౧. పఠమభాణవారో

మహాపజాపతిగోతమీవత్థు

౪౦౨. [అ. ని. ౮.౫౧ ఇదం వత్థు ఆగతం] తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సక్కేసు విహరతి కపిలవత్థుస్మిం నిగ్రోధారామే. అథ ఖో మహాపజాపతి [మహాపజాపతీ (సీ. స్యా.)] గోతమీ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితా ఖో మహాపజాపతి గోతమీ భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సాధు, భన్తే, లభేయ్య మాతుగామో తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జ’’న్తి. ‘‘అలం, గోతమి, మా తే రుచ్చి మాతుగామస్స తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జా’’తి. దుతియమ్పి ఖో…పే… తతియమ్పి ఖో మహపజాపతి గోతమీ భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సాధు, భన్తే, లభేయ్య మాతుగామో తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జ’’న్తి. ‘‘అలం, గోతమి, మా తే రుచ్చి మాతుగామస్స తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జా’’తి. అథ ఖో మహాపజాపతి గోతమీ – న భగవా అనుజానాతి మాతుగామస్స తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జన్తి – దుక్ఖీ దుమ్మనా అస్సుముఖీ రుదమానా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి.

అథ ఖో భగవా కపిలవత్థుస్మిం యథాభిరన్తం విహరిత్వా యేన వేసాలీ తేన చారికం పక్కామి. అనుపుబ్బేన చారికం చరమానో యేన వేసాలీ తదవసరి. తత్ర సుదం భగవా వేసాలియం విహరతి మహావనే కూటాగారసాలాయం. అథ ఖో మహాపజాపతి గోతమీ కేసే ఛేదాపేత్వా కాసాయాని వత్థాని అచ్ఛాదేత్వా సమ్బహులాహి సాకియానీహి సద్ధిం యేన వేసాలీ తేన పక్కామి. అనుపుబ్బేన యేన వేసాలీ మహావనం కూటాగారసాలా తేనుపసఙ్కమి. అథ ఖో మహాపజాపతి గోతమీ సూనేహి పాదేహి రజోకిణ్ణేన గత్తేన దుక్ఖీ దుమ్మనా అస్సుముఖీ రుదమానా బహిద్వారకోట్ఠకే అట్ఠాసి. అద్దసా ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో మహాపజాపతిం గోతమిం సూనేహి పాదేహి రజోకిణ్ణేన గత్తేన దుక్ఖిం దుమ్మనం అస్సుముఖిం రుదమానం బహిద్వారకోట్ఠకే ఠితం. దిస్వాన మహాపజాపతిం గోతమిం ఏతదవోచ – ‘‘కిస్స త్వం, గోతమి, సూనేహి పాదేహి రజోకిణ్ణేన గత్తేన దుక్ఖీ దుమ్మనా అస్సుముఖీ రుదమానా బహిద్వారకోట్ఠకే ఠితా’’తి? ‘‘తథా హి పన, భన్తే ఆనన్ద, న భగవా అనుజానాతి మాతుగామస్స తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జ’’న్తి. ‘‘తేన హి త్వం, గోతమి, ముహుత్తం ఇధేవ తావ హోహి, యావాహం భగవన్తం యాచామి మాతుగామస్స తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జ’’న్తి.

అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఏసా, భన్తే, మహాపజాపతి గోతమీ సూనేహి పాదేహి రజోకిణ్ణేన గత్తేన దుక్ఖీ దుమ్మనా అస్సుముఖీ రుదమానా బహిద్వారకోట్ఠకే ఠితా – న భగవా అనుజానాతి మాతుగామస్స తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జన్తి. సాధు, భన్తే, లభేయ్య మాతుగామో తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జ’’న్తి. ‘‘అలం, ఆనన్ద, మా తే రుచ్చి మాతుగామస్స తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జా’’తి. దుతియమ్పి ఖో…పే… తతియమ్పి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సాధు, భన్తే, లభేయ్య మాతుగామో తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జ’’న్తి. ‘‘అలం, ఆనన్ద, మా తే రుచ్చి మాతుగామస్స తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జా’’తి.

అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో [అ. ని. ౮.౫౧ ‘‘అథ ఖో ఆయస్మతో ఆనన్దస్స ఏతదహోసీ’’తి ఆగతం] – ‘‘న భగవా అనుజానాతి మాతుగామస్స తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జం; యంనూనాహం అఞ్ఞేనపి పరియాయేన భగవన్తం యాచేయ్యం మాతుగామస్స తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జ’’న్తి. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘భబ్బో ను ఖో, భన్తే, మాతుగామో తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిత్వా సోతాపత్తిఫలం వా సకదాగామిఫలం [సకిదాగామిఫలం (స్యా.)] వా అనాగామిఫలం వా అరహత్తఫలం వా సచ్ఛికాతు’’న్తి? ‘‘భబ్బో, ఆనన్ద, మాతుగామో తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిత్వా సోతాపత్తిఫలమ్పి సకదాగామిఫలమ్పి అనాగామిఫలమ్పి అరహత్తఫలమ్పి సచ్ఛికాతు’’న్తి. ‘‘సచే, భన్తే, భబ్బో మాతుగామో తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిత్వా సోతాపత్తిఫలమ్పి సకదాగామిఫలమ్పి అనాగామిఫలమ్పి అరహత్తఫలమ్పి సచ్ఛికాతుం; బహూపకారా, భన్తే, మహాపజాపతి గోతమీ భగవతో మాతుచ్ఛా ఆపాదికా, పోసికా, ఖీరస్స దాయికా, భగవన్తం జనేత్తియా కాలఙ్కతాయ థఞ్ఞం పాయేసి; సాధు, భన్తే, లభేయ్య మాతుగామో తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జ’’న్తి.

అట్ఠగరుధమ్మా

౪౦౩. ‘‘సచే, ఆనన్ద, మహాపజాపతీ గోతమీ అట్ఠ గరుధమ్మే పటిగ్గణ్హాతి, సావస్సా. హోతు ఉపసమ్పదా.

[పాచి. ౧౪౯] ‘‘వస్ససతూపసమ్పన్నాయ భిక్ఖునియా తదహుపసమ్పన్నస్స భిక్ఖునో అభివాదనం పచ్చుట్ఠానం అఞ్జలికమ్మం సామీచికమ్మం కాతబ్బం. అయమ్పి ధమ్మో సక్కత్వా గరుకత్వా [గరుంకత్వా (క.)] మానేత్వా పూజేత్వా యావజీవం అనతిక్కమనీయో.

‘‘న భిక్ఖునియా అభిక్ఖుకే ఆవాసే వస్సం వసితబ్బం. అయమ్పి ధమ్మో సక్కత్వా గరుకత్వా మానేత్వా పూజేత్వా యావజీవం అనతిక్కమనీయో.

‘‘అన్వద్ధమాసం భిక్ఖునియా భిక్ఖుసఙ్ఘతో ద్వే ధమ్మా పచ్చాసీసితబ్బా – ఉపోసథపుచ్ఛకఞ్చ, ఓవాదూపసఙ్కమనఞ్చ. అయమ్పి ధమ్మో సక్కత్వా గరుకత్వా మానేత్వా పూజేత్వా యావజీవం అనతిక్కమనీయో.

‘‘వస్సంవుట్ఠాయ భిక్ఖునియా ఉభతోసఙ్ఘే తీహి ఠానేహి పవారేతబ్బం – దిట్ఠేన వా, సుతేన వా, పరిసఙ్కాయ వా. అయమ్పి ధమ్మో సక్కత్వా గరుకత్వా మానేత్వా పూజేత్వా యావజీవం అనతిక్కమనీయో.

‘‘గరుధమ్మం అజ్ఝాపన్నాయ భిక్ఖునియా ఉభతోసఙ్ఘే పక్ఖమానత్తం చరితబ్బం. అయమ్పి ధమ్మో సక్కత్వా గరుకత్వా మానేత్వా పూజేత్వా యావజీవం అనతిక్కమనీయో.

‘‘ద్వే వస్సాని ఛసు ధమ్మేసు సిక్ఖితసిక్ఖాయ సిక్ఖమానాయ ఉభతోసఙ్ఘే ఉపసమ్పదా పరియేసితబ్బా. అయమ్పి ధమ్మో సక్కత్వా గరుకత్వా మానేత్వా పూజేత్వా యావజీవం అనతిక్కమనీయో.

‘‘న భిక్ఖునియా కేనచి పరియాయేన భిక్ఖు అక్కోసితబ్బో పరిభాసితబ్బో. అయమ్పి ధమ్మో సక్కత్వా గరుకత్వా మానేత్వా పూజేత్వా యావజీవం అనతిక్కమనీయో.

‘‘అజ్జతగ్గే ఓవటో భిక్ఖునీనం భిక్ఖూసు వచనపథో, అనోవటో భిక్ఖూనం భిక్ఖునీసు వచనపథో. అయమ్పి ధమ్మో సక్కత్వా గరుకత్వా మానేత్వా పూజేత్వా యావజీవం అనతిక్కమనీయో.

‘‘సచే, ఆనన్ద, మహాపజాపతి గోతమీ ఇమే అట్ఠ గరుధమ్మే పటిగ్గణ్హాతి, సావస్సా హోతు ఉపసమ్పదా’’తి.

అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవతో సన్తికే అట్ఠ గరుధమ్మే ఉగ్గహేత్వా యేన మహాపజాపతి గోతమీ తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా మహాపజాపతిం గోతమిం ఏతదవోచ – ‘‘సచే ఖో త్వం, గోతమి, అట్ఠ గరుధమ్మే పటిగ్గణ్హేయ్యాసి, సావ తే భవిస్సతి ఉపసమ్పదా.

‘‘వస్ససతూపసమ్పన్నాయ భిక్ఖునియా తదహుపసమ్పన్నస్స భిక్ఖునో అభివాదనం పచ్చుట్ఠానం అఞ్జలికమ్మం సామీచికమ్మం కాతబ్బం. అయమ్పి ధమ్మో సక్కత్వా గరుకత్వా మానేత్వా పూజేత్వా యావజీవం అనతిక్కమనీయో.

‘‘సచే ఖో త్వం, గోతమి, ఇమే అట్ఠ గరుధమ్మే పటిగ్గణ్హేయ్యాసి, సావ తే భవిస్సతి ఉపసమ్పదా’’తి.

‘‘సేయ్యథాపి, భన్తే ఆనన్ద, ఇత్థీ వా పురిసో వా దహరో, యువా, మణ్డనకజాతికో సీసంనహాతో ఉప్పలమాలం వా వస్సికమాలం వా అతిముత్తకమాలం [అధిమత్తకమాలం (స్యా.)] వా లభిత్వా ఉభోహి హత్థేహి పటిగ్గహేత్వా ఉత్తమఙ్గే సిరస్మిం పతిట్ఠాపేయ్య; ఏవమేవ ఖో అహం, భన్తే, ఆనన్ద ఇమే అట్ఠ గరుధమ్మే పటిగ్గణ్హామి యావజీవం అనతిక్కమనీయే’’తి.

అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘పటిగ్గహితా, భన్తే, మహాపజాపతియా గోతమియా అట్ఠ గరుధమ్మా, ఉపసమ్పన్నా భగవతో మాతుచ్ఛా’’తి.

‘‘సచే, ఆనన్ద, నాలభిస్స మాతుగామో తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జం, చిరట్ఠితికం, ఆనన్ద, బ్రహ్మచరియం అభవిస్స, వస్ససహస్సం సద్ధమ్మో తిట్ఠేయ్య. యతో చ ఖో, ఆనన్ద, మాతుగామో తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో, న దాని, ఆనన్ద, బ్రహ్మచరియం చిరట్ఠితికం భవిస్సతి. పఞ్చేవ దాని, ఆనన్ద, వస్ససతాని సద్ధమ్మో ఠస్సతి.

‘‘సేయ్యథాపి, ఆనన్ద, యాని కానిచి కులాని బహుత్థికాని [బహుఇత్థికాని (సీ. స్యా.)] అప్పపురిసకాని, తాని సుప్పధంసియాని హోన్తి చోరేహి కుమ్భథేనకేహి; ఏవమేవ ఖో, ఆనన్ద, యస్మిం ధమ్మవినయే లభతి మాతుగామో అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జం, న తం బ్రహ్మచరియం చిరట్ఠితికం హోతి.

‘‘సేయ్యథాపి, ఆనన్ద, సమ్పన్నే సాలిక్ఖేత్తే సేతట్టికా నామ రోగజాతి నిపతతి, ఏవం తం సాలిక్ఖేత్తం న చిరట్ఠితికం హోతి; ఏవమేవ ఖో, ఆనన్ద, యస్మిం ధమ్మవినయే లభతి మాతుగామో అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జం, న తం బ్రహ్మచరియం చిరట్ఠితికం హోతి.

‘‘సేయ్యథాపి, ఆనన్ద, సమ్పన్నే ఉచ్ఛుక్ఖేత్తే మఞ్జిట్ఠికా [మఞ్జేట్ఠికా (సీ. స్యా.)] నామ రోగజాతి నిపతతి, ఏవం తం ఉచ్ఛుక్ఖేత్తం న చిరట్ఠితికం హోతి; ఏవమేవ ఖో, ఆనన్ద, యస్మిం ధమ్మవినయే లభతి మాతుగామో అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జం, న తం బ్రహ్మచరియం చిరట్ఠితికం హోతి.

‘‘సేయ్యథాపి, ఆనన్ద, పురిసో మహతో తళాకస్స పటికచ్చేవ ఆళిం బన్ధేయ్య యావదేవ ఉదకస్స అనతిక్కమనాయ; ఏవమేవ ఖో, ఆనన్ద, మయా పటికచ్చేవ భిక్ఖునీనం అట్ఠ గరుధమ్మా పఞ్ఞత్తా యావజీవం అనతిక్కమనీయా’’తి.

భిక్ఖునీనం అట్ఠ గరుధమ్మా నిట్ఠితా.

భిక్ఖునీఉపసమ్పదానుజాననం

౪౦౪. అథ ఖో మహాపజాపతి గోతమీ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితా ఖో మహాపజాపతీ గోతమీ భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కథాహం, భన్తే, ఇమాసు సాకియానీసు పటిపజ్జామీ’’తి? అథ ఖో భగవా మహాపజాపతిం గోతమిం ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేసి సమాదపేసి సముత్తేజేసి సమ్పహంసేసి. అథ ఖో మహాపజాపతి గోతమీ భగవతా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సితా సమాదపితా సముత్తేజితా సమ్పహంసితా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, భిక్ఖూహి భిక్ఖునియో ఉపసమ్పాదేతు’’న్తి.

అథ ఖో తా భిక్ఖునియో మహాపజాపతిం గోతమిం ఏతదవోచుం – ‘‘అయ్యా అనుపసమ్పన్నా, మయఞ్చమ్హా ఉపసమ్పన్నా; ఏవఞ్హి భగవతా పఞ్ఞత్తం భిక్ఖూహి భిక్ఖునియో ఉపసమ్పాదేతబ్బా’’తి. అథ ఖో మహాపజాపతి గోతమీ యేనాయస్మా ఆనన్దో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితా ఖో మహాపజాపతి గోతమీ ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతదవోచ – ‘‘ఇమా మం, భన్తే ఆనన్ద, భిక్ఖునియో ఏవమాహంసు – ‘అయ్యా అనుపసమ్పన్నా, మయఞ్చమ్హా ఉపసమ్పన్నా; ఏవఞ్హి భగవతా పఞ్ఞత్తం భిక్ఖూహి భిక్ఖునియో ఉపసమ్పాదేతబ్బా’’’తి.

అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘మహాపజాపతి, భన్తే, గోతమీ ఏవమాహ – ‘ఇమా మం, భన్తే ఆనన్ద, భిక్ఖునియో ఏవమాహంసు – అయ్యా అనుపసమ్పన్నా, మయఞ్చమ్హా ఉపసమ్పన్నా; ఏవఞ్హి భగవతా పఞ్ఞత్తం భిక్ఖూహి భిక్ఖునియో ఉపసమ్పాదేతబ్బా’’’తి.

‘‘యదగ్గేన, ఆనన్ద, మహాపజాపతియా గోతమియా అట్ఠ గరుధమ్మా పటిగ్గహితా, తదేవ సా [తదేవస్సా (క.)] ఉపసమ్పన్నా’’తి.

౪౦౫. అథ ఖో మహాపజాపతి గోతమీ యేనాయస్మా ఆనన్దో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితా ఖో మహాపజాపతి గోతమీ ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతదవోచ – ‘‘ఏకాహం, భన్తే ఆనన్ద, భగవన్తం వరం యాచామి. సాధు, భన్తే, భగవా అనుజానేయ్య భిక్ఖూనఞ్చ భిక్ఖునీనఞ్చ యథావుడ్ఢం అభివాదనం పచ్చుట్ఠానం అఞ్జలికమ్మం సామీచికమ్మ’’న్తి.

అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘మహాపజాపతి, భన్తే, గోతమీ ఏవమాహ – ‘ఏకాహం, భన్తే ఆనన్ద, భగవన్తం వరం యాచామి. సాధు, భన్తే, భగవా అనుజానేయ్య భిక్ఖూనఞ్చ భిక్ఖునీనఞ్చ యథావుడ్ఢం అభివాదనం పచ్చుట్ఠానం అఞ్జలికమ్మం సామీచికమ్మ’’’న్తి.

‘‘అట్ఠానమేతం, ఆనన్ద, అనవకాసో, యం తథాగతో అనుజానేయ్య మాతుగామస్స అభివాదనం పచ్చుట్ఠానం అఞ్జలికమ్మం సామీచికమ్మం. ఇమేహి నామ, ఆనన్ద, అఞ్ఞతిత్థియా దురక్ఖాతధమ్మా మాతుగామస్స అభివాదనం పచ్చుట్ఠానం అఞ్జలికమ్మం సామీచికమ్మం న కరిస్సన్తి; కిమఙ్గం పన తథాగతో అనుజానిస్సతి మాతుగామస్స అభివాదనం పచ్చుట్ఠానం అఞ్జలికమ్మం సామీచికమ్మ’’న్తి?

అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘న, భిక్ఖవే, మాతుగామస్స అభివాదనం పచ్చుట్ఠానం అఞ్జలికమ్మం సామీచికమ్మం కాతబ్బం. యో కరేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి.

అథ ఖో మహాపజాపతి గోతమీ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితా ఖో మహాపజాపతి గోతమీ భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘యాని తాని, భన్తే, భిక్ఖునీనం సిక్ఖాపదాని భిక్ఖూహి సాధారణాని, కథం మయం, భన్తే, తేసు సిక్ఖాపదేసు పటిపజ్జామా’’తి? ‘‘యాని తాని, గోతమి, భిక్ఖునీనం సిక్ఖాపదాని భిక్ఖూహి సాధారణాని, యథా భిక్ఖూ సిక్ఖన్తి తథా తేసు సిక్ఖాపదేసు సిక్ఖథా’’తి. ‘‘యాని పన తాని, భన్తే, భిక్ఖునీనం సిక్ఖాపదాని భిక్ఖూహి అసాధారణాని, కథం మయం, భన్తే, తేసు సిక్ఖాపదేసు పటిపజ్జామా’’తి? ‘‘యాని తాని, గోతమి, భిక్ఖునీనం సిక్ఖాపదాని భిక్ఖూహి అసాధారణాని, యథాపఞ్ఞత్తేసు సిక్ఖాపదేసు సిక్ఖథా’’తి.

౪౦౬. [అ. ని. ౮.౫౩] అథ ఖో మహాపజాపతి గోతమీ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితా ఖో మహాపజాపతి గోతమీ భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సాధు మే, భన్తే, భగవా సంఖిత్తేన ధమ్మం దేసేతు, యమహం భగవతో ధమ్మం సుత్వా ఏకా వూపకట్ఠా అప్పమత్తా ఆతాపినీ పహితత్తా విహరేయ్య’’న్తి. ‘‘యే ఖో త్వం, గోతమి, ధమ్మే జానేయ్యాసి – ఇమే ధమ్మా సరాగాయ సంవత్తన్తి నో విరాగాయ, సఞ్ఞోగాయ సంవత్తన్తి నో విసఞ్ఞోగాయ, ఆచయాయ సంవత్తన్తి నో అపచయాయ, మహిచ్ఛతాయ సంవత్తన్తి నో అప్పిచ్ఛతాయ, అసన్తుట్ఠియా సంవత్తన్తి నో సన్తుట్ఠియా, సఙ్గణికాయ సంవత్తన్తి నో పవివేకాయ, కోసజ్జాయ సంవత్తన్తి నో వీరియారమ్భాయ, దుబ్భరతాయ సంవత్తన్తి నో సుభరతాయ; ఏకంసేన, గోతమి, ధారేయ్యాసి – నేసో ధమ్మో, నేసో వినయో, నేతం సత్థుసాసనన్తి. యే చ ఖో త్వం, గోతమి, ధమ్మే జానేయ్యాసి – ఇమే ధమ్మా విరాగాయ సంవత్తన్తి నో సరాగాయ, విసఞ్ఞోగాయ సంవత్తన్తి నో సఞ్ఞోగాయ, అపచయాయ సంవత్తన్తి నో ఆచయాయ, అప్పిచ్ఛతాయ సంవత్తన్తి నో మహిచ్ఛతాయ, సన్తుట్ఠియా సంవత్తన్తి నో అసన్తుట్ఠియా, పవివేకాయ సంవత్తన్తి నో సఙ్గణికాయ, వీరియారమ్భాయ సంవత్తన్తి నో కోసజ్జాయ, సుభరతాయ సంవత్తన్తి నో దుబ్భరతాయ; ఏకంసేన, గోతమి, ధారేయ్యాసి – ఏసో ధమ్మో, ఏసో వినయో, ఏతం సత్థుసాసన’’న్తి.

౪౦౭. తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖునీనం పాతిమోక్ఖం న ఉద్దిసీయతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, భిక్ఖునీనం పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసితు’’న్తి. అథ ఖో భిక్ఖూనం ఏతదహోసి – ‘‘కేన ను ఖో భిక్ఖునీనం పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసితబ్బ’’న్తి? భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, భిక్ఖూహి భిక్ఖునీనం పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసితు’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ భిక్ఖునుపస్సయం ఉపసఙ్కమిత్వా భిక్ఖునీనం పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసన్తి. మనుస్సా ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘జాయాయో ఇమా ఇమేసం, జారియో ఇమా ఇమేసం, ఇదాని ఇమే ఇమాహి సద్ధిం అభిరమిస్సన్తీ’’తి! భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘న, భిక్ఖవే, భిక్ఖూహి భిక్ఖునీనం పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసితబ్బం. యో ఉద్దిసేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుజానామి, భిక్ఖవే, భిక్ఖునీహి భిక్ఖునీనం పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసితు’’న్తి. భిక్ఖునియో న జానన్తి – ‘‘ఏవం పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసితబ్బ’’న్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, భిక్ఖూహి భిక్ఖునీనం ఆచిక్ఖితుం – ‘ఏవం పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసేయ్యాథా’’’తి.

౪౦౮. తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖునియో ఆపత్తిం న పటికరోన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘న, భిక్ఖవే, భిక్ఖునియా ఆపత్తి న పటికాతబ్బా. యా న పటికరేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి. భిక్ఖునియో న జానన్తి – ‘‘ఏవం ఆపత్తి పటికాతబ్బా’’తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, భిక్ఖూహి భిక్ఖునీనం ఆచిక్ఖితుం – ‘ఏవం ఆపత్తిం పటికరేయ్యాథా’’’తి. అథ ఖో భిక్ఖూనం ఏతదహోసి – ‘‘కేన ను ఖో భిక్ఖునీనం ఆపత్తి పటిగ్గహేతబ్బా’’తి? భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, భిక్ఖూహి భిక్ఖునీనం ఆపత్తిం పటిగ్గహేతు’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖునియో రథికాయపి బ్యూహేపి సిఙ్ఘాటకేపి భిక్ఖుం పస్సిత్వా పత్తం భూమియం నిక్ఖిపిత్వా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా ఉక్కుటికం నిసీదిత్వా అఞ్జలిం పగ్గహేత్వా ఆపత్తిం పటికరోన్తి. మనుస్సా ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘జాయాయో ఇమా ఇమేసం, జారియో ఇమా ఇమేసం, రత్తిం విమానేత్వా ఇదాని ఖమాపేన్తీ’’తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘న, భిక్ఖవే, భిక్ఖూహి భిక్ఖునీనం ఆపత్తి పటిగ్గహేతబ్బా. యో పటిగ్గణ్హేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుజానామి, భిక్ఖవే, భిక్ఖునీహి భిక్ఖునీనం ఆపత్తిం పటిగ్గహేతు’’న్తి. భిక్ఖునియో న జానన్తి – ‘‘ఏవం ఆపత్తి పటిగ్గహేతబ్బా’’తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, భిక్ఖూహి భిక్ఖునీనం ఆచిక్ఖితుం – ‘ఏవం ఆపత్తిం పటిగ్గణ్హేయ్యాథా’’’తి.

౪౦౯. తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖునీనం కమ్మం న కరియతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, భిక్ఖునీనం కమ్మం కాతు’’న్తి. అథ ఖో భిక్ఖూనం ఏతదహోసి – ‘‘కేన ను ఖో భిక్ఖునీనం కమ్మం కాతబ్బ’’న్తి? భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, భిక్ఖూహి భిక్ఖునీనం కమ్మం కాతు’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన కతకమ్మా భిక్ఖునియో రథికాయపి బ్యూహేపి సిఙ్ఘాటకేపి భిక్ఖుం పస్సిత్వా పత్తం భూమియం నిక్ఖిపిత్వా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా ఉక్కుటికం నిసీదిత్వా అఞ్జలిం పగ్గహేత్వా ఖమాపేన్తి ‘ఏవం నూన కాతబ్బ’న్తి మఞ్ఞమానా. మనుస్సా తథేవ ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘జాయాయో ఇమా ఇమేసం, జారియో ఇమా ఇమేసం, రత్తిం విమానేత్వా ఇదాని ఖమాపేన్తీ’’తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘న, భిక్ఖవే, భిక్ఖూహి భిక్ఖునీనం కమ్మం కాతబ్బం. యో కరేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుజానామి, భిక్ఖవే, భిక్ఖునీహి భిక్ఖునీనం కమ్మం కాతు’’న్తి. భిక్ఖునియో న జానన్తి – ‘‘ఏవం కమ్మం కాతబ్బ’’న్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, భిక్ఖూహి భిక్ఖునీనం ఆచిక్ఖితుం – ‘ఏవం కమ్మం కరేయ్యాథా’’’తి.

౪౧౦. తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖునియో సఙ్ఘమజ్ఝే భణ్డనజాతా కలహజాతా వివాదాపన్నా అఞ్ఞమఞ్ఞం ముఖసత్తీహి వితుదన్తా విహరన్తి. న సక్కోన్తి తం అధికరణం వూపసమేతుం. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, భిక్ఖూహి భిక్ఖునీనం అధికరణం వూపసమేతు’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ భిక్ఖునీనం అధికరణం వూపసమేన్తి. తస్మిం ఖో పన అధికరణే వినిచ్ఛియమానే దిస్సన్తి భిక్ఖునియో కమ్మప్పత్తాయోపి ఆపత్తిగామినియోపి. భిక్ఖునియో ఏవమాహంసు – ‘‘సాధు, భన్తే, అయ్యావ భిక్ఖునీనం కమ్మం కరోన్తు, అయ్యావ భిక్ఖునీనం ఆపత్తిం పటిగ్గణ్హన్తు; ఏవఞ్హి భగవతా పఞ్ఞత్తం భిక్ఖూహి భిక్ఖునీనం అధికరణం వూపసమేతబ్బ’’న్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, భిక్ఖూహి భిక్ఖునీనం కమ్మం ఆరోపేత్వా భిక్ఖునీనం నియ్యాదేతుం – భిక్ఖునీహి భిక్ఖునీనం కమ్మం కాతుం, భిక్ఖూహి భిక్ఖునీనం ఆపత్తిం ఆరోపేత్వా భిక్ఖునీనం నియ్యాదేతుం, భిక్ఖునీహి భిక్ఖునీనం ఆపత్తిం పటిగ్గహేతు’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన ఉప్పలవణ్ణాయ భిక్ఖునియా అన్తేవాసినీ భిక్ఖునీ సత్త వస్సాని భగవన్తం అనుబన్ధా హోతి వినయం పరియాపుణన్తీ. తస్సా ముట్ఠస్సతినియా గహితో గహితో ముస్సతి. అస్సోసి ఖో సా భిక్ఖునీ – ‘‘భగవా కిర సావత్థిం గన్తుకామో’’తి. అథ ఖో తస్సా భిక్ఖునియా ఏతదహోసి – ‘‘అహం ఖో సత్త వస్సాని భగవన్తం అనుబన్ధిం వినయం పరియాపుణన్తీ. తస్సా మే ముట్ఠస్సతినియా గహితో గహితో ముస్సతి. దుక్కరం ఖో పన మాతుగామేన యావజీవం సత్థారం అనుబన్ధితుం. కథం ను ఖో మయా పటిపజ్జితబ్బ’’న్తి? అథ ఖో సా భిక్ఖునీ భిక్ఖునీనం ఏతమత్థం ఆరోచేసి. భిక్ఖునియో భిక్ఖూనం ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. భిక్ఖూ భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, భిక్ఖూహి భిక్ఖునీనం వినయం వాచేతు’’న్తి.

పఠమభాణవారో నిట్ఠితో.