౩. బ్రహ్మదణ్డకథా

౪౪౫. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో థేరే భిక్ఖూ ఏతదవోచ – ‘‘భగవా మం, భన్తే, పరినిబ్బానకాలే ఏవమాహ – ‘తేన హానన్ద, సఙ్ఘో మమచ్చయేన ఛన్నస్స భిక్ఖునో బ్రహ్మదణ్డం ఆణాపేతూ’’’తి. ‘‘పుచ్ఛి పన త్వం, ఆవుసో ఆనన్ద, భగవన్తం – ‘కతమో పన, భన్తే, బ్రహ్మదణ్డో’’’తి? ‘‘పుచ్ఛిం ఖోహం, భన్తే, భగవన్తం – ‘కతమో పన, భన్తే, బ్రహ్మదణ్డో’’’తి? ‘‘ఛన్నో, ఆనన్ద, భిక్ఖు యం ఇచ్ఛేయ్య తం వదేయ్య. భిక్ఖూహి ఛన్నో భిక్ఖు నేవ వత్తబ్బో, న ఓవదితబ్బో, నానుసాసితబ్బో’’తి. ‘‘తేన హావుసో ఆనన్ద, త్వంయేవ ఛన్నస్స భిక్ఖునో బ్రహ్మదణ్డం ఆణాపేహీ’’తి. ‘‘కథాహం, భన్తే, ఛన్నస్స భిక్ఖునో బ్రహ్మదణ్డం ఆణాపేమి, చణ్డో సో భిక్ఖు ఫరుసో’’తి? ‘తేన హావుసో ఆనన్ద, బహుకేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం గచ్ఛాహీ’’తి. ‘‘ఏవం భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో థేరానం భిక్ఖూనం పటిస్సుత్వా మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం పఞ్చమత్తేహి భిక్ఖుసతేహి నావాయ ఉజ్జవనికాయ కోసమ్బిం ఉజ్జవి, నావాయ పచ్చోరోహిత్వా రఞ్ఞో ఉదేనస్స [ఉతేనస్స (క.)] ఉయ్యానస్స అవిదూరే అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే నిసీది. తేన ఖో పన సమయేన రాజా ఉదేనో ఉయ్యానే పరిచారేసి సద్ధిం ఓరోధేన. అస్సోసి ఖో రఞ్ఞో ఉదేనస్స ఓరోధో – ‘‘అమ్హాకం కిర ఆచరియో అయ్యో ఆనన్దో ఉయ్యానస్స అవిదూరే అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే నిసిన్నో’’తి. అథ ఖో రఞ్ఞో ఉదేనస్స ఓరోధో రాజానం ఉదేనం ఏతదవోచ – ‘‘అమ్హాకం కిర, దేవ, ఆచరియో అయ్యో ఆనన్దో ఉయ్యానస్స అవిదూరే అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే నిసిన్నో. ఇచ్ఛామ మయం, దేవ, అయ్యం ఆనన్దం పస్సితు’’న్తి. ‘‘తేన హి తుమ్హే సమణం ఆనన్దం పస్సథా’’తి.

అథ ఖో రఞ్ఞో ఉదేనస్స ఓరోధో యేనాయస్మా ఆనన్దో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో రఞ్ఞో ఉదేనస్స ఓరోధం ఆయస్మా ఆనన్దో ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేసి సమాదపేసి సముత్తేజేసి సమ్పహంసేసి. అథ ఖో రఞ్ఞో ఉదేనస్స ఓరోధో ఆయస్మతా ఆనన్దేన ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సితో సమాదపితో సముత్తేజితో సమ్పహంసితో ఆయస్మతో ఆనన్దస్స పఞ్చ ఉత్తరాసఙ్గసతాని పాదాసి. అథ ఖో రఞ్ఞో ఉదేనస్స ఓరోధో ఆయస్మతో ఆనన్దస్స భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా యేన రాజా ఉదేనో తేనుపసఙ్కమి. అద్దసా ఖో రాజా ఉదేనో ఓరోధం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం. దిస్వాన ఓరోధం ఏతదవోచ – ‘‘అపి ను ఖో తుమ్హే సమణం ఆనన్దం పస్సిత్థా’’తి? ‘‘అపస్సిమ్హా ఖో మయం, దేవ, అయ్యం ఆనన్ద’’న్తి. ‘‘అపి ను తుమ్హే సమణస్స ఆనన్దస్స కిఞ్చి అదత్థా’’తి? ‘‘అదమ్హా ఖో మయం, దేవ, అయ్యస్స ఆనన్దస్స పఞ్చ ఉత్తరాసఙ్గసతానీ’’తి. రాజా ఉదేనో ఉజ్ఝాయతి ఖియ్యతి విపాచేతి – ‘‘కథఞ్హి నామ సమణో ఆనన్దో తావ బహుం చీవరం పటిగ్గహేస్సతి! దుస్సవాణిజ్జం వా సమణో ఆనన్దో కరిస్సతి, పగ్గాహికసాలం వా పసారేస్సతీ’’తి!

అథ ఖో రాజా ఉదేనో యేనాయస్మా ఆనన్దో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా ఆనన్దేన సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో రాజా ఉదేనో ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతదవోచ – ‘‘ఆగమా ను ఖ్విధ, భో ఆనన్ద, అమ్హాకం ఓరోధో’’తి? ‘‘ఆగమాసి ఖో తే ఇధ, మహారాజ, ఓరోధో’’తి. ‘‘అపి పన భోతో ఆనన్దస్స కిఞ్చి అదాసీ’’తి? ‘‘అదాసి ఖో మే, మహారాజ, పఞ్చ ఉత్తరాసఙ్గసతానీ’’తి. ‘‘కిం పన భవం ఆనన్దో తావ బహుం చీవరం కరిస్సతీ’’తి? ‘‘యే [యే పన (క.)] తే, మహారాజ, భిక్ఖూ దుబ్బలచీవరా తేహి సద్ధిం సంవిభజిస్సామీ’’తి. ‘‘యాని ఖో పన, భో ఆనన్ద, పోరాణకాని దుబ్బలచీవరాని తాని కథం కరిస్సథా’’తి? ‘‘తాని, మహారాజ, ఉత్తరత్థరణం కరిస్సామా’’తి. ‘‘యాని పన, భో ఆనన్ద, పోరాణకాని ఉత్తరత్థరణాని తాని కథం కరిస్సథా’’తి? ‘‘తాని, మహారాజ, భిసిచ్ఛవియో కరిస్సామా’’తి. ‘‘యా పన, భో ఆనన్ద, పోరాణకా భిసిచ్ఛవియో తా కథం కరిస్సథా’’తి? ‘‘తా, మహారాజ, భూమత్థరణం కరిస్సామా’’తి. ‘‘యాని పన, భో ఆనన్ద, పోరాణకాని భూమత్థరణాని తాని కథం కరిస్సథా’’తి? ‘‘తాని, మహారాజ, పాదపుఞ్ఛనియో కరిస్సామా’’తి. ‘‘యా పన, భో ఆనన్ద, పోరాణకా పాదపుఞ్ఛనియో తా కథం కరిస్సథా’’తి?. ‘‘తా, మహారాజ, రజోహరణం కరిస్సామా’’తి. ‘‘యాని పన, భో ఆనన్ద, పోరాణకాని రజోహరణాని తాని కథం కరిస్సథా’’తి? ‘‘తాని, మహారాజ, కోట్టేత్వా చిక్ఖల్లేన మద్దిత్వా పరిభణ్డం లిమ్పిస్సామా’’తి.

అథ ఖో రాజా ఉదేనో – సబ్బేవిమే సమణా సక్యపుత్తియా యోనిసో ఉపనేన్తి, న కులవం గమేన్తీతి – ఆయస్మతో ఆనన్దస్స అఞ్ఞానిపి పఞ్చ దుస్ససతాని పాదాసి. అయఞ్చరహి ఆయస్మతో ఆనన్దస్స పఠమం చీవరభిక్ఖా ఉప్పజ్జి చీవరసహస్సం. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో యేన ఘోసితారామో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. అథ ఖో ఆయస్మా ఛన్నో యేనాయస్మా ఆనన్దో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో ఆయస్మన్తం ఛన్నం ఆయస్మా ఆనన్దో ఏతదవోచ – ‘‘సఙ్ఘేన తే, ఆవుసో ఛన్న, బ్రహ్మదణ్డో ఆణాపితో’’తి.

‘‘కతమో పన, భన్తే ఆనన్ద, బ్రహ్మదణ్డో ఆణాపితో’’తి? ‘‘త్వం, ఆవుసో ఛన్న, భిక్ఖూ యం ఇచ్ఛేయ్యాసి తం వదేయ్యాసి. భిక్ఖూహి త్వం నేవ వత్తబ్బో, న ఓవదితబ్బో, నానుసాసితబ్బో’’తి. ‘‘నన్వాహం, భన్తే ఆనన్ద, హతో ఏత్తావతా, యతోహం భిక్ఖూహి నేవ వత్తబ్బో, న ఓవదితబ్బో, నానుసాసితబ్బో’’తి తత్థేవ ముచ్ఛితో పపతో. అథ ఖో ఆయస్మా ఛన్నో బ్రహ్మదణ్డేన అట్టీయమానో హరాయమానో జిగుచ్ఛమానో ఏకో వూపకట్ఠో అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరన్తో నచిరస్సేవ యస్సత్థాయ కులపుత్తా సమ్మదేవ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజన్తి, తదనుత్తరం బ్రహ్మచరియపరియోసానం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహాసి. ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి అబ్భఞ్ఞాసి. అఞ్ఞతరో చ పనాయస్మా ఛన్నో అరహతం అహోసి. అథ ఖో ఆయస్మా ఛన్నో అరహత్తం పత్తో యేనాయస్మా ఆనన్దో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతదవోచ – ‘‘పటిప్పస్సమ్భేహి దాని మే, భన్తే ఆనన్ద, బ్రహ్మదణ్డ’’న్తి. ‘‘యదగ్గేన తయా, ఆవుసో ఛన్న, అరహత్తం సచ్ఛికతం తదగ్గేన తే బ్రహ్మదణ్డో పటిప్పస్సద్ధో’’తి. ఇమాయ ఖో పన వినయసఙ్గీతియా పఞ్చ భిక్ఖుసతాని అనూనాని అనధికాని అహేసుం. తస్మా అయం వినయసఙ్గీతి ‘‘పఞ్చసతికా’’తి వుచ్చతీతి.

పఞ్చసతికక్ఖన్ధకో ఏకాదసమో.

ఇమమ్హి ఖన్ధకే వత్థూ తేవీసతి.

తస్సుద్దానం –

పరినిబ్బుతే సమ్బుద్ధే, థేరో కస్సపసవ్హయో;

ఆమన్తయి భిక్ఖుగణం, సద్ధమ్మమనుపాలకో;

పావాయద్ధానమగ్గమ్హి, సుభద్దేన పవేదితం;

సఙ్గాయిస్సామ సద్ధమ్మం, అధమ్మో పురే దిప్పతి.

ఏకేనూన పఞ్చసతం, ఆనన్దమ్పి చ ఉచ్చిని;

ధమ్మవినయసఙ్గీతిం, వసన్తో గుహముత్తమే.

ఉపాలిం వినయం పుచ్ఛి, సుత్తన్తానన్దపణ్డితం;

పిటకం తీణి సఙ్గీతిం, అకంసు జినసావకా.

న పుచ్ఛి అక్కమిత్వాన, వన్దాపేసి న యాచి చ.

పబ్బజ్జం మాతుగామస్స, సద్ధాయ దుక్కటాని మే;

పురాణో బ్రహ్మదణ్డఞ్చ, ఓరోధో ఉదేనేన సహ.

తావ బహు దుబ్బలఞ్చ, ఉత్తరత్థరణా భిసి;

భూమత్థరణా పుఞ్ఛనియో, రజో చిక్ఖల్లమద్దనా.

సహస్సచీవరం ఉప్పజ్జి, పఠమానన్దసవ్హయో;

తజ్జితో బ్రహ్మదణ్డేన, చతుస్సచ్చం అపాపుణి;

వసీభూతా పఞ్చసతా, తస్మా పఞ్చసతీ ఇతి.

పఞ్చసతికక్ఖన్ధకం నిట్ఠితం.