౧౨. సత్తసతికక్ఖన్ధకం
౧. పఠమభాణవారో
౪౪౬. తేన ఖో పన సమయేన వస్ససతపరినిబ్బుతే భగవతి వేసాలికా వజ్జిపుత్తకా భిక్ఖూ వేసాలియం దస వత్థూని దీపేన్తి – కప్పతి సిఙ్గిలోణకప్పో, కప్పతి ద్వఙ్గులకప్పో, కప్పతి గామన్తరకప్పో, కప్పతి ఆవాసకప్పో, కప్పతి అనుమతికప్పో, కప్పతి ఆచిణ్ణకప్పో, కప్పతి అమథితకప్పో, కప్పతి జళోగిం పాతుం, కప్పతి అదసకం నిసీదనం, కప్పతి జాతరూపరజతన్తి.
తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా యసో కాకణ్డకపుత్తో వజ్జీసు చారికం చరమానో యేన వేసాలీ తదవసరి. తత్ర సుదం ఆయస్మా యసో కాకణ్డకపుత్తో వేసాలియం విహరతి మహావనే కూటాగారసాలాయం. తేన ఖో పన సమయేన వేసాలికా వజ్జిపుత్తకా భిక్ఖూ తదహుపోసథే కంసపాతిం [కంసచాటిం (స్యా.)] ఉదకేన పూరేత్వా మజ్ఝే భిక్ఖుసఙ్ఘస్స ఠపేత్వా ఆగతాగతే వేసాలికే ఉపాసకే ఏవం వదన్తి – ‘‘దేథావుసో, సఙ్ఘస్స కహాపణమ్పి అడ్ఢమ్పి పాదమ్పి మాసకరూపమ్పి. భవిస్సతి సఙ్ఘస్స పరిక్ఖారేన కరణీయ’’న్తి. ఏవం వుత్తే ఆయస్మా యసో కాకణ్డకపుత్తో వేసాలికే ఉపాసకే ఏతదవోచ – ‘‘మావుసో, అదత్థ సఙ్ఘస్స కహాపణమ్పి అడ్ఢమ్పి పాదమ్పి మాసకరూపమ్పి. న కప్పతి సమణానం సక్యపుత్తియానం జాతరూపరజతం; న సాదియన్తి సమణా సక్యపుత్తియా జాతరూపరజతం; న పటిగ్గణ్హన్తి సమణా సక్యపుత్తియా జాతరూపరజతం; నిక్ఖిత్తమణిసువణ్ణా సమణా సక్యపుత్తియా అపేతజాతరూపరజతా’’తి. ఏవమ్పి ఖో వేసాలికా ఉపాసకా ఆయస్మతా యసేన కాకణ్డకపుత్తేన వుచ్చమానా అదంసుయేవ సఙ్ఘస్స కహాపణమ్పి అడ్ఢమ్పి పాదమ్పి మాసకరూపమ్పి.
అథ ఖో వేసాలికా వజ్జిపుత్తకా భిక్ఖూ తస్సా రత్తియా అచ్చయేన తం హిరఞ్ఞం భిక్ఖగ్గేన [భిక్ఖుగ్గేన (స్యా.)] పటివీసం [పటివింసం (సీ.), పటివిసం (స్యా.)] ఠపేత్వా భాజేసుం. అథ ఖో వేసాలికా వజ్జిపుత్తకా భిక్ఖూ ఆయస్మన్తం యసం కాకణ్డకపుత్తం ఏతదవోచుం – ‘‘ఏసో తే, ఆవుసో యస, హిరఞ్ఞస్స పటివీసో’’తి. ‘‘నత్థి, మే ఆవుసో, హిరఞ్ఞస్స పటివీసో, నాహం హిరఞ్ఞం సాదియామీ’’తి. అథ ఖో వేసాలికా వజ్జిపుత్తకా భిక్ఖూ – ‘‘అయం ఆవుసో యసో కాకణ్డకపుత్తో ఉపాసకే సద్ధే పసన్నే అక్కోసతి, పరిభాసతి, అప్పసాదం కరోతి; హన్దస్స మయం పటిసారణీయకమ్మం కరోమా’’తి తే. తస్స పటిసారణీయకమ్మం అకంసు. అథ ఖో ఆయస్మా యసో కాకణ్డకపుత్తో వేసాలికే వజ్జిపుత్తకే భిక్ఖూ ఏతదవోచ – ‘‘భగవతా, ఆవుసో, పఞ్ఞత్తం – ‘పటిసారణీయకమ్మకతస్స భిక్ఖునో అనుదూతో దాతబ్బో’తి. దేథ మే, ఆవుసో, అనుదూతం భిక్ఖు’’న్తి.
అథ ఖో వేసాలికా వజ్జిపుత్తకా భిక్ఖూ ఏకం భిక్ఖుం సమ్మన్నిత్వా ఆయస్మతో యసస్స కాకణ్డకపుత్తస్స అనుదూతం అదంసు. అథ ఖో ఆయస్మా యసో కాకణ్డకపుత్తో అనుదూతేన భిక్ఖునా సద్ధిం వేసాలిం పవిసిత్వా వేసాలికే ఉపాసకే ఏతదవోచ – ‘‘అహం కిరాయస్మన్తే ఉపాసకే సద్ధే పసన్నే అక్కోసామి, పరిభాసామి, అప్పసాదం కరోమి; యోహం అధమ్మం అధమ్మోతి వదామి, ధమ్మం ధమ్మోతి వదామి, అవినయం అవినయోతి వదామి, వినయం వినయోతి వదామి.
౪౪౭. ‘‘ఏకమిదం, ఆవుసో, సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తత్ర ఖో, ఆవుసో, భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – [అ. ని. ౪.౫౦] ‘చత్తారోమే, భిక్ఖవే, చన్దిమసూరియానం ఉపక్కిలేసా, యేహి ఉపక్కిలేసేహి ఉపక్కిలిట్ఠా చన్దిమసూరియా న తపన్తి, న భాసన్తి, న విరోచన్తి. కతమే చత్తారో? అబ్భం, భిక్ఖవే, చన్దిమసూరియానం ఉపక్కిలేసో, యేన ఉపక్కిలేసేన ఉపక్కిలిట్ఠా చన్దిమసూరియా న తపన్తి, న భాసన్తి న విరోచన్తి. మహికా, భిక్ఖవే, చన్దిమసూరియానం ఉపక్కిలేసో, యేన ఉపక్కిలేసేన ఉపక్కిలిట్ఠా చన్దిమసూరియా న తపన్తి, న భాసన్తి, న విరోచన్తి, ధూమరజో, భిక్ఖవే, చన్దిమసూరియానం ఉపక్కిలేసో, యేన ఉపక్కిలేసేన ఉపక్కిలిట్ఠా చన్దిమసూరియా న తపన్తి, న భాసన్తి, న విరోచన్తి. రాహు, భిక్ఖవే, అసురిన్దో చన్దిమసూరియానం ఉపక్కిలేసో, యేన ఉపక్కిలేసేన ఉపక్కిలిట్ఠా చన్దిమసూరియా న తపన్తి, న భాసన్తి, న విరోచన్తి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో చన్దిమసూరియానం ఉపక్కిలేసా, యేహి ఉపక్కిలేసేహి ఉపక్కిలిట్ఠా చన్దిమసూరియా న తపన్తి, న భాసన్తి, న విరోచన్తి. ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారోమే సమణబ్రాహ్మణానం ఉపక్కిలేసా, యేహి ఉపక్కిలేసేహి ఉపక్కిలిట్ఠా ఏకే సమణబ్రాహ్మణా న తపన్తి, న భాసన్తి, న విరోచన్తి. కతమే చత్తారో? సన్తి, భిక్ఖవే, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా సురం పివన్తి, మేరయం పివన్తి, సురామేరయపానా అప్పటివిరతా – అయం, భిక్ఖవే, పఠమో సమణబ్రాహ్మణానం ఉపక్కిలేసో, యేన ఉపక్కిలేసేన ఉపక్కిలిట్ఠా ఏకే సమణబ్రాహ్మణా న తపన్తి, న భాసన్తి, న విరోచన్తి. పున చపరం, భిక్ఖవే, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా మేథునం ధమ్మం పటిసేవన్తి, మేథునధమ్మా అప్పటివిరతా – అయం, భిక్ఖవే, దుతియో సమణబ్రాహ్మణానం ఉపక్కిలేసో, యేన ఉపక్కిలేసేన ఉపక్కిలిట్ఠా ఏకే సమణబ్రాహ్మణా న తపన్తి, న భాసన్తి, న విరోచన్తి. పున చపరం, భిక్ఖవే, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా జాతరూపరజతం సాదియన్తి, జాతరూపరజతప్పటిగ్గహణా అప్పటివిరతా – అయం, భిక్ఖవే, తతియో సమణబ్రాహ్మణానం ఉపక్కిలేసో, యేన ఉపక్కిలేసేన ఉపక్కిలిట్ఠా ఏకే సమణబ్రాహ్మణా న తపన్తి, న భాసన్తి, న విరోచన్తి. పున చపరం, భిక్ఖవే, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా మిచ్ఛాజీవేన జీవితం కప్పేన్తి; మిచ్ఛాజీవా అప్పటివిరతా – అయం, భిక్ఖవే, చతుత్థో సమణబ్రాహ్మణానం ఉపక్కిలేసో, యేన ఉపక్కిలేసేన ఉపక్కిలిట్ఠా ఏకే సమణబ్రాహ్మణా న తపన్తి, న భాసన్తి, న విరోచన్తి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో సమణబ్రాహ్మణానం ఉపక్కిలేసా, యేహి ఉపక్కిలేసేహి ఉపక్కిలిట్ఠా ఏకే సమణబ్రాహ్మణా న తపన్తి, న భాసన్తి, న విరోచన్తి’. ‘‘ఇదమవోచావుసో, భగవా. ఇదం వత్వాన సుగతో అథాపరం ఏతదవోచ సత్థా –
‘‘రాగదోసపరిక్లిట్ఠా, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా;
అవిజ్జానివుటా [అవిజ్జానీవుతా (స్యా.)] పోసా, పియరూపాభినన్దినో.
‘‘సురం పివన్తి మేరయం, పటిసేవన్తి మేథునం;
రజతం జాతరూపఞ్చ, సాదియన్తి అవిద్దసూ.
‘‘మిచ్ఛాజీవేన జీవన్తి, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా;
ఏతే ఉపక్కిలేసా వుత్తా, బుద్ధేనాదిచ్చబన్ధునా.
‘‘యేహి ఉపక్కిలేసేహి ఉపక్కిలిట్ఠా, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా;
న తపన్తి న భాసన్తి, అసుద్ధా సరజా మగా.
‘‘అన్ధకారేన ఓనద్ధా, తణ్హాదాసా సనేత్తికా;
వడ్ఢేన్తి కటసిం ఘోరం, ఆదియన్తి పునబ్భవన్తి.
‘‘ఏవంవాదీ కిరాహం ఆయస్మన్తే ఉపాసకే సద్ధే పసన్నే అక్కోసామి, పరిభాసామి, అప్పసాదం కరోమి; యోహం అధమ్మం అధమ్మోతి వదామి, ధమ్మం ధమ్మోతి వదామి, అవినయం అవినయోతి వదామి, వినయం వినయోతి వదామి.
౪౪౮. [సం. ని. ౪.౩౬౨ ఇదం వత్థు ఆగతం] ‘‘ఏకమిదం, ఆవుసో, సమయం భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. తేన ఖో పన సమయేన రాజన్తేపురే రాజపరిసాయం సన్నిసిన్నానం సన్నిపతితానం అయమన్తరకథా ఉదపాది – ‘కప్పతి సమణానం సక్యపుత్తియానం జాతరూపరజతం; సాదియన్తి సమణా సక్యపుత్తియా జాతరూపరజతం; పటిగ్గణ్హన్తి సమణా సక్యపుత్తియా జాతరూపరజత’న్తి. తేన ఖో పనావుసో సమయేన, మణిచూళకో గామణీ తస్సం పరిసాయం నిసిన్నో హోతి. అథ ఖో, ఆవుసో, మణిచూళకో గామణీ తం పరిసం ఏతదవోచ – ‘మా అయ్యా ఏవం అవచుత్థ. న కప్పతి సమణానం సక్యపుత్తియానం జాతరూపరజతం; న సాదియన్తి సమణా సక్యపుత్తియా జాతరూపరజతం; న పటిగ్గణ్హన్తి సమణా సక్యపుత్తియా జాతరూపరజతం; నిక్ఖిత్తమణిసువణ్ణా సమణా సక్యపుత్తియా అపేతజాతరూపరజతా’తి. అసక్ఖి ఖో, ఆవుసో, మణిచూళకో గామణీ తం పరిసం సఞ్ఞాపేతుం.
‘‘అథ ఖో, ఆవుసో, మణిచూళకో గామణీ తం పరిసం సఞ్ఞాపేత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో, ఆవుసో, మణిచూళకో గామణీ భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘ఇధ, భన్తే, రాజన్తేపురే రాజపరిసాయం సన్నిసిన్నానం సన్నిపతితానం అయమన్తరకథా ఉదపాది – కప్పతి సమణానం సక్యపుత్తియానం జాతరూపరజతం; సాదియన్తి సమణా సక్యపుత్తియా జాతరూపరజతం; పటిగ్గణ్హన్తి సమణా సక్యపుత్తియా జాతరూపరజతన్తి. ఏవం వుత్తే అహం భన్తే, తం పరిసం ఏతదవోచం – మా అయ్యా ఏవం అవచుత్థ. న కప్పతి సమణానం సక్యపుత్తియానం జాతరూపరజతం; న సాదియన్తి సమణా సక్యపుత్తియా జాతరూపరజతం; న పటిగ్గణ్హన్తి సమణా సక్యపుత్తియా జాతరూపరజతం; నిక్ఖిత్తమణిసువణ్ణా సమణా సక్యపుత్తియా అపేతజాతరూపరజతాతి. అసక్ఖిం ఖో అహం, భన్తే, తం పరిసం సఞ్ఞాపేతుం. కచ్చాహం, భన్తే, ఏవం బ్యాకరమానో వుత్తవాదీ చేవ భగవతో హోమి, న చ భగవన్తం అభూతేన అబ్భాచిక్ఖామి, ధమ్మస్స చానుధమ్మం బ్యాకరోమి, న చ కోచి సహధమ్మికో వాదానువాదో గారయ్హం ఠానం ఆగచ్ఛతీ’తి? ‘తగ్ఘ త్వం, గామణి, ఏవం బ్యాకరమానో వుత్తవాదీ చేవ మే హోసి; న చ మం అభూతేన అబ్భాచిక్ఖసి [పారా. ౫౮౨], ధమ్మస్స చానుధమ్మం బ్యాకరోసి, న చ కోచి సహధమ్మికో వాదానువాదో గారయ్హం ఠానం ఆగచ్ఛతి. న హి, గామణి, కప్పతి సమణానం సక్యపుత్తియానం జాతరూపరజతం; న సాదియన్తి సమణా సక్యపుత్తియా జాతరూపరజతం; న పటిగ్గణ్హన్తి సమణా సక్యపుత్తియా జాతరూపరజతం; నిక్ఖిత్తమణిసువణ్ణా సమణా సక్యపుత్తియా అపేతజాతరూపరజతా. యస్స ఖో, గామణి, జాతరూపరజతం కప్పతి, పఞ్చపి తస్స కామగుణా కప్పన్తి. యస్స పఞ్చ కామగుణా కప్పన్తి ఏకంసేనేతం, గామణి, ధారేయ్యాసి – అస్సమణధమ్మో అసక్యపుత్తియధమ్మోతి. అపి చాహం, గామణి, ఏవం వదామి తిణం తిణత్థికేన పరియేసితబ్బం; దారు దారుత్థికేన పరియేసితబ్బం; సకటం సకటత్థికేన పరియేసితబ్బం; పురిసో పురిసత్థికేన పరియేసితబ్బో. న త్వేవాహం, గామణి, కేనచి పరియాయేన జాతరూపరజతం సాదితబ్బం పరియేసితబ్బన్తి వదామీ’తి.
‘‘ఏవంవాదీ కిరాహం ఆయస్మన్తే ఉపాసకే సద్ధే పసన్నే అక్కోసామి, పరిభాసామి, అప్పసాదం కరోమి; యోహం అధమ్మం అధమ్మోతి వదామి, ధమ్మం ధమ్మోతి వదామి, అవినయం అవినయోతి వదామి, వినయం వినయోతి వదామి.
౪౪౯. ‘‘ఏకమిదం, ఆవుసో, సమయం భగవా రాజగహే ఆయస్మన్తం ఉపనన్దం సక్యపుత్తం ఆరబ్భ జాతరూపరజతం పటిక్ఖిపి, సిక్ఖాపదఞ్చ పఞ్ఞపేసి. ఏవంవాదీ కిరాహం ఆయస్మన్తే ఉపాసకే సద్ధే పసన్నే అక్కోసామి, పరిభాసామి, అప్పసాదం కరోమి; యోహం అధమ్మం అధమ్మోతి వదామి, ధమ్మం ధమ్మోతి వదామి, అవినయం అవినయోతి వదామి, వినయం వినయోతి వదామీ’’తి.
ఏవం వుత్తే వేసాలికా ఉపాసకా ఆయస్మన్తం యసం కాకణ్డకపుత్తం ఏతదవోచుం – ‘‘ఏకోవ భన్తే, అయ్యో యసో కాకణ్డకపుత్తో సమణో సక్యపుత్తియో. సబ్బేవిమే అస్సమణా అసక్యపుత్తియా. వసతు, భన్తే, అయ్యో యసో కాకణ్డకపుత్తో వేసాలియం. మయం అయ్యస్స యసస్స కాకణ్డకపుత్తస్స ఉస్సుక్కం కరిస్సామ చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారాన’’న్తి. అథ ఖో ఆయస్మా యసో కాకణ్డకపుత్తో వేసాలికే ఉపాసకే సఞ్ఞాపేత్వా అనుదూతేన భిక్ఖునా సద్ధిం ఆరామం అగమాసి.
అథ ఖో వేసాలికా వజ్జిపుత్తకా భిక్ఖూ అనుదూతం భిక్ఖుం పుచ్ఛింసు – ‘‘ఖమాపితావుసో, యసేన కాకణ్డకపుత్తేన వేసాలికా ఉపాసకా’’తి? ‘‘ఉపాసకేహి పాపికం నో, ఆవుసో, కతం. ఏకోవ యసో కాకణ్డకపుత్తో సమణో సక్యపుత్తియో కతో. సబ్బేవ మయం అస్సమణా అసక్యపుత్తియా కతా’’తి. అథ ఖో వేసాలికా వజ్జిపుత్తకా భిక్ఖూ – ‘‘అయం, ఆవుసో, యసో కాకణ్డకపుత్తో అమ్హేహి అసమ్మతో గిహీనం పకాసేసి; హన్దస్స మయం ఉక్ఖేపనీయకమ్మం కరోమా’’తి. తే తస్స ఉక్ఖేపనీయకమ్మం కత్తుకామా సన్నిపతింసు. అథ ఖో ఆయస్మా యసో కాకణ్డకపుత్తో వేహాసం అబ్భుగ్గన్త్వా కోసమ్బియం పచ్చుట్ఠాసి.
౪౫౦. అథ ఖో ఆయస్మా యసో కాకణ్డకపుత్తో పావేయ్యకానఞ్చ [పాఠేయ్యకానఞ్చ (స్యా.)] అవన్తిదక్ఖిణాపథకానఞ్చ భిక్ఖూనం సన్తికే దూతం పాహేసి – ‘‘ఆగచ్ఛన్తు ఆయస్మన్తా; ఇమం అధికరణం ఆదియిస్సామ. పురే అధమ్మో దిప్పతి, ధమ్మో పటిబాహియ్యతి; అవినయో దిప్పతి, వినయో పటిబాహియ్యతి; పురే అధమ్మవాదినో బలవన్తో హోన్తి, ధమ్మవాదినో దుబ్బలా హోన్తి; అవినయవాదినో బలవన్తో హోన్తి, వినయవాదినో దుబ్బలా హోన్తీ’’తి.
తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా సమ్భూతో సాణవాసీ అహోగఙ్గే పబ్బతే పటివసతి. అథ ఖో ఆయస్మా యసో కాకణ్డకపుత్తో యేన అహోగఙ్గో పబ్బతో, యేనాయస్మా సమ్భూతో సాణవాసీ తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం సమ్భూతం సాణవాసిం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా యసో కాకణ్డకపుత్తో ఆయస్మన్తం సమ్భూతం సాణవాసిం ఏతదవోచ – ‘‘ఇమే, భన్తే, వేసాలికా వజ్జిపుత్తకా భిక్ఖూ వేసాలియం దస వత్థూని దీపేన్తి – కప్పతి సిఙ్గిలోణకప్పో, కప్పతి ద్వఙ్గులకప్పో, కప్పతి గామన్తరకప్పో, కప్పతి ఆవాసకప్పో, కప్పతి అనుమతికప్పో, కప్పతి ఆచిణ్ణకప్పో, కప్పతి అమథితకప్పో, కప్పతి జళోగిం పాతుం, కప్పతి అదసకం నిసీదనం, కప్పతి జాతరూపరజతన్తి. హన్ద మయం, భన్తే, ఇమం అధికరణం ఆదియిస్సామ. పురే అధమ్మో దిప్పతి, ధమ్మో పటిబాహియ్యతి; అవినయో దిప్పతి, వినయో పటిబాహియ్యతి; పురే అధమ్మవాదినో బలవన్తో హోన్తి, ధమ్మవాదినో దుబ్బలా హోన్తి; అవినయవాదినో బలవన్తో హోన్తి, వినయవాదినో దుబ్బలా హోన్తీ’’తి. ‘‘ఏవమావుసో’’తి ఖో ఆయస్మా సమ్భూతో సాణవాసీ ఆయస్మతో యసస్స కాకణ్డకపుత్తస్స పచ్చస్సోసి. అథ ఖో సట్ఠిమత్తా పావేయ్యకా భిక్ఖూ – సబ్బే ఆరఞ్ఞికా, సబ్బే పిణ్డపాతికా, సబ్బే పంసుకూలికా, సబ్బే తేచీవరికా, సబ్బేవ అరహన్తో – అహోగఙ్గే పబ్బతే సన్నిపతింసు. అట్ఠాసీతిమత్తా అవన్తిదక్ఖిణాపథకా భిక్ఖూ – అప్పేకచ్చే ఆరఞ్ఞికా, అప్పేకచ్చే పిణ్డపాతికా, అప్పేకచ్చే పంసుకూలికా, అప్పేకచ్చే తేచీవరికా, సబ్బేవ అరహన్తో – అహోగఙ్గే పబ్బతే సన్నిపతింసు. అథ ఖో థేరానం భిక్ఖూనం మన్తయమానానం ఏతదహోసి – ‘‘ఇదం ఖో అధికరణం కక్ఖళఞ్చ, వాళఞ్చ; కం ను ఖో మయం పక్ఖం లభేయ్యామ, యేన మయం ఇమస్మిం అధికరణే బలవన్తతరా అస్సామా’’తి.
౪౫౧. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా రేవతో సోరేయ్యే పటివసతి – బహుస్సుతో ఆగతాగమో ధమ్మధరో వినయధరో మాతికాధరో పణ్డితో వియత్తో మేధావీ లజ్జీ కుక్కుచ్చకో సిక్ఖాకామో. అథ ఖో థేరానం భిక్ఖూనం ఏతదహోసి – ‘‘అయం ఖో ఆయస్మా రేవతో సోరేయ్యే పటివసతి – బహుస్సుతో ఆగతాగమో ధమ్మధరో వినయధరో మాతికాధరో పణ్డితో వియత్తో మేధావీ లజ్జీ కుక్కుచ్చకో సిక్ఖాకామో. సచే మయం ఆయస్మన్తం రేవతం పక్ఖం లభిస్సామ, ఏవం మయం ఇమస్మిం అధికరణే బలవన్తతరా అస్సామా’’తి. అస్సోసి ఖో ఆయస్మా రేవతో – దిబ్బాయ సోతధాతుయా విసుద్ధాయ అతిక్కన్తమానుసికాయ – థేరానం భిక్ఖూనం మన్తయమానానం. సుత్వానస్స ఏతదహోసి – ‘‘ఇదం ఖో అధికరణం కక్ఖళఞ్చ వాళఞ్చ. న ఖో మేతం పతిరూపం యోహం ఏవరూపే అధికరణే ఓసక్కేయ్యం. ఇదాని చ పన తే భిక్ఖూ ఆగచ్ఛిస్సన్తి. సోహం తేహి ఆకిణ్ణో న ఫాసు గమిస్సామి. యంనూనాహం పటికచ్చేవ గచ్ఛేయ్య’’న్తి. అథ ఖో ఆయస్మా రేవతో సోరేయ్యా సఙ్కస్సం అగమాసి.
అథ ఖో థేరా భిక్ఖూ సోరేయ్యం గన్త్వా పుచ్ఛింసు – ‘‘కహం ఆయస్మా రేవతో’’తి? తే ఏవమాహంసు – ‘‘ఏసాయస్మా రేవతో సఙ్కస్సం గతో’’తి. అథ ఖో ఆయస్మా రేవతో సఙ్కస్సా కణ్ణకుజ్జం [కన్నకుజ్జం (సీ.)] అగమాసి. అథ ఖో థేరా భిక్ఖూ సఙ్కస్సం గన్త్వా పుచ్ఛింసు – ‘‘కహం ఆయస్మా రేవతో’’తి? తే ఏవమాహంసు – ‘‘ఏసాయస్మా రేవతో కణ్ణకుజ్జం గతో’’తి. అథ ఖో ఆయస్మా రేవతో కణ్ణకుజ్జా ఉదుమ్బరం అగమాసి. అథ ఖో థేరా భిక్ఖూ కణ్ణకుజ్జం గన్త్వా పుచ్ఛింసు – ‘‘కహం ఆయస్మా రేవతో’’తి? తే ఏవమాహంసు – ‘‘ఏసాయస్మా రేవతో ఉదుమ్బరం గతో’’తి. అథ ఖో ఆయస్మా రేవతో ఉదుమ్బరా అగ్గళపురం అగమాసి. అథ ఖో థేరా భిక్ఖూ ఉదుమ్బరం గన్త్వా పుచ్ఛింసు – ‘‘కహం ఆయస్మా రేవతో’’తి? తే ఏవమాహంసు – ‘‘ఏసాయస్మా రేవతో అగ్గళపురం గతో’’తి. అథ ఖో ఆయస్మా రేవతో అగ్గళపురా సహజాతిం [సహంజాతిం (క.)] అగమాసి. అథ ఖో థేరా భిక్ఖూ అగ్గళపురం గన్త్వా పుచ్ఛింసు – ‘‘కహం ఆయస్మా రేవతో’’తి? తే ఏవమాహంసు – ‘‘ఏసాయస్మా రేవతో సహజాతిం గతో’’తి. అథ ఖో థేరా భిక్ఖూ ఆయస్మన్తం రేవతం సహజాతియం సమ్భావేసుం.
౪౫౨. అథ ఖో ఆయస్మా సమ్భూతో సాణవాసీ ఆయస్మన్తం యసం కాకణ్డకపుత్తం ఏతదవోచ – ‘‘అయం, ఆవుసో, ఆయస్మా రేవతో బహుస్సుతో ఆగతాగమో ధమ్మధరో వినయధరో మాతికాధరో పణ్డితో వియత్తో మేధావీ లజ్జీ కుక్కుచ్చకో సిక్ఖాకామో. సచే మయం ఆయస్మన్తం రేవతం పఞ్హం పుచ్ఛిస్సామ, పటిబలో ఆయస్మా రేవతో ఏకేనేవ పఞ్హేన సకలమ్పి రత్తిం వీతినామేతుం. ఇదాని చ పనాయస్మా రేవతో అన్తేవాసికం [అన్తేవాసిం (స్యా.)] సరభాణకం భిక్ఖుం అజ్ఝేసిస్సతి. సో త్వం తస్స భిక్ఖునో సరభఞ్ఞపరియోసానే ఆయస్మన్తం రేవతం ఉపసఙ్కమిత్వా ఇమాని దస వత్థూని పుచ్ఛేయ్యాసీ’’తి. ‘‘ఏవం భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా యసో కాకణ్డకపుత్తో ఆయస్మతో సమ్భూతస్స సాణవాసిస్స పచ్చస్సోసి. అథ ఖో ఆయస్మా రేవతో అన్తేవాసికం సరభాణకం భిక్ఖుం అజ్ఝేసి. అథ ఖో ఆయస్మా యసో కాకణ్డకపుత్తో తస్స భిక్ఖునో సరభఞ్ఞపరియోసానే యేనాయస్మా రేవతో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం రేవతం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా యసో కాకణ్డకపుత్తో ఆయస్మన్తం రేవతం ఏతదవోచ – ‘‘కప్పతి, భన్తే, సిఙ్గిలోణకప్పో’’తి? ‘‘కో సో, ఆవుసో, సిఙ్గిలోణకప్పో’’తి? ‘‘కప్పతి, భన్తే, సిఙ్గినా లోణం పరిహరితుం – యత్థ అలోణకం భవిస్సతి తత్థ పరిభుఞ్జిస్సామీ’’తి? ‘‘నావుసో, కప్పతీ’’తి. ‘‘కప్పతి, భన్తే, ద్వఙ్గులకప్పో’’తి? ‘‘కో సో, ఆవుసో, ద్వఙ్గులకప్పో’’తి? ‘‘కప్పతి, భన్తే, ద్వఙ్గులాయ ఛాయాయ వీతివత్తాయ, వికాలే భోజనం భుఞ్జితు’’న్తి? ‘‘నావుసో, కప్పతీ’’తి. ‘‘కప్పతి, భన్తే, గామన్తరకప్పో’’తి? ‘‘కో సో, ఆవుసో, గామన్తరకప్పో’’తి? ‘‘కప్పతి, భన్తే – ఇదాని గామన్తరం గమిస్సామీతి – భుత్తావినా పవారితేన అనతిరిత్తం భోజనం భుఞ్జితు’’న్తి? ‘‘నావుసో, కప్పతీ’’తి. ‘‘కప్పతి, భన్తే, ఆవాసకప్పో’’తి? ‘‘కో సో, ఆవుసో, ఆవాసకప్పో’’తి? ‘‘కప్పతి, భన్తే, సమ్బహులా ఆవాసా సమానసీమా నానుపోసథం కాతు’’న్తి? ‘‘నావుసో, కప్పతీ’’తి. ‘‘కప్పతి, భన్తే, అనుమతికప్పో’’తి? ‘‘కో సో, ఆవుసో, అనుమతికప్పో’’తి? ‘‘కప్పతి, భన్తే, వగ్గేన సఙ్ఘేన కమ్మం కాతుం – ఆగతే భిక్ఖూ అనుమానేస్సామా’’తి [అనుజానిస్సామాతి, అనుజానేస్సామాతి, అనుమతిం ఆనేస్సామాతి (క.)]? ‘‘నావుసో, కప్పతీ’’తి. ‘‘కప్పతి, భన్తే, ఆచిణ్ణకప్పో’’తి? ‘‘కో సో, ఆవుసో, ఆచిణ్ణకప్పో’’తి? ‘‘కప్పతి, భన్తే, ఇదం మే ఉపజ్ఝాయేన అజ్ఝాచిణ్ణం, ఇదం మే ఆచరియేన అజ్ఝాచిణ్ణం, తం అజ్ఝాచరితు’’న్తి? ‘‘ఆచిణ్ణకప్పో ఖో, ఆవుసో, ఏకచ్చో కప్పతి, ఏకచ్చో న కప్పతీ’’తి. ‘‘కప్పతి, భన్తే, అమథితకప్పో’’తి? ‘‘కో సో, ఆవుసో, అమథితకప్పో’’తి? ‘‘కప్పతి, భన్తే, యం తం ఖీరం ఖీరభావం విజహితం, అసమ్పత్తం దధిభావం, తం భుత్తావినా పవారితేన అనతిరిత్తం పాతు’’న్తి? ‘‘నావుసో, కప్పతీ’’తి? ‘‘కప్పతి, భన్తే, జళోగిం పాతు’’న్తి? ‘‘కా సా, ఆవుసో, జళోగీ’’తి? ‘‘కప్పతి, భన్తే, యా సా సురా ఆసుతా, అసమ్పత్తా మజ్జభావం, సా పాతు’’న్తి? ‘‘నావుసో, కప్పతీ’’తి. ‘‘కప్పతి, భన్తే, అదసకం నిసీదన’’న్తి? ‘‘నావుసో, కప్పతీ’’తి. ‘‘కప్పతి, భన్తే, జాతరూపరజత’’న్తి? ‘‘నావుసో, కప్పతీ’’తి. ‘‘ఇమే, భన్తే, వేసాలికా వజ్జిపుత్తకా భిక్ఖూ వేసాలియం ఇమాని దస వత్థూని దీపేన్తి. హన్ద మయం, భన్తే, ఇమం అధికరణం ఆదియిస్సామ. పురే అధమ్మో దిప్పతి, ధమ్మో పటిబాహియ్యతి; అవినయో దిప్పతి, వినయో పటిబాహియ్యతి; పురే అధమ్మవాదినో బలవన్తో హోన్తి, ధమ్మవాదినో దుబ్బలా హోన్తి; అవినయవాదినో బలవన్తో హోన్తి, వినయవాదినో దుబ్బలా హోన్తీ’’తి. ‘‘ఏవమావుసో’’తి ఖో ఆయస్మా రేవతో ఆయస్మతో యసస్స కాకణ్డకపుత్తస్స పచ్చస్సోసి.
పఠమభాణవారో నిట్ఠితో.
౨. దుతియభాణవారో
౪౫౩. అస్సోసుం ఖో వేసాలికా వజ్జిపుత్తకా భిక్ఖూ – ‘‘యసో కిర కాకణ్డకపుత్తో ఇదం అధికరణం ఆదియితుకామో పక్ఖం పరియేసతి, లభతి చ కిర పక్ఖ’’న్తి. అథ ఖో వేసాలికానం వజ్జిపుత్తకానం భిక్ఖూనం ఏతదహోసి – ‘‘ఇదం ఖో అధికరణం కక్ఖళఞ్చ వాళఞ్చ. కం ను ఖో మయం పక్ఖం లభేయ్యామ, యేన మయం ఇమస్మిం అధికరణే బలవన్తతరా అస్సామా’’తి.
అథ ఖో వేసాలికానం వజ్జిపుత్తకానం భిక్ఖూనం ఏతదహోసి – ‘‘అయం ఖో ఆయస్మా రేవతో బహుస్సుతో ఆగతాగమో ధమ్మధరో వినయధరో మాతికాధరో పణ్డితో వియత్తో మేధావీ లజ్జీ కుక్కుచ్చకో సిక్ఖాకామో. సచే మయం ఆయస్మన్తం రేవతం పక్ఖం లభేయ్యామ, ఏవం మయం ఇమస్మిం అధికరణే బలవన్తతరా అస్సామా’’తి.
అథ ఖో వేసాలికా వజ్జిపుత్తకా భిక్ఖూ పహూతం సామణకం పరిక్ఖారం పటియాదేసుం – పత్తమ్పి, చీవరమ్పి, నిసీదనమ్పి, సూచిఘరమ్పి, కాయబన్ధనమ్పి, పరిస్సావనమ్పి, ధమ్మకరణమ్పి. అథ ఖో వేసాలికా వజ్జిపుత్తకా భిక్ఖూ తం సామణకం పరిక్ఖారం ఆదాయ నావాయ సహజాతిం ఉజ్జవింసు; నావాయ పచ్చోరోహిత్వా అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే భత్తవిస్సగ్గం కరోన్తి. అథ ఖో ఆయస్మతో సాళ్హస్స రహోగతస్స పటిసల్లీనస్స ఏవం చేతసో పరివితక్కో ఉదపాది – ‘‘కే ను ఖో ధమ్మవాదినో – పాచీనకా వా భిక్ఖూ, పావేయ్యకా వా’’తి? అథ ఖో ఆయస్మతో సాళ్హస్స, ధమ్మఞ్చ వినయఞ్చ చేతసా పచ్చవేక్ఖన్తస్స, ఏతదహోసి – ‘‘అధమ్మవాదినో పాచీనకా భిక్ఖూ, ధమ్మవాదినో పావేయ్యకా [పాఠేయ్యకా (స్యా.)] భిక్ఖూ’’తి.
అథ ఖో అఞ్ఞతరా సుద్ధావాసకాయికా దేవతా ఆయస్మతో సాళ్హస్స చేతసా చేతోపరివితక్కమఞ్ఞాయ – సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో సమిఞ్జితం వా బాహం పసారేయ్య, పసారితం వా బాహం సమ్మిఞ్జేయ్య, ఏవమేవ సుద్ధావాసేసు దేవేసు అన్తరహితా – ఆయస్మతో సాళ్హస్స సమ్ముఖే పాతురహోసి. అథ ఖో సా దేవతా ఆయస్మన్తం సాళ్హం ఏతదవోచ – ‘‘సాధు, భన్తే సాళ్హ, అధమ్మవాదీ పాచీనకా భిక్ఖూ, ధమ్మవాదీ పావేయ్యకా భిక్ఖూ. తేన హి, భన్తే సాళ్హ, యథాధమ్మో తథా తిట్ఠాహీ’’తి. ‘‘పుబ్బేపి చాహం, దేవతే, ఏతరహి చ యథాధమ్మో తథా ఠితో; అపి చాహం న తావ దిట్ఠిం ఆవి కరోమి, అప్పేవ నామ మం ఇమస్మిం అధికరణే సమ్మన్నేయ్యా’’తి.
౪౫౪. అథ ఖో వేసాలికా వజ్జిపుత్తకా భిక్ఖూ తం సామణకం పరిక్ఖారం ఆదాయ యేనాయస్మా రేవతో తేనుపసఙ్కమింసు, ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం రేవతం ఏతదవోచుం – ‘‘పటిగ్గణ్హాతు, భన్తే, థేరో సామణకం పరిక్ఖారం – పత్తమ్పి, చీవరమ్పి, నిసీదనమ్పి, సూచిఘరమ్పి, కాయబన్ధనమ్పి, పరిస్సావనమ్పి, ధమ్మకరణమ్పీ’’తి. ‘‘అలం, ఆవుసో, పరిపుణ్ణం మే పత్తచీవర’’న్తి న ఇచ్ఛి పటిగ్గహేతుం.
తేన ఖో పన సమయేన ఉత్తరో నామ భిక్ఖు వీసతివస్సో ఆయస్మతో రేవతస్స ఉపట్ఠాకో హోతి. అథ ఖో వేసాలికా వజ్జిపుత్తకా భిక్ఖూ యేనాయస్మా ఉత్తరో తేనుపసఙ్కమింసు, ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం ఉత్తరం ఏతదవోచుం – ‘‘పటిగ్గణ్హాతు ఆయస్మా ఉత్తరో సామణకం పరిక్ఖారం – పత్తమ్పి, చీవరమ్పి, నిసీదనమ్పి, సూచిఘరమ్పి, కాయబన్ధనమ్పి, పరిస్సావనమ్పి, ధమ్మకరణమ్పీ’’తి. ‘‘అలం, ఆవుసో, పరిపుణ్ణం మే పత్తచీవర’’న్తి న ఇచ్ఛి పటిగ్గహేతుం. ‘‘మనుస్సా ఖో, ఆవుసో ఉత్తర, భగవతో సామణకం పరిక్ఖారం ఉపనామేన్తి. సచే భగవా పటిగ్గణ్హాతి, తేనేవ తే అత్తమనా హోన్తి. నో చే భగవా పటిగ్గణ్హాతి, ఆయస్మతో [ఆయస్మతో చ (స్యా.)] ఆనన్దస్స ఉపనామేన్తి – పటిగ్గణ్హాతు, భన్తే, థేరో సామణకం పరిక్ఖారం. యథా భగవతా పటిగ్గహితో, ఏవమేవ సో భవిస్సతీతి. పటిగ్గణ్హాతు ఆయస్మా ఉత్తరో సామణకం పరిక్ఖారం. యథా థేరేన పటిగ్గహితో, ఏవమేవ సో భవిస్సతీ’’తి. అథ ఖో ఆయస్మా ఉత్తరో వేసాలికేహి వజ్జిపుత్తేహి భిక్ఖూహి నిప్పీళియమానో ఏకం చీవరం అగ్గహేసి. ‘‘వదేయ్యాథ, ఆవుసో, యేన అత్థో’’తి. ‘‘ఏత్తకం ఆయస్మా ఉత్తరో థేరం వదేతు; ఏత్తకఞ్చ, భన్తే, థేరో సఙ్ఘమజ్ఝే వదేతు – ‘పురత్థిమేసు జనపదేసు బుద్ధా భగవన్తో ఉప్పజ్జన్తి. ధమ్మవాదీ పాచీనకా భిక్ఖూ, అధమ్మవాదీ పావేయ్యకా భిక్ఖూ’’’తి. ‘‘ఏవమావుసో’’తి ఖో ఆయస్మా ఉత్తరో వేసాలికానం వజ్జిపుత్తకానం భిక్ఖూనం పటిస్సుత్వా యేనాయస్మా రేవతో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం రేవతం ఏతదవోచ – ‘‘ఏత్తకం, భన్తే, థేరో సఙ్ఘమజ్ఝే వదేతు – ‘పురత్థిమేసు జనపదేసు బుద్ధా భగవన్తో ఉప్పజ్జన్తి. ధమ్మవాదీ పాచీనకా భిక్ఖూ, అధమ్మవాదీ పావేయ్యకా భిక్ఖూ’’’తి. ‘‘అధమ్మే మం త్వం, భిక్ఖు, నియోజేసీ’’తి థేరో ఆయస్మన్తం ఉత్తరం పణామేసి.
అథ ఖో వేసాలికా వజ్జిపుత్తకా భిక్ఖూ ఆయస్మన్తం ఉత్తరం ఏతదవోచుం – ‘‘కిం, ఆవుసో ఉత్తర, థేరో ఆహా’’తి? ‘‘పాపికం నో, ఆవుసో, కతం. ‘అధమ్మే మం త్వం, భిక్ఖు, నియోజేసీ’’’తి థేరో మం పణామేసీతి. ‘‘నను త్వం, ఆవుసో [ఆవుసో ఉత్తర (స్యా. కం.)], వుడ్ఢో వీసతివస్సోసీ’’తి? ‘‘ఆమావుసో, అపి చ మయం గరునిస్సయం గణ్హామా’’తి.
౪౫౫. అథ ఖో సఙ్ఘో తం అధికరణం వినిచ్ఛినితుకామో సన్నిపతి. అథ ఖో ఆయస్మా రేవతో సఙ్ఘం ఞాపేసి –
‘‘సుణాతు మే, ఆవుసో, సఙ్ఘో. సచే మయం ఇమం అధికరణం ఇధ వూపసమేస్సామ, సియాపి మూలాదాయకా [మూలదాయకా (సీ.)] భిక్ఖూ పునకమ్మాయ ఉక్కోటేయ్యుం. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, యత్థేవిమం అధికరణం సముప్పన్నం, సఙ్ఘో తత్థేవిమం అధికరణం వూపసమేయ్యా’’తి.
అథ ఖో థేరా భిక్ఖూ వేసాలిం అగమంసు – తం అధికరణం వినిచ్ఛినితుకామా.
తేన ఖో పన సమయేన సబ్బకామీ నామ పథబ్యా సఙ్ఘత్థేరో వీసవస్ససతికో ఉపసమ్పదాయ, ఆయస్మతో ఆనన్దస్స సద్ధివిహారికో, వేసాలియం పటివసతి. అథ ఖో ఆయస్మా రేవతో ఆయస్మన్తం సమ్భూతం సాణవాసిం ఏతదవోచ – ‘‘అహం, ఆవుసో, యస్మిం విహారే సబ్బకామీ థేరో విహరతి, తం విహారం ఉపగచ్ఛామి. సో త్వం కాలస్సేవ ఆయస్మన్తం సబ్బకామిం ఉపసఙ్కమిత్వా ఇమాని దస వత్థూని పుచ్ఛేయ్యాసీ’’తి.
‘‘ఏవం భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా సమ్భూతో సాణవాసీ ఆయస్మతో రేవతస్స పచ్చస్సోసి. అథ ఖో ఆయస్మా రేవతో, యస్మిం విహారే సబ్బకామీ థేరో విహరతి, తం విహారం ఉపగచ్ఛి. గబ్భే ఆయస్మతో సబ్బకామిస్స సేనాసనం పఞ్ఞత్తం హోతి, గబ్భప్పముఖే ఆయస్మతో రేవతస్స. అథ ఖో ఆయస్మా రేవతో – అయం థేరో మహల్లకో న నిపజ్జతీతి – న సేయ్యం కప్పేసి. ఆయస్మా సబ్బకామీ – అయం భిక్ఖు ఆగన్తుకో కిలన్తో న నిపజ్జతీతి – న సేయ్యం కప్పేసి. అథ ఖో ఆయస్మా సబ్బకామీ రత్తియా పచ్చూససమయం పచ్చుట్ఠాయ ఆయస్మన్తం రేవతం ఏతదవోచ – ‘‘కతమేన త్వం భూమి విహారేన ఏతరహి బహులం విహరసీ’’తి? ‘‘మేత్తావిహారేన ఖో అహం, భన్తే, ఏతరహి బహులం విహరామీ’’తి. ‘‘కుల్లకవిహారేన కిర త్వం భూమి ఏతరహి బహులం విహరసి. కుల్లకవిహారో ఏసో [హేసో (స్యా.)] భూమి యదిదం మేత్తా’’తి. ‘‘పుబ్బేపి మే, భన్తే, గిహిభూతస్స ఆచిణ్ణా మేత్తా. తేనాహం ఏతరహిపి మేత్తావిహారేన బహులం విహరామి, అపి చ ఖో మయా చిరప్పత్తం అరహత్త’’న్తి. ‘‘థేరో పన, భన్తే, కతమేన విహారేన ఏతరహి బహులం విహరతీ’’తి? ‘‘సుఞ్ఞతావిహారేన ఖో అహం భూమి ఏతరహి బహులం విహరామీ’’తి. ‘‘మహాపురిసవిహారేన కిర, భన్తే, థేరో ఏతరహి బహులం విహరతి. మహాపురిసవిహారో ఏసో, భన్తే, యదిదం సుఞ్ఞతా’’తి. ‘‘పుబ్బేపి మే భూమి గిహిభూతస్స ఆచిణ్ణా సుఞ్ఞతా. తేనాహం ఏతరహిపి సుఞ్ఞతావిహారేన బహులం విహరామి, అపి చ మయా చిరప్పత్తం అరహత్త’’న్తి. అయఞ్చరహి థేరానం భిక్ఖూనం అన్తరాకథా విప్పకతా, అథాయస్మా సమ్భూతో సాణవాసీ తస్మిం అనుప్పత్తో హోతి. అథ ఖో ఆయస్మా సమ్భూతో సాణవాసీ యేనాయస్మా సబ్బకామీ తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం సబ్బకామిం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా సమ్భూతో సాణవాసీ ఆయస్మన్తం సబ్బకామిం ఏతదవోచ – ‘‘ఇమే, భన్తే, వేసాలికా వజ్జిపుత్తకా భిక్ఖూ వేసాలియం దస వత్థూని దీపేన్తి – కప్పతి సిఙ్గిలోణకప్పో, కప్పతి ద్వఙ్గులకప్పో, కప్పతి గామన్తరకప్పో, కప్పతి ఆవాసకప్పో, కప్పతి అనుమతికప్పో, కప్పతి ఆచిణ్ణకప్పో, కప్పతి అమథితకప్పో, కప్పతి జళోగిం, పాతుం కప్పతి అదసకం నిసీదనం, కప్పతి జాతరూపరజతన్తి. థేరేన, భన్తే, ఉపజ్ఝాయస్స మూలే బహుధమ్మో చ వినయో చ పరియత్తో. థేరస్స భన్తే, ధమ్మఞ్చ వినయఞ్చ పచ్చవేక్ఖన్తస్స కథం హోతి? కే ను ఖో ధమ్మవాదినో – పాచీనకా వా భిక్ఖూ, పావేయ్యకా వా’’తి? ‘‘తయాపి ఖో, ఆవుసో, ఉపజ్ఝాయస్స మూలే బహు ధమ్మో చ వినయో చ పరియత్తో. తుయ్హం పన, ఆవుసో, ధమ్మఞ్చ వినయఞ్చ పచ్చవేక్ఖన్తస్స కథం హోతి? కే ను ఖో ధమ్మవాదినో – పాచీనకా వా భిక్ఖూ, పావేయ్యకా వా’’తి? ‘‘మయ్హం ఖో, భన్తే, ధమ్మఞ్చ వినయఞ్చ పచ్చవేక్ఖన్తస్స ఏవం హోతి – అధమ్మవాదీ పాచీనకా భిక్ఖూ, ధమ్మవాదీ పావేయ్యకా భిక్ఖూతి; అపి చాహం న తావ దిట్ఠిం ఆవి కరోమి, అప్పేవ నామ మం ఇమస్మిం అధికరణే సమ్మన్నేయ్యా’’తి. ‘‘మయ్హమ్పి ఖో, ఆవుసో, ధమ్మఞ్చ వినయఞ్చ పచ్చవేక్ఖన్తస్స ఏవం హోతి – అధమ్మవాదీ పాచీనకా భిక్ఖూ, ధమ్మవాదీ పావేయ్యకా భిక్ఖూతి; అపి చాహం న తావ దిట్ఠిం ఆవి కరోమి, అప్పేవ నామ మం ఇమస్మిం అధికరణే సమ్మన్నేయ్యా’’తి.
౪౫౬. అథ ఖో సఙ్ఘో తం అధికరణం వినిచ్ఛినితుకామో సన్నిపతి. తస్మిం ఖో పన అధికరణే వినిచ్ఛియమానే అనగ్గాని చేవ భస్సాని జాయన్తి, న చేకస్స భాసితస్స అత్థో విఞ్ఞాయతి. అథ ఖో ఆయస్మా రేవతో సఙ్ఘం ఞాపేసి –
‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. అమ్హాకం ఇమస్మిం అధికరణే వినిచ్ఛియమానే అనగ్గాని చేవ భస్సాని జాయన్తి, న చేకస్స భాసితస్స అత్థో విఞ్ఞాయతి. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఇమం అధికరణం ఉబ్బాహికాయ వూపసమేయ్యా’’తి. సఙ్ఘో చత్తారో పాచీనకే భిక్ఖూ, చత్తారో పావేయ్యకే భిక్ఖూ ఉచ్చిని. పాచీనకానం భిక్ఖూనం – ఆయస్మన్తఞ్చ సబ్బకామిం, ఆయస్మన్తఞ్చ సాళ్హం, ఆయస్మన్తఞ్చ ఖుజ్జసోభితం, ఆయస్మన్తఞ్చ వాసభగామికం; పావేయ్యకానం భిక్ఖూనం – ఆయస్మన్తఞ్చ రేవతం, ఆయస్మన్తఞ్చ సమ్భూతం సాణవాసిం, ఆయస్మన్తఞ్చ యసం కాకణ్డకపుత్తం, ఆయస్మన్తఞ్చ సుమనన్తి. అథ ఖో ఆయస్మా రేవతో సఙ్ఘం ఞాపేసి –
‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. అమ్హాకం ఇమస్మిం అధికరణే వినిచ్ఛియమానే అనగ్గాని చేవ భస్సాని జాయన్తి, న చేకస్స భాసితస్స అత్థో విఞ్ఞాయతి. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో చత్తారో పాచీనకే భిక్ఖూ, చత్తారో పావేయ్యకే భిక్ఖూ సమ్మన్నేయ్య ఉబ్బాహికాయ ఇమం అధికరణం వూపసమేతుం. ఏసా ఞత్తి.
‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. అమ్హాకం ఇమస్మిం అధికరణే వినిచ్ఛియమానే అనగ్గాని చేవ భస్సాని జాయన్తి, న చేకస్స భాసితస్స అత్థో విఞ్ఞాయతి. సఙ్ఘో చత్తారో పాచీనకే భిక్ఖూ, చత్తారో పావేయ్యకే భిక్ఖూ సమ్మన్నతి ఉబ్బాహికాయ ఇమం అధికరణం వూపసమేతుం. యస్సాయస్మతో ఖమతి చతున్నం పాచీనకానం భిక్ఖూనం, చతున్నం పావేయ్యకానం భిక్ఖూనం సమ్ముతి, ఉబ్బాహికాయ ఇమం అధికరణం వూపసమేతుం, సో తుణ్హస్స; యస్స నక్ఖమతి, సో భాసేయ్య.
‘‘సమ్మతా సఙ్ఘేన చత్తారో పాచీనకా భిక్ఖూ, చత్తారో పావేయ్యకా భిక్ఖూ, ఉబ్బాహికాయ ఇమం అధికరణం వూపసమేతుం. ఖమతి సఙ్ఘస్స, తస్మా తుణ్హీ, ఏవమేతం ధారయామీ’’తి.
తేన ఖో పన సమయేన అజితో నామ భిక్ఖు దసవస్సో సఙ్ఘస్స పాతిమోక్ఖుద్దేసకో హోతి. అథ ఖో సఙ్ఘో ఆయస్మన్తమ్పి అజితం సమ్మన్నతి – థేరానం భిక్ఖూనం ఆసనపఞ్ఞాపకం. అథ ఖో థేరానం భిక్ఖూనం ఏతదహోసి – ‘‘కత్థ ను ఖో మయం ఇమం అధికరణం వూపసమేయ్యామా’’తి? అథ ఖో థేరానం భిక్ఖూనం ఏతదహోసి – ‘‘అయం ఖో వాలికారామో రమణీయో అప్పసద్దో అప్పనిగ్ఘోసో. యంనూన మయం వాలికారామే ఇమం అధికరణం వూపసమేయ్యామా’’తి.
౪౫౭. అథ ఖో థేరా భిక్ఖూ వాలికారామం అగమంసు – తం అధికరణం వినిచ్ఛినితుకామా. అథ ఖో ఆయస్మా రేవతో సఙ్ఘం ఞాపేసి –
‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, అహం ఆయస్మన్తం సబ్బకామిం వినయం పుచ్ఛేయ్య’’న్తి.
ఆయస్మా సబ్బకామీ సఙ్ఘం ఞాపేసి –
‘‘సుణాతు మే, ఆవుసో, సఙ్ఘో. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, అహం రేవతేన వినయం పుట్ఠో విస్సజ్జేయ్య’’న్తి.
అథ ఖో ఆయస్మా రేవతో ఆయస్మన్తం సబ్బకామిం ఏతదవోచ – ‘‘కప్పతి, భన్తే, సిఙ్గిలోణకప్పో’’తి? ‘‘కో సో, ఆవుసో, సిఙ్గిలోణకప్పో’’తి? ‘‘కప్పతి, భన్తే, సిఙ్గినా లోణం పరిహరితుం – యత్థ అలోణకం భవిస్సతి తత్థ పరిభుఞ్జిస్సామా’’తి? ‘‘నావుసో, కప్పతీ’’తి. [పాచి. ౨౫౪ ఆదయో] ‘‘కత్థ పటిక్ఖిత్త’’న్తి? ‘‘సావత్థియం, సుత్తవిభఙ్గే’’తి. ‘‘కిం ఆపజ్జతీ’’తి? ‘‘సన్నిధికారకభోజనే పాచిత్తియ’’న్తి.
‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. ఇదం పఠమం వత్థు సఙ్ఘేన వినిచ్ఛితం. ఇతిపిదం వత్థు ఉద్ధమ్మం, ఉబ్బినయం, అపగతసత్థుసాసనం. ఇదం పఠమం సలాకం నిక్ఖిపామి’’.
‘‘కప్పతి, భన్తే, ద్వఙ్గులకప్పో’’తి? ‘‘కో సో, ఆవుసో, ద్వఙ్గులకప్పో’’తి? ‘‘కప్పతి, భన్తే, ద్వఙ్గులాయ ఛాయాయ వీతివత్తాయ వికాలే భోజనం భుఞ్జితు’’న్తి? ‘‘నావుసో, కప్పతీ’’తి [పాచి. ౨౪౫]. ‘‘కత్థ పటిక్ఖిత్త’’న్తి? ‘‘రాజగహే, సుత్తవిభఙ్గే’’తి. ‘‘కిం ఆపజ్జతీ’’తి? వికాలభోజనే పాచిత్తియ’’న్తి.
‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. ఇదం దుతియం వత్థు సఙ్ఘేన వినిచ్ఛితం. ఇతిపిదం వత్థు ఉద్ధమ్మం, ఉబ్బినయం, అపగతసత్థుసాసనం. ఇదం దుతియం సలాకం నిక్ఖిపామి’’.
‘‘కప్పతి, భన్తే, గామన్తరకప్పో’’తి? ‘‘కో సో, ఆవుసో, గామన్తరకప్పో’’తి? ‘‘కప్పతి, భన్తే – ఇదాని గామన్తరం గమిస్సామీతి – భుత్తావినా పవారితేన అనతిరిత్తం భోజనం భుఞ్జితు’’న్తి? ‘‘నావుసో, కప్పతీ’’తి [పాచి. ౨౩౪]. ‘‘కత్థ పటిక్ఖిత్త’’న్తి? ‘‘సావత్థియం, సుత్తవిభఙ్గే’’తి. ‘‘కిం ఆపజ్జతీ’’తి? ‘‘అనతిరిత్తభోజనే పాచిత్తియ’’న్తి.
‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. ఇదం తతియం వత్థు సఙ్ఘేన వినిచ్ఛితం. ఇతిపిదం వత్థు ఉద్ధమ్మం, ఉబ్బినయం, అపగతసత్థుసాసనం. ఇదం తతియం సలాకం నిక్ఖిపామి’’.
‘‘కప్పతి, భన్తే, ఆవాసకప్పో’’తి? ‘‘కో సో, ఆవుసో, ఆవాసకప్పో’’తి? ‘‘కప్పతి భన్తే, సమ్బహులా ఆవాసా సమానసీమా నానుపోసథం కాతు’’న్తి. ‘‘నావుసో, కప్పతీ’’తి [మహావ. ౧౪౧ ఆదయో]. ‘‘కత్థ పటిక్ఖిత్త’’న్తి? ‘‘రాజగహే, ఉపోసథసంయుత్తే’’తి. ‘‘కిం ఆపజ్జతీ’’తి? ‘‘వినయాతిసారే దుక్కట’’న్తి.
‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. ఇదం చతుత్థం వత్థు సఙ్ఘేన వినిచ్ఛితం. ఇతిపిదం వత్థు ఉద్ధమ్మం, ఉబ్బినయం, అపగతసత్థుసాసనం. ఇదం చతుత్థం సలాకం నిక్ఖిపామి’’.
‘‘కప్పతి, భన్తే, అనుమతికప్పో’’తి? ‘‘కో సో, ఆవుసో, అనుమతికప్పో’’తి? ‘‘కప్పతి, భన్తే, వగ్గేన సఙ్ఘేన కమ్మం కాతుం – ఆగతే భిక్ఖూ అనుమానేస్సామా’’తి? ‘‘నావుసో, కప్పతీ’’తి [మహావ. ౩౮౩ ఆదయో]. ‘‘కత్థ పటిక్ఖిత్త’’న్తి? ‘‘చమ్పేయ్యకే, వినయవత్థుస్మి’’న్తి. ‘‘కిం ఆపజ్జతీ’’తి? ‘‘వినయాతిసారే దుక్కట’’న్తి.
‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. ఇదం పఞ్చమం వత్థు సఙ్ఘేన వినిచ్ఛితం. ఇతిపిదం వత్థు ఉద్ధమ్మం, ఉబ్బినయం, అపగతసత్థుసాసనం. ఇదం పఞ్చమం సలాకం నిక్ఖిపామి’’.
‘‘కప్పతి, భన్తే, ఆచిణ్ణకప్పో’’తి? ‘‘కో సో, ఆవుసో, ఆచిణ్ణకప్పో’’తి? ‘‘కప్పతి, భన్తే – ఇదం మే ఉపజ్ఝాయేన అజ్ఝాచిణ్ణం, ఇదం మే ఆచరియేన అజ్ఝాచిణ్ణం – తం అజ్ఝాచరితు’’న్తి? ‘‘ఆచిణ్ణకప్పో ఖో, ఆవుసో, ఏకచ్చో కప్పతి, ఏకచ్చో న కప్పతీ’’తి.
‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. ఇదం ఛట్ఠం వత్థు సఙ్ఘేన వినిచ్ఛితం. ఇతిపిదం వత్థు ఉద్ధమ్మం, ఉబ్బినయం, అపగతసత్థుసాసనం. ఇదం ఛట్ఠం సలాకం నిక్ఖిపామి’’.
‘‘కప్పతి, భన్తే, అమథితకప్పో’’తి? ‘‘కో సో, ఆవుసో, అమథితకప్పో’’తి? ‘‘కప్పతి, భన్తే, యం తం ఖీరం ఖీరభావం విజహితం, అసమ్పత్తం దధిభావం, తం భుత్తావినా పవారితేన అనతిరిత్తం పాతు’’న్తి? ‘‘నావుసో, కప్పతీ’’తి [పాచి. ౨౩౪]. ‘‘కత్థ పటిక్ఖిత్త’’న్తి? ‘‘సావత్థియం, సుత్తవిభఙ్గే’’తి. ‘‘కిం ఆపజ్జతీ’’తి? ‘‘అనతిరిత్తభోజనే పాచిత్తియ’’న్తి.
‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. ఇదం సత్తమం వత్థు సఙ్ఘేన వినిచ్ఛితం. ఇతిపిదం వత్థు ఉద్ధమ్మం, ఉబ్బినయం, అపగతసత్థుసాసనం. ఇదం సత్తమం సలాకం నిక్ఖిపామి’’.
‘‘కప్పతి, భన్తే, జళోగిం పాతు’’న్తి? ‘‘కా సా, ఆవుసో, జళోగీ’’తి? ‘‘కప్పతి, భన్తే, యా సా సురా ఆసుతా అసమ్పత్తా మజ్జభావం, సా పాతు’’న్తి? ‘‘నావుసో, కప్పతీ’’తి [పాచి. ౩౨౬]. ‘‘కత్థ పటిక్ఖిత్త’’న్తి? ‘‘కోసమ్బియం, సుత్తవిభఙ్గే’’తి. ‘‘కిం ఆపజ్జతీ’’తి. ‘‘సురామేరయపానే పాచిత్తియ’’న్తి.
‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. ఇదం అట్ఠమం వత్థు సఙ్ఘేన వినిచ్ఛితం. ఇతిపిదం వత్థు ఉద్ధమ్మం, ఉబ్బినయం, అపగతసత్థుసాసనం. ఇదం అట్ఠమం సలాకం నిక్ఖిపామి’’.
‘‘కప్పతి, భన్తే, అదసకం నిసీదన’’న్తి? ‘‘నావుసో, కప్పతీ’’తి [పాచి. ౫౩౧ ఆదయో]. ‘‘కత్థ పటిక్ఖిత్త’’న్తి? ‘‘సావత్థియం, సుత్తవిభఙ్గే’’తి. ‘‘కిం ఆపజ్జతీ’’తి? ‘‘ఛేదనకే పాచిత్తియ’’న్తి.
‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. ఇదం నవమం వత్థు సఙ్ఘేన వినిచ్ఛితం. ఇతిపిదం వత్థు ఉద్ధమ్మం, ఉబ్బినయం, అపగతసత్థుసాసనం. ఇదం నవమం సలాకం నిక్ఖిపామి’’.
‘‘కప్పతి, భన్తే, జాతరూపరజత’’న్తి? ‘‘నావుసో, కప్పతీ’’తి [పారా. ౫౮౦ ఆదయో]. ‘‘కత్థ పటిక్ఖిత్త’’న్తి. ‘‘రాజగహే, సుత్తవిభఙ్గే’’తి. ‘‘కిం ఆపజ్జతీ’’తి? ‘‘జాతరూపరజతపటిగ్గహణే పాచిత్తియ’’న్తి.
‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. ఇదం దసమం వత్థు సఙ్ఘేన వినిచ్ఛితం. ఇతిపిదం వత్థు ఉద్ధమ్మం, ఉబ్బినయం, అపగతసత్థుసాసనం. ఇదం దసమం సలాకం నిక్ఖిపామి.
‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. ఇమాని దస వత్థూని సఙ్ఘేన వినిచ్ఛితాని. ఇతిపిమాని దసవత్థూని ఉద్ధమ్మాని, ఉబ్బినయాని, అపగతసత్థుసాసనానీ’’తి.
౪౫౮. ‘‘నిహతమేతం, ఆవుసో, అధికరణం, సన్తం వూపసన్తం సువూపసన్తం. అపి చ మం త్వం, ఆవుసో, సఙ్ఘమజ్ఝేపి ఇమాని దస వత్థూని పుచ్ఛేయ్యాసి – తేసం భిక్ఖూనం సఞ్ఞత్తియా’’తి. అథ ఖో ఆయస్మా రేవతో ఆయస్మన్తం సబ్బకామిం సఙ్ఘమజ్ఝేపి ఇమాని దస వత్థూని పుచ్ఛి. పుట్ఠో పుట్ఠో ఆయస్మా సబ్బకామీ విస్సజ్జేసి. ఇమాయ ఖో పన వినయసఙ్గీతియా సత్త భిక్ఖుసతాని అనూనాని అనధికాని అహేసుం, తస్మాయం వినయసఙ్గీతి ‘‘సత్తసతికా’’తి వుచ్చతీతి.
దుతియభాణవారో నిట్ఠితో.
సత్తసతికక్ఖన్ధకో ద్వాదసమో.
ఇమమ్హి ఖన్ధకే వత్థూ పఞ్చవీసతి.
తస్సుద్దానం –
దస వత్థూని పూరేత్వా, కమ్మం దూతేన పావిసి;
చత్తారో పున రూపఞ్చ, కోసమ్బి చ పావేయ్యకో.
మగ్గో సోరేయ్యం సఙ్కస్సం, కణ్ణకుజ్జం ఉదుమ్బరం;
సహజాతి చ మజ్ఝేసి, అస్సోసి కం ను ఖో మయం.
పత్తనావాయ ఉజ్జవి, రహోసి ఉపనామయం [దూరతోపి ఉదపాది (క.)];
గరు [దారుణం (స్యా.)] సఙ్ఘో చ వేసాలిం, మేత్తా సఙ్ఘో ఉబ్బాహికాతి.
సత్తసతికక్ఖన్ధకో నిట్ఠితో.