౨౧. అత్థిపచ్చయనిద్దేసవణ్ణనా

౨౧. యస్మిం సతి యం హోతి, అసతి చ న హోతి, సో తస్స పచ్చయోతి యదిదం సమాసతో పచ్చయలక్ఖణం యం సన్ధాయ సుత్తే వుత్తం ‘‘ఇమస్మిం సతి ఇదం హోతి, ఇమస్మిం అసతి ఇదం న హోతీ’’తి, తయిదం అత్థిపచ్చయే యోజేత్వా దస్సేన్తో ‘‘యో హీ’’తిఆదిం వత్వా అయఞ్చ నయో నిబ్బానే న లబ్భతి, తస్మా నిబ్బానం అత్థిపచ్చయభావేన న ఉద్ధటన్తి దస్సేతుం ‘‘నిబ్బానఞ్చ…పే… ఉపకారకం హోతీ’’తి ఆహ. తేన పచ్చయధమ్మానం పచ్చయభావో విసేసతో బ్యతిరేకముఖేన పాకటో హోతీతి దస్సేతి. నత్థిభావోపకారకతావిరుద్ధోతి నత్థిపచ్చయభావవిరుద్ధో. విగతావిగతపచ్చయా వియ హి అఞ్ఞమఞ్ఞం ఉజుపచ్చనీకభావేన ఠితా నత్థిఅత్థిపచ్చయా. న నిబ్బానం అత్థిపచ్చయో నత్థిభావోపకారకతాఅవిరోధతో. యే హి అత్థిపచ్చయధమ్మా, తే నత్థిభావోపకారకతావిరుద్ధా ఏవ దిట్ఠాతి అధిప్పాయో.

సతి చ ఉప్పన్నత్తేతి సమ్బన్ధో. యేసం పచ్చయా హోన్తి ఆహారిన్ద్రియాతి యోజనా. ఏకతోతి సహ. సహజాతాదిపచ్చయత్తాభావతోతి సహజాతపురేజాతపచ్ఛాజాతపచ్చయత్తాభావతో. తదభావోతి సహజాతాదిపచ్చయత్తాభావో. ఏతేసన్తి అత్థిపచ్చయతావసేన పవత్తమానానం ఆహారిన్ద్రియానం. ధమ్మసభావవసేనాతి ధమ్మతావసేన. ధమ్మతా హేసా, యదిదం పచ్చయుప్పన్నేహి సహ పురేతరం పచ్ఛా చ లబ్భమానా ఆహారిన్ద్రియా తేసం అత్థిపచ్చయా హోన్తి, న సహజాతాదిపచ్చయాతి. యథా వా చక్ఖాదిద్వారానం రూపాదిఆరమ్మణానం సతిపి నియతవుత్తితాయ ద్వారారమ్మణతో విఞ్ఞాణస్స ఛబ్బిధభావే ఆరమ్మణమనామసిత్వా, ద్వారతో ద్వారమనామసిత్వా ఆరమ్మణతో ఛబ్బిధతా వుచ్చతి, ఏవమిధాపి ఆహారిన్ద్రియానం పచ్చయుప్పన్నేహి సతిపి సహజాతాదిభావే అరూపక్ఖన్ధాదివసేన సహజాతాదిభేదభిన్నస్స అత్థిపచ్చయస్స దస్సితత్తా పఞ్హావారే ఆహారిన్ద్రియానం వసేన ఆగతే చతుత్థపఞ్చమకోట్ఠాసభూతే అత్థిపచ్చయవిసేసే సహజాతాదిభేదం ఆమసితుం న లబ్భతీతి దస్సేతుం అట్ఠకథాయం ‘‘ఆహారో ఇన్ద్రియఞ్చ సహజాతాదిభేదం న లభతీ’’తి వుత్తం, న పన ఆహారిన్ద్రియేసు సహజాతాదిభావస్స అభావతో. ఏవమ్పేత్థ అత్థో దట్ఠబ్బో.

అత్థిపచ్చయనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.