౭. జాలియసుత్తవణ్ణనా

ద్వేపబ్బజితవత్థువణ్ణనా

౩౭౮. ఏవం మహాలిసుత్తం సంవణ్ణేత్వా ఇదాని జాలియసుత్తం సంవణ్ణేన్తో యథానుపుబ్బం సంవణ్ణనోకాసస్స పత్తభావం విభావేతుం, మహాలిసుత్తస్సానన్తరం సఙ్గీతస్స సుత్తస్స జాలియసుత్తభావం వా పకాసేతుం ‘‘ఏవం మే సుతం…పే… కోసమ్బియన్తి జాలియసుత్త’’న్తి ఆహ. ‘‘ఘోసితేనా’’తిఆదినా మజ్ఝేలోపసమాసం దస్సేతి, ఘోసితస్స ఆరామోతిపి వత్తబ్బం. ఏవమ్పి హి ‘‘అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే’’తిఆదీసు (పారా. ౨౩౪) వియ దాయకకిత్తనం హోతి, ఏవం పన కిత్తేన్తో ఆయస్మా ఆనన్దో అఞ్ఞేపి తస్స దిట్ఠానుగతిఆపజ్జనే నియోజేతీతి అఞ్ఞత్థ వుత్తం. తత్థ కోయం ఘోసితసేట్ఠి నామ, కథఞ్చానేన ఆరామో కారితో, కథం పన తత్థ భగవా విహాసీతి పుచ్ఛాయ సబ్బం తం విస్సజ్జనం సముదాగమతో పట్ఠాయ సఙ్ఖేపతోవ దస్సేన్తో ‘‘పుబ్బే కిరా’’తిఆదిమాహ. అల్లకప్పరట్ఠన్తి బహూసు పోత్థకేసు దిస్సతి, కత్థచి పన ‘‘అద్దిలరట్ఠ’’న్తి చ ‘‘దమిళరట్ఠ’’న్తి చ లిఖితం. తతోతి అల్లకప్పరట్ఠతో. ‘‘పుత్తం…పే… అగమాసీ’’తి ఇదమ్పి ‘‘తస్సేతం కమ్మ’’న్తి ఞాపేతుం వుత్తం. తదాతి తేసం గామం పవిట్ఠదివసే. బలవపాయాసన్తి గరుతరం బహుపాయాసం. జీరాపేతున్తి సమవేపాకినియా గహణియా పక్కాపేతుం. అసన్నిహితేతి గేహతో బహి అఞ్ఞం గతే. భుస్సతీతి నదతి, ‘‘భుభు’’ఇతి సునఖసద్దం కరోతీతి అత్థో. ఇదమ్పిస్స ఏకం కమ్మం. పచ్చేకబుద్ధే పన చీవరకమ్మత్థాయ అఞ్ఞం ఠానం గతే సునఖస్స హదయం ఫాలితం. తిరచ్ఛానా నామేతే ఉజుజాతికా హోన్తి అకుటిలా, మనుస్సా పన అఞ్ఞం హదయేన చిన్తేతి, అఞ్ఞం ముఖేన కథేన్తి. తేనేవాహ ‘‘గహనఞ్హేతం భన్తే యదిదం మనుస్సా, ఉత్తానకఞ్హేతం భన్తే యదిదం పసవో’’తి (మ. ని. ౨.౩).

ఇతి సో తాయ పచ్చేకబుద్ధే సినేహవసేన ఉజుదిట్ఠితాయ అకుటిలతాయ కాలఙ్కత్వా తావతింసభవనే నిబ్బత్తో. తం సన్ధాయాహ ‘‘సో…పే… నిబ్బత్తీ’’తి. తస్స పన కణ్ణమూలే కథేన్తస్స సద్దో సోళసయోజనట్ఠానం ఫరతి, పకతికథాసద్దో పన సకలం దసయోజనసహస్సం దేవనగరం, ఏవం సరఘోససమ్పత్తియా ‘‘ఘోసకదేవపుత్తో’’ త్వేవ నామం అహోసి. అయమస్స పచ్చేకబుద్ధే సినేహేన భుక్కరణస్స నిస్సన్దో. చవిత్వాతి ఆహారక్ఖయేన చవిత్వా. దేవలోకతో హి దేవపుత్తా ఆయుక్ఖయేన, పుఞ్ఞక్ఖయేన, ఆహారక్ఖయేన, కోపేనాతి చతూహి కారణేహి చవన్తి. ఇమస్స పన కామగుణే పరిభుఞ్జతో ముట్ఠస్సతిస్స ఆహారక్ఖయేన చవనం హోతి. సో కోసమ్బియం నగరసోభినియా కుచ్ఛిస్మిం పటిసన్ధిం గణ్హి. నగరసోభినియో కిర ధీతరం పటిజగ్గన్తి, న పుత్తం. ధీతరో హి తాసం పవేణిం ఘటయన్తి, తస్మా సాపి తం సఙ్కారకూటే ఛడ్డాపేతి. అయమస్స పుబ్బే పుత్తఛడ్డనకమ్మస్స నిస్సన్దో. పాపకమ్మఞ్హి నామేతం ‘‘అప్పక’’న్తి నావమఞ్ఞితబ్బం. తమేకో మనుస్సో కాకసునఖపరివారితం దిస్వా ‘‘పుత్తో మే లద్ధో’’తి గేహం నేసి, తస్స పన హత్థతో కోసమ్బకసేట్ఠి కహాపణసహస్సం దత్వా అగ్గహేసి, తమత్థం సన్ధాయ ‘‘కోసమ్బియం ఏకస్స కులస్స ఘరే నిబ్బత్తీ’’తిఆది వుత్తం. సత్తక్ఖత్తుం ఘాతాపనత్థం ఉపక్కమకరణమ్పి పుత్తఛడ్డనకమ్మస్సేవ నిస్సన్దో. సేట్ఠిధీతాయాతి జనపదసేట్ఠినో ధీతాయ. వేయ్యత్తియేనాతి పఞ్ఞావేయ్యత్తియేన. సా హి తస్స పితరా పేసితం మారాపనపణ్ణం ఫాలేత్వా వివాహపణ్ణం బన్ధిత్వా జీవితలాభం కరోతి. తాయేవ సరసమ్పత్తియా ఘోసితసేట్ఠి నామ జాతో.

సరీరసన్తప్పనత్థన్తి హిమవన్తేవ మూలఫలాహారతాయ కిలన్తసరీరస్స లోణమ్బిలసేవనేన పీననత్థం. తసితాతి పిపాసితా. కిలన్తాతి పరిస్సన్తకాయా. వటరుక్ఖన్తి మహానిగ్రోధరుక్ఖం. తే కిర తం పత్వా తస్స మూలే నిసీదింసు. అథ జేట్ఠకతాపసో నిగ్రోధరుక్ఖస్స సోభాసమ్పత్తిం పస్సిత్వా ‘‘మహానుభావో మఞ్ఞే ఏత్థ అధివుత్థా దేవతా. సాధు వతాయం దేవతా ఇసిగణస్స పానీయాదిదానేన అద్ధానపరిస్సమం వినోదేయ్యా’’తి చిన్తేసి. దేవతాపి తథా చిన్తితం ఉత్వా ఇసిగణస్స పానీయన్హానకభోజనాని అదాసి. తేనాహ ‘‘తత్థా’’తిఆది. జేట్ఠకతాపసస్స పన తథా చిన్తనం అవిసేసతో సబ్బత్థ ఆరోపేత్వా ‘‘సఙ్గహం పచ్చాసిసన్తా’’తి వుత్తం. ‘‘హత్థం పసారేత్వా’’తి ఇమినా హత్థప్పసారణమత్తేన తస్సా యథిచ్ఛితనిప్ఫత్తిం దస్సేతి. దేవతా ఆహాతి సా అత్తనో పుఞ్ఞస్స పరిత్తకత్తా లజ్జాయ కథేతుం అవిసహన్తీపి పునప్పునం నిప్పీళియమానా ఏవమాహ. సోతి అనాథపిణ్డికో గహపతి. భతకానన్తి భతియా వేయ్యావచ్చం కరోన్తానం దాసపేసకమ్మకరానం. పకతిభత్తవేతనమేవాతి పకతియా దాతబ్బభత్తవేతనమేవ. తదా ఉపోసథికత్తా కమ్మం అకరోన్తానమ్పి కమ్మకరణదివసే దాతబ్బభత్తవేతనమేవ, న తతో ఊనన్తి అత్థో. ధమ్మపదట్ఠకథాయం ఖుద్దకభాణకానం మతేన ‘‘సాయమాసత్థాయ ఆగతో’’తి (ధ. ప. అట్ఠ. ౧.౨.సామావతీవత్థు) వుత్తం, ఇధ పన దీఘభాణకానం మతేన ‘‘మజ్ఝన్హికే పాతరాసత్థాయ ఆగతో’’తి. కఞ్చీతి కఞ్చిపి భతకం, కిఞ్చిపి భతకకమ్మన్తి వా సమ్బన్ధో. మజ్ఝన్హికకాలత్తా ‘‘ఉపడ్ఢదివసో గతో’’తి ఆహ, తేన ఉపడ్ఢదివసమేవ సమాదిన్నత్తా ‘‘ఉపడ్ఢూపోసథో’’తి తం వోహరన్తీతి దస్సేతి. ధమ్మపదట్ఠకథాయం (ధ. ప. అట్ఠ. ౧.౨ సామావతీవత్థు) రత్తిభాగేన ఉపడ్ఢూపోసథో వుత్తో, ఇధ పన మజ్ఝన్హికతో పట్ఠాయ దివసభాగేనేవ, తదవసేసదివసరత్తిభాగేన వా. అసమేపి హి భాగే ఉపడ్ఢసద్దో పవత్తతి. తదహేవాతి అరుణుగ్గమనకాలం సన్ధాయ వుత్తం.

‘‘ఘోసోపి ఖో దుల్లభో లోకస్మిం యదిదం బుద్ధో’’తి సఞ్జాతపీతిపామోజ్జో. తదహేవాతి కోసమ్బిం పత్తదివసతో దుతియదివసేయేవ. తురితాత్థాతి తురితా అత్థ, సీఘయాయినో భవథాతి అత్థో. ఏహిభిక్ఖుపబ్బజ్జం సన్ధాయ ‘‘పబ్బజిత్వా’’తి వుత్తం. అరహత్తన్తి చతుపటిసమ్భిదాసమలఙ్కతం అరహన్తభావం. తేపి సేట్ఠినో సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠాయ అడ్ఢమాసమత్తం దానాని దత్వా పచ్చాగమ్మ తయో విహారే కారేసుం. భగవా పన దేవసికం ఏకేకస్మిం విహారే వసతి. యస్స చ విహారే వుత్థో, తస్సేవ ఘరే పిణ్డాయ చరతి, తదా పన ఘోసితస్స విహారే విహరతి. తేన వుత్తం ‘‘కోసమ్బియం విహరతి ఘోసితారామే’’తి.

బాహిరసమయమత్తేన ఉపజ్ఝాయో, న సాసనే వియ ఉపజ్ఝాయలక్ఖణేన. ఉపేచ్చ పరస్స వాచాయ ఆరమ్భనం బాధనం ఉపారమ్భో, దోసదస్సనవసేన ఘట్టనన్తి అత్థో. తేనాహ ‘‘వాదం ఆరోపేతుకామా హుత్వా’’తి. వదన్తి నిన్దావసేన కథేన్తి ఏతేనాతి హి వాదో, దోసో, తమారోపేతుకామా ఉపరి పతిట్ఠపేతుకామా హుత్వాతి అత్థో. కథమారోపేతుకామాతి ఆహ ‘‘ఇతి కిరా’’తిఆది. తం జీవం తం సరీరన్తి యం వత్థు జీవసఞ్ఞితం, తదేవ సరీరసఞ్ఞితం. ఇదఞ్హి ‘‘రూపం అత్తతో సమనుపస్సతీ’’తి వుత్తవాదం గహేత్వా వదన్తి. రూపఞ్చ అత్తానఞ్చ అద్వయం ఏకీభావం కత్వా సమనుపస్సనవసేన, ‘‘సత్తో’’తి వా బాహిరకపరికప్పితం అత్తానం సన్ధాయ వదన్తి. తథా హి వుత్తం ‘‘ఇధేవ సత్తో భిజ్జతీ’’తి. అస్సాతి సమణస్స గోతమస్స. భిజ్జతీతి నిరుదయవినాసవసేన వినస్సతి. తేన జీవితసరీరానం అనఞ్ఞత్తానుజాననతో, సరీరస్స చ భేదదస్సనతో. న హేత్థ యథా దిట్ఠభేదవతా సరీరతో అనఞ్ఞత్తా అదిట్ఠోపి జీవస్స భేదో వుత్తో, ఏవం అదిట్ఠభేదవతా జీవతో అనఞ్ఞత్తా సరీరస్సాపి అభేదోతి సక్కా వత్తుం తస్స భేదస్స పచ్చక్ఖసిద్ధత్తా, భూతుపాదాయరూపవినిముత్తస్స చ సరీరస్స అభావతోతి ఇమినా అధిప్పాయేనాహ ‘‘ఉచ్ఛేదవాదో హోతీ’’తి.

అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీరన్తి అఞ్ఞదేవ వత్థు జీవసఞ్ఞితం, అఞ్ఞం సరీరసఞ్ఞితం. ఇదఞ్హి ‘‘రూపవన్తం అత్తానం సమనుపస్సతీ’’తిఆదినయప్పవత్తవాదం గహేత్వా వదన్తి. రూపభేదస్సేవ దిట్ఠత్తా, అత్తని చ తదభావతో ‘‘అత్తా నిచ్చో’’తి అయమత్థో ఆపన్నో వాతి ఇమినా అధిప్పాయేనాహ ‘‘సత్తో సస్సతో ఆపజ్జతీ’’తి.

౩౭౯-౩౮౦. తయిదం నేసం వఞ్ఝాపుత్తస్స దీఘరస్సతాదిపరికప్పనసదిసం, తస్మాయం పఞ్హో ఠపనీయో. న హేస అత్థనిస్సితో, న ధమ్మనిస్సితో, నాదిబ్రహ్మచరియకో, న నిబ్బిదాదిఅత్థాయ సంవత్తతి. పోట్ఠపాదసుత్తఞ్చేత్థ నిదస్సనం. తం తత్థ రాజనిమీలనం కత్వా ‘‘తేన హావుసోసుణాథా’’తిఆదినా సత్థా నేసం ఉపరి ధమ్మదేసనమారభీతి ఆహ ‘‘అథ భగవా’’తిఆది. సస్సతుచ్ఛేదదిట్ఠియో ద్వే అన్తా. అరియమగ్గో మజ్ఝిమా పటిపదా. తస్సాయేవ పటిపదాయాతి మిచ్ఛాపటిపదాయ ఏవ.

సద్ధాపబ్బజితస్సాతి సద్ధాయ పబ్బజితస్స ‘‘ఏవమహం ఇతో వట్టదుక్ఖతో నిస్సరిస్సామీ’’తి పబ్బజ్జముపగతస్స, తదనురూపఞ్చ సీలం పూరేత్వా పఠమజ్ఝానేన సమాహితచిత్తస్స. ఏతన్తి కిలేసవట్టపరివుద్ధిదీపనం ‘‘తం జీవం తం సరీర’’న్తిఆదికం దిట్ఠిసంకిలేసనిస్సితవచనం. నిబ్బిచికిచ్ఛో న హోతీతి ధమ్మేసు తిణ్ణవిచికిచ్ఛో న హోతి, తత్థ తత్థ ఆసప్పనపరిసప్పనవసేన పవత్తతీతి అత్థో.

ఏతమేవం జానామీతి యేన సో భిక్ఖు పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, ఏతం ససమ్పయుత్తం ధమ్మం ‘‘మహగ్గతచిత్త’’న్తి ఏవం జానామి. తథా హి వుత్తం ‘‘మహగ్గతచిత్తమేతన్తి సఞ్ఞం ఠపేసి’’న్తి. నో చ ఏవం వదామీతి యథా దిట్ఠిగతికా తం ధమ్మజాతం సనిస్సయం అభేదతో గణ్హన్తా ‘‘తం జీవం తం సరీర’’న్తి, తదుభయం వా భేదతో గణ్హన్తా ‘‘అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞ సరీర’’న్తి అత్తనో మిచ్ఛాగాహం పవేదేన్తి, ఏవమహం న వదామి తస్స ధమ్మస్స సుపరిఞ్ఞాతత్తా. తేనాహ ‘‘అథ ఖో’’తిఆది. బాహిరకా యేభుయ్యేన కసిణజ్ఝానాని ఏవ నిబ్బత్తేన్తీతి వుత్తం ‘‘కసిణపరికమ్మం భావేన్తస్సా’’తి. యస్మా భావనానుభావేన ఝానాధిగమో, భావనా చ పథవీకసిణాదిసఞ్జాననముఖేన హోతీతి కత్వా సఞ్ఞాసీసేన నిద్దిసీయతి, తస్మా ‘‘సఞ్ఞాబలేన ఉప్పన్న’’న్తి ఆహ. తేన వుత్తం ‘‘పథవీకసిణమేకో సఞ్జానాతీ’’తిఆది. యస్మా పన భగవతా తత్థ తత్థ వారే ‘‘అథ చ పనాహం న వదామీ’’తి వుత్తం, తస్మా భగవతో వచనముపదేసం కత్వా న వత్తబ్బం కిరేతం కేవలినా ఉత్తమపురిసేనాతి అధిప్పాయేన ‘‘న కల్లం తస్సేత’’న్తి ఆహంసు, న సయం పటిభానేనాతి దస్సేతుం ‘‘మఞ్ఞమానా వదన్తీ’’తి వుత్తం. సేసం అనన్తరసుత్తే వుత్తనయత్తా, పాకటత్తా చ సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

ఇతి సుమఙ్గలవిలాసినియా దీఘనికాయట్ఠకథాయ పరమసుఖుమగమ్భీరదురనుబోధత్థపరిదీపనాయ సువిమలవిపులపఞ్ఞావేయ్యత్తియజననాయ సాధువిలాసినియా నామ లీనత్థపకాసనియా జాలియసుత్తవణ్ణనాయ లీనత్థపకాసనా.

జాలియసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.