా సలాకగ్గాహా’’తి.

౬. తస్సపాపియసికా

౨౦౫. తేన ఖో పన సమయేన ఉపవాళో భిక్ఖు సఙ్ఘమజ్ఝే ఆపత్తియా అనుయుఞ్జియమానో అవజానిత్వా పటిజానాతి, పటిజానిత్వా అవజానాతి, అఞ్ఞేనఞ్ఞం పటిచరతి, సమ్పజానముసా భాసతి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఉపవాళో భిక్ఖు సఙ్ఘమజ్ఝే ఆపత్తియా అనుయుఞ్జియమానో అవజానిత్వా పటిజానిస్సతి, పటిజానిత్వా అవజానిస్సతి, అఞ్ఞేనఞ్ఞం పటిచరిస్సతి, సమ్పజానముసా భాసిస్సతీ’’తి! అథ ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం…పే… ‘‘సచ్చం కిర, భిక్ఖవే…పే… ‘‘సచ్చం భగవా’’తి…పే… విగరహిత్వా…పే… ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – తేన హి, భిక్ఖవే, సఙ్ఘో ఉపవాళస్స భిక్ఖునో తస్సపాపియసికాకమ్మం కరోతు. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, కాతబ్బం. పఠమం ఉపవాళో భిక్ఖు చోదేతబ్బో, చోదేత్వా సారేతబ్బో, సారేత్వా ఆపత్తిం ఆరోపేతబ్బో, ఆపత్తిం ఆరోపేత్వా బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన సఙ్ఘో ఞాపేతబ్బో –

౨౦౬. ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. అయం ఉపవాళో భిక్ఖు సఙ్ఘమజ్ఝే ఆపత్తియా అనుయుఞ్జియమానో అవజానిత్వా పటిజానాతి, పటిజానిత్వా అవజానాతి, అఞ్ఞేనఞ్ఞం పటిచరతి, సమ్పజానముసా ‘భాసతి. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఉపవాళస్స భిక్ఖునో తస్సపాపియసికాకమ్మం కరేయ్య. ఏసా ఞత్తి.

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. అయం ఉపవాళో భిక్ఖు సఙ్ఘమజ్ఝే ఆపత్తియా అనుయుఞ్జియమానో అవజానిత్వా పటిజానాతి, పటిజానిత్వా అవజానాతి, అఞ్ఞేనఞ్ఞం పటిచరతి, సమ్పజానముసా భాసతి. సఙ్ఘో ఉపవాళస్స భిక్ఖునో తస్సపాపియసికాకమ్మం కరోతి. యస్సాయస్మతో ఖమతి ఉపవాళస్స భిక్ఖునో తస్సపాపియసికాకమ్మస్స కరణం, సో తుణ్హస్స; యస్స నక్ఖమతి, సో భాసేయ్య.

‘‘దుతియమ్పి ఏతమత్థం వదామి…పే… తతియమ్పి ఏతమత్థం వదామి…పే….

‘‘కతం సఙ్ఘేన ఉపవాళస్స భిక్ఖునో తస్సపాపియసికాకమ్మం. ఖమతి సఙ్ఘస్స, తస్మా తుణ్హీ, ఏవమేతం ధారయామీ’’తి.

౨౦౭. ‘‘పఞ్చిమాని, భిక్ఖవే, ధమ్మికాని తస్సపాపియసికాకమ్మస్స కరణాని. అసుచి చ హోతి, అలజ్జీ చ, సానువాదో చ, తస్స సఙ్ఘో తస్సపాపియసికాకమ్మం కరోతి ధమ్మేన, సమగ్గేన – ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ధమ్మికాని తస్సపాపియసికాకమ్మస్స కరణాని.

అధమ్మకమ్మద్వాదసకం

౨౦౮. ‘‘తీహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతం తస్సపాపియసికాకమ్మం అధమ్మకమ్మఞ్చ హోతి, అవినయకమ్మఞ్చ, దువూపసన్తఞ్చ. అసమ్ముఖా కతం హోతి, అప్పటిపుచ్ఛాకతం హోతి, అప్పటిఞ్ఞాయ కతం హోతి…పే… అధమ్మేన కతం హోతి, వగ్గేన కతం హోతి – ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, తీహఙ్గేహి సమన్నాగతం తస్సపాపియసికాకమ్మం అధమ్మకమ్మఞ్చ హోతి, అవినయకమ్మఞ్చ, దువూపసన్తఞ్చ.

ధమ్మకమ్మద్వాదసకం

౨౦౯. ‘‘తీహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతం తస్సపాపియసికాకమ్మం ధమ్మకమ్మఞ్చ హోతి, వినయకమ్మఞ్చ, సువూపసన్తఞ్చ. సమ్ముఖా కతం హోతి, పటిపుచ్ఛాకతం హోతి, పటిఞ్ఞాయ కతం హోతి…పే… ధమ్మేన కతం హోతి, సమగ్గేన కతం హోతి – ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, తీహఙ్గేహి సమన్నాగతం తస్సపాపియసికాకమ్మం ధమ్మకమ్మఞ్చ హోతి, వినయకమ్మఞ్చ, సువూపసన్తఞ్చ.

ఆకఙ్ఖమానఛక్కం

౨౧౦. ‘‘తీహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతస్స భిక్ఖునో ఆకఙ్ఖమానో సఙ్ఘో తస్సపాపియసికాకమ్మం కరేయ్య. భణ్డనకారకో హోతి కలహకారకో వివాదకారకో భస్సకారకో సఙ్ఘే అధికరణకారకో; బాలో హోతి అబ్యత్తో ఆపత్తిబహులో అనపదానో; గిహిసంసట్ఠో విహరతి అననులోమికేహి గిహిసంసగ్గేహి – ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, తీహఙ్గేహి సమన్నాగతస్స భిక్ఖునో ఆకఙ్ఖమానో సఙ్ఘో తస్సపాపియసికాకమ్మం కరేయ్య.

‘‘అపరేహిపి, భిక్ఖవే, తీహఙ్గేహి సమన్నాగతస్స భిక్ఖునో ఆకఙ్ఖమానో సఙ్ఘో తస్సపాపియసికాకమ్మం కరేయ్య. అధిసీలే సీలవిపన్నో హోతి, అజ్ఝాచారే ఆచారవిపన్నో హోతి, అతిదిట్ఠియా దిట్ఠివిపన్నో హోతి – ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే…పే….

‘‘అపరేహిపి, భిక్ఖవే…పే… బుద్ధస్స అవణ్ణం భాసతి, ధమ్మస్స అవణ్ణం భాసతి, సఙ్ఘస్స అవణ్ణం భాసతి – ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, తీహఙ్గేహి సమన్నాగతస్స భిక్ఖునో ఆకఙ్ఖమానో సఙ్ఘో తస్సపాపియసికాకమ్మం కరేయ్య.

‘‘తిణ్ణం, భిక్ఖవే, భిక్ఖూనం ఆకఙ్ఖమానో సఙ్ఘో తస్సపాపియసికాకమ్మం కరేయ్య. ఏకో భణ్డనకారకో హోతి…పే… సఙ్ఘే అధికరణకారకో; ఏకో బాలో హోతి అబ్యత్తో ఆపత్తిబహులో అనపదానో; ఏకో గిహిసంసట్ఠో విహరతి అననులోమికేహి గిహిసంసగ్గేహి – ఇమేసం ఖో, భిక్ఖవే, తిణ్ణం భిక్ఖూనం ఆకఙ్ఖమానో సఙ్ఘో తస్సపాపియసికాకమ్మం కరేయ్య.

‘‘అపరేసమ్పి, భిక్ఖవే, తిణ్ణం భిక్ఖూనం ఆకఙ్ఖమానో సఙ్ఘో తస్సపాపియసికాకమ్మం కరేయ్య. ఏకో అధిసీలే సీలవిపన్నో హోతి, ఏకో అజ్ఝాచారే ఆచారవిపన్నో హోతి, ఏకో అతిదిట్ఠియా దిట్ఠివిపన్నో హోతి – ఇమేసం ఖో, భిక్ఖవే…పే….

‘‘అపరేసమ్పి, భిక్ఖవే…పే… ఏకో బుద్ధస్స అవణ్ణం భాసతి, ఏకో ధమ్మస్స అవణ్ణం భాసతి, ఏకో సఙ్ఘస్స అవణ్ణం భాసతి – ఇమేసం ఖో, భిక్ఖవే, తిణ్ణం భిక్ఖూనం ఆకఙ్ఖమానో సఙ్ఘో తస్సపాపియసికాకమ్మం కరేయ్య.

అట్ఠారసవత్తం

౨౧౧. ‘‘తస్సపాపియసికాకమ్మకతేన, భిక్ఖవే, భిక్ఖునా సమ్మా వత్తితబ్బం. తత్రాయం సమ్మావత్తనా –

న ఉపసమ్పాదేతబ్బం, న నిస్సయో దాతబ్బో, న సామణేరో ఉపట్ఠాపేతబ్బో, న భిక్ఖునోవాదకసమ్ముతి సాదితబ్బా, సమ్మతేనపి భిక్ఖునియో న ఓవదితబ్బా…పే… న భిక్ఖూహి సమ్పయోజేతబ్బ’’న్తి. అథ ఖో సఙ్ఘో ఉపవాళస్స భిక్ఖునో తస్సపాపియసికాకమ్మం అకాసి.

౭. తిణవత్థారకం

౨౧౨. తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూనం భణ్డనజాతానం కలహజాతానం వివాదాపన్నానం విహరతం బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం హోతి భాసితపరిక్కన్తం. అథ ఖో తేసం భిక్ఖూనం ఏతదహోసి – ‘‘అమ్హాకం ఖో భణ్డనజాతానం కలహజాతానం వివాదాపన్నానం విహరతం బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం భాసితపరిక్కన్తం. సచే మయం ఇమాహి ఆపత్తీహి అఞ్ఞమఞ్ఞం కారేస్సామ, సియాపి తం అధికరణం కక్ఖళత్తాయ వాళత్తాయ [కక్ఖళతాయ వాళతాయ (స్యా. కం.)] భేదాయ సంవత్తేయ్య. కథం ను ఖో అమ్హేహి పటిపజ్జితబ్బ’’న్తి? భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం.

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖూనం భణ్డనజాతానం కలహజాతానం వివాదాపన్నానం విహరతం బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం హోతి భాసితపరిక్కన్తం. తత్ర చే భిక్ఖూనం [తత్ర చే భిక్ఖవే భిక్ఖూనం (స్యా.)] ఏవం హోతి – ‘అమ్హాకం ఖో భణ్డనజాతానం కలహజాతానం వివాదాపన్నానం విహరతం బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం భాసితపరిక్కన్తం; సచే మయం ఇమాహి ఆపత్తీహి అఞ్ఞమఞ్ఞం కారేస్సామ, సియాపి తం అధికరణం కక్ఖళత్తాయ వాళత్తాయ భేదాయ సంవత్తేయ్యా’తి, అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఏవరూపం అధికరణం తిణవత్థారకేన వూపసమేతుం. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, వూపసమేతబ్బం. సబ్బేహేవ ఏకజ్ఝం సన్నిపతితబ్బం, సన్నిపతిత్వా బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన సఙ్ఘో ఞాపేతబ్బో –

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. అమ్హాకం భణ్డనజాతానం కలహజాతానం వివాదాపన్నానం విహరతం బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం భాసితపరిక్కన్తం. సచే మయం ఇమాహి ఆపత్తీహి అఞ్ఞమఞ్ఞం కారేస్సామ, సియాపి తం అధికరణం కక్ఖళత్తాయ వాళత్తాయ భేదాయ సంవత్తేయ్య. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఇమం అధికరణం తిణవత్థారకేన వూపసమేయ్య, ఠపేత్వా థుల్లవజ్జం, ఠపేత్వా గిహిప్పటిసంయుత్త’’న్తి. ‘‘ఏకతోపక్ఖికానం భిక్ఖూనం బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన సకో పక్ఖో ఞాపేతబ్బో –

‘‘సుణన్తు మే ఆయస్మన్తా. అమ్హాకం భణ్డనజాతానం కలహజాతానం వివాదాపన్నానం విహరతం బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం భాసితపరిక్కన్తం. సచే మయం ఇమాహి ఆపత్తీహి అఞ్ఞమఞ్ఞం కారేస్సామ, సియాపి తం అధికరణం కక్ఖళత్తాయ వాళత్తాయ భేదాయ సంవత్తేయ్య. యదాయస్మన్తానం పత్తకల్లం, అహం యా చేవ ఆయస్మన్తానం ఆపత్తి, యా చ అత్తనో ఆపత్తి, ఆయస్మన్తానఞ్చేవ అత్థాయ, అత్తనో చ అత్థాయ, సఙ్ఘమజ్ఝే తిణవత్థారకేన దేసేయ్యం, ఠపేత్వా థుల్లవజ్జం, ఠపేత్వా గిహిప్పటిసంయుత్త’’న్తి.

‘‘అథాపరేసం ఏకతోపక్ఖికానం భిక్ఖూనం బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన సకో పక్ఖో ఞాపేతబ్బో –

‘‘సుణన్తు మే ఆయస్మన్తా. అమ్హాకం భణ్డనజాతానం కలహజాతానం వివాదాపన్నానం విహరతం బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం భాసితపరిక్కన్తం. సచే మయం ఇమాహి ఆపత్తీహి అఞ్ఞమఞ్ఞం కారేస్సామ, సియాపి తం అధికరణం కక్ఖళత్తాయ వాళత్తాయ భేదాయ సంవత్తేయ్య. యదాయస్మన్తానం పత్తకల్లం, అహం యా చేవ ఆయస్మన్తానం ఆపత్తి, యా చ అత్తనో ఆపత్తి, ఆయస్మన్తానఞ్చేవ అత్థాయ, అత్తనో చ అత్థాయ, సఙ్ఘమజ్ఝే తిణవత్థారకేన దేసేయ్యం, ఠపేత్వా థుల్లవజ్జం, ఠపేత్వా గిహిప్పటిసంయుత్త’’న్తి.

౨౧౩. ‘‘అథాపరేసం ఏకతోపక్ఖికానం భిక్ఖూనం బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన సఙ్ఘో ఞాపేతబ్బో –

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. అమ్హాకం భణ్డనజాతానం కలహజాతానం వివాదాపన్నానం విహరతం బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం భాసితపరిక్కన్తం. సచే మయం ఇమాహి ఆపత్తీహి అఞ్ఞమఞ్ఞం కారేస్సామ, సియాపి తం అధికరణం కక్ఖళత్తాయ వాళత్తాయ భేదాయ సంవత్తేయ్య. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, అహం యా చేవ ఇమేసం ఆయస్మన్తానం ఆపత్తి, యా చ అత్తనో ఆపత్తి, ఇమేసఞ్చేవ ఆయస్మన్తానం అత్థాయ, అత్తనో చ అత్థాయ, సఙ్ఘమజ్ఝే తిణవత్థారకేన దేసేయ్యం, ఠపేత్వా థుల్లవజ్జం, ఠపేత్వా గిహిప్పటిసంయుత్తం. ఏసా ఞత్తి.

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. అమ్హాకం భణ్డనజాతానం కలహజాతానం వివాదాపన్నానం విహరతం బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం భాసితపరిక్కన్తం. సచే మయం ఇమాహి ఆపత్తీహి అఞ్ఞమఞ్ఞం కారేస్సామ, సియాపి తం అధికరణం కక్ఖళత్తాయ వాళత్తాయ భేదాయ సంవత్తేయ్య. అహం యా చేవ ఇమేసం ఆయస్మన్తానం ఆపత్తి, యా చ అత్తనో ఆపత్తి, ఇమేసఞ్చేవ ఆయస్మన్తానం అత్థాయ, అత్తనో చ అత్థాయ, సఙ్ఘమజ్ఝే తిణవత్థారకేన దేసేమి, ఠపేత్వా థుల్లవజ్జం, ఠపేత్వా గిహిప్పటిసంయుత్తం. యస్సాయస్మతో ఖమతి అమ్హాకం ఇమాసం ఆపత్తీనం సఙ్ఘమజ్ఝే తిణవత్థారకేన దేసనా, ఠపేత్వా థుల్లవజ్జం, ఠపేత్వా గిహిప్పటిసంయుత్తం, సో తుణ్హస్స; యస్స నక్ఖమతి, సో భాసేయ్య.

‘‘దేసితా అమ్హాకం ఇమా ఆపత్తియో సఙ్ఘమజ్ఝే తిణవత్థారకేన, ఠపేత్వా థుల్లవజ్జం, ఠపేత్వా గిహిప్పటిసంయుత్తం. ఖమతి సఙ్ఘస్స, తస్మా తుణ్హీ, ఏవమేతం ధారయామీ’’తి.

౨౧౪. ‘‘అథాపరేసం ఏకతోపక్ఖికానం భిక్ఖూనం బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన సఙ్ఘో ఞాపేతబ్బో –

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. అమ్హాకం భణ్డనజాతానం కలహజాతానం వివాదాపన్నానం విహరతం బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం భాసితపరిక్కన్తం. సచే మయం ఇమాహి ఆపత్తీహి అఞ్ఞమఞ్ఞం కారేస్సామ, సియాపి తం అధికరణం కక్ఖళత్తాయ వాళత్తాయ భేదాయ సంవత్తేయ్య. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, అహం యా చేవ ఇమేసం ఆయస్మన్తానం ఆపత్తి, యా చ అత్తనో ఆపత్తి, ఇమేసఞ్చేవ ఆయస్మన్తానం అత్థాయ, అత్తనో చ అత్థాయ, సఙ్ఘమజ్ఝే తిణవత్థారకేన దేసేయ్యం, ఠపేత్వా థుల్లవజ్జం, ఠపేత్వా గిహిప్పటిసంయుత్తం. ఏసా ఞత్తి.

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. అమ్హాకం భణ్డనజాతానం కలహజాతానం వివాదాపన్నానం విహరతం బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచిణ్ణం భాసితపరిక్కన్తం. సచే మయం ఇమాహి ఆపత్తీహి అఞ్ఞమఞ్ఞం కారేస్సామ, సియాపి తం అధికరణం కక్ఖళత్తాయ వాళత్తాయ భేదాయ సంవత్తేయ్య. అహం యా చేవ ఇమేసం ఆయస్మన్తానం ఆపత్తి, యా చ అత్తనో ఆపత్తి, ఇమేసఞ్చేవ ఆయస్మన్తానం అత్థాయ, అత్తనో చ అత్థాయ, సఙ్ఘమజ్ఝే తిణవత్థారకేన దేసేమి, ఠపేత్వా థుల్లవజ్జం, ఠపేత్వా గిహిప్పటిసంయుత్తం. యస్సాయస్మతో ఖమతి అమ్హాకం ఇమాసం ఆపత్తీనం సఙ్ఘమజ్ఝే తిణవత్థారకేన దేసనా, ఠపేత్వా థుల్లవజ్జం, ఠపేత్వా గిహిప్పటిసంయుత్తం, సో తుణ్హస్స; యస్స నక్ఖమతి, సో భాసేయ్య.

‘‘దేసితా అమ్హాకం ఇమా ఆపత్తియో సఙ్ఘమజ్ఝే తిణవత్థారకేన, ఠపేత్వా థుల్లవజ్జం, ఠపేత్వా గిహిప్పటిసంయుత్తం. ఖమతి సఙ్ఘస్స, తస్మా తుణ్హీ, ఏవమేతం ధారయామీ’’తి.

‘‘ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, తే భిక్ఖూ తాహి ఆపత్తీహి వుట్ఠితా హోన్తి, ఠపేత్వా థుల్లవజ్జం, ఠపేత్వా గిహిప్పటిసంయుత్తం, ఠపేత్వా దిట్ఠావికమ్మం, ఠపేత్వా యే న తత్థ హోన్తీ’’తి.

౮. అధికరణం

౨౧౫. తేన ఖో పన సమయేన (భిక్ఖూపి భిక్ఖూహి వివదన్తి,) [( ) నత్థి (సీ. స్యా. కం.)] భిక్ఖూపి భిక్ఖునీహి వివదన్తి, భిక్ఖునియోపి భిక్ఖూహి వివదన్తి, ఛన్నోపి భిక్ఖు భిక్ఖునీనం అనుపఖజ్జ భిక్ఖూహి సద్ధిం వివదతి, భిక్ఖునీనం పక్ఖం గాహేతి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఛన్నో భిక్ఖు భిక్ఖునీనం అనుపఖజ్జ భిక్ఖూహి సద్ధిం వివదిస్సతి, భిక్ఖునీనం పక్ఖం గాహేస్సతీతి! అథ ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం…పే… సచ్చం కిర, భిక్ఖవే…పే… సచ్చం భగవా’’తి…పే… విగరహిత్వా…పే… ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి –

[పరి. ౨౭౫] ‘‘చత్తారిమాని, భిక్ఖవే, అధికరణాని – వివాదాధికరణం, అనువాదాధికరణం, ఆపత్తాధికరణం, కిచ్చాధికరణం [కిచ్చాధికరణఞ్చ (క.)].

‘‘తత్థ కతమం వివాదాధికరణం [పరి. ౩౧౪]? ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ [భిక్ఖూ భిక్ఖుం (క.)] వివదన్తి – ధమ్మోతి వా అధమ్మోతి వా, వినయోతి వా అవినయోతి వా, భాసితం లపితం తథాగతేనాతి వా అభాసితం అలపితం తథాగతేనాతి వా, ఆచిణ్ణం తథాగతేనాతి వా అనాచిణ్ణం తథాగతేనాతి వా, పఞ్ఞత్తం తథాగతేనాతి వా అప్పఞ్ఞత్తం తథాగతేనాతి వా, ఆపత్తీతి వా అనాపత్తీతి వా, లహుకా ఆపత్తీతి వా గరుకా ఆపత్తీతి వా, సావసేసా ఆపత్తీతి వా అనవసేసా ఆపత్తీతి వా, దుట్ఠుల్లా ఆపత్తీతి వా అదుట్ఠుల్లా ఆపత్తీతి వా? యం తత్థ భణ్డనం కలహో విగ్గహో వివాదో నానావాదో అఞ్ఞథావాదో విపచ్చతాయ వోహారో మేధగం – ఇదం వుచ్చతి వివాదాధికరణం.

‘‘తత్థ కతమం అనువాదాధికరణం? [పరి. ౩౧౫] ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ భిక్ఖుం అనువదన్తి సీలవిపత్తియా వా ఆచారవిపత్తియా వా దిట్ఠివిపత్తియా వా ఆజీవవిపత్తియా వా. యో తత్థ అనువాదో అనువదనా అనుల్లపనా అనుభణనా అనుసమ్పవఙ్కతా అబ్భుస్సహనతా అనుబలప్పదానం – ఇదం వుచ్చతి అనువాదాధికరణం.

‘‘తత్థ కతమం ఆపత్తాధికరణం? పఞ్చపి ఆపత్తిక్ఖన్ధా ఆపత్తాధికరణం, సత్తపి ఆపత్తిక్ఖన్ధా ఆపత్తాధికరణం – ఇదం వుచ్చతి ఆపత్తాధికరణం.

‘‘తత్థ కతమం కిచ్చాధికరణం? [పరి. ౩౧౭] యా సఙ్ఘస్స కిచ్చయతా, కరణీయతా, అపలోకనకమ్మం, ఞత్తికమ్మం, ఞత్తిదుతియకమ్మం, ఞత్తిచతుత్థకమ్మం – ఇదం వుచ్చతి కిచ్చాధికరణం.

౨౧౬. ‘‘వివాదాధికరణస్స కిం మూలం? ఛ వివాదమూలాని వివాదాధికరణస్స మూలం. తీణిపి అకుసలమూలాని వివాదాధికరణస్స మూలం, తీణిపి కుసలమూలాని వివాదాధికరణస్స మూలం. [పరి. ౨౭౨; అ. ని. ౨.౩౫-౩౬; మ. ని. ౩.౪౪] కతమాని ఛ వివాదమూలాని వివాదాధికరణస్స మూలం? ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కోధనో హోతి ఉపనాహీ. యో సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కోధనో హోతి ఉపనాహీ, సో సత్థరిపి అగారవో విహరతి అప్పతిస్సో, ధమ్మేపి అగారవో విహరతి అప్పతిస్సో, సఙ్ఘేపి అగారవో విహరతి అప్పతిస్సో, సిక్ఖాయపి న పరిపూరకారీ హోతి. యో సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సత్థరిపి అగారవో విహరతి అప్పతిస్సో, ధమ్మేపి…పే… సఙ్ఘేపి…పే… సిక్ఖాయపి న పరిపూరకారీ, సో సఙ్ఘే వివాదం జనేతి. యో హోతి వివాదో బహుజనాహితాయ బహుజనాసుఖాయ బహునో జనస్స అనత్థాయ అహితాయ దుక్ఖాయ దేవమనుస్సానం. ఏవరూపఞ్చే తుమ్హే, భిక్ఖవే, వివాదమూలం అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా సమనుపస్సేయ్యాథ, తత్ర తుమ్హే, భిక్ఖవే, తస్సేవ పాపకస్స వివాదమూలస్స పహానాయ వాయమేయ్యాథ. ఏవరూపఞ్చే తుమ్హే, భిక్ఖవే, వివాదమూలం అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా న సమనుపస్సేయ్యాథ, తత్ర తుమ్హే, భిక్ఖవే, తస్సేవ పాపకస్స వివాదమూలస్స ఆయతిం అనవస్సవాయ పటిపజ్జేయ్యాథ. ఏవమేతస్స పాపకస్స వివాదమూలస్స పహానం హోతి. ఏవమేతస్స పాపకస్స వివాదమూలస్స ఆయతిం అనవస్సవో హోతి.

[పరి.౨౭౨] ‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు మక్ఖీ హోతి పళాసీ…పే… ఇస్సుకీ హోతి మచ్ఛరీ, సఠో హోతి మాయావీ, పాపిచ్ఛో హోతి మిచ్ఛాదిట్ఠీ, సన్దిట్ఠిపరామాసీ హోతి ఆధానగ్గాహీ దుప్పటినిస్సగ్గీ. యో సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సన్దిట్ఠిపరామాసీ హోతి ఆధానగ్గాహీ దుప్పటినిస్సగ్గీ, సో సత్థరిపి అగారవో విహరతి అప్పతిస్సో, ధమ్మేపి అగారవో విహరతి అప్పతిస్సో, సఙ్ఘేపి అగారవో విహరతి అప్పతిస్సో, సిక్ఖాయపి న పరిపూరకారీ హోతి. యో సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సత్థరిపి అగారవో విహరతి అప్పతిస్సో, ధమ్మేపి…పే… సఙ్ఘేపి…పే… సిక్ఖాయపి న పరిపూరకారీ, సో సఙ్ఘే వివాదం జనేతి. యో హోతి వివాదో బహుజనాహితాయ బహుజనాసుఖాయ బహునో జనస్స అనత్థాయ అహితాయ దుక్ఖాయ దేవమనుస్సానం. ఏవరూపఞ్చే తుమ్హే, భిక్ఖవే, వివాదమూలం అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా సమనుపస్సేయ్యాథ, తత్ర తుమ్హే, భిక్ఖవే, తస్సేవ పాపకస్స వివాదమూలస్స పహానాయ వాయమేయ్యాథ. ఏవరూపఞ్చే తుమ్హే, భిక్ఖవే, వివాదమూలం అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా న సమనుపస్సేయ్యాథ, తత్ర తుమ్హే, భిక్ఖవే, తస్సేవ పాపకస్స వివాదమూలస్స ఆయతిం అనవస్సవాయ పటిపజ్జేయ్యాథ. ఏవమేతస్స పాపకస్స వివాదమూలస్స పహానం హోతి. ఏవమేతస్స పాపకస్స వివాదమూలస్స ఆయతిం అనవస్సవో హోతి. ఇమాని ఛ వివాదమూలాని వివాదాధికరణస్స మూలం.

‘‘కతమాని తీణి అకుసలమూలాని వివాదాధికరణస్స మూలం? ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ లుద్ధచిత్తా వివదన్తి, దుట్ఠచిత్తా వివదన్తి, మూళ్హచిత్తా వివదన్తి – ధమ్మోతి వా అధమ్మోతి వా, వినయోతి వా అవినయోతి వా, భాసితం లపితం తథాగతేనాతి వా అభాసితం అలపితం తథాగతేనాతి వా, ఆచిణ్ణం తథాగతేనాతి వా అనాచిణ్ణం తథాగతేనాతి వా, పఞ్ఞత్తం తథాగతేనాతి వా అప్పఞ్ఞత్తం తథాగతేనాతి వా, ఆపత్తీతి వా అనాపత్తీతి వా, లహుకా ఆపత్తీతి వా గరుకా ఆపత్తీతి వా, సావసేసా ఆపత్తీతి వా అనవసేసా ఆపత్తీతి వా, దుట్ఠుల్లా ఆపత్తీతి వా అదుట్ఠుల్లా ఆపత్తీతి వా. ఇమాని తీణి అకుసలమూలాని వివాదాధికరణస్స మూలం.

‘‘కతమాని తీణి కుసలమూలాని వివాదాధికరణస్స మూలం? ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ అలుద్ధచిత్తా వివదన్తి, అదుట్ఠచిత్తా వివదన్తి, అమూళ్హచిత్తా వివదన్తి – ధమ్మోతి వా అధమ్మోతి వా…పే… దుట్ఠుల్లా ఆపత్తీతి వా అదుట్ఠుల్లా ఆపత్తీతి వా. ఇమాని తీణి కుసలమూలాని వివాదాధికరణస్స మూలం.

౨౧౭. [పరి. ౨౭౨] ‘‘అనువాదాధికరణస్స కిం మూలం? ఛ అనువాదమూలాని అనువాదాధికరణస్స మూలం. తీణిపి అకుసలమూలాని అనువాదాధికరణస్స మూలం, తీణిపి కుసలమూలాని అనువాదాధికరణస్స మూలం, కాయోపి అనువాదాధికరణస్స మూలం, వాచాపి అనువాదాధికరణస్స మూలం. ‘‘కతమాని ఛ అనువాదమూలాని అనువాదాధికరణస్స మూలం? ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కోధనో హోతి ఉపనాహీ. యో సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కోధనో హోతి ఉపనాహీ, సో సత్థరిపి అగారవో విహరతి అప్పతిస్సో, ధమ్మేపి అగారవో విహరతి అప్పతిస్సో, సఙ్ఘేపి అగారవో విహరతి అప్పతిస్సో, సిక్ఖాయపి న పరిపూరకారీ హోతి. యో సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సత్థరిపి అగారవో విహరతి అప్పతిస్సో, ధమ్మేపి…పే… సఙ్ఘేపి…పే… సిక్ఖాయపి న పరిపూరకారీ, సో సఙ్ఘే అనువాదం జనేతి. యో హోతి అనువాదో బహుజనాహితాయ బహుజనాసుఖాయ బహునో జనస్స అనత్థాయ అహితాయ దుక్ఖాయ దేవమనుస్సానం. ఏవరూపఞ్చే తుమ్హే, భిక్ఖవే, అనువాదమూలం అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా సమనుపస్సేయ్యాథ, తత్ర తుమ్హే, భిక్ఖవే, తస్సేవ పాపకస్స అనువాదమూలస్స పహానాయ వాయమేయ్యాథ. ఏవరూపఞ్చే తుమ్హే, భిక్ఖవే, అనువాదమూలం అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా న సమనుపస్సేయ్యాథ, తత్ర తుమ్హే, భిక్ఖవే, తస్సేవ పాపకస్స అనువాదమూలస్స ఆయతిం అనవస్సవాయ పటిపజ్జేయ్యాథ. ఏవమేతస్స పాపకస్స అనువాదమూలస్స పహానం హోతి. ఏవమేతస్స పాపకస్స అనువాదమూలస్స ఆయతిం అనవస్సవో హోతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు మక్ఖీ హోతి పళాసీ…పే… ఇస్సుకీ హోతి మచ్ఛరీ, సఠో హోతి మాయావీ, పాపిచ్ఛో హోతి మిచ్ఛాదిట్ఠీ, సన్దిట్ఠిపరామాసీ హోతి ఆధానగ్గాహీ దుప్పటినిస్సగ్గీ. యో సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సన్దిట్ఠిపరామాసీ హోతి ఆధానగ్గాహీ దుప్పటినిస్సగ్గీ, సో సత్థరిపి అగారవో విహరతి అప్పతిస్సో, ధమ్మేపి అగారవో విహరతి అప్పతిస్సో, సఙ్ఘేపి అగారవో విహరతి అప్పతిస్సో, సిక్ఖాయపి న పరిపూరకారీ హోతి. యో సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సత్థరిపి అగారవో విహరతి అప్పతిస్సో, ధమ్మేపి…పే… సఙ్ఘేపి…పే… సిక్ఖాయపి న పరిపూరకారీ, సో సఙ్ఘే అనువాదం జనేతి. యో హోతి అనువాదో బహుజనాహితాయ బహుజనాసుఖాయ బహునో జనస్స అనత్థాయ అహితాయ దుక్ఖాయ దేవమనుస్సానం. ఏవరూపఞ్చే తుమ్హే, భిక్ఖవే, అనువాదమూలం అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా సమనుపస్సేయ్యాథ, తత్ర తుమ్హే, భిక్ఖవే, తస్సేవ పాపకస్స అనువాదమూలస్స పహానాయ వాయమేయ్యాథ. ఏవరూపఞ్చే తుమ్హే, భిక్ఖవే, అనువాదమూలం అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా న సమనుపస్సేయ్యాథ, తత్ర తుమ్హే, భిక్ఖవే, తస్సేవ పాపకస్స అనువాదమూలస్స ఆయత్తిం అనవస్సవాయ పటిపజ్జేయ్యాథ. ఏవమేతస్స పాపకస్స అనువాదమూలస్స పహానం హోతి. ఏవమేతస్స పాపకస్స అనువాదమూలస్స ఆయతిం అనవస్సవో హోతి. ఇమాని ఛ అనువాదమూలాని అనువాదాధికరణస్స మూలం.

‘‘కతమాని తీణి అకుసలమూలాని అనువాదాధికరణస్స మూలం? ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ భిక్ఖుం లుద్ధచిత్తా అనువదన్తి, దుట్ఠచిత్తా అనువదన్తి, మూళ్హచిత్తా అనువదన్తి – సీలవిపత్తియా వా, ఆచారవిపత్తియా వా, దిట్ఠివిపత్తియా వా, ఆజీవవిపత్తియా వా. ఇమాని తీణి అకుసలమూలాని అనువాదాధికరణస్స మూలం.

‘‘కతమాని తీణి కుసలమూలాని అనువాదాధికరణస్స మూలం? ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ భిక్ఖుం అలుద్ధచిత్తా అనువదన్తి, అదుట్ఠచిత్తా అనువదన్తి, అమూళ్హచిత్తా అనువదన్తి – సీలవిపత్తియా వా, ఆచరవిపత్తియా వా, దిట్ఠివిపత్తియా వా, ఆజీవవిపత్తియా వా. ఇమాని తీణి కుసలమూలాని అనువాదాధికరణస్స మూలం.

‘‘కతమో కాయో [కతమో చ కాయో (స్యా. కం.)] అనువాదాధికరణస్స మూలం? ఇధేకచ్చో దుబ్బణ్ణో హోతి, దుద్దస్సికో, ఓకోటిమకో, బహ్వాబాధో, కాణో వా, కుణీ వా, ఖఞ్జో వా, పక్ఖహతో వా, యేన నం అనువదన్తి. అయం కాయో అనువాదాధికరణస్స మూలం.

‘‘కతమా వాచా అనువాదాధికరణస్స మూలం? ఇధేకచ్చో దుబ్బచో హోతి, మమ్మనో, ఏళగలవాచో, యాయ నం అనువదన్తి. అయం వాచా అనువాదాధికరణస్స మూలం.

౨౧౮. ‘‘ఆపత్తాధికరణస్స కిం మూలం? ఛ ఆపత్తిసముట్ఠానా ఆపత్తాధికరణస్స మూలం. అత్థాపత్తి కాయతో సముట్ఠాతి, న వాచతో, న చిత్తతో. అత్థాపత్తి వాచతో సముట్ఠాతి, న కాయతో, న చిత్తతో. అత్థాపత్తి కాయతో చ వాచతో చ సముట్ఠాతి, న చిత్తతో. అత్థాపత్తి కాయతో చ చిత్తతో చ సముట్ఠాతి, న వాచతో. అత్థాపత్తి వాచతో చ చిత్తతో చ సముట్ఠాతి, న కాయతో. అత్థాపత్తి కాయతో చ వాచతో చ చిత్తతో చ సముట్ఠాతి. ఇమే ఛ ఆపత్తిసముట్ఠానా ఆపత్తాధికరణస్స మూలం.

౨౧౯. ‘‘కిచ్చాధికరణస్స కిం మూలం? కిచ్చాధికరణస్స ఏకం మూలం – సఙ్ఘో.

౨౨౦. ‘‘వివాదాధికరణం కుసలం, అకుసలం, అబ్యాకతం. వివాదాధికరణం సియా కుసలం, సియా అకుసలం, సియా అబ్యాకతం. తత్థ కతమం వివాదాధికరణం కుసలం? ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ కుసలచిత్తా వివదన్తి – ధమ్మోతి వా అధమ్మోతి వా…పే… దుట్ఠుల్లా ఆపత్తీతి వా అదుట్ఠుల్లా ఆపత్తీతి వా. యం తత్థ భణ్డనం కలహో విగ్గహో వివాదో నానావాదో అఞ్ఞథావాదో విపచ్చతాయ వోహారో మేధగం – ఇదం వుచ్చతి వివాదాధికరణం కుసలం.

‘‘తత్థ కతమం వివాదాధికరణం అకుసలం? ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ అకుసలచిత్తా వివదన్తి – ధమ్మోతి వా అధమ్మోతి వా…పే… దుట్ఠుల్లా ఆపత్తీతి వా అదుట్ఠుల్లా ఆపత్తీతి వా. యం తత్థ భణ్డనం కలహో విగ్గహో వివాదో నానావాదో అఞ్ఞథావాదో విపచ్చతాయ వోహారో మేధగం – ఇదం వుచ్చతి వివాదాధికరణం అకుసలం.

‘‘తత్థ కతమం వివాదాధికరణం అబ్యాకతం? ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ అబ్యాకతచిత్తా వివదన్తి – ధమ్మోతి వా అధమ్మోతి వా…పే… దుట్ఠుల్లా ఆపత్తీతి వా అదుట్ఠుల్లా ఆపత్తీతి వా. యం తత్థ భణ్డనం కలహో విగ్గహో వివాదో నానావాదో అఞ్ఞథావాదో విపచ్చతాయ వోహారో మేధగం – ఇదం వుచ్చతి వివాదాధికరణం అబ్యాకతం.

౨౨౧. ‘‘అనువాదాధికరణం కుసలం, అకుసలం, అబ్యాకతం. అనువాదాధికరణం సియా కుసలం, సియా అకుసలం, సియా అబ్యాకతం. తత్థ కతమం అనువాదాధికరణం కుసలం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ భిక్ఖుం కుసలచిత్తా అనువదన్తి – సీలవిపత్తియా వా, ఆచారవిపత్తియా వా, దిట్ఠివిపత్తియా వా, ఆజీవవిపత్తియా వా. యో తత్థ అనువాదో అనువదనా అనుల్లపనా అనుభణనా అనుసమ్పవఙ్కతా అబ్భుస్సహనతా అనుబలప్పదానం – ఇదం వుచ్చతి అనువాదాధికరణం కుసలం.

‘‘తత్థ కతమం అనువాదాధికరణం అకుసలం? ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ భిక్ఖుం అకుసలచిత్తా అనువదన్తి – సీలవిపత్తియా వా, ఆచారవిపత్తియా వా, దిట్ఠివిపత్తియా వా, ఆజీవవిపత్తియా వా. యో తత్థ అనువాదో అనువదనా అనుల్లపనా అనుభణనా అనుసమ్పవఙ్కతా అబ్భుస్సహనతా అనుబలప్పదానం – ఇదం వుచ్చతి అనువాదాధికరణం అకుసలం.

‘‘తత్థ కతమం అనువాదాధికరణం అబ్యాకతం? ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ భిక్ఖుం అబ్యాకతచిత్తా అనువదన్తి – సీలవిపత్తియా వా, ఆచారవిపత్తియా వా, దిట్ఠివిపత్తియా వా, ఆజీవవిపత్తియా వా. యో తత్థ అనువాదో అనువదనా అనుల్లపనా అనుభణనా అనుసమ్పవఙ్కతా అబ్భుస్సహనతా అనుబలప్పదానం – ఇదం వుచ్చతి అనువాదాధికరణం అబ్యాకతం.

౨౨౨. ‘‘ఆపత్తాధికరణం కుసలం [ఇదం పదం కేసుచి నత్థి], అకుసలం, అబ్యాకతం? ఆపత్తాధికరణం సియా అకుసలం, సియా అబ్యాకతం; నత్థి ఆపత్తాధికరణం కుసలం. తత్థ కతమం ఆపత్తాధికరణం అకుసలం? యం జానన్తో సఞ్జానన్తో చేచ్చ అభివితరిత్వా వీతిక్కమో – ఇదం వుచ్చతి ఆపత్తాధికరణం అకుసలం.

‘‘తత్థ కతమం ఆపత్తాధికరణం అబ్యాకతం? యం అజానన్తో అసఞ్జానన్తో అచేచ్చ అనభివితరిత్వా వీతిక్కమో – ఇదం వుచ్చతి ఆపత్తాధికరణం అబ్యాకతం.

౨౨౩. ‘‘కిచ్చాధికరణం కుసలం, అకుసలం, అబ్యాకతం? కిచ్చాధికరణం సియా కుసలం, సియా అకుసలం, సియా అబ్యాకతం. తత్థ కతమం కిచ్చాధికరణం కుసలం? యం సఙ్ఘో కుసలచిత్తో కమ్మం కరోతి – అపలోకనకమ్మం, ఞత్తికమ్మం, ఞత్తిదుతియకమ్మం, ఞత్తిచతుత్థకమ్మం – ఇదం వుచ్చతి కిచ్చాధికరణం కుసలం.

‘‘తత్థ కతమం కిచ్చాధికరణం అకుసలం? యం సఙ్ఘో అకుసలచిత్తో కమ్మం కరోతి – అపలోకనకమ్మం, ఞత్తికమ్మం, ఞత్తిదుతియకమ్మం, ఞత్తిచతుత్థకమ్మం – ఇదం వుచ్చతి కిచ్చాధికరణం అకుసలం.

‘‘తత్థ కతమం కిచ్చాధికరణం అబ్యాకతం? యం సఙ్ఘో అబ్యాకతచిత్తో కమ్మం కరోతి – అపలోకనకమ్మం, ఞత్తికమ్మం, ఞత్తిదుతియకమ్మం, ఞత్తిచతుత్థకమ్మం – ఇదం వుచ్చతి కిచ్చాధికరణం అబ్యాకతం.

౨౨౪. [పరి. ౩౫౫] ‘‘వివాదో వివాదాధికరణం, వివాదో నో అధికరణం, అధికరణం నో వివాదో, అధికరణఞ్చేవ వివాదో చ. సియా వివాదో వివాదాధికరణం, సియా వివాదో నో అధికరణం, సియా అధికరణం నో వివాదో, సియా అధికరణఞ్చేవ వివాదో చ.

‘‘తత్థ కతమో వివాదో వివాదాధికరణం? ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ వివదన్తి – ధమ్మోతి వా అధమ్మోతి వా…పే… దుట్ఠుల్లా ఆపత్తీతి వా అదుట్ఠుల్లా ఆపత్తీతి వా. యం తత్థ భణ్డనం కలహో విగ్గహో వివాదో నానావాదో అఞ్ఞథావాదో విపచ్చతాయ వోహారో మేధగం – అయం వివాదో వివాదాధికరణం.

‘‘తత్థ కతమో వివాదో నో అధికరణం? మాతాపి పుత్తేన వివదతి, పుత్తోపి మాతరా వివదతి, పితాపి పుత్తేన వివదతి, పుత్తోపి పితరా వివదతి, భాతాపి భాతరా వివదతి, భాతాపి భగినియా వివదతి, భగినీపి భాతరా వివదతి, సహాయోపి సహాయేన వివదతి – అయం వివాదో నో అధికరణం.

‘‘తత్థ కతమం అధికరణం నో వివాదో? అనువాదాధికరణం, ఆపత్తాధికరణం, కిచ్చాధికరణం – ఇదం అధికరణం నో వివాదో.

‘‘తత్థ కతమం అధికరణఞ్చేవ వివాదో చ? వివాదాధికరణం అధికరణఞ్చేవ వివాదో చ.