౨. పవత్తివారవణ్ణనా

౫౦-౨౦౫. మిస్సకకాలభేదేసు యమకేసు పదానం భిన్నకాలత్తా సియా అత్థవిసేసోతి ఆహ ‘‘అమిస్సకకాలభేదేసు వారేసు అత్థవిసేసాభావతో’’తి. ఇదాని తమేవత్థం ‘‘పురిమస్స హీ’’తిఆదినా వివరతి. తేనాతి అత్థవిసేసాభావేన. ఏత్థాతి ఏతస్మిం పవత్తివారపాఠే, ఏతిస్సం వా పవత్తివారవణ్ణనాయం. ఛ ఏవ వుత్తా, న నవాతి అధిప్పాయో. తేనాహ ‘‘అతీతేనా’’తిఆది. ఏతే పన తయోతి అత్తనా విసుం అనన్తరం దస్సితే సన్ధాయాహ. యథాదస్సితాతి అట్ఠకథాయం నిద్ధారేత్వా దస్సితబ్బాకారా పచ్చుప్పన్నేనాతీతాదయో యే పాళియం ఉజుకమేవ ఆగతా. ‘‘న విసుం విజ్జన్తీ’’తి వుత్తమేవత్థం ‘‘తత్థ తత్థ హీ’’తిఆదినా పాకటతరం కరోతి. తత్థ పటిలోమపుచ్ఛాహీతి ‘‘యస్స వా పన వేదనాక్ఖన్ధో ఉప్పజ్జిత్థ, తస్స రూపక్ఖన్ధో ఉప్పజ్జతీ’’తి ఏవమాదికాహి పఠమపదే వుత్తస్స పటిలోమవసేన పవత్తాహి. తేనేవాతి నయతో యోజేతుం సక్కుణేయ్యత్తా ఏవ. మిస్సకకాలభేదేసు చాతి న కేవలం అమిస్సకకాలభేదేసుయేవ, అథ ఖో మిస్సకకాలభేదేసు చాతి అత్థో. న యోజనాసుకరతాయ ఏవ పురిమే అయోజనా, అథ ఖో సుఖగ్గహణత్థమ్పీతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అమిస్సక…పే… వుత్తానీ’’తి.

యేన కారణేనాతి యేన ఏకపదద్వయసఙ్గహితానం ఖన్ధానం ఉప్పాదస్స నిరోధస్స లాభసఙ్ఖాతేన కారణేన. యథాక్కమం పురేపఞ్హో పచ్ఛాపఞ్హోతి చ నామం వుత్తం. చ-సద్దేన పురేపచ్ఛాపఞ్హోతి చ నామం వుత్తన్తి నిద్ధారేత్వా యోజేతబ్బం. తత్థ పన ‘‘ఏకపదద్వయసఙ్గహితాన’’న్తి ఇదం ఏకజ్ఝం కత్వా గహేతబ్బం. తమేవత్థమ్పి వివరతి ‘‘యస్స హీ’’తిఆదినా. తత్థ యస్సాతి యస్స పఞ్హస్స. ‘‘పఞ్హో’’తి చేత్థ పుచ్ఛనవసేన పవత్తం వచనం వేదితబ్బం. తేనేవాహ ‘‘పరిపూరేత్వా విస్సజ్జేతబ్బత్థసఙ్గణ్హనతో’’తి. తం సరూపదస్సనేన విస్సజ్జనం తంవిస్సజ్జనం, తం వా యథావుత్తం విస్సజ్జనం ఏతస్సాతి తంవిస్సజ్జనో, తస్స తంవిస్సజ్జనస్స. పురిమకోట్ఠాసేనాతి పురిమేన ఉద్దేసపదేన. తేన హి విస్సజ్జనపదస్స సమానత్థతా ఇధ సదిసత్థతా. ఏకేన పదేనాతి ఏకేన పధానాప్పధానేన యమకపదేన, న పఠమపదేనేవాతి అత్థో. ఉప్పాదనిరోధలాభసామఞ్ఞమత్తేనాతి ఉప్పాదస్స వా నిరోధస్స వా లబ్భమానతాయ సమానతామత్తేన. సన్నిట్ఠానపద…పే… యుత్తన్తి ఇదం అట్ఠకథాయం ‘‘యత్థ రూపక్ఖన్ధో నుప్పజ్జతీ’’తిఆదినా పురేపఞ్హస్స దస్సితత్తా వుత్తం. యదిపి తత్థ ‘‘ఉప్పజ్జతీ’’తి విస్సజ్జితత్తా వేదనాక్ఖన్ధస్స ఉప్పాదో లబ్భతీతి వుత్తం, యో పన సన్నిట్ఠానపదసఙ్గహితో రూపక్ఖన్ధస్స అనుప్పాదో పాళియం అనుఞ్ఞాతరూపేన ఠితో, తస్స వసేన పురేపఞ్హో యుత్తోతి అధిప్పాయో. ఏవఞ్హి పురిమకోట్ఠాసేన సదిసత్థతా హోతి.

‘‘యస్స రూపక్ఖన్ధో నుప్పజ్జిత్థ, తస్స వేదనాక్ఖన్ధో నుప్పజ్జిత్థా’’తి ఏత్థ రూపక్ఖన్ధస్స అనుప్పన్నపుబ్బతాపటిక్ఖేపముఖేన ఇతరస్స పటిక్ఖిపీయతీతి రూపక్ఖన్ధస్సేవ యథావుత్తపటిక్ఖేపో పధానభావేన వుత్తో. ఏసేవ నయో అఞ్ఞేసుపి ఏదిసేసు ఠానేసూతి ఆహ ‘‘సన్నిట్ఠానత్థస్సేవ పటిక్ఖిపనం పటిక్ఖేపో’’తి. ‘‘యస్స రూపక్ఖన్ధో ఉప్పజ్జతి, తస్స వేదనాక్ఖన్ధో నిరుజ్ఝతీ’’తి ఏత్థ పన రూపక్ఖన్ధస్స ఉప్పాదలక్ఖణం కత్వా వేదనాక్ఖన్ధస్స నిరోధో పుచ్ఛీయతీతి సో ఏవ ‘‘నో’’తి పటిసేధీయతి. ఏస నయో అఞ్ఞేసుపి ఏదిసేసు ఠానేసూతి వుత్తం ‘‘సంసయత్థనివారణం పటిసేధో’’తి. ‘‘న-కారవిరహిత’’న్తి ఏతేన పటిసేధస్స పటిసేధితమాహ. యది ఏవం పాళిగతిపటిసేధవిస్సజ్జనానం కో విసేసోతి ఆహ ‘‘తత్థ ఉప్పత్తీ’’తిఆది.

తదేకదేసపక్ఖేపవసేనాతి తేసం చతున్నం పఞ్హానం పఞ్చన్నఞ్చ విస్సజ్జనానం ఏకదేసస్స పక్ఖిపనవసేన. తేనాహ అట్ఠకథాయం ‘‘పఠమే ఠానే పరిపుణ్ణపఞ్హస్స పురిమకోట్ఠాసే సరూపదస్సనేనా’’తిఆది. యో పనేత్థ పఞ్హేసు విస్సజ్జనేసు చ సత్తవీసతియా ఠానేసు పక్ఖేపం లభతి, తం దస్సేతుం ‘‘పరిపుణ్ణపఞ్హో ఏవా’’తిఆది వుత్తం. పాళివవత్థానదస్సనాదితోతి ఏత్థ ఆది-సద్దేన పుచ్ఛావిభఙ్గో విస్సజ్జనాఠానాని ఏకస్మిం పఞ్హే యోజనానయోతి ఇమేసం సఙ్గహో దట్ఠబ్బో.

సుద్ధావాసానన్తిఆది పాళియా పదం ఉద్ధరిత్వా అత్థదస్సనత్థం ఆరద్ధం. ‘‘యస్స యత్థ రూపక్ఖన్ధో నుప్పజ్జిత్థ, తస్స తత్థ వేదనాక్ఖన్ధో నుప్పజ్జిత్థా’’తి ఇమస్స విస్సజ్జనం హోతి ‘‘సుద్ధావాసానం తేసం తత్థా’’తి. తత్థ ఏకభూమియం దుతియా ఉపపత్తి నత్థీతి ఏకిస్సా భూమియా ఏకస్స అరియపుగ్గలస్స దుతియవారం పటిసన్ధిగ్గహణం నత్థీతి అత్థో. తతియవారాదీసు వత్తబ్బమేవ నత్థి. స్వాయమత్థో యథా ఞాపితో హోతి, తం దస్సేతుం ‘‘పటిసన్ధితో పభుతి హి…పే… పవత్తా’’తి వుత్తం. తేన అద్ధాపచ్చుప్పన్నవసేనాయం దేసనా పవత్తాతి దస్సేతి. ఆదాననిక్ఖేపపరిచ్ఛిన్నం కమ్మజసన్తానం ఏకత్తేన గహేత్వా తస్స వసేన ఉప్పాదనిరోధేసు వుచ్చమానేసు అకమ్మజేసు కుసలాదీసు కథన్తి చోదనాయం తేపి ఇధ తంనిస్సితా ఏవ కతాతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘తస్మిఞ్హి…పే… దస్సితా’’తి. తేనేవాతి కమ్మజసన్తానేనేవ. తస్మాతి ఏకకమ్మనిబ్బత్తస్స విపాకసన్తానస్స ఏకత్తేన గహితత్తా. తస్సాతి కమ్మజసన్తానస్స. పఞ్చసు సుద్ధావాసేసు యథా పచ్చేకం ‘‘ఏకిస్సా భూమియా దుతియా ఉపపత్తి నత్థీ’’తి యథావుత్తపాళియా విఞ్ఞాయతి, ఏవం ‘‘సుద్ధావాసాన’’న్తి అవిసేసవచనతో సకలేపి సుద్ధావాసే సా నత్థీతి తాయ కస్మా న విఞ్ఞాయతీతి చోదనం సముట్ఠాపేత్వా సయమేవ పరిహరితుం ‘‘కస్మా పనా’’తిఆదిమాహ. తత్థ సుద్ధావాసేసు హేట్ఠాభూమికస్స అసతి ఇన్ద్రియపరిపాకే ఉపరిభూమిసముప్పత్తి న సక్కా పటిసేధేతుం ఉద్ధంసోతవచనతో. ఉద్ధమస్స తణ్హాసోతం వట్టసోతఞ్చాతి హి ఉద్ధంసోతో. తేనాహ ‘‘ఉద్ధంసోతపాళిసబ్భావా’’తి. సంసన్దేతబ్బాతి యథా న విరుజ్ఝన్తి, ఏవం నేతబ్బా. తథా చేవ సంవణ్ణితం.

ఏతేన సన్నిట్ఠానేనాతి అఙ్కితోకాసభావిరూపుప్పాదసన్నిస్సయేన నిచ్ఛయేన. విసేసితా తథాభావిరూపభావినో. అసఞ్ఞసత్తాపీతి న కేవలం పఞ్చవోకారా ఏవ, అథ ఖో అసఞ్ఞసత్తాపి. తే ఏవ అసఞ్ఞసత్తే ఏవ గహేత్వా పురిమకోట్ఠాసేతి అధిప్పాయో. తేన యే సన్నిట్ఠానేన వజ్జితాతి తేన యథావుత్తసన్నిట్ఠానేన యే విరహితా, తే తథా న వత్తబ్బాతి అత్థో. ఇదాని ‘‘తే తతో’’తిఆదినా దస్సేతి. తతోతి అసఞ్ఞాభవతో. పచ్ఛిమభవికానన్తి ఏత్థ పచ్ఛిమభవం సరూపతో దస్సేతుం ‘‘కిం పఞ్చవోకారాదీ’’తిఆది వుత్తం. అపచ్ఛిమభవికానమ్పి అరూపానం అరూపభవే యథా రూపక్ఖన్ధో నుప్పాది, ఏవం తత్థ పచ్ఛిమభవికానం వేదనాక్ఖన్ధోపీతి ఆహ ‘‘ఏతేన సన్నిట్ఠానేన సఙ్గహితత్తా’’తి. తేనాహ ‘‘తేసం…పే… ఆహా’’తి. తత్థ తేసన్తి పచ్ఛిమభవికానం. తత్థాతి అరూపభవే. ఇతరానుప్పత్తిభావఞ్చాతి ఇతరస్స వేదనాక్ఖన్ధస్స అనుప్పజ్జనసబ్భావమ్పి. సప్పటిసన్ధికానమ్పి సుద్ధావాసానం ఖన్ధభేదస్స పరినిబ్బానపరియాయో ఓళారికదోసప్పహానతో కిలేసూపసమసామఞ్ఞేన వుత్తోతి వేదితబ్బం.

సబ్బేసఞ్హి తేసన్తి తంతంభూమియం ఠితానం సబ్బేసం సుద్ధావాసానం. యథా పనాతిఆదినా వుత్తమేవత్థం పాకటతరం కరోతి. అనన్తా లోకధాతుయోతి ఇదం ఓకాసస్స పరిచ్ఛేదాభావంయేవ దస్సేతుం వుత్తం. పుగ్గలవసేన సమానాధారతాయ సమానకాలత్తేన అసమ్భవన్తో ఓకాసవసేన పన సమ్భవన్తో సంకిణ్ణా వియ హోన్తీతి ఆహ ‘‘సంకిణ్ణతా హోతీ’’తి.

పవత్తివారవణ్ణనా నిట్ఠితా.