౧౨. లోహిచ్చసుత్తవణ్ణనా

లోహిచ్చబ్రాహ్మణవత్థువణ్ణనా

౫౦౧. ఏవం కేవట్టసుత్తం సంవణ్ణేత్వా ఇదాని లోహిచ్చసుత్తం సంవణ్ణేన్తో యథానుపుబ్బం సంవణ్ణనోకాసస్స పత్తభావం విభావేతుం, కేవట్టసుత్తస్సానన్తరం సఙ్గీతస్స సుత్తస్స లోహిచ్చసుత్తభావం వా పకాసేతుం ‘‘ఏవం మే సుతం…పే… కోసలేసూతి లోహిచ్చసుత్త’’న్తి ఆహ. సాలవతికాతి కారణమన్తరేన ఇత్థిలిఙ్గవసేన తస్స గామస్స నామం. గామణికాభావేనాతి కేచి. వతియాతి కణ్టకసాఖాదివతియా. లోహితో నామ తస్స కులే పుబ్బపురిసో, తబ్బంసవసేన లోహితస్స అపచ్చం లోహిచ్చోతి బ్రాహ్మణస్స గోత్తతో ఆగతనామం.

౫౦౨. ‘‘కిఞ్హి పరో పరస్స కరిస్సతీ’’తి పరానుకమ్పా విరహితత్తా లామకం. న తు ఉచ్ఛేదసస్సతానం అఞ్ఞతరస్సాతి ఆహ ‘‘న పనా’’తిఆది. దిట్ఠిగతన్తి హి లద్ధిమత్తం అధిప్పేతం, అఞ్ఞథా ఉచ్ఛేదసస్సతగ్గాహవినిముత్తో కోచి దిట్ఠిగ్గాహో నామ నత్థీతి తేసమఞ్ఞతరం సియా. ‘‘ఉప్పన్నం హోతీ’’తి ఇదం మనసి, వచసి చ ఉప్పన్నతాసాధారణవచనన్తి దస్సేతి ‘‘న కేవలఞ్చా’’తిఆదినా. సో కిర…పే… భాసతియేవాతి చ తస్సా లద్ధియా లోకే పాకటభావం వదతి. యస్మా పన అత్తతో అఞ్ఞో పరో హోతి, తస్మా యథా అనుసాసకతో అనుసాసితబ్బో పరో, ఏవం అనుసాసితబ్బతోపి అనుసాసకోతి దస్సేతుం ‘‘పరో’’తిఆది వుత్తం. కిం-సద్దాపేక్ఖాయ చేత్థ ‘‘కరిస్సతీ’’తి అనాగతకాలవచనం, అనాగతేపి వా తేన తస్స కాతబ్బం నత్థీతి దస్సనత్థం. కుసలం ధమ్మన్తి అనవజ్జధమ్మం నిక్కిలేసధమ్మం, విమోక్ఖధమ్మన్తి అత్థో. ‘‘పరేసం ధమ్మం కథేస్సామీ’’తి తేహి అత్తానం పరివారాపేత్వా విచరణం కిమత్థియం, ఆసయవుద్ధస్సపి అనురోధేన వినా తం న హోతి, తస్మా అత్తనా…పే… విహాతబ్బన్తి వదతి. తేనాహ ‘‘ఏవంసమ్పదమిదం పాపకం లోభధమ్మం వదామీ’’తి.

౫౦౪. ‘‘ఇత్థిలిఙ్గవసేనా’’తి ఇమినా పుల్లిఙ్గికస్సపి అత్థస్స ఇత్థిలిఙ్గసమఞ్ఞాతి దస్సేతి. సోతి లోహిచ్చబ్రాహ్మణో. భారోతి భగవతో పరిసబాహుల్లత్తా, అత్తనో చ బహుకిచ్చకరణీయత్తా గరు దుక్కరం.

౫౦౮. కథాఫాసుకత్థన్తి కథాసుఖత్థం, సుఖేన కథం కథేతుఞ్చేవ సోతుఞ్చాతి అత్థో. అయం ఉపాసకోతి రోసికన్హాపితం ఆహ. అప్పేవ నామ సియాతి ఏత్థ పీతివసేన ఆమేడితం దట్ఠబ్బం. తథా హి తం ‘‘బుద్ధగజ్జిత’’న్తి వుచ్చతి. భగవా హి ఈదిసేసు ఠానేసు విసేసతో పీతిసోమనస్సజాతో హోతి, తస్మా పీతివసేన పఠమం గజ్జతి, దుతియమ్పి అనుగజ్జతి. కిం విసేసం గజ్జనమనుగజ్జనన్తి వుత్తం ‘‘అయ’’న్తిఆది. ఆదో భాసనం అల్లాపో, సఞ్ఞోగే పరే రస్సో. తదుత్తరి సహ భాసనం సల్లాపో.

లోహిచ్చబ్రాహ్మణానుయోగవణ్ణనా

౫౦౯. సముదయసఞ్జాతీతి ఆయుప్పాదోతి ఆహ ‘‘భోగుప్పాదో’’తి. తతోతి సాలవతికాయ. లాభన్తరాయకరోతి ధనధఞ్ఞలాభస్స అన్తరాయకరో. అనుపుబ్బో కపి-సద్దో ఆకఙ్ఖనత్థోతి దస్సేతి ‘‘ఇచ్ఛతీ’’తి ఇమినా. అయం అట్ఠకథాతో అపరో నయో – సాతిసయేన హితేన అనుకమ్పకో అనుగ్గణ్హనకో హితానుకమ్పీతి. సమ్పజ్జతీతి ఆసేవనలాభేన నిప్పజ్జతి, బలవతీ హోతి అవగ్గహాతి అత్థో. తేన వుత్తం ‘‘నియతా హోతీ’’తి.

౫౧౦-౫౧౧. దుతియం ఉపపత్తిన్తి ‘‘నను రాజా పసేనదికోసలో’’తిఆదినా వుత్తం దుతియం ఉపపత్తిం ఠానం యుత్తిం. కారణఞ్హి భగవా ఉపమాముఖేన దస్సేతి, ఇమాయ చ ఉపపత్తియా తుమ్హే చేవ అఞ్ఞే చాతి లోహిచ్చమ్పి అన్తోకత్వా సంవేజనం కతం హోతి. యే చ ఇమే కులపుత్తా దిబ్బా గబ్భా పరిపాచేన్తీతి యోజనా. ఉపనిస్సయసమ్పత్తియా, ఞాణపరిపాకస్స వా అభావేన అసక్కోన్తా. కమ్మపదేన అతుల్యాధికరణత్తా పరిపాచేన్తి కిరియాయ విభత్తివిపల్లాసేన ఉపయోగత్థే పచ్చత్తవచనం. యే పన ‘‘పరిపచ్చన్తీ’’తి కమ్మరూపేన పఠన్తి, తేసం మతే విభత్తివిపల్లాసేన పయోజనం నత్థి కమ్మకత్తుభావతో, అత్థో పనస్స దుతియవికప్పే వుత్తనయేన దానాదిపుఞ్ఞవిసేసో వేదితబ్బో. అహితానుకమ్పాదితా చ తస్స తంసమఙ్గీసత్తవసేన హోతి. దివి భవాతి దిబ్బా. గబ్భేన్తి పరిపచ్చనవసేన అత్తని పబన్ధేన్తీతి గబ్భా, దేవలోకా. ‘‘ఛన్నం దేవలోకాన’’న్తి నిదస్సనవచనమేతం. బ్రహ్మలోకస్సాపి హి దిబ్బగబ్భభావో లబ్భతేవ దిబ్బవిహారహేతుకత్తా. ఏవఞ్చ కత్వా ‘‘భావనం భావయమానా’’తి ఇదమ్పి వచనం సమత్థితం హోతి. ‘‘దేవలోకగామినిం పటిపదం పూరయమానా’’తి వత్వా తం పటిపదం సరూపతో దస్సేతుం ‘‘దానం దదమానా’’తిఆది వుత్తం. భవన్తి ఏత్థ యథారుచి సుఖసమప్పితాతి భవా, విమానాని. దేవభావావహత్తా దిబ్బా. వుత్తనయేనేవ గబ్భా.దానాదయో దేవలోకసంవత్తనిక పుఞ్ఞవిసేసా. దిబ్బా భవాతి ఇధ దేవలోకపరియాపన్నా ఉపపత్తిభవా అధిప్పేతా. తదావహో హి కమ్మభవో పుబ్బే గహితోతి ఆహ ‘‘దేవలోకే విపాకక్ఖన్ధా’’తి.

తయోచోదనారహవణ్ణనా

౫౧౩. అనియామితేనేవాతి అనియమితేనేవ, ‘‘త్వం ఏవం దిట్ఠికో, ఏవం సత్తానం అనత్థస్స కారకో’’తి ఏవం అనుద్దేసికేనేవ. సబ్బలోకపత్థటాయ లద్ధియా సముప్పజ్జనతో యావ భవగ్గా ఉగ్గతం. మానన్తి ‘‘అహమేతం జానామి, అహమేతం పస్సామీ’’తి ఏవం పవత్తం పణ్డితమానం. భిన్దిత్వాతి విధమేత్వా, జహాపేత్వాతి అత్థో. తయో సత్థారేతి అసమ్పాదితఅత్తహితో అనోవాదకరసావకో చ అసమ్పాదితఅత్తహితో ఓవాదకరసావకో చ సమ్పాదితఅత్తహితో అనోవాదకరసావకో చేతి ఇమే తయో సత్థారే. చతుత్థో పన సమ్మాసమ్బుద్ధో న చోదనారహో, తస్మా ‘‘తం తేన పుచ్ఛితో ఏవ కథేస్సామీ’’తి చోదనారహేవ తయో సత్థారే పఠమం దస్సేతి, పచ్ఛా చతుత్థం సత్థారం. కామఞ్చేత్థ చతుత్థో సత్థా ఏకో అదుతియో అనఞ్ఞసాధారణో, తథాపి సో యేసం ఉత్తరిమనుస్సధమ్మానం వసేన ‘‘ధమ్మమయో కాయో’’తి వుచ్చతి, తేసం సముదాయభూతోపి తే గుణావయవే సత్థుట్ఠానియే కత్వా దస్సేన్తో భగవా ‘‘అయమ్పి ఖో లోహిచ్చ సత్థా’’తి అభాసి.

అఞ్ఞాతి య-కారలోపనిద్దేసో ‘‘సయం అభిఞ్ఞా’’తిఆదీసు (దీ. ని. ౧.౨౮, ౩౭; మ. ని. ౧.౧౫౪, ౪౪౪) వియ, తదత్థే చేతం సమ్పదానవచనన్తి దస్సేతి ‘‘అఞ్ఞాయా’’తిఆదినా. సావకత్తం పటిజానిత్వా ఠితత్తా ఏకదేసేనస్స సాసనం కరోన్తీతి ఆహ ‘‘నిరన్తరం తస్స సాసనం అకత్వా’’తి. ఉక్కమిత్వా ఉక్కమిత్వాతి కదాచి తథా కరణం, కదాచి తథా అకరణఞ్చ సన్ధాయ విచ్ఛావచనం, యదిచ్ఛితం కరోన్తీతి అధిప్పాయో. పటిక్కమన్తియాతి అనభిరతియా అగారవేన అపగచ్ఛన్తియా. తేన వుత్తం ‘‘అనిచ్ఛన్తియా’’తిఆది. ఏకాయాతి అదుతియాయ ఇత్థియా, సమ్పయోగన్తి మేథునధమ్మసమాయోగం. ఏకో ఇచ్ఛేయ్యాతి అదుతియో పురిసో సమ్పయోగం ఇచ్ఛేయ్యాతి ఆనేత్వా సమ్బన్ధో. ఓసక్కనాదిముఖేన ఇత్థిపురిససమ్బన్ధనిదస్సనం గేహస్సితాగేహస్సితఅపేక్ఖవసేన తస్స సత్థునో సావకేసు పటిపత్తిదస్సనత్థం. అతివిరత్తభావతో దట్ఠుమ్పి అనిచ్ఛమానం పరమ్ముఖిం ఠితం ఇత్థిం. లోభేనాతి పరివారం నిస్సాయ ఉప్పజ్జనకలాభసక్కారలోభేన. ఈదిసోతి ఏవంసభావో సత్థా. యేనాతి లోభధమ్మేన. తత్థ సమ్పాదేహీతి తస్మిం పటిపత్తిధమ్మే పతిట్ఠితం కత్వా సమ్పాదేహి. కాయవఙ్కాదివిగమేన ఉజుం కరోహి.

౫౧౪. సస్సరూపకాని తిణానీతి సస్ససదిసాని నీవారాదితిణాని.

౫౧౫. ఏవం చోదనం అరహతీతి వుత్తనయేన సావకేసు అప్పోస్సుక్కభావాపాదనే నియోజనవసేన చోదనం అరహతి, న పఠమో వియ ‘‘ఏవరూపో తవ లోభధమ్మో’’తిఆదినా, న చ దుతియో వియ ‘‘అత్తానమేవ తావ తత్థ సమ్పాదేహీ’’తిఆదినా. కస్మా? సమ్పాదితఅత్తహితతాయ తతియస్స.

నచోదనారహసత్థువణ్ణనా

౫౧౬. న చోదనారహోతి ఏత్థ యస్మా చోదనారహతా నామ సత్థువిప్పటిపత్తియా వా సావకవిప్పటిపత్తియా వా ఉభయవిప్పటిపత్తియా వా హోతి, తయిదం సబ్బమ్పి ఇమస్మిం సత్థరి నత్థి, తస్మా న చోదనారహోతి ఇమమత్థం దస్సేతుం ‘‘అయఞ్హీ’’తిఆది వుత్తం. అస్సవాతి పటిస్సవా.

౫౧౭. మయా గహితాయ దిట్ఠియాతి సబ్బసో అనవజ్జే అనుపవజ్జే సమ్మాపటిపన్నే, పరేసఞ్చ సమ్మదేవ సమ్మాపటిపత్తిం దస్సేన్తే సత్థరి అభూతదోసారోపనవసేన మిచ్ఛాగహితాయ నిరయగామినియా పాపదిట్ఠియా. నరకపపాతన్తి నరకసఙ్ఖాతం మహాపపాతం. పపతన్తి ఏత్థాతి హి పపాతో. ధమ్మదేసనాహత్థేనాతి ధమ్మదేసనాసఙ్ఖాతేన హత్థేన. సగ్గమగ్గథలేతి సగ్గగామిమగ్గభూతే పుఞ్ఞధమ్మథలే, చాతుమహారాజికాదిసగ్గసోతాపత్తిఆదిమగ్గసఙ్ఖాతే వా థలే. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

ఇతి సుమఙ్గలవిలాసినియా దీఘనికాయట్ఠకథాయ పరమసుఖుమగమ్భీరదురనుబోధత్థపరిదీపనాయ సువిమలవిపులపఞ్ఞావేయ్యత్తియజననాయ సాధువిలాసినియా నామ లీనత్థపకాసనియా లోహిచ్చసుత్తవణ్ణనాయ లీనత్థపకాసనా.

లోహిచ్చసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.