౨. విచయహారసమ్పాతవిభావనా

౫౩. యేన దేసనాహారసమ్పాతేన అస్సాదాదయో ఆచరియేన విభత్తా, అమ్హేహి చ ఞాతా, సో దేసనాహారసమ్పాతో పరిపుణ్ణో, ‘‘కతమో విచయహారసమ్పాతో’’తి పుచ్ఛితబ్బత్తా ‘‘తత్థ కతమో విచయో హారసమ్పాతో’’తిఆది వుత్తం. తత్థాతి తేసు దేసనాహారసమ్పాతాదీసు సోళససు హారసమ్పాతేసు కతమో సంవణ్ణనావిసేసో విచయహారసమ్పాతో నామాతి పుచ్ఛతి. ఇమేసు ధమ్మేసు అయం ధమ్మో యేన సంవణ్ణనావిసేసేన విచయితబ్బో, సో సంవణ్ణనావిసేసో విచయహారసమ్పాతో నామాతి నియమేత్వా విభజితుం ‘‘తత్థ తణ్హా’’తిఆది వుత్తం. అట్ఠకథాయం పన –

‘‘ఏవం దేసనాహారసమ్పాతం దస్సేత్వా ఇదాని విచయహారసమ్పాతం దస్సేన్తో యస్మా దేసనాహారపదత్థవిచయో విచయహారో, తస్మా దేసనాహారే విపల్లాసహేతుభావేన నిద్ధారితాయ తణ్హాయ కుసలాదివిభాగపవిచయముఖేన విచయహారసమ్పాతం దస్సేతుం ‘తత్థ తణ్హా దువిధా’తిఆది ఆరద్ధ’’న్తి (నేత్తి. అట్ఠ. ౫౩) –

వుత్తం. తత్థ తత్థాతి తస్మిం ‘‘అరక్ఖితేన చిత్తేనా’’తిఆదిసుత్తత్థే దేసనాహారసమ్పాతేన సంవణ్ణితే అకుసలధమ్మే ‘‘తణ్హా’’తి నిద్ధారితా సబ్బతణ్హా. కుసలాపీతి చతుభూమకే కుసలే ఉద్దిస్స పవత్తా తణ్హాపి. అకుసలాపీతి అకుసలధమ్మే ఉద్దిస్స పవత్తా తణ్హాపీతి దువిధా హోతీతి విచయితబ్బా. తేన వుత్తం టీకాయం – ‘‘కుసలధమ్మారమ్మణాతి కుసలధమ్మే ఉద్దిస్స పవత్తమత్తం సన్ధాయ వుత్తం, న తేసం ఆరమ్మణపచ్చయతం, ఇధ ‘కుసలా ధమ్మా’తి లోకుత్తరధమ్మానమ్పి అధిప్పేతత్తా’’తి.

‘‘కుసలా తణ్హా కింగామినీ, అకుసలా తణ్హా కిం గామినీ’’తి పుచ్ఛితబ్బత్తా ‘‘అకుసలా సంసారగామినీ’’తిఆది వుత్తం. అథ వా ‘‘కతమో కుసలాకుసలతణ్హానం విసేసో’’తి పుచ్ఛితబ్బత్తా ‘‘అకుసలా సంసారగామినీ’’తిఆది వుత్తం. ‘‘తణ్హా నామ సంసారగామినీ హోతు, కథం అపచయగామినీ’’తి వత్తబ్బత్తా ‘‘పహానతణ్హా’’తి వుత్తం, పహానస్స హేతుభూతా తణ్హా పహానతణ్హాతి అత్థో, పహాతబ్బతణ్హం ఆగమ్మ యం పహానం పవత్తేతబ్బం, తేన పవత్తేతబ్బేన పహానేన అపచయం గచ్ఛతీతి వుత్తం హోతి.

‘‘కిం పన తణ్హాయేవ కుసలాకుసలాతి దుబ్బిధా, ఉదాహు అఞ్ఞోపి కుసలాకుసలాతి దుబ్బిధో’’తి వత్తబ్బత్తా ‘‘మానోపీ’’తిఆది వుత్తం. ‘‘కతమో మానో కుసలో, కతమో మానో అకుసలో’’తి పుచ్ఛితబ్బత్తా ‘‘యం మానం నిస్సాయ మానం పజహతి, అయం మానో కుసలో. యో పన మానో దుక్ఖం నిబ్బత్తయతి, అయం మానో అకుసలో’’తి వుత్తం. తత్థ యం మానం…పే… కుసలోతి యం మానం నిస్సాయ ఉపనిస్సాయ పహానం పవత్తితం, తేన పహానేన సన్తానే ఉప్పజ్జనారహం మానం పజహతి, అయం ఉపనిస్సయపచ్చయభూతో మానో ఫలూపచారేన కుసలో. యో పన…పే… అకుసలోతి యో పన మానో పరహింసనాదివసేన పవత్తమానో హుత్వా అత్తనో చ పరస్స చ దుక్ఖం నిబ్బత్తయతి, అయం మానో అకుసలోతి విచయిత్వా వేదితబ్బో.

‘‘సంసారాపచయగామినీసు తాసు తణ్హాసు కతమా అపచయగామినీ తణ్హా కుసలా’’తి పుచ్ఛితబ్బత్తా ‘‘కుసలా’’తి వుత్తాయ తణ్హాయ సరూపం దస్సేతుం ‘‘తత్థ యం నేక్ఖమ్మసిత’’న్తిఆది వుత్తం. తత్థాతి తాసు సంసారాపచయగామినీసు తణ్హాభూతాసు కుసలాకుసలాసు. అయం తణ్హా కుసలాతి సమ్బన్ధో. ‘‘అరియా పుగ్గలా సన్తం ఆయతనం యం అరియఫలధమ్మం సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరన్తి, తం ఆయతనం అరియఫలధమ్మం అహం కుదాస్సు సచ్ఛికత్వా విహరిస్స’’న్తి పత్థయన్తస్స తస్స కులపుత్తస్స తస్మిం అరియఫలే పిహా ఉప్పజ్జతి, పిహాపచ్చయా యం దోమనస్సం ఉప్పజ్జతి, ఇదం దోమనస్సం ‘‘నేక్ఖమ్మసిత’’న్తి వుచ్చతి. అయం అరియఫలే పిహాసఙ్ఖాతా తణ్హా కుసలా అనవజ్జా అనవజ్జఅరియఫలధమ్మం ఉద్దిస్స పవత్తత్తాతి విచయితబ్బం.

‘‘కథం పవత్తా’’తి వత్తబ్బత్తా ‘‘రాగవిరాగా’’తిఆది వుత్తం. యా రాగవిరాగా చేతోవిముత్తి పత్తబ్బా. తదారమ్మణా తం చేతోవిముత్తిం ఆగమ్మ పవత్తా తణ్హా కుసలా అనవజ్జా, యా అవిజ్జావిరాగా పఞ్ఞావిముత్తి పత్తబ్బా, తదారమ్మణా తం పఞ్ఞావిముత్తిం ఆగమ్మ పవత్తా తణ్హా కుసలా అనవజ్జాతి విచయితబ్బా. తాయ పఞ్ఞావిముత్తియా వసేన భగవతా –

‘‘తస్మా రక్ఖితచిత్తస్స, సమ్మాసఙ్కప్పగోచరో;

సమ్మాదిట్ఠిపురేక్ఖారో, ఞత్వాన ఉదయబ్బయం;

థినమిద్ధాభిభూ భిక్ఖు, సబ్బా దుగ్గతియో జహే’’తి. (ఉదా. ౩౨; నేత్తి. ౩౧, ౬౫, ౭౮) –

గాథాయం ‘‘సబ్బా దుగ్గతియో జహే’’తి పదం వుత్తం, ‘‘తస్సా పఞ్ఞావిముత్తియా యో పవిచయో కాతబ్బో, కతమో సో పవిచయో’’తి పుచ్ఛితబ్బత్తా ‘‘తస్సా కో పవిచయో’’తిఆది వుత్తం. తస్సా పఞ్ఞావిముత్తియా కో పవిచయోతి చే పుచ్ఛేయ్య ‘‘అట్ఠ మగ్గఙ్గాని – సమ్మాదిట్ఠి సమ్మాసఙ్కప్పో సమ్మావాచా సమ్మాకమ్మన్తో సమ్మాఆజీవో సమ్మావాయామో సమ్మాసతి సమ్మాసమాధీ’’తి పవిచయో వేదితబ్బో. ‘‘సో పవిచయో కత్థ దట్ఠబ్బో’’తి పుచ్ఛితబ్బత్తా ‘‘సో కత్థా’’తిఆది వుత్తం. సో పఞ్ఞావిముత్తియా పవిచయో కత్థ కస్మిం ధమ్మే దట్ఠబ్బోతి పుచ్ఛతి. చతుత్థే ఝానే పారమితాయ ఉక్కంసగతాయ చతుత్థజ్ఝానభావనాయ సో పవిచయో దట్ఠబ్బో.

‘‘చతుత్థే ఝానే పారమితాయా’’తి వుత్తమత్థం వివరితుం ‘‘చతుత్థే హి ఝానే’’తిఆది వుత్తం. యో సో చతుత్థజ్ఝానలాభీ పుగ్గలో చతుత్థే ఝానే పరిసుద్ధం పరియోదాతం అనఙ్గణం విగతూపక్కిలేసం ముదు కమ్మనియం ఠితం ఆనేఞ్జప్పత్తం, ఇతి అట్ఠఙ్గసమన్నాగతం చిత్తం భావయతి, సో చతుత్థజ్ఝానలాభీ పుగ్గలో తత్థ చతుత్థే ఝానే అట్ఠవిధం విజ్జాచరణం అధిగచ్ఛతి. కతమం అట్ఠవిధం? ఛ అభిఞ్ఞా, ద్వే చ విసేసే వా అధిగచ్ఛతీతి యోజనా. ఇద్ధివిధాదయో పఞ్చ, లోకియాభిఞ్ఞా చేవ అరహత్తమగ్గపఞ్ఞా చాతి ఛ అభిఞ్ఞా. మనోమయిద్ధి చేవ విపస్సనాఞాణఞ్చాతి ద్వే చ విసేసా హోన్తి.

‘‘తం చతుత్థజ్ఝానచిత్తం కుతో పరిసుద్ధం…పే… కుతో ఆనేఞ్జప్పత్త’’న్తి పుచ్ఛితబ్బత్తా ‘‘తం చిత్తం యతో పరిసుద్ధ’’న్తిఆది వుత్తం. తం చిత్తం యతో ఉపేక్ఖాసతిపారిసుద్ధిభావతో పరిసుద్ధం, తతో ఉపేక్ఖాసతిపారిసుద్ధిభావతో పరియోదాతం హోతి. సుఖాదీనం పచ్చయఘాతేన యతో వీతరాగాదిఅనఙ్గణభావతో అనఙ్గణం, తతో వీతరాగాదిఅనఙ్గణభావతో విగతూపక్కిలేసం. యతో సుభావితభావతో ముదు, తతో సుభావితభావతో కమ్మనియం. యతో పరిసుద్ధాదీసు ఠితభావతో ఠితం, తతో పరిసుద్ధాదీసు ఠితభావతో ఆనేఞ్జప్పత్తం హోతీతిపి యోజనా యుత్తా అట్ఠకథాయం (నేత్తి. అట్ఠ. ౫౩) యుగళతో ఆగతత్తా. సద్ధావీరియసతిసమాధిపఞ్ఞాఓభాసేహి పరిగ్గహితభావతో ఆనేఞ్జప్పత్తం. సద్ధాయ హి పరిగ్గహితం చిత్తం పటిపక్ఖే అస్సద్ధియే న ఇఞ్జతి న చలతి, వీరియేన పరిగ్గహితం చిత్తం పటిపక్ఖే కోసజ్జే న ఇఞ్జతి, సతియా పరిగ్గహితం చిత్తం పటిపక్ఖే పమాదే న ఇఞ్జతి, సమాధినా పరిగ్గహితం చిత్తం పటిపక్ఖే ఉద్ధచ్చే న ఇఞ్జతి, పఞ్ఞాయ పరిగ్గహితం చిత్తం పటిపక్ఖాయ అవిజ్జాయ న ఇఞ్జతి, ఓభాసగతం చిత్తం కిలేసన్ధకారే న ఇఞ్జతి. ఇతి ఇమేహి ఛహి ధమ్మేహి పరిగ్గహితం చతుత్థజ్ఝానచిత్తం ఆనేఞ్జప్పత్తం హోతి. ఏవం అట్ఠఙ్గసమన్నాగతత్తా చతుత్థజ్ఝానచిత్తం ఛన్నం అభిఞ్ఞాఞాణానఞ్చ మనోమయిద్ధివిపస్సనాఞాణానఞ్చ అధిగమూపాయో హోతి, తస్మా సో పఞ్ఞావిముత్తిపరిచయో చతుత్థజ్ఝానే దట్ఠబ్బోయేవాతి సఙ్ఖేపత్థో. విత్థారతో పన అట్ఠకథాయం (నేత్తి. అట్ఠ. ౫౩) ‘‘తత్థ ఉపేక్ఖాసతిపారిసుద్ధిభావేనా’’తిఆదినా వా ‘‘అపరో నయో’’తిఆదినా వా వుత్తోయేవాతి అమ్హేహి న వుత్తో.

‘‘యేసం రాగాదిఅఙ్గణానం అభావేన అనఙ్గణం, యేసం అభిజ్ఝాదిఉపక్కిలేసానం అభావేన విగతూపక్కిలేసం, యాయ చిత్తస్స ఠితియా అభావేన ఠితం, ఇఞ్జనాయ అభావేన ఆనేఞ్జప్పత్తం, తే రాగాదిఅఙ్గణాదయో కతమాయ పక్ఖా’’తి పుచ్ఛితబ్బత్తా ‘‘తత్థ అఙ్గణా’’తిఆది వుత్తం. తత్థాతి తేసు రాగాదిఅఙ్గణాదీసు అఙ్గణా చ రాగాదిఅఙ్గణా చ ఉపక్కిలేసా అభిజ్ఝాదిఉపక్కిలేసా చ సన్తి, తదుభయం రాగాదిఅఙ్గణఅభిజ్ఝాదిఉపక్కిలేసద్వయం తణ్హాపక్ఖో రాగాదిఅఙ్గణానం తణ్హాసభావత్తా, అభిజ్ఝాదిఉపక్కిలేసానఞ్చ తణ్హాయ అనులోమత్తా. యా ఇఞ్జనా ఫన్దనా యా చ చిత్తస్స అట్ఠితి అనవట్ఠానం అత్థి, అయం ఇఞ్జనా అట్ఠితి దిట్ఠిపక్ఖో ఇఞ్జనాయ చ అట్ఠితియా చ మిచ్ఛాభినివేసహేతుభావతోతి పవిచయో కాతబ్బో.

‘‘కిం పన చతుత్థజ్ఝానచిత్తం అట్ఠఙ్గసమన్నాగతత్తాయేవ ఛన్నం అభిఞ్ఞాఞాణానఞ్చ మనోమయిద్ధివిపస్సనాఞాణానఞ్చ అధిగమూపాయో హోతీ’’తి పుచ్ఛితబ్బత్తా ‘‘చత్తారి ఇన్ద్రియానీ’’తి వుత్తం. ‘‘తస్స చతుత్థజ్ఝానలాభినో, దుక్ఖిన్ద్రియం దోమనస్సిన్ద్రియం సుఖిన్ద్రియం సోమనస్సిన్ద్రియం ఇతి చత్తారిన్ద్రియాని చతుత్థజ్ఝానే నిరుజ్ఝన్తి, తస్స చతుత్థజ్ఝానలాభినో ఉపేక్ఖిన్ద్రియం అవసిట్ఠం భవతి, తస్మాపి చతుత్థజ్ఝానచిత్తం వుత్తప్పకారానం అట్ఠన్నం ఞాణానం అధిగమూపాయో హోతి, సో చ అధిగమూపాయభావో చిణ్ణవసీభావస్సేవ భవేయ్య, కథం చతుత్థజ్ఝానమత్తలాభినో చిణ్ణవసీభావో సియా’’తి వత్తబ్బత్తా సో చతుత్థజ్ఝానలాభీ చతుత్థజ్ఝానేయేవ అట్ఠత్వా అరూపసమాపత్తియోపి ఏవం కత్వా నిబ్బత్తేతి భావేతి, తస్మా చిణ్ణవసీభావో హోతీతి దస్సేతుం ‘‘సో ఉపరిమం సమాపత్తి’’న్తిఆది వుత్తం. తస్సత్థో అట్ఠకథాయం (నేత్తి. అట్ఠ. ౫౩) విత్థారతో వుత్తో, తస్మా యోజనమత్తం కరిస్సామ.

సో రూపావచరచతుత్థజ్ఝానలాభీ యోగావచరో రూపావచరచతుత్థజ్ఝానసమాపత్తితో ఉపరిమం ఆకాసానఞ్చాయతనసమాపత్తిం సన్తతో సన్తతరతో మనసి కరోతి. యథావుత్తం ఉపరిమం సమాపత్తిం సన్తతో మనసి కరోతో తస్స చతుత్థజ్ఝానలాభినో యోగావచరస్స చతుత్థజ్ఝానే సఞ్ఞా సఞ్ఞాపధానా సమాపత్తి ఓళారికా వియ హుత్వా సణ్ఠహతి, పటిఘసఞ్ఞా చ ఉక్కణ్ఠా అనభిరతి హుత్వా సణ్ఠహతి, సో యథావుత్తేన విధినా మనసి కరోన్తో యోగావచరో సబ్బసో నిరవసేసతో రూపసఞ్ఞానం సమతిక్కమా పటిఘసఞ్ఞానం అత్థఙ్గమా నానత్తసఞ్ఞానం అమనసికారా ‘‘ఆకాసం అనన్త’’న్తి మనసి కత్వా పవత్తమానం ఆకాసానఞ్చాయతనసమాపత్తిం సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. రూపసఞ్ఞా రూపావచరసఞ్ఞా పఞ్చవిధఅభిఞ్ఞాభినీహారో హోతి. నానత్తసఞ్ఞా నానారమ్మణేసు వోకారో అకుసలో పవత్తతి. ఏవం రూపావచరజ్ఝానే ఆదీనవదస్సీ హుత్వా తా రూపసఞ్ఞానానత్తసఞ్ఞాయో ఆరమ్మణే సమతిక్కమతి, అస్స యోగావచరస్స పటిఘసఞ్ఞా చ అబ్భత్థం గచ్ఛతి. ఏవం ఇమినా వుత్తనయేన సమతిక్కమేన సమాహితస్స, సన్తవుత్తినా అరూపావచరసమాధినా సమాహితస్స యోగావచరస్స ఓభాసో రూపావచరజ్ఝానోభాసో అన్తరధాయతి. రూపానం కసిణరూపానం ఝానచక్ఖునా దస్సనఞ్చ అన్తరధాయతీతి యోజనా.

‘‘యేన సమాధినా సమాహితస్స, సమాహితస్స ఓభాసో చ రూపానం దస్సనఞ్చ అన్తరధాయతి, సో సమాధి కిత్తకేహి అఙ్గేహి సమన్నాగతో, కథం పచ్చవేక్ఖితబ్బో’’తి పుచ్ఛితబ్బత్తా ‘‘సో సమాధీ’’తిఆది వుత్తం. సో సమాధీతి యేన రూపారూపావచరసమాధినా సమాహితో, సో దువిధోపి సమాధి అనభిజ్ఝాబ్యాపాదవీరియారమ్భేహి తీహి ఉపకారకఙ్గేహి చ పస్సద్ధిసతీహి ద్వీహి పరిక్ఖారఙ్గేహి చ అవిక్ఖిత్తేన ఏకేన సభావఙ్గేన చ ఛహి అఙ్గేహి సమన్నాగతోతి పచ్చవేక్ఖితబ్బో పునప్పునం చిన్తేతబ్బో సల్లక్ఖేతబ్బో. ‘‘కథం కత్థ పచ్చవేక్ఖితబ్బో’’తి పుచ్ఛితబ్బత్తా ‘‘అనభిజ్ఝాసహగతం మే మానసం సబ్బలోకే’’తిఆది వుత్తం. ‘‘తేసు ఛసు అఙ్గేసు కిత్తకో సమథో, కిత్తకా విపస్సనా’’తి పుచ్ఛితబ్బత్తా ఏత్తకో సమథో, ఏత్తకా విపస్సనాతి విభజితుం ‘‘తత్థ యఞ్చా’’తిఆది వుత్తం.

౫౪. ‘‘పఞ్ఞావిముత్తీ’’తి వుత్తస్స అరహత్తఫలస్స సమాధిస్స సమథవిపస్సనాసఙ్ఖాతా పుబ్బభాగపటిపదా సమాధిముఖేన ఆచరియేన విభత్తా, ‘‘తాయ పటిపదాయ లభితబ్బో అరహత్తఫలసమాధి కిత్తకేన వేదితబ్బో’’తి పుచ్ఛితబ్బత్తా ‘‘సో సమాధి పఞ్చవిధేన వేదితబ్బో’’తి వుత్తం. యో అరహత్తఫలసమాధి సమథవిపస్సనాపటిపదాయ లభితబ్బో, సో అరహత్తఫలసమాధి పఞ్చవిధేన ఞాణదస్సనేన వేదితబ్బో.

‘‘కథం పఞ్చవిధఞాణదస్సనం పచ్చుపట్ఠితం భవతీ’’తి వత్తబ్బత్తా ‘‘అయం సమాధీ’’తిఆది వుత్తం. అయం అరహత్తఫలసమాధి అప్పితప్పితక్ఖణే ఫలసమాపత్తిసుఖత్తా పచ్చుప్పన్నసుఖో హోతి, ఇతి పచ్చవేక్ఖన్తస్స అస్స అరహతో పచ్చత్తమేవ ఞాణదస్సనం పచ్చుపట్ఠితం భవతి. అయం అరహత్తఫలసమాధి ఆయతిం సమాపజ్జితబ్బస్స అరహత్తఫలసమాధిస్స ఉపనిస్సయపచ్చయత్తా ఆయతిం సుఖవిపాకో హోతి, ఇతి పచ్చవేక్ఖన్తస్స…పే… భవతి. అయం అరహత్తఫలసమాధి కిలేసఅరీహి ఆరకత్తా అరియో, కామామిసవట్టామిసలోకామిసానం అభావతో నిరామిసో చ హోతి, ఇతి పచ్చవేక్ఖన్తస్స…పే… భవతి. అయం అరహత్తఫలసమాధి అకాపురిసేహి సమ్మాసమ్బుద్ధపచ్చేకబుద్ధసావకబుద్ధేహి సేవితబ్బత్తా అకాపురిససేవితో హోతి, ఇతి పచ్చవేక్ఖన్తస్స…పే… భవతి. అయం అరహత్తఫలసమాధి అఙ్గసన్తకిలేసదరథసన్తత్తా సన్తో చేవ దివసమ్పి సమాపజ్జన్తస్స అతిత్తికరణతో పణీతో చ పటిప్పస్సద్ధకిలేసేన అరహతా పుగ్గలేన లద్ధత్తా పటిప్పస్సద్ధిలద్ధో చ అరహత్తమగ్గసమాధిసఙ్ఖాతేన ఏకోదిభావేన అధిగతత్తా ఏకోదిభావాధిగతో చ ససఙ్ఖారేన సపయోగేన అధిగతత్తా, నీవరణాదిపచ్చనీకధమ్మే నిగ్గయ్హ అనధిగతత్తా, అఞ్ఞే కిలేసే వారేత్వా అనధిగతత్తా, అరహత్తమగ్గఫలభావేనేవ పవత్తత్తా నససఙ్ఖారనిగ్గయ్హవారితగతో హోతి, ఇతి పచ్చవేక్ఖన్తస్స అస్స అరహతో పచ్చత్తమేవ ఞాణదస్సనం పచ్చుపట్ఠితం భవతీతి పఞ్చవిధేన ఞాణదస్సనేన సో అరహత్తఫలసమాధి విచయిత్వా వేదితబ్బోతి.

‘‘పచ్చుప్పన్నసుఖాదీసు సమాధీసు కిత్తకో సమథో, కిత్తకా విపస్సనా’’తి పుచ్ఛితబ్బత్తా ‘‘తత్థ యో చ సమాధి పచ్చుప్పన్నసుఖో’’తిఆది వుత్తం. సమథో, విపస్సనాతి చ అరహత్తఫలసమథవిపస్సనావ అధిప్పేతా, న పుబ్బభాగసమథవిపస్సనాతి. అరహత్తఫలసమాధి పఞ్చవిధేన వేదితబ్బోతి ఆచరియేన వుత్తో, ‘‘తస్స అరహత్తఫలసమాధిస్స పుబ్బభాగపటిపదాయం వుత్తో సమాధి కిత్తకేన వేదితబ్బో’’తి పుచ్ఛితబ్బత్తా ‘‘సో సమాధి పఞ్చవిధేన వేదితబ్బో’’తి వుత్తం. యో రూపావచరచతుత్థజ్ఝానసమాధి పుబ్బభాగపటిపదాయం వుత్తో, సో రూపావచరచతుత్థజ్ఝానసమాధి పఞ్చవిధేన పకారేన వేదితబ్బో. ‘‘కతమేనా’’తి పుచ్ఛితబ్బత్తా ‘‘పీతిఫరణతా’’తిఆది వుత్తం. పఠమదుతియజ్ఝానేసు పఞ్ఞా పీతిఫరణతా హోతి. పఠమదుతియతతియజ్ఝానేసు పఞ్ఞా సుఖఫరణతా హోతి. చతుత్థజ్ఝానే చేతోపరియపఞ్ఞా చేతోఫరణతా హోతి. దిబ్బచక్ఖుపఞ్ఞా ఆలోకఫరణతా హోతి. ఝానం పచ్చవేక్ఖిత్వా పవత్తమానపఞ్ఞా పచ్చవేక్ఖణానిమిత్తం హోతి. ఇతి పఞ్చవిధేన పఞ్ఞాపకారేన విచయిత్వా వేదితబ్బోతి. ‘‘తేసు పఞ్చవిధేసు పకారేసు కిత్తకో సమథో, కిత్తకా విపస్సనా’’తి పుచ్ఛితబ్బత్తా ‘‘తత్థ యో చ పీతిఫరణో’’తిఆది వుత్తం.

౫౫. సమ్పయోగవసేన సమాధి ఆచరియేన విభత్తో, అమ్హేహి చ ఞాతో, ‘‘కథం ఆరమ్మణవసేన విభత్తో’’తి పుచ్ఛితబ్బత్తా ‘‘దస కసిణాయతనానీ’’తిఆది వుత్తం. ఇమేహి దసహి ఆరమ్మణేహి కసిణేహిపి సమాధి విచినిత్వా వేదితబ్బోతి. ‘‘తేసు దససు కిత్తకో సమథో, కిత్తకా విపస్సనా’’తి పుచ్ఛితబ్బత్తా ‘‘తత్థ యఞ్చా’’తిఆది వుత్తం. కసిణన్తి చ కసిణమణ్డలమ్పి పరికమ్మమ్పి పటిభాగనిమిత్తమ్పి తస్మిం పటిభాగనిమిత్తే ఉప్పన్నజ్ఝానమ్పి వుచ్చతి, ఇధ పన ససమ్పయుత్తజ్ఝానమేవ అధిప్పేతం.

‘‘కిం పన వుత్తప్పకారో సమాధియేవ సమథవిపస్సనాయ యోజేతబ్బో, ఉదాహు అఞ్ఞోపి యోజేతబ్బో’’తి వత్తబ్బత్తా సతిపట్ఠానాదిపుబ్బభాగపటిపదాభేదేన అనేకభేదభిన్నో నిరవసేసో అరియమగ్గోపి విచయిత్వా యోజేతబ్బోతి దస్సేతుం ‘‘ఏవం సబ్బో’’తిఆది వుత్తం. తత్థ ఏవన్తి మయా వుత్తనయేన వుత్తనయానుసారేన సబ్బో నిరవసేసో సతిపట్ఠానాదిపుబ్బభాగపటిపదాభేదేన అనేకభేదభిన్నో అరియో మగ్గో యోజేతబ్బో. కథం? యేన యేన అనభిజ్ఝాదిఆకారేన పచ్చుప్పన్నసుఖతాదిఆకారేన సమాధి మయా వుత్తో, తేన తేన అనభిజ్ఝాదిఆకారేన పచ్చుప్పన్నసుఖతాదిఆకారేన యో యో అరియమగ్గో సమథేన యోజేతుం సమ్భవతి, సో సో అరియమగ్గో సమథేన విచయిత్వా యోజయితబ్బో. యో యో అరియమగ్గో విపస్సనాయ యోజేతుం సమ్భవతి, సో సో అరియమగ్గో విపస్సనాయ యోజయిత్వా యోజయితబ్బోతి అత్థో గహేతబ్బో.

‘‘యేహి సమథాధిట్ఠానేహి విపస్సనాధమ్మేహి యోజయితబ్బో, తే సమథాధిట్ఠానా విపస్సనాధమ్మా కతమేహి ధమ్మేహి సఙ్గహితా’’తి పుచ్ఛితబ్బత్తా ‘‘తే తీహి ధమ్మేహి సఙ్గహితా అనిచ్చతాయ దుక్ఖతాయ అనత్తతాయా’’తి వుత్తం, తే సమథాధిట్ఠానా విపస్సనాధమ్మా ‘‘అనిచ్చతాయ పఞ్ఞాయ దుక్ఖతాయ పఞ్ఞాయ అనత్తతాయ పఞ్ఞాయా’’తి తీహి అనుపస్సనాధమ్మేహి సఙ్గహితా గణ్హితాతి అత్థో. అనిచ్చతాదినా సహచరణతో అనుపస్సనాపఞ్ఞాపి ‘‘అనిచ్చతా దుక్ఖతా అనత్తతా’’తి వుచ్చతి.

‘‘యో యోగీ పుగ్గలో సమథాధిట్ఠానం విపస్సనం భావయమానో హోతి, సో యోగీ పుగ్గలో కిం భావయతీ’’తి పుచ్ఛితబ్బత్తా ‘‘సో సమథవిపస్సనం భావయమానో’’తిఆది వుత్తం.

సమథవిపస్సనాదీని భావయమానో పుగ్గలో రాగచరితో దోసచరితో మోహచరితోతి తివిధో, ‘‘తత్థ కతమో పుగ్గలో కతమేన కతమేన విమోక్ఖముఖేన నియ్యాతి, కతమాయం కతమాయం సిక్ఖన్తో, కతమం కతమం పజహన్తో, కతమం కతమం అనుపగచ్ఛన్తో, కతమం కతమం పరిజానన్తో, కతమం కతమం పవాహేన్తో, కతమం కతమం నిద్ధునన్తో, కతమం కతమం వమేన్తో, కతమం కతమం నిబ్బాపేన్తో, కతమం కతమం ఉప్పాటేన్తో, కతమం కతమం విజటేన్తో నియ్యాతీ’’తి పుచ్ఛితబ్బత్తా ‘‘రాగచరితో పుగ్గలో’’తిఆది వుత్తం. అట్ఠకథాయం పన ‘‘ఇదాని యేసం పుగ్గలానం యత్థ సిక్ఖన్తానం విసేసతో నియ్యానముఖాని, యేసఞ్చ కిలేసానం పటిపక్ఖభూతాని తీణి విమోక్ఖముఖాని, తేహి సద్ధిం తాని దస్సేతుం ‘రాగచరితో’తిఆది వుత్త’’న్తి వుత్తం. తస్సత్థోపి అట్ఠకథాయం (నేత్తి. అట్ఠ. ౫౫) వుత్తోయేవ.

‘‘కస్మా తీణి విమోక్ఖముఖాని భావయన్తో తయో ఖన్ధే భావయతీ’’తి వత్తబ్బత్తా ‘‘తత్థ సుఞ్ఞతవిమోక్ఖముఖ’’న్తిఆది వుత్తం. తత్థాతి తేసు తీసు విమోక్ఖముఖేసు. సుఞ్ఞతవిమోక్ఖముఖం పఞ్ఞాక్ఖన్ధో అనత్తానుపస్సనాయ పఞ్ఞాపధానత్తా. అనిమిత్తవిమోక్ఖముఖం సమాధిక్ఖన్ధో అనిచ్చానుపస్సనాయ సమాధిపధానత్తా. అప్పణిహితవిమోక్ఖముఖం సీలక్ఖన్ధో దుక్ఖానుపస్సనాయ సీలపధానత్తా. ఇతి తీహి విమోక్ఖముఖేహి తిణ్ణం ఖన్ధానం సఙ్గహితత్తా తీణి విమోక్ఖముఖాని భావయన్తో సో యోగీ పుగ్గలో తయో ఖన్ధే భావయతియేవాతి పఞ్ఞాపధానాదిభావో అట్ఠకథాయం (నేత్తి. అట్ఠ. ౫౫) వుత్తో. తయో ఖన్ధే భావయన్తో అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం భావయతి. ‘‘కస్మా భావయతీ’’తి వత్తబ్బత్తా కారణం దస్సేతుం ‘‘తత్థ యా’’తిఆది వుత్తం.

తిణ్ణం ఖన్ధానం అరియఅట్ఠఙ్గికమగ్గభావో విభత్తో, అమ్హేహి చ జానితో, ‘‘కథం సమథవిపస్సనాభావో జానితబ్బో’’తి వత్తబ్బత్తా తిణ్ణం ఖన్ధానం సమథవిపస్సనాభావం దస్సేతుం ‘‘తత్థ సీలక్ఖన్ధో చా’’తిఆది వుత్తం. ‘‘యో యోగీ పుగ్గలో సమథవిపస్సనం భావేతి, తస్స యోగినో పుగ్గలస్స భవఙ్గాని కతమం భావనం గచ్ఛన్తీ’’తి పుచ్ఛితబ్బత్తా ‘‘యో సమథవిపస్సనం భావేతి, తస్సా’’తిఆది వుత్తం. కాయో చ చిత్తఞ్చ ద్వే భవఙ్గాని ఉపపత్తిభవస్స అఙ్గాని భావనం వడ్ఢనం గచ్ఛన్తి. సీలఞ్చ సమాధి చ ద్వే పదాని ద్వే పాదా భవనిరోధగామినీ పటిపదా భావనం వడ్ఢనం గచ్ఛన్తి.

‘‘కథం గచ్ఛన్తీ’’తి వత్తబ్బత్తా ‘‘సో హోతి భిక్ఖూ’’తిఆది వుత్తం. భావితకాయోతి భావితో కాయో కాయఆభిసమాచారికో, కాయసంవరో వా యేన భిక్ఖునాతి భావితకాయో. సేసేసుపి ఏస నయో. కాయే కాయఆభిసమాచారికే, కాయసంవరే వా భావియమానే సతి సమ్మాకమ్మన్తో, సమ్మావాయామో చ ద్వే ధమ్మా భావనం గచ్ఛన్తి కాయసమాచారసీలత్తా. సీలే వాచాసంవరఆజీవసంవరవసేన పవత్తే సీలే భావియమానే సతి సమ్మావాచా చ సమ్మాఆజీవో చ ద్వే ధమ్మా భావనం గచ్ఛన్తి వాచాదిసంవరసీలత్తా. చిత్తే చిత్తసంవరవసేన పవత్తే చిత్తే భావియమానే సతి సమ్మాసతి చ సమ్మాసమాధి చ ద్వే ధమ్మా భావనం గచ్ఛన్తి చిత్తసంవరసీలత్తా. పఞ్ఞాయ భావియమానాయ సతి సమ్మాదిట్ఠి చ సమ్మాసఙ్కప్పో చ ద్వే ధమ్మా భావనం గచ్ఛన్తి సమానత్తా, ఉపకారకత్తా చ. సమ్మాసఙ్కప్పేన హి పునప్పునం సఙ్కప్పన్తస్స పఞ్ఞా వడ్ఢతీతి.

‘‘సమ్మాకమ్మన్తో చ సమ్మావాయామో చ ద్వే ధమ్మా కాయవసేనేవ విభత్తా విచేతబ్బా కిం, ఉదాహు చిత్తవసేన విభత్తా విచేతబ్బా కి’’న్తి పుచ్ఛితబ్బత్తా ‘‘తత్థ యో చ సమ్మాకమ్మన్తో’’తిఆది వుత్తం. కాయసుచరితచేతనాభూతో యో చ సమ్మాకమ్మన్తో, తంసహితో యో చ సమ్మావాయామో సియా కాయికో, విరతిభూతో యో చ సమ్మాకమ్మన్తో, తంసహితో యో చ సమ్మావాయామో సియా చేతసికో, తత్థ తేసు కాయికచేతసికభూతేసు సమ్మాకమ్మన్తసమ్మావాయామేసు యో సమ్మాకమ్మన్తసమ్మావాయామో కాయసఙ్గహో, సో సమ్మాకమ్మన్తసమ్మావాయామో కాయే కాయఆభిసమాచారికే, కాయసంవరే వా భావితే సతి భావనం గచ్ఛతి. యో సమ్మాకమ్మన్తసమ్మావాయామో చిత్తసఙ్గహో, సో సమ్మాకమ్మన్తసమ్మావాయామో చిత్తే చిత్తసంవరే భావితే సతి భావనం గచ్ఛతీతి యోజనా.

‘‘సమథవిపస్సనం భావయన్తో సో యోగీ పుగ్గలో కిత్తకం అధిగమం గచ్ఛతీ’’తి విచయితబ్బత్తా ‘‘సో సమథవిపస్సనం భావయన్తో’’తిఆది వుత్తం. పఞ్చవిధం అరియమగ్గాధిగమం దస్సేతుం ‘‘ఖిప్పాధిగమో చా’’తిఆది వుత్తం. తస్సత్థో అట్ఠకథాయం (నేత్తి. అట్ఠ. ౫౫) విభత్తో. ‘‘కేన కతమో అధిగమో హోతీ’’తి పుచ్ఛితబ్బత్తా ‘‘తత్థ సమథేనా’’తిఆది వుత్తం.

౫౬. ‘‘అరక్ఖితేన చిత్తేనా’’తిఆదిసుత్తత్థో వేనేయ్యానం అరహత్తఫలవిముత్తిముఖేన ఆచరియేన విచయితో విభత్తో, అమ్హేహి చ ఞాతో, ‘‘దేసకస్స దసబలసమన్నాగతస్స దస బలాని కథం విచయితబ్బానీ’’తి పుచ్ఛితబ్బత్తా ‘‘తత్థ యో దేసయతి, సో దసబలసమన్నాగతో’’తిఆది వుత్తం. అట్ఠకథాయం పన –

‘‘ఇతి మహాథేరో ‘తస్మా రక్ఖితచిత్తస్సా’తి గాథాయ వసేన అరహత్తఫలవిముత్తిముఖేన విచయహారసమ్పాతం నిద్దిసన్తో, దేసనాకుసలతాయ అనేకేహి సుత్తప్పదేసేహి తస్సా పుబ్బభాగపటిపదాయ భావనావిసేసానం భావనానిసంసానఞ్చ విభజనవసేన నానప్పకారతో విచయహారం దస్సేత్వా, ఇదాని దసన్నం తథాగతబలానమ్పి వసేన తం దస్సేతుం ‘తత్థ యో దేసయతీ’తిఆదిమాహా’’తి –

వుత్తం. తత్థ తత్థాతి తేసు సమథవిపస్సనం భావయన్తేసు సాసితబ్బసాసకేసు. దసబలసమన్నాగతో యో దేసకో సత్థా ‘‘అరక్ఖితేన చిత్తేనా’’తిఆదిధమ్మం దేసేతి, ఓవాదేన సావకే న విసంవాదయతి, తస్స దేసకస్స సత్థునో దస బలాని విచయితబ్బానీతి యోజనా.

‘‘కిన్తి దేసేతీ’’తి పుచ్ఛితబ్బత్తా ‘‘సో తివిధ’’న్తిఆది వుత్తం. తేసు దససు తథాగతబలేసు ఠానాట్ఠానఞాణం పఠమం తథాగతబలం నామ, ‘‘తం బలం కథం విచయితబ్బ’’న్తి పుచ్ఛితబ్బత్తా ‘‘సో తథా ఓవదితో’’తిఆది వుత్తం. అత్థో అట్ఠకథాయం (నేత్తి. అట్ఠ. ౫౬) వుత్తో, పాళివసేనపి పాకటో. ‘‘ఏతం ఠానం న విజ్జతీ’’తి జాననం అట్ఠానఞాణం నామ, ‘‘ఏతం ఠానం విజ్జతీ’’తి జాననం ఠానఞాణం నామాతి ఠానాట్ఠానానం జాననఞాణం పఠమం తథాగతబలం విచయితబ్బన్తి అధిప్పాయో వేదితబ్బో. (౧)

౫౭. ఠానాట్ఠానఞాణం పఠమం తథాగతబలం ఆచరియేన విచయితం విభత్తం అమ్హేహి చ ఞాతం, ‘‘కథం సబ్బత్థగామినిపటిపదాఞాణం దుతియతథాగతబలం విచయితబ్బ’’న్తి పుచ్ఛితబ్బత్తా ‘‘ఇతి ఠానాట్ఠానతా’’తి వుత్తం. ‘‘అయం పటిపదా ఇమస్మిం భవే గామినీ, అయం పటిపదా ఇమస్మిం భవే గామినీ’’తి సబ్బత్థ గామినియా పటిపదాయ జాననఞాణం సబ్బత్థగామినిపటిపదాఞాణం నామాతి సబ్బత్థగామినిపటిపదాఞాణం దుతియం తథాగతబలం విచయితబ్బన్తి అధిప్పాయో. (౨)

౫౯. సబ్బత్థగామినిపటిపదాఞాణం దుతియం తథాగతబలం ఆచరియేన విచయితం, అమ్హేహి చ ఞాతం, ‘‘కథం అనేకధాతునానాధాతుఞాణం తతియం తథాగతబలం విచయితబ్బ’’న్తి పుచ్ఛితబ్బత్తా ‘‘ఇతి సబ్బత్థగామినీ పటిపదా’’తిఆది వుత్తం. ‘‘అయం ధాతు చ అయం ధాతు చ అనేకధాతు నామ, అయం ధాతు చ అయం ధాతు చ నానాధాతు నామా’’తి అనేకధాతునానాధాతూనం జాననఞాణం అనేకధాతునానాధాతుఞాణం నామాతి అనేకధాతునానాధాతుఞాణం తతియం తథాగతబలం విచయితబ్బన్తి. (౩)

౬౦. అనేకధాతునానాధాతుఞాణం తతియం తథాగతబలం ఆచరియేన విచయితం విభత్తం, అమ్హేహి చ ఞాతం, ‘‘కథం సత్తానం నానాధిముత్తికతాఞాణం చతుత్థం తథాగతబలం విచయితబ్బ’’న్తి పుచ్ఛితబ్బత్తా ‘‘ఇతి అనేకధాతునానాధాతుకస్స లోకస్సా’’తిఆది వుత్తం. ‘‘ఇమే సత్తా ఏవం అధిముత్తా, ఇమే సత్తా ఏవం అధిముత్తా’’తి సత్తానం అధిముచ్చనానం జాననఞాణం సత్తానం నానాధిముత్తికతాఞాణం నామాతి సత్తానం నానాధిముత్తికతాఞాణం చతుత్థం తథాగతబలం విచయితబ్బన్తి. (౪)

సత్తానం నానాధిముత్తికతాఞాణం చతుత్థం తథాగతబలం ఆచరియేన విభత్తం, అమ్హేహి చ ఞాతం, ‘‘కథం విపాకవేమత్తతాఞాణం పఞ్చమం తథాగతబలం విచయితబ్బ’’న్తి పుచ్ఛితబ్బత్తా ‘‘ఇతి తే యథాధిముత్తా చా’’తిఆది వుత్తం. ‘‘ఏవం అధిముత్తానం సత్తానం ఇదం కమ్మం కణ్హం, ఇమస్స కణ్హకమ్మస్స అయం విపాకో. ఇదం కమ్మం సుక్కం, ఇమస్స సుక్కకమ్మస్స అయం విపాకో’’తి ఏవమాదీహి విపాకానం నానత్తజాననఞాణం విపాకవేమత్తతాఞాణం నామాతి విపాకవేమత్తతాఞాణం పఞ్చమం తథాగతబలం విచయితబ్బన్తి.

౬౨. విపాకవేమత్తతాఞాణం పఞ్చమం తథాగతబలం ఆచరియేన విచయితం, అమ్హేహి చ ఞాతం, ‘‘కథం ఝానానం సంకిలేసవోదానవుట్ఠానఞాణం ఛట్ఠం తథాగతబలం విచయితబ్బ’’న్తి పుచ్ఛితబ్బత్తా ‘‘ఇతి తథా సమాదిన్నాన’’న్తిఆది వుత్తం. ‘‘ఏవం సమాదిన్నానం కమ్మానం ఝానానం విమోక్ఖానం సమాధీనం సమాపత్తీనం అయం సంకిలేసో, ఇదం వోదానం, ఇదం వుట్ఠానం, ఏవం సంకిలిస్సతి, ఏవం వోదాయతి, ఏవం వుట్ఠహతీ’’తి ఝానానం సంకిలేసవోదానవుట్ఠానానం అనావరణఞాణం ఝానానం సంకిలేసవోదానవుట్ఠానఞాణం నామాతి ఝానానం సంకిలేసవోదానవుట్ఠానఞాణం ఛట్ఠం తథాగతబలం విచయితబ్బన్తి. (౫)

౬౩. ఝానానం సంకిలేసఞాణం ఛట్ఠం తథాగతబలం ఆచరియేన విచయితం, ‘‘కథం ఇన్ద్రియపరోపరియత్తవేమత్తతాఞాణం సత్తమం తథాగతబలం విచయితబ్బ’’న్తి పుచ్ఛితబ్బత్తా ‘‘ఇతి తస్సేవ సమాధిస్సా’’తిఆది వుత్తం. ‘‘ఏవం ఆధిపతేయ్యట్ఠేన ఇన్ద్రియాని, ఏవం అకమ్పియట్ఠేన బలానీ’’తి జాననేన సహ ‘‘అయం ముదిన్ద్రియో, అయం మజ్ఝిన్ద్రియో, అయం తిక్ఖిన్ద్రియో’’తి పరసత్తానం పరపుగ్గలానం ఇన్ద్రియబలానం అముదుమజ్ఝాధిమత్తతాజాననఞాణంఅముదుమజ్ఝాధిమత్తతాజాననఞాణం ఇన్ద్రియపరోపరియత్తవేమత్తతాఞాణం నామాతి ఇన్ద్రియపరోపరియత్తవేమత్తతాఞాణం సత్తమం తథాగతబలం విచయితబ్బన్తి. (౬)

౬౪. ఇన్ద్రియపరోపరియత్తఞాణం సత్తమం తథాగతబలం ఆచరియేన విచయితం, ‘‘కథం పుబ్బేనివాసానుస్సతిఞాణం అట్ఠమం తథాగతబలం విచయితబ్బం, కథం దిబ్బచక్ఖుఞాణం నవమం తథాగతబలం విచయితబ్బ’’న్తి పుచ్ఛితబ్బత్తా ‘‘ఇతి తత్థ యం అనేకవిహిత’’న్తిఆది వుత్తం. ‘‘ఏకం జాతి’’న్తిఆదినా జాతివసేన వా ‘‘ఏవంనామో’’తిఆదినా నామగోత్తవణ్ణాహారసుఖదుక్ఖపటిసంవేదనాయ పరియన్తవసేన వా సాకారస్స సఉద్దేసస్స అనేకవిహితపుబ్బేనివాసస్స తంతంభవస్స అసేసతో జాననఞాణం పుబ్బేనివాసానుస్సతిఞాణం నామాతి పుబ్బేనివాసానుస్సతిఞాణం అట్ఠమం తథాగతబలం విచయితబ్బన్తి. (౭)

చవమానఉపపజ్జమానహీనపణీతసువణ్ణదుబ్బణ్ణసుగతదుగ్గతయథాకమ్మూపగానం సత్తానం అసేసతో చుతూపపాతానం జాననఞాణం దిబ్బచక్ఖుఞాణం నామాతి దిబ్బచక్ఖుఞాణం నవమం తథాగతబలం విచయితబ్బన్తి. (౮-౯)

పుబ్బేనివాసాదిఅట్ఠమనవమం తథాగతబలం ఆచరియేన విచయితం విభత్తం, ‘‘కథం సబ్బాసవక్ఖయఞాణం దసమం తథాగతబలం విచయితబ్బ’’న్తి పుచ్ఛితబ్బత్తా ‘‘ఇతి తత్థ య’’న్తిఆది వుత్తం. బోధిమూలే సంకిలేసమారనిహనం ఞాణం ఉప్పన్నం, ఇదం కిలేసమారనిహనం ఞాణం సబ్బాసవక్ఖయఞాణం నామాతి సబ్బాసవక్ఖయఞాణం దసమం తథాగతబలం విచయితబ్బన్తి అయం సఙ్ఖేపత్థో. విత్థారతో పన పాళితో చ అట్ఠకథాతో చ యతిపోతానమ్పి పాకటో భవేయ్యాతి మఞ్ఞిత్వా న దస్సితో.(౧౦)

‘‘ఏత్తకోవ విచయహారసమ్పాతో పరిపుణ్ణో’’తి వత్తబ్బత్తా ‘‘నియుత్తో విచయో హారసమ్పాతో’’తి వుత్తం. యే యే సుత్తప్పదేసత్థా వుత్తా, తే తే సుత్తప్పదేసత్థా యేన యేన సంవణ్ణనావిసేసభూతేన విచయహారసమ్పాతేన విచయితబ్బా, సో సో సంవణ్ణనావిసేసభూతో విచయహారసమ్పాతో నియుత్తో యథారహం నీహరిత్వా యుజ్జితబ్బోతి అత్థో గహేతబ్బోతి.

ఇతి విచయహారసమ్పాతే సత్తిబలానురూపా రచితా

విభావనా నిట్ఠితా.

పణ్డితేహి పన…పే… గహేతబ్బోతి.