౧౩. సోధనహారవిభఙ్గవిభావనా

౪౫. యేన యేన సంవణ్ణనావిసేసభూతేన ఓతరణహారవిభఙ్గేన ఓతరేతబ్బా సుత్తత్థా విభత్తా, సో సంవణ్ణనావిసేసభూతో విభఙ్గో పరిపుణ్ణో, ‘‘కతమో సోధనహారవిభఙ్గో’’తి పుచ్ఛితబ్బత్తా ‘‘తత్థ కతమో సోధనో హారో’’తిఆది వుత్తం. తత్థ తత్థాతి తేసు నిద్దిట్ఠేసు సోళససు దేసనాహారాదీసు కతమో సంవణ్ణనావిసేసో సోధనో హారో సోధనహారవిభఙ్గో నామాతి పుచ్ఛతి. ‘‘విస్సజ్జితమ్హి పఞ్హే’’తిఆదినిద్దేసస్స ఇదాని మయా వుచ్చమానో ‘‘యథా ఆయస్మా అజితో’’తిఆదికో విత్థారసంవణ్ణనావిసేసో సోధనహారవిభఙ్గో నామాతి గహేతబ్బో. ‘‘కథం తత్థ పఞ్హే సోధనో హారో విఞ్ఞాతబ్బో’’తి వత్తబ్బత్తా ‘‘యథా ఆయస్మా’’తిఆది వుత్తం. యథా యేన పకారేన ఆయస్మా అజితో పారాయనే భగవన్తం పఞ్హం పుచ్ఛతి, తథా తేన పకారేన విస్సజ్జితమ్హి పఞ్హే అయం సోధనో హారో విఞ్ఞాతబ్బోతి. ‘‘నియమేత్వా విభజేహీ’’తి వత్తబ్బత్తా నియమేత్వా విభజితుం ‘‘కేనస్సూ’’తిఆది వుత్తం. గాథాత్థో వుత్తోవ.

‘‘కేనస్సు నివుతో లోకో, కేనస్సు నప్పకాసతి;

కిస్సాభిలేపనం బ్రూసి, కింసు తస్స మహబ్భయ’’న్తి. –

పుచ్ఛావసేన పవత్తగాథాయఞ్చ –

‘‘అవిజ్జాయ నివుతో లోకో, (అజితాతి భగవా,)

వివిచ్ఛా పమాదా నప్పకాసతి;

జప్పాభిలేపనం బ్రూమి, దుక్ఖమస్స మహబ్భయ’’న్తి. –

విస్సజ్జనవసేన పవత్తగాథాయఞ్చాతి ఇమాసు ద్వీసు గాథాసు ‘‘కేనస్సు నివుతో లోకో’’తి ఇమినా పదేన పఞ్హే పుచ్ఛితే ‘‘అవిజ్జాయ నివుతో లోకో’’తి ఇమినా పదేన భగవా ‘‘కేనస్సు నివుతో లోకో’’తి పదం తదత్థే అఞ్ఞాణసంసయాదిమలానం అపనయనేన సోధేతి. తదత్థే హి విస్సజ్జితే అఞ్ఞాణసంసయాదీనం అభావతో అత్థో సోధితో నామ, అత్థే చ సోధితే పదమ్పి సోధితంయేవ. తేనాహ అట్ఠకథాయం – ‘‘తదత్థస్స విస్సజ్జనతో’’తి (నేత్తి. అట్ఠ. ౪౫), టీకాయఞ్చ ‘‘తబ్బిసయఅఞ్ఞాణసంసయాదిమలాపనయనేన సోధేతీ’’తి వుత్తం. నో చ ఆరమ్భన్తి పుచ్ఛితుం ఆరభితబ్బం సబ్బగాథాపదం, గాథాత్థం వా, ఞాతుం ఇచ్ఛితస్స సబ్బస్స అత్థస్స విస్సజ్జనవసేన అపరియోసితత్తా భగవా ‘‘అవిజ్జాయ నివుతో లోకో’’తి ఏత్తకేనేవ పదేన సోధేతి. సేసేసుపి ఏస నయో.

‘‘కింసు తస్స మహబ్భయ’’న్తి ఇమినా పదేన పఞ్హే పుచ్ఛితే ‘‘దుక్ఖమస్స మహబ్భయ’’న్తి పదేన భగవతా ఆరమ్భో ఞాతుం ఇచ్ఛితో అత్థో సుద్ధో సోధితో హోతి. సేసగాథాసుపి ఏసేవ నయో.

యత్థ పఞ్హే ఏవం నిరవసేసవిస్సజ్జనవసేన ఆరమ్భో సుద్ధో సోధితో భవతి, సో పఞ్హో విస్సజ్జితో సోధితో భవతి. యత్థ పఞ్హే ఏవం నిరవసేసవిస్సజ్జనవసేన ఆరమ్భో యావ అసుద్ధో అసోధితో భవతి, తావ సో పఞ్హో విస్సజ్జితో సోధితో న భవతీతి యోజనా. ‘‘తేనాహా’’తిఆద్యానుసన్ధ్యాద్యత్థో చేవ ‘‘నియుత్తో సోధనో హారో’’తి అనుసన్ధ్యాద్యత్థో చ వుత్తనయానుసారేన వేదితబ్బో.

ఇతి సోధనహారవిభఙ్గే సత్తిబలానురూపా రచితా

విభావనా నిట్ఠితా.

పణ్డితేహి పన అట్ఠకథాటీకానుసారేన గమ్భీరత్థో విత్థారతో విభజిత్వా గహేతబ్బోతి.